1. Alkohol: 1 2 3
  2. Bieda: 1
  3. Bogactwo: 1
  4. Brud: 1
  5. Duch: 1 2 3
  6. Dziecko: 1
  7. Dziewictwo: 1
  8. Erotyzm: 1 2
  9. Flirt: 1 2
  10. Głód: 1 2
  11. Głupota: 1
  12. Grzeczność: 1 2 3
  13. Imię: 1
  14. Język: 1 2
  15. Kłamstwo: 1
  16. Kłótnia: 1
  17. Kobieta: 1 2 3 4
  18. Kobieta "upadła": 1
  19. Ksiądz: 1
  20. Książka: 1 2 3 4
  21. Kwiaty: 1 2
  22. List: 1 2
  23. Literat: 1
  24. Mężczyzna: 1
  25. Miasto: 1 2 3
  26. Miłość: 1 2 3
  27. Młodość: 1
  28. Moda: 1
  29. Morderstwo: 1
  30. Mucha: 1
  31. Muzyka: 1
  32. Nadzieja: 1
  33. Nauka: 1
  34. Niewola: 1
  35. Opieka: 1
  36. Pamięć: 1
  37. Pieniądz: 1 2 3 4 5 6 7
  38. Pijaństwo: 1 2
  39. Pocałunek: 1 2
  40. Podstęp: 1 2 3
  41. Polityka: 1 2 3 4 5 6
  42. Pozycja społeczna: 1
  43. Praca: 1 2
  44. Prawda: 1
  45. Prawnik: 1 2
  46. Religia: 1
  47. Samotność: 1
  48. Seks: 1 2
  49. Siła: 1
  50. Sława: 1
  51. Spotkanie: 1
  52. Starość: 1 2
  53. Strach: 1
  54. Strój: 1 2 3 4
  55. Szaleniec: 1 2 3
  56. Ślub: 1
  57. Śmiech: 1 2
  58. Urzędnik: 1
  59. Walka: 1
  60. Wiadomość: 1
  61. Wino: 1
  62. Władza: 1
  63. Wojna: 1
  64. Zabobony: 1 2
  65. Zazdrość: 1 2
  66. Zemsta: 1

Tekst dostosowano do współczesnych norm języka polskiego, co pociągnęło za sobą liczne zmiany interpunkcji (m.in. oddzielenie przecinkami grup imiesłowowych) oraz pisowni łącznej i rozdzielnej „nie”.

Błędy źródła:

wiariata -> wariata; Dyzma podrapał siłę w głowę. -> Dyzma podrapał się w głowę; trafle->trefle; Też znalazłeś sobie obiekt! -> Też znalazłaś sobie obiekt!; Uklękła na łóżku i nagłym ruchem przycisnęła Nikodema głowę Nikodema do swoim piersi -> Uklękła na łóżku i nagłym ruchem przycisnęła głowę Nikodema do swoich piersi; Nie znaczyło to, by zdecydował się na zmianę tematyki, której zawdzięczał famę niezwykle małomównego. -> Nie znaczyło to, by zdecydował się na zmianę taktyki, której zawdzięczał famę niezwykle małomównego; Tu czekała nań pani Koniecpolska, która na powitanie omdlałych ruchem podała mu rękę. -> Tu czekała nań pani Koniecpolska, która na powitanie omdlałym ruchem podała mu rękę; W zeszły roku -> W zeszłym roku; a gdy ten chłopiec z wysiłku podniósł go w górę -> a gdy ten chłopiec bez wysiłku podniósł go w górę; Przekładał, tłumaczył, namawiał, dowodził, że to niepatriotycznie -> Przedkładał, tłumaczył, namawiał, dowodził, że to niepatriotycznie; przebug -> przegub; Stojący obok Ponimirski baron Rehlf wziął go pod ramię i rzekł półgłosem: -> Stojący obok Ponimirskiego baron Rehlf wziął go pod ramię i rzekł półgłosem; Ostna Pomona! -> Istna Pomona!; Zbyt łaskaw na mnie pan minister -> Zbyt łaskaw dla mnie pan minister.; drzwi na każdym > drzwi za każdym; Korborowie > Koborowie; No. przecie > No, przecie; Korbowo > Koborowo; Bergrano? > Bergano?; jakimkolwiek bardziej > jakimikolwiek bardziej; skonstantował > skonstatował; świetny udał mi się kawał > świetny udał mu się kawał; powiedziałem pan > powiedziałem panu; niedosięgalnego, > niedosięgalnego; nie trzymała > nie otrzymała; do ich > do nich; Mówimy o sobie. > Mówmy o sobie.; z niej zrezygnował > z niej zrezygnować; z wściebstwem > z wścibstwem; Szybko rozwinął paczkę, a we fraku chusteczka do nosa. -> Szybko rozwinął paczkę. Rzeczywiście w spodniach była szklana cygarniczka, a we fraku chusteczka do nosa.

Tadeusz Dołęga-MostowiczKariera Nikodema Dyzmy

Rozdział pierwszy

1

Właściciel restauracji dał znak taperowi[1] i tango urwało się w połowie taktu. Tańcząca para zatrzymała się w środku ringu.

2

— No i co, panie dyrektorze? — zapytała szczupła blondynka, wyzwalając się z ramion partnera i podchodząc do stolika, na którym półsiedział gruby człowiek o spoconej twarzy.

3

Właściciel wzruszył ramionami.

4

— Nie nada się? — lekko rzuciła blondynka.

5

— Pewno, że nie. Drygu nijakiego nie ma ani szyku[2]. Żeby choć jaki przystojny był…

6

Zbliżył się tancerz.

7

Blondynka przyjrzała się uważnie jego mocno znoszonemu ubraniu, rzednącym włosom, koloru włoskiego orzecha, z lekka kędzierzawym i rozdzielonym na środku głowy, wąskim ustom i silnie rozwiniętej szczęce dolnej.

8

— A pan już gdzie tańczył?

