This work is not covered by copyright and is a part of the public domain, which means that it can be used, published and distributed. If there are any additional copyrighted materials provided with this work (such as annotations, motifs etc.), those materials are licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 license.
Text based on: Cyprian Kamil Norwid, Dzieła Cyprjana Norwida (drobne utwory poetyckie-poematy-utwory dramatyczne-legendy, nowele, gawędy-przekłady-rozprawy wierszem i prozą), Spółka Wydawnicza "Parnas Polski", Warszawa 1934
Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.
Edited and annotated by: Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła.
1Po niedługim zastanowieniu czytelnik łaskawy przekona się, iż paru tym kartom dlatego tylko nazwiska tragedii by odmówił, że… tylko parę kart! Powodu tej natury nie usłuchał autor.
Rzecz dzieje się w willi Veletriusa pod Rzymem za panowania Nerona Imperatora.
Wzniosła oczy i chwilę była zamyśloną…
A potem rzekła: «Dzięki!» i chleba kruszynę
5Podała myszy, która tam ma swą szczelinę…
10… W świętym westalek więzieniu
Ni mysz być nie powinna, ni szczelin w kamieniu…
Idź precz!… Pamfilius albo inny klient[2] który
Niech mi Arystofana[3] czytać przyjdzie chóry,
W szacie krótkiej, by akcję dołączał do rzeczy…
15Klucznik wychodzi.
Który jest Bóg, co Murcję w swojej trzyma pieczy?…
po chwili:
Mógłbym o chrześcijaństwa posądzić wyznanie
I zabić… Cóż stąd?… Moje nad nią panowanie
20Czy się rozszerzy — albo, w kwiat gdy zmieni duszę
(Jeśli mam Platonowi wierzyć), kwiat czyż wzruszę?
… Mówię: kto wié,
Mielibyśmy równego Arystofanowi!…
35po chwili, zamieniając gest i akcent
Czy dosyć widzów objął amfiteatr nowy?…
Cnota, Ogień, Woda…Cnota u nas jest zapałem,
Iskrą boską… U chrześcijan ciemnych jest to niby
Płyn… eter… płyn przejrzysty jak lodowe szyby.
50Principium[9] wody, zda się, zamiast ognia kładą,
Stąd ta oziębłość, która staje się aż zdradą,
I stąd ta pewna… słodycz!… Bo nie wiem nazwiska
Rzeczy, której istoty nie poznałem z bliska…
60 Sokrates!…
ImięTym czy owym nazwana imieniem,
Rzecz tąż samą zostanie… Nie mówię: cywilnie,
Lecz mówię: naturalnie… Możemy zwać mylnie…
Sen, Siła, Przemoc… Owoż w rękopismach onych
Znalazłem życiorysy chrześcijan potraconych…
75I o Chrystusie onę[12] Odyseję płaską…
Jest coś, co oni zowią słodyczą i łaską…
Coś jest… tę mając siłę, z którą lwa on głaszcze,
80Głodnego lwa, a lew się ociera,
Jak kot, o goleń jego i zatrzaska paszczę…
Tę siłę, z której owy śpiewając umiera…
Albo i Murcja… siłę tę mając…
…Starcze! Ty w płaszczu czerwonym,
85Bosy, co w fałdach szaty, gdzie my mamy cienie,
Masz blask i z mieczem stoisz świeżo wyostrzonym…
Ty mówisz, że dać możesz mi to zanielenie…
Słucham…
…To zanielenie, które nie przesilą
90Katownie, dać ci mogę i będziesz nim leczył.
Lecz na cóż chcesz tej łaski?…
95…Przed chwilą.
porfir — gatunek skały wulkanicznej, której najbardziej znana odmiana posiada barwę czerwonawą; na dworze cesarzy bizantyjskich wykonywano z porfiru naczynia, a także wyłożono nim komnatę, w której przychodzili na świat prawowici następcy panującego władcy (tzw. porfirogeneci).
klient — w staroż. Rzymie wolny, lecz ubogi obywatel (często wyzwolony niewolnik) pozostający pod opieką zamożnego patrona, zwykle patrycjusza; klientami bywali wybitni poeci i filozofowie (taka relacja łączyła Horacego z Mecenasem); klient był zobowiązany w zamian za utrzymanie i bywanie w domu i u stołu patrona do lojalności wobec niego, dostarczania mu informacji, dawania politycznego poparcia itp.
Arystofanes (ok. 446–385 p.n.e.) — ateński komediopisarz, krytykujący w swych sztukach nadużycia warstw zamożnych, obrońca interesów średnich warstw społ. i chłopstwa.
Żaby, Osy, Ptaki, Niewiasty — zwoje rękopisów przechowywano w wazach; Żaby, Osy, Ptaki i Zgromadzenie kobiet to dzieła Arystofanesa.
ginecej (z gr. gineceum) — komnaty przeznaczone dla kobiet; tu przenośnie: kobiety, mieszkanki gineceum.
amfiteatr (…) Flawiusowy — Amfiteatr Flawiuszów w Rzymie, czyli Koloseum; wybudowany w latach 70–80 n.e. przez cesarzy z dynastii Flawiuszów ogromny pięciokondygnacyjny amfiteatr mógł pomieścić od 45 do 73 tys. widzów; odbywały się w nim rozmaite igrzyska, walki gladiatorów, inscenizacje bitew morskich w sztucznym basenie (naumachie), polowania na dzikie zwierzęta. Od XVII w. rozpowszechnił się pogląd, że arena Koloseum była również miejscem kaźni wczesnych chrześcijan; tymczasem choć pojedyncze egzekucje różnego rodzaju skazańców stanowiły rodzaj krwawych interludiów podczas widowisk w Amfiteatrze Flawiuszów, masowych egzekucji chrześcijan dokonywano w Circus Maximus oraz w Ogrodach Nerona.
ścisłość mowy lakońska — Lakończycy, czyli Spartanie, słynęli z niezwykle rzeczowego, pozbawionego ozdobników sposobu wysławiania się; por. styl lakoniczny.
dysertacja (z łac. dissertatio) — daw. rozumowanie, dyskusja, roztrząsanie jakiegoś problemu, badanie; dziś: rozprawa naukowa.