Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej

Wpłać
 
600 000 zł

Cześć ludzie!

Tu Patyczak, Brudne Dzieci Sida! Lubię biegać, lubię grać, ale czytać wprost uwielbiam. Dlatego wspieram skromnym, ale za to regularnym comiesięcznym zleceniem stałym Fundację Wolne Lektury. Napisałem nawet wiersz:

Czy wolisz czytać w domu, czy na łonie natury,
Zapraszam! Wspierajmy razem Fundację Wolne Lektury!

Wspieram Wolne Lektury!
Szacowany czas do końca: -
Lili Rodał, Getto

Spis treści

    1. Dzieciństwo: 1 2
    2. Dziecko: 1
    3. Getto: 1 2 3
    4. Wiosna: 1 2

    Lili RodałGetto

    Oświęcim 1940

    Zginęła w 1944

    1
    Wiosna, GettoLudzie mówią, że wiosna już,
    Słychać deszcz wiosennych burz,
    Tylko ja nic nie widziałam,
    Przez czarne getta mury[1],
    5
    Przez szubieniczne sznury,
    Nie widziałam Cię, wiosno — że jesteś tak blisko,
    Bo widzisz, zmieniło się wszystko,
    Przewrócił się świata porządek,
    Początek to koniec, koniec to początek,
    10
    Tylko Ty, jak co roku,
    Przybyłaś do nas w zielonym obłoku,
    Choć do góry nogami stoi świat,
    Ty jedna przybyłaś do getta krat,
    Dziwne!? Wiosna się nami nie brzydzi,
    15
    Wiosno? nie widzisz? przecież my Żydzi.
    Dawniej chodziliśmy w chałatach,
    A dziś zamknięci w ciasnych getta kratach,
    Mamy Twe słonko, wiosno, w żółtych łatach.
    Dziecko, GettoMałe dzieci getta
    20
    Po co w getcie dzieci?
    Cieszą się, że słonko świeci
    Po co w getcie świeci?
    DzieciństwoNa brudnych podwórkach
    Gdzie śmierdzą rynsztoki,
    25
    Bawią się w clowna, w chowanego, kroki,
    Blade, wątłe, anemiczne, marne,
    W szczupłej twarzy widać oczy czarne,
    Smutne oczy dziecięce.
    Dlaczego smutne?
    30
    GettoBo grób ojca nie porósł jeszcze w ziela żywe,
    Bo siostra z lagru[2] jeszcze listy straszliwe,
    Bo brat dostał kartkę i nie stawił się jeszcze[3],
    Bo matka od prania ma gorączkę, dreszcze,
    Bo w domu nie ma kartofli ni chleba,
    35
    A jeść przecież trzeba, jeść zawsze trzeba,
    Bo dzień jest taki pogodny,
    A Abramek jest głodny, tak głodny,
    W nocy mam sny, mary,
    Morderstwa, rabunki, trupy, koszmary,
    40
    Ratunku! Kto ma ratować?
    W dali gdzieś śmiech. Co tam?
    Et nic, Żyd zdechł.
    Co tam na froncie in schweren kämpfen[4],
    Padają młodzi żołnierze
    45
    Für Führer, Volk und Vaterland[5]
    Na papierze.
    WiosnaDzieciństwoMałe dzieci getta
    Po co w getcie dzieci?
    Cieszą się, że słonko świeci
    50
    Po co w getcie świeci?
    Idzie Wiosna, czar, żar, woń drzew,
    Od nowa zakwitną: trupy, łzy, krew
    O Boże! jeśli jesteś!?
    S. O. S.

    Przypisy

    [1]

    Przez czarne getta mury — z informacji z archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego wynika, że autorka przebywała w getcie w Będzinie, a wcześniej być może w getcie w Oświęcimiu. Getto w Będzinie podlegało innym zasadom niż tego typu żydowskie dzielnice zamknięte znajdujące się na terenie Generalnej Guberni. W gettach utworzonych na terenach wcielonych do III Rzeszy początkowo panowały znacznie lepsze warunki, nie było głodu, deportacje były rzadsze i mniej liczne. Getto będzińskie przez dłuższy czas nie było nawet ogrodzone. Na jego terenie działały różne organizacje samopomocowe, a więźniowie pracowali w tzw. szopach. Dopiero 1 sierpnia 1943 (czyli rok później niż w Warszawie) rozpoczęła się akcja likwidacyjna, znana jako Akcja Będzińska. Członkowie ruchu oporu w getcie będzińskim w porozumieniu z bojownikami z pobliskiego getta w Sosnowcu wzniecili wówczas bunt. Organizatorami obu zrywów byli Józef i Bolesław Kożuchowie (związani z organizacją Hanoar Hacijoni), Frumka Płotnicka (łączniczka ŻOB na terenie kraju) oraz Cwi Brandes (z Haszomer Hacair, członek kierownictwa ŻOB-u w Będzinie). Przez trzy dni powstańcy bronili się w przygotowanych wcześniej bunkrach, ostatecznie zostali jednak pokonani i zamordowani. Niemal wszyscy Żydzi z Będzina zostali wywiezieni do Auschwitz. [przypis edytorski]

    [2]

    lager — z niem. obóz, tu w znaczeniu nazistowski obóz (pracy, koncentracyjny, zagłady). [przypis edytorski]

    [3]

    brat dostał kartkę i nie stawił się jeszcze… — prawdopodobnie chodzi o kartkę z informacją, że wymieniona w dokumencie osoba powinna stawić się do deportacji, czyli transportu do obozu koncentracyjnego lub obozu zagłady. [przypis edytorski]

    [4]

    in schweren kämpfen (niem.) — w ciężkich walkach. [przypis edytorski]

    [5]

    Für Führer, Volk und Vaterland (niem.) — za Führera, naród i ojczyznę. Slogan był używany w czasie III Rzeszy w okresie rządów Adolfa Hitlera. Miał podkreślać jedność narodu wokół wodza (Führera), lojalność i oddanie narodowi niemieckiemu oraz ojczyźnie. [przypis edytorski]

    Bezpieczne płatności zapewniają: PayU Visa MasterCard PayPal

    Dane do przelewu tradycyjnego:

    nazwa odbiorcy

    Fundacja Wolne Lektury

    adres odbiorcy

    ul. Marszałkowska 84/92 lok. 125, 00-514 Warszawa

    numer konta

    75 1090 2851 0000 0001 4324 3317

    tytuł przelewu

    Darowizna na Wolne Lektury + twoja nazwa użytkownika lub e-mail

    wpłaty w EUR

    PL88 1090 2851 0000 0001 4324 3374

    Wpłaty w USD

    PL82 1090 2851 0000 0001 4324 3385

    SWIFT

    WBKPPLPP

    x
    Skopiuj link Skopiuj cytat
    Zakładka Istniejąca zakładka Notka
    Słuchaj od tego miejsca