9

— Nie. To jest, tańczyłem, ale prywatnie. Nawet mówili, że dobrze…

10

— Ale gdzie? — obojętnie zapytał właściciel restauracji.

11

Kandydat na fordansera[3] obrzucił smutnym wzrokiem pustą salę.

12

— W swoich stronach, w Łyskowie.

13

Grubas roześmiał się.

14

— Warszawa, panie drogi, nie żaden Łysków. Tu trzeba elegancko, panie drogi, z szykiem, z fasonem. Szczerze panu powiem: nie nadajesz się pan. Lepiej poszukaj pan sobie innej roboty.

15

Zawrócił się na pięcie i poszedł do bufetu. Blondynka pobiegła do garderoby. Taper zamykał fortepian.

16

Kandydat na fordansera leniwie przerzucił przez ramię płaszcz, wcisnął na czoło kapelusz i ruszył do drzwi. Minął go pikolo[4] z tacą tartinek[5], w nozdrza uderzył smakowity esencjonalny zapach kuchni.

17

Ulicę zalewał gorący potop słońca. Zbliżało się południe. Ludzi było niewiele. Ruszył wolnym krokiem ku Łazienkom. Na rogu Pięknej zatrzymał się, sięgnął do kieszeni kamizelki i wyłowił niklową monetę.

18

„Ostatni” — pomyślał.

19

Zbliżył się do budki z papierosami.

20

— Dwa grandpriksy.

21

Przeliczył resztę i bezmyślnie stanął na przystanku tramwajowym. Jakiś staruszek, wsparty na kiju, rzucił nań spojrzenie zamglonych oczu. Elegancka pani z kilkunastu paczkami w ręku raz po raz wyglądała tramwaju.

22

Obok niego, niecierpliwie się kręcąc, czekał chłopiec z książką pod pachą. Właściwie nie była to książka, lecz taka teczka, oprawna w szare płótno; gdy chłopak stanął profilem, widać było plikę[6] listów, jakie zawierała, i brzeżek kilkudziesięciu kartek, na których kwitują[7] odbiorcy korespondencji.

23

Przyglądał się chłopcu i przypomniał sobie, że podobną teczkę nosił sam, będąc gońcem u rejenta[8] Windera, jeszcze przed wojną[9], zanim został urzędnikiem na poczcie w Łyskowie. Tylko rejent zawsze używał kopert niebieskich, a te były białe.

24

Nadjechała „dziewiątka” i chłopak wskoczył na tylną platformę jeszcze w biegu, zawadził jednak przy tym teczką o poręcz i listy się rozsypały.

25

„Ma szczeniak szczęście, że dziś sucho” — pomyślał kandydat na fordansera, przyglądając się chłopcu, który zbierał listy. Tramwaj ruszył i jeden ześliznął się po stopniu, i spadł na jezdnię. Kandydat na fordansera podniósł białą kopertę i począł nią machać za odjeżdżającym tramwajem. Chłopak wszakże tak był zajęty zbieraniem pozostałych listów, że tego nie zauważył.

26

Była to wykwintna koperta z czerpanego papieru z adresem napisanym ręcznie:

JW Pan Prezes Artur Rakowiecki w miejscu. Al. Ujazdowskie 7[10].

27

Wewnątrz (koperta była niezaklejona) znajdowała się równie wytworna karta, zgięta przez pół. Z jednej strony wydrukowano coś po francusku, z drugiej, prawdopodobnie to samo, po polsku:

Prezes Rady Ministrów ma zaszczyt zaprosić JW Pana o łaskawe wzięcie udziału w raucie[11], który wydaje dn. 15 lipca rb.[12] o godz. 8 wieczór w dolnych salonach Hotelu Europejskiego ku uczczeniu przyjazdu J. E.[13] Kanclerza Republiki Austriackiej.

28

U dołu drobnymi literami podano:

Strój balowy — ordery.

29

Przeczytał jeszcze raz adres: Al. Ujazdowskie 7.

30

Odnieść? A może dadzą złotego lub dwa?… Spróbować nie zaszkodzi. Numer 7 to wszak zaledwie kilkadziesiąt kroków.

31

Na tablicy lokatorów przy nazwisku A. Rakowieckiego widniał numer 3 mieszkania, pierwsze piętro. Wszedł na schody i zadzwonił, raz, drugi. Nadszedł wreszcie dozorca domu i oświadczył, że pan prezes wyjechał za granicę.

32

— Pech.

33

Wzruszył ramionami i, trzymając list w ręku, począł iść ku domowi. Minęło dobre pół godziny, nim dotarł na ulicę Łucką. Po skrzypiących drewnianych schodach dobrnął na czwarte piętro i nacisnął klamkę.

34

Buchnął mu w twarz zaduch ciasnej izby, łączący w sobie drażniący aromat przypieczonej cebuli, spalonego tłuszczu i woń suszących się pieluszek. Z kąta rozległ się głos kobiecy:

35

— Niech no pan drzwi zamyka, bo cug[14] i jeszcze mi pan dziecko zaziębi.

36

Burknął coś pod nosem, zdjął kapelusz, powiesił palto[15] na gwoździu i usiadł przy oknie.

37

— No i co — odezwała się kobieta — znowu pan miejsca nie znalazł?

38

— Znowu…

39

Bieda— Ej, panie Dyzma, po próżnicy pan tu bruki zbija, mówiłam panu. Na wsi, na prowincji o chleb łatwiej. Wiadomo: chłopi.

40

Nic nie odpowiedział. Już trzeci miesiąc był bez pracy, odkąd zamknięto bar „Pod Słoniem” na Pańskiej, gdzie jeszcze zarabiał swoje pięć złotych dziennie i kolację, grając na mandolinie. Prawda, później Urząd Pośrednictwa Pracy dał mu robotę przy budowie węzła kolejowego, lecz Dyzma ani z inżynierem, ani z majstrem, ani z robotnikami nie mógł dojść do ładu i po dwóch tygodniach wymówiono mu. W Łyskowie zaś…

41

Myśli kobiety tymi samymi musiały iść torami, gdyż zapytała:

42

— Panie Dyzma, a nie lepiej by panu wrócić w swoje strony, do rodziny? Zawszeć tamuj[16] coś dla pana znajdą.

43

— Przecież mówiłem już pani Walentowej, że rodziny żadnej nie mam.

44

— Poumierali?

45

— Poumierali.

46

Walentowa skończyła obieranie kartofli i, stawiając sagan[17] na ogniu, zaczęła:

47

— Bo tu, w Warszawie, to i ludzie inne, a i pracy brak. Mój, niby, to tylko trzy dni w tygodniu robi, ledwie na żarcie starczy, a ichny derektur, znaczy się ten Purmanter, czy jak tam mu, to powiada, że może i całkiem fabrykę zamkną, bo odbytu ni ma. A i tak, żeby nie Mańka, to nie byłoby czym komornego opłacić. Zapracowuje się dziewczyna, a i to nic. Jak gościa ze dwa razy na tydzień nie złapie…

48

— Niech uważa — przerwał Dyzma — bo jak ją złapią, że bez książeczki[18]… No!

49

Walentowa przewinęła dziecko i rozwiesiła nad płytą mokrą pieluszkę.

50

— Co pan kracze! — rzuciła opryskliwym głosem. — Pilnuj pan siebie. I tak już za trzy tygodnie nie płaci, a tylko miejsce zajmuje. Ważny mi sublikator[19].

51

— Zapłacę — bąknął Dyzma.

52

— Zapłacisz pan albo nie. A piętnaście złotych to i tak pół darmo, ale piechotą nie chodzą. A pan co do jakiej roboty się weźmie, to i zara wyleją…

53

— Któż to taki pani Walentowej powiedział?

54

— O, wa, wielka tajemnica. Toć pan sam Mańce opowiadał.

55

Zaległa cisza.

56

Dyzma odwrócił się do okna i przyglądał się odrapanym murom podwórza. Istotnie, prześladował go jakiś pech. Nigdzie na dłużej miejsca zagrzać nie mógł. Z gimnazjum wydalili go już z czwartej klasy za upór i brak pilności. Rejent Winder trzymał go jeszcze najdłużej. Może dlatego, że mały Nikodem Dyzma znał język niemiecki o tyle, że rozumiał, dokąd go posyłano. Później Urząd Poczty i Telegrafu, nędzna pensja i wieczne przyczepki. Wojna, trzy lata służby w taborach baonu[20] telegraficznego i jedyny awans na frajtra[21]. Znowu poczta w Łyskowie, nim nie przyszła redukcja[22]. Przez proboszcza dostał się do czytelni, lecz i tu ledwie przezimował, bo już w kwietniu okazało się, że nie umie utrzymać półek z książkami w należytym porządku.

57

Zresztą to było najciekawsze…

58

Rozmyślania Dyzmy przerwał ryk syren okolicznych fabryk. Walentowa zakrzątnęła się koło stołu, co widząc Dyzma leniwie wstał i wyszedł.

59

GłódBezmyślnie błąkał się rozprażonymi w słońcu ulicami, choć bolały go nogi. Pozostanie w mieszkaniu, wysłuchiwanie uszczypliwych uwag pana Walentego Barcika i lekceważących docinków Mańki, a zwłaszcza przyglądanie się ich jedzeniu, było ponad jego siły. Przecie sam już drugi dzień nic nie miał w ustach poza papierosami, na które chował ostatnie grosze.

60

Przechodząc obok wędliniarni, skąd zalatywał go nęcący zapach kiełbas, wstrzymywał oddech. Starał się odwracać głowę od okien sklepów spożywczych, a jednak głód nie dawał o sobie zapomnieć.

61

Nikodem Dyzma jasno sobie zdawał sprawę z faktu, że żadne pomyślniejsze perspektywy dlań nie istnieją.

62

Czy to go przerażało? Bynajmniej. Psychika Nikodema Dyzmy pozbawiona była, na szczęście, elementu wyobraźni. Zasięg jego przewidywań i planów nie przekraczał granic najbliższych dni i tak jak ubiegły tydzień wegetował dzięki sprzedanemu zegarkowi, tak następny mógłby przeżyć spieniężywszy frak i lakierki[23].

63

Wprawdzie nabycie tego stroju kosztowało go wiele wyrzeczeń się i ograniczeń, wprawdzie z tym strojem wiązał nadzieję na łatwy chleb fordansera i na radykalną poprawę swoich opłakanych warunków materialnych — teraz jednak, gdy po wielokrotnych zabiegach przekonał się, że nikt go na fordansera nie weźmie, bez bólu postanowił rozstać się z tym wspaniałym ubiorem.

64

Zbliżała się już szósta, gdy powziął ostateczną decyzję i zawrócił ku domowi.

65

W mieszkaniu była tylko Mańka, wątła brunetka o nerwowych ruchach. Widocznie miała dziś wyjść na wieczór, bo siedziała przy oknie i malowała się. Że zaś siedziała na jego walizie, Dyzma, nie chcąc jej przeszkadzać, ulokował się w kącie i czekał.

66

Dziewczyna odezwała się pierwsza:

67

— A odwróć się pan teraz, bo będę się przebierała.

68

— Nie patrzę — odparł.

69

— To i dobrze, bo od oskomy[24] zęby się psują.

70

Zaklął. Dziewczyna roześmiała się krótko i ściągnęła sukienkę. Nikodem istotnie nie zwracał na nią uwagi, chyba o tyle tylko, że irytowała go do ostateczności. Z jakąż satysfakcją zamknąłby garścią jej usta i wyrzucił za drzwi. Dokuczała mu systematycznie, zawzięcie, z jakąś niezrozumiałą dlań pasją. Nie obrażało to jego ambicji męskiej, gdyż życie nie dało mu dotychczas warunków, w których ta mogłaby się rozwinąć. Nawet nie dotykało to jego godności ludzkiej, ponieważ nigdy jej nie miał w wygórowanym stopniu, nie odczuwał zaś w danym wypadku różnicy socjalnej między sobą, bezrobotnym „pracownikiem umysłowym”, a tą dziewczyną. Po prostu miał dosyć tego ustawicznego[25] dogryzania.

71

Tymczasem Mańka ubrała się, narzuciła na ramiona chustkę i stanąwszy przed Dyzmą wyszczerzyła duże białe zęby.

72

— No co, klasa dziewucha?

73

— Poszła do cholery! — wyrzucił z wściekłością.

74

Wzięła go dwoma palcami pod brodę, lecz szybko cofnęła rękę, gdyż Dyzma nagłym ruchem machnął pięścią, uderzając po wyciągniętej dłoni.

75

— U, gadzina! — syknęła. — Obibruk[26], lajtuś! Bić się tu jeszcze będzie?! Patrzcie go, taka przywłoka…

76

Mówiła jeszcze długo, lecz Dyzma nie słuchał. Zaczął otwierać walizkę, a w myśli obliczał, że za frak może dostać chyba z pięćdziesiąt złotych. Sam na Kercelaku[27] zapłacił siedemdziesiąt. Na lakierkach też przyjdzie stracić z osiem, a może i dziesięć złotych.

77

Dziecko poczęło drzeć się niemiłosiernie: po chwili przybiegła od sąsiadki Walentowa. Wówczas dopiero Mańka skończyła swą tyradę[28] i, trzasnąwszy drzwiami, wyszła.

78

Nikodem Dyzma otworzył walizę i wyjął frak.

79

— Oho — uśmiechnęła się Walentowa — pan musi[29] na bal pójdzie czy do ślubu.

80

Nie odpowiedział. Złożył starannie spodnie, kamizelkę, frak, owinął paczkę gazetą i poprosił o sznurek. Wrócił i Walenty, kobieta wzięła się do odgrzewania kartofli na kolację i izbę znowu napełnił zapach topionego smalcu.

81

— Panie Dyzma — zapytał Walenty — co pan idziesz na Kiercelak?

82

— Na Kiercelak.

83

— Dyć[30] dziś sobota, Żydów nie ma, a swoje to rzadko kupują. A i to za psie pieniądze.

84

Smalec skwierczał na patelni. Nikodem przełknął ślinę.

85

— Niech będzie za psie.

86

Nagle przypomniał sobie, że nie przeszukał kieszeni fraka. Szybko rozwinął paczkę. Rzeczywiście w spodniach była szklana cygarniczka, a we fraku chusteczka do nosa. Wziął oba znalezione przedmioty i wsunął do kieszeni marynarki. Jednocześnie namacał w niej coś nieznajomego. Jakby tektura… Aha, to ten znaleziony list. Zaproszenie.

87

Ponownie wyjął z koperty i przeczytał. Na samym dole uderzył niespodziewanie w jego świadomość drobny druk: Strój balowy — ordery.

88

Rzucił okiem na frak. Raut… Jedzenie, dużo jedzenia, i to darmo…

89

„Wariat jestem” — pomyślał, jednakże znowu uważnie przeczytał zaproszenie: 15 lipca rb. o godz. 8 wieczór.

90

Myśl nie dawała się odpędzić.

91

— Panie Walenty, dziś piętnasty? — zapytał.

92

— A piętnasty.

93

— A która to godzina będzie?

94

— A będzie i dziesiąta, ale teraz siódma.

95

Dyzma stał chwilę nieruchomo.

96

„A cóż mi zrobią? — pomyślał. — Najwyżej wyrzucą za drzwi. Zresztą, na pewno tyle ludzi tam będzie…”

97

Wyjął przybory do golenia i zaczął się przebierać.

98

Książka, PodstępPracując w czytelni powiatowej, podczas długich godzin przedobiednich, kiedy prawie wcale nie było roboty, z nudów czytywał książki. Nieraz też trafił na opis balów i rautów, urządzanych przez różnych hrabiów i ministrów. Wiedział — o ile książki opisywały prawdę — że na takich wielkich przyjęciach zazwyczaj bywa wiele osób nieznających się wzajemnie i że zatem może mu się udać to, zdawałoby się ryzykowne, przedsięwzięcie. Zwłaszcza jeżeli nie będzie specjalnie wyróżniał się wśród gości.

99

Barcikowie siedzieli przy stole, zajadając kartofle i popijając herbatę.

100

„Jedzenie, dużo jedzenia — myślał Dyzma — mięso, chleb, ryba…”

101

Umył się nad zlewem, rozczesał szorstkie włosy i naciągnął krochmaloną koszulę.

102

— A nie mówiłam, że na wesele idzie — powiedziała Walentowa. Jej mąż obejrzał się na sublokatora i mruknął:

103

— Co nam do tego.

104

Dyzma z trudem dopiął sztywny kołnierzyk, zawiązał krawat i naciągnął frak.

105

— Jedzenie, dużo jedzenia — wyszeptał.

106

— Co pan mówi?

107

— Nic. Do widzenia.

108

Zszedł z wolna ze schodów, zapinając gabardynowy[31] płaszcz.

109

Przy najbliższej latarni raz jeszcze obejrzał zaproszenie i stwierdził, że nie zawierało nazwiska adresata. Schował je do kieszeni, a kopertę porwał i wrzucił do rynsztoka[32].

110

Dość słabo orientował się jeszcze w mieście i chwilę się wahał, wreszcie postanowił iść znajomą drogą. Skręcił w Żelazną, na rogu Chłodnej zawrócił w stronę kościoła. Stąd już widział Elektoralną i plac Bankowy.

111

Ulice kipiały wieczornym życiem robotniczych dzielnic. Z otwartych szynków[33] dolatywały chrapliwe dźwięki harmonii, po zaśmieconych chodnikach swobodnie flanowały[34] grupy wyrostków i młodych robociarzy w porozpinanych marynarkach i bez kołnierzyków. Dziewczęta, po trzy, po cztery, wziąwszy się pod ręce, chichotały i szeptały ze sobą. Po bramach stały lub siedziały na wyniesionych z mieszkania taboretach kobiety starsze z dziećmi na rękach.

112

„Fajerant[35]” — pomyślał Dyzma.

113

Na Elektoralnej również tłumy: świętujący Żydzi zapełniali nie tylko chodniki, lecz i jezdnię. Gdy dotarł do placu Teatralnego, na ratuszowej wieży było już pięć po ósmej. Przyśpieszył kroku i po chwili był już przed hotelem.

114

Widział, jak raz po raz zajeżdżały lśniące samochody, jak wysiadali z nich eleganccy panowie i panie, strojne w futra pomimo tego upału.

115

Uczuł się onieśmielony.

116

Czy potrafi wśród nich się zachować?…

117

Głód jednak przemógł. Jeść, za wszelką cenę jeść! Niech sobie później wyrzucają za drzwi. Korona przecie z głowy nie spadnie.

118

Zacisnął zęby i wszedł.

119

Zanim się spostrzegł, służba zabrała mu palto i kapelusz, a jakiś ugrzeczniony pan podprowadził do drzwi sali, a nawet je uniżonym gestem otworzył.

120

W oczach Nikodema Dyzmy zawirowała biała obszerna sala, czarne plamy fraków, barwne suknie pań. Zmieszany zapach perfum i gwar głosów niemal go odurzyły.

121

Stał nieruchomo przy drzwiach, gdy nagle spostrzegł tuż przed sobą uprzejmie pochylonego pana i jego wyciągniętą rękę. Machinalnie podał swoją.

122

— Pan pozwoli — mówił ten — że się przedstawię, Antoniewski, sekretarz osobisty premiera. Pan pozwoli, że w imieniu pana premiera podziękuję panu za łaskawe przybycie. Proszę, pan będzie łaskaw, tu na razie przekąski.

123

Nie dokończył i podbiegł do dwóch chudych panów, którzy właśnie weszli.

124

Nikodem Dyzma otarł pot z czoła.

125

„Dzięki Bogu! Tylko teraz śmiało…”

126

GłódOpanował się szybko i zaczął się orientować w sytuacji. Zauważył, że dokoła kilku stołów panowie i panie jedzą, stojąc z talerzykami w ręku, lub siedzą przy małych stolikach. Postanowił opanować głód o tyle, by uważać, jak zachowują się inni. Rozejrzał się po stole zastawionym półmiskami z jakimś jadłem, jakiego jeszcze nie widział. Najchętniej chwyciłby któryś z tych półmisków i zjadł jego zawartość gdzieś w kącie. Trzymał się jednak na wodzy, obserwował.

127

Wreszcie zdecydował się i począł szukać oczyma talerzy. Gdy znalazł i widelec, nałożył sobie dużo jakiejś sałaty i kawał pasztetu. Usta miał pełne śliny. Nie mógł wprost oczu oderwać od talerza. Nagle, gdy odwrócił się, by upatrzyć sobie ustronniejsze miejsce, uczuł dość silne uderzenie w łokieć. Talerz, wytrącony z ręki, trzasnął o podłogę.

128

Dyzmę ogarnęła wściekłość. Przed jego nosem bezceremonialnie przepychał się jakiś gruby pan, który nawet nie raczył odwrócić się, by przeprosić za swą niezgrabność. Gdyby Dyzma zdołał opanować swój gniew, na pewno zmitygowałby[36] jego odruch. Teraz jednak wiedział tylko o jednym: ten oto gruby wytrącił mu z ręki jedzenie.

129

Dwoma krokami dopadł winowajcy i z całej siły chwycił go za łokieć.

130

— Uważaj pan, do jasnej cholery, wybił mi pan z ręki talerz! — rzucił mu w samą twarz.

131

Oczy napadniętego wyrażały najwyższe zdumienie, a nawet przerażenie. Spojrzał na podłogę i zaczął przepraszać, mocno skonsternowany[37].

132

Wokół zrobiło się cicho. Nadbiegł kelner, uprzątnął nieporządek, drugi podał Dyzmie nowy talerz.

133

Jeszcze w chwili, gdy zaczął nakładać nań tę samą sałatę, nie zdawał sobie sprawy z szaleństwa, jakie popełnił, ochłonął dopiero, gdy znalazł się na uboczu. Nagle zrozumiał, że lada chwila mogą go wyrzucać za drzwi. Jadł łapczywie, aby zdążyć zjeść jak najwięcej.

134

AlkoholTymczasem sala napełniała się coraz bardziej i Dyzma z ulgą stwierdził, że nikt nań nie zwraca uwagi. To go ośmieliło i znowu napełnił swój talerz. Jedząc spostrzegł obok tacę z nalanymi kieliszkami. Wypił dwa, jeden po drugim. Uczuł się pewniejszym siebie. Gdy sięgnął po trzeci, ze zdumieniem spostrzegł, że sąsiedni kieliszek, podniesiony czyjąś ręką, uderza lekko o jego własny.

135

Jednocześnie dobiegł jego uszu głos:

136

— Pan pozwoli, że z nim wypiję?

137

Obok stał wysoki brunet w mundurze pułkownika i uśmiechał się doń jakoś dwuznacznie.

138

Podnieśli kieliszki do ust i wypili. Pułkownik wyciągnął rękę.

139

— Jestem Wareda.

140

— Jestem Dyzma — odpowiedział jak echo, ściskając dłoń.

141

— Winszuję panu — pochylił się ku Dyzmie pułkownik. — Świetnieś pan tego Terkowskiego osadził. Widziałem.

142

Dyzmie wystąpiły rumieńce na policzkach.

143

„Aha — pomyślał — ten mnie zaraz wyprosi. Ale jak oni to grzecznie zaczynają…”

144

— Cha, cha — cicho zaśmiał się pułkownik Wareda — jeszcze teraz krew pana zalewa na wspomnienie tego cymbała. Winszuję, panie… Dyzma. Terkowski dawno nie dostał takiej nauczki. Zdrowie pańskie!

145

Wypili i Dyzma połapał się w sytuacji o tyle, że pojął, iż między owym grubym, Terkowskim, a pułkownikiem musi być na pieńku.

146

— Głupstwo — rzekł — szkoda tylko… tej… sałaty i talerzyka.

147

Wareda wybuchnął głośnym śmiechem.

148

— Pyszny kawał! Ależ pan jest złośliwy, panie Dyzma, pańskie zdrowie!

149

— Wie pan — dodał po chwili, stawiając kieliszek — że to pierwszorzędny kawał: Terkowski głupstwo, ale szkoda sałaty!

150

Cieszył się ogromnie, a choć Dyzma nie mógł zmiarkować[38], o co właściwie temu pułkownikowi chodzi, śmiał się również, mając usta pełne tartinek.

151

Pułkownik zaproponował papierosa i odeszli pod okno. Ledwie zdążyli zapalić, gdy zbliżył się do nich krępy, siwiejący blondyn o żywych ruchach i szklistych oczach.

152

— Wacek! — zawołał — daj no papierosa. Zapomniałem swoich.

153

Pułkownik wyciągnął ponownie srebrną papierośnicę.

154

Władza— Służę ci. Pozwól, że ci przedstawię: pan Dyzma, pan minister Jaszuński.

155

Dyzma skurczył się w sobie. Nigdy w życiu nie widział ministra. Gdy w urzędzie pocztowym w Łyskowie mówiło się o ministrze, było w tym słowie coś tak nierealnego, abstrakcyjnego, coś tak nieskończenie odległego i niedosięgalnego… Z nabożeństwem uścisnął wyciągniętą rękę.

156

— Wyobraź sobie — zaczął pułkownik — że pan Dyzma miał przed chwilą incydent z tym bałwanem Terkowskim.

157

— Ach! To pan? Co ty mówisz? — ożywił się minister. — Słyszałem, słyszałem. No, no!

158

— Mało tego, uważasz — ciągnął pułkownik — gdy mu gratuluję, pan Dyzma powiada: „Terkowski to głupstwo, ale szkoda sałaty!” Uważasz, sałaty!

159

Obaj wybuchnęli śmiechem, a Dyzma wtórował im bez przekonania. Nagle minister urwał i powiedział znacząco:

160

— Los rozdętych wielkości. Pcha się, bestia, nachalnie, póki jej kto jasną cholerą w oczy nie zaświeci, a później jest mniej warta od…

161

— Od sałaty — podchwycił pułkownik Wareda.

162

Znowu zaczęli się śmiać, a minister, wziąwszy Dyzmę pod ramię, rzekł wesoło:

163

— W każdym razie, panie Dyzma, szczerze gratuluję. Szczerze. Gdybyśmy mieli w kraju więcej ludzi takich, jak pan, drogi przyjacielu, co to umieją nie dać w swoją kaszę dmuchać, inaczej byśmy stali. Potrzeba ludzi silnych.

164

Zbliżyło się jeszcze kilku panów. Zaczęła się ogólna rozmowa.

165

Nikodem Dyzma ochłonął. Napełniony żołądek i wypity koniak uspokoiły napięte nerwy. Początkowo zdawało mu się, że biorą go za kogoś innego, noszącego to samo nazwisko (a może jest tu w Warszawie jaki krewny?); później jednak skombinował, że po prostu uważają go za swego, i to pewno dlatego, że rugnął tego jakiegoś Terkowskiego. Kto to może być? Pewno też jakaś figura.

166

Rozważając sytuację doszedł do wniosku, że jednak najbezpieczniej będzie, gdy zaraz wyjdzie. Niepokoić go głównie zaczynał stojący opodal starszy pan, który wyraźnie śledził go wzrokiem. Odbywał nawet nieznaczne manewry, by zajrzeć Dyzmie w twarz.

167

„Ki diabeł, czego ten stary ode mnie chce?”

168

Odpowiedź przyszła szybko. Starszy pan zatrzymał przechodzącego kelnera i powiedział mu kilka słów, wskazując ruchem głowy Dyzmę. Kelner skłonił się i, zbliżywszy się do Dyzmy, zameldował:

169

— Ten pan prosi szanownego pana na sekundkę.

170

Nie było rady. O ucieczce nie mogło już być mowy. Nikodem zrobił trzy kroki i obrzucił siwego jegomościa ponurym spojrzeniem. Ten jednak uśmiechnął się szeroko i zaszczebiotał ugrzecznionym głosem:

171

— Najmocniej, najmocniej wielce szanownego pana przepraszam, ale o ile się nie mylę, to miałem zaszczyt poznać szanownego pana w zeszłym roku na zjeździe przemysłowców w Krakowie. Nie przypomina pan sobie? W kwietniu? Leon Kunicki?…

172

Mówił szybko i nieco szeplenił. Mała nerwowa ręka wysunęła się ku Dyzmie natarczywie.

173

— Leon Kunicki.

174

— Nikodem Dyzma. Ale myli się pan, w Krakowie nigdy nie byłem. Musiał to być ktoś do mnie podobny.

175

Staruszek zaczął przepraszać i sumitować się[39], przy czym wyrazy padały tak prędko, że Dyzma ledwie się mógł połapać w treści.

176

Tak, tak, oczywiście, stare oczy niedowidzą, dystrakcja[40], proszę darować, ale i tak bardzo się cieszy, tu prawie nikogo nie zna, to przykro, nie ma z kim paru zdań zamienić, a nawet miałby tu specjalny interes, dlatego właśnie prosił znajomka o wyrobienie zaproszenia, ale trudno sobie poradzić, gdy się jest starym…

177

— Nawet właśnie — ciągnął jednym tonem — właśnie się ucieszyłem, że pana spotkałem, i to akurat widząc, że pan w tak bliskich stosunkach jest z naszym czcigodnym panem ministrem rolnictwa, bo myślę sobie, znajomy, zrobi mi łaskę i przedstawi jakoś życzliwie panu ministrowi Jaszuńskiemu. Ale najmocniej, najmocniej przepraszam.

178

— Nie ma za co.

179

— O, nie, nie, oderwałem pana od miłej rozmowy z samym panem ministrem, ale, widzi pan, jestem prowincjonałem[41], u nas na wsi to tak wszystko, proszę wielce szanownego pana, kordialnie[42], po prostu…

180

„To się rozgadał” — pomyślał Dyzma.

181

— Tedy najmocniej przepraszam — szeplenił staruszek — ale swoją drogą mógłby mi pan wyświadczyć serdeczną przysługę staremu, bo cóż to pana kosztuje.

182

— Jaką przysługę? — zdziwił się Dyzma.

183

— Ach, ja się nie narzucam, ale gdyby wielce szanowny pan tylko zechciał tak na przykład przedstawić mnie panu ministrowi, od razu inaczej, uważa pan, zacząłby mnie traktować, że to niby z przyjacielskiej rekomendacji.

184

— Z przyjacielskiej? — zdziwił się szczerze Dyzma.

185

— Che, che, che, niech się szanowny pan nie zapiera. Sam słyszałem rozmowę panów, stary jestem i niedowidzę, ale słuch mam dobry. Już ja ręczę, że jak pan mnie przedstawi, jak pan na przykład powie panu ministrowi: „Drogi panie ministrze, pozwól, że ci przedstawię mego starego dobrego znajomego Leona Kunickiego!…” O! To zupełnie co innego…

186

— Ależ, panie! — protestował Dyzma.

187

— Ja się nie narzucam, jak się nie narzucam, che, che, che, ale byłbym stokrotnie, no stokrotnie wdzięczny, a cóż to pana kosztuje?

188

Wtem otwarto drzwi do sąsiedniej sali. Zrobił się ruch, lekki tłok przy drzwiach. Minister Jaszuński, mijając z dwoma panami Dyzmę i Kunickiego, uśmiechnął się do Dyzmy i rzekł do towarzyszy:

189

— Oto nasz bohater dzisiejszego wieczoru.

190

Kunicki niemal popchnął Dyzmę i zgiął się przed ministrem w ukłonie. Nie widząc innego sposobu, Dyzma wypalił:

191

— Pozwoli pan minister poznajomić się z panem Kunickim. To mój stary dobry znajomy.

192

Na twarzy ministra wyraziło się zdziwienie. Nie miał jednak nawet chwili czasu na odpowiedź, gdyż Kunicki, potrząsając jego ręką, wybuchnął całą tyradą, jaki to jest szczęśliwy z poznania tak znakomitego męża stanu, któremu ojczyzna, a specjalnie rolnictwo, a jeszcze bardziej leśnictwo, ma do zawdzięczenia, że do grobu nie zapomni tej chwili, bo sam, jako rolnik i przemysłowiec drzewny, umie cenić wielkie zasługi na tym polu, że nie wszyscy, niestety, podwładni pana ministra zdolni są zrozumieć wielkie jego myśli przewodnie, ale na to jest zawsze rada, że on, Kunicki, zaciągnął niespłacony dług wdzięczności wobec kochanego i łaskawego pana Dyzmy, który raczył go przedstawić.

193

Potok szepleniącej wymowy płynął tak wartko, że minister, coraz bardziej zdumiony, zdołał jedynie wymówić:

194

— Bardzo mi przyjemnie.

195

Gdy jednak natarczywy staruszek zaczął mówić o lasach państwowych w Grodzieńszczyźnie i o jakichś tartakach, które… — minister przerwał sucho:

196

— Niechże mi pan pozwoli nie zajmować się tymi sprawami na raucie. Inaczej nie miałbym co do roboty urzędując w ministerstwie.

197

Podał rękę Dyzmie, Kunickiemu skinął głową i odszedł.

198

— Twarda sztuka ten pański minister — rzekł Kunicki — no, nie przypuszczałem. Czy on zawsze jest taki?

199

— Zawsze — odparł na wszelki wypadek Dyzma.

200

Raut był skończony. Wielu jego uczestników przeszło jednak na kolację do sąsiedniej sali restauracyjnej.

201

Staruszek przyczepił się Dyzmy na dobre. Przy stole ulokował się obok niego i gadał nieustannie.Alkohol Dyzmie zaczęło się kręcić w głowie.

202

Wprawdzie głównymi winowajcami tego stanu rzeczy był koniak i kilka kieliszków wina, jednakże Dyzma począł odczuwać zmęczenie i senność. Raz po raz na dobitek[43] trzeba było pić i jeść, co — zważywszy nieprawdopodobne ilości pochłoniętych pokarmów — było wręcz męczące. Dyzma z rozrzewnieniem myślał o swym składanym wąskim łóżku, które zaraz po powrocie na Łucką rozstawi sobie pod oknem. Jutro niedziela, pozwolą mu spać może i do dziesiątej.

203

Tymczasem Kunicki chwycił go pod ramię.

204

— Drogi panie, niechże mi pan nie odmawia, dopiero jedenasta, wypije pan ze mną kieliszek dobrego węgrzyna[44]! Tutaj stoję, w Europejskim, zaraz na pierwszym piętrze. Mam do pana bardzo ważną sprawę. No, drogi panie Dyzma, nie odmówi mi pan przecie! Usiądziemy, panie, w ciszy, wygodnie, przy dobrym winku… No? Na pół godzinki, na kwadransik.

205

Jednocześnie niemal ciągnął Dyzmę, Wyszli do westybulu[45] i po chwili znaleźli się w obszernym pokoju. Kunicki zadzwonił na służbę i kazał podać węgierskie.

206

W tymże czasie na dole kołowrotek oszklonych drzwi za każdym obrotem wyrzucał z wnętrza ucylindrowanych panów i strojne damy. Stojący na skraju chodnika szwajcar[46] wywoływał samochody.

207

— Auto pana ministra Jaszuńskiego!

208

Zajechała lśniąca limuzyna i minister, żegnając się z pułkownikiem Waredą, zapytał:

209

— Słuchaj no, Wacek, jak się nazywa ten twój facet, co to tak Terkowskiego objechał?

210

— Byczy facet — stanowczo oświadczył nieco chwiejący się na nogach pułkownik — nazywa się Dyzma, pierwszorzędnie objechał…

211

— To zdaje się jakiś ziemianin[47] czy przemysłowiec, bo wiesz, jest w przyjaźni z tym znanym Kunickim, co to miał proces o dostawę podkładów kolejowych.

212

— Powiadam ci, byczy gość. Prosto z mostu go, panie tego.

213

— Tak, to musi być silny charakter. Wierzę we frenologię[48]. Czaszka naprzód podana i bardzo rozwinięta szczęka. Wierzę we frenologię. No, serwus!

214

Zawarczał motor, trzasnęły drzwiczki. Na chodniku pozostał pułkownik.

215

— Urżnął się czy co, do licha — rzekł do siebie — co ma wspólnego charakter z chronologią?…

Rozdział drugi

216

Na stole stała lampa z zielonym, niskim kloszem, oświetlając jedynie mały krąg pluszowej serwety, pudło z cygarami, omszałą butelkę i dwa kieliszki bursztynowego płynu. Pokój tonął w mroku, w którym niewyraźnie rozpływały się kontury sprzętów.

217

Dyzma zapadł w miękki fotel i przymknął oczy. Czuł się niezwykle ociężały i tak senny, że zasnąłby na pewno, słuchając tego monotonnego głosu, na który jak drobniutkie paciorki na cieniutką niteczkę szybko nizały[49] się bezdźwięczne, szepleniące słowa, gdyby od czasu do czasu z drugiej strony stołu, z mroku, nie wysuwała się nagle w krąg lampy drobna postać Kunickiego, świecąc bielą gorsu[50] i srebrną siwizną włosów.

218

Małe, uważne a natarczywe oczy zdawały się wówczas wbijać w mrok, usiłując odnaleźć spojrzenie Dyzmy.

219

— Więc widzi pan, widzi pan, jak to jest ciężko z tą biurokracją małych urzędników prowincjonalnych. Szykany i szykany. Zasłaniają się przepisami, ustawami, a wszystko po to, żeby mnie zrujnować, żeby odebrać chleb zatrudnionym u mnie robotnikom. Panie Dyzma, w panu, dalibóg[51], jedyny ratunek, jedyny ratunek.

220

— We mnie? — zdziwił się Dyzma.

221

— W panu — z przekonaniem powtórzył Kunicki. — Widzi pan, już czwarty raz wyjeżdżam w tej sprawie do Warszawy i powiedziałem sobie: jeżeli teraz nie wysadzę z siodła tego mego gnębiciela, tego tumana Olszewskiego, jeżeli teraz nie uzyskam w Ministerstwie Rolnictwa jakichś ludzkich warunków na drzewo z lasów państwowych — koniec! Likwiduję wszystko! Sprzedam Żydom tartaki, fabrykę mebli, papiernię, fabrykę celulozy, za bezcen sprzedam, a sam sobie, czy ja wiem, w łeb palnę albo co.

222

— Pańskie zdrowie, panie Dyzma — dodał po pauzie i wypił swój kieliszek duszkiem.

223

— Ale cóż ja panu mogę pomóc?

224

— Che, che, che — roześmiał się Kunicki — szanowny pan żartuje sobie. Tylko odrobina dobrej woli, tylko odrobina… O, nie, proszę pana, ja sobie doskonale zdaję sprawę, że to panu zajmuje i pański cenny czas, i tego… no i koszty, ale przy takich stosunkach, ho… ho!

225

Przysunął krzesło i nagle zmienił ton:

226

— Szanowny panie. Powiem po prostu, gdyby tak stanął przede mną jaki czarodziej i powiedział: „Kunicki! Postaram ci się tę sprawę załatwić, tego draba Olszewskiego wylać, na jego miejsce do Dyrekcji Lasów Państwowych wsadzić kogoś, z kim można po ludzku gadać, postaram się o dobry kontyngent[52] drzewa dla ciebie, co mi za to dasz?” Otóż wówczas bez zająknienia odparłbym: „Panie czarodzieju, trzydzieści, niech będzie trzydzieści pięć tysiączków gotóweczką! Jak Boga kocham! Na koszta dziesięć do rączki, a po załatwieniu reszta”.

227

PieniądzKunicki umilkł i czekał odpowiedzi. Lecz Dyzma milczał. Zrozumiał od razu, że ten oto staruszek proponuje mu łapówkę za robienie tego, czego on, Dyzma, on, Nikodem Dyzma, choćby na głowie się postawił, zrobić nie potrafi. Olbrzymia suma, suma, której wysokość tak daleko wykraczała poza jego rzeczywistość, a nawet poza marzenia, jeszcze bardziej podkreślała nierealność całej transakcji. Gdyby Kunicki zaproponował trzysta czy pięćset złotych, interes straciłby dla Dyzmy swoją abstrakcyjną nieosiągalność i przedstawił się jako korzystna okazja naciągnięcia starego. UrzędnikPrzez głowę Dyzmy przeleciała jeszcze myśl, czy nie nastraszyć Kunickiego, że zadenuncjuje go w policji. Może da na odczepnego z pięćdziesiąt złotych. Kiedyś pisarz sądu pokoju w Łyskowie, Jurczak, w ten sposób zarobił całą setkę. Ale cóż, pisarz był u siebie w kancelarii, osoba urzędowa…

228

Milczenie Dyzmy speszyło Kunickiego. Nie wiedział, co o nim sądzić. Czy nie był zbyt obcesowy[53]?… Czy go nie zraził?… To byłoby katastrofą. Wyczerpał już wszystkie stosunki i wpływy, wyrzucił na to masę pieniędzy, stracił moc czasu, gdyby i ta szansa wymknęła mu się z ręki… Postanowił naprawić i złagodzić obcesowość swej propozycji.

229

— Oczywiście, szanowny panie, czarowników dziś nie ma. Che, che, che… A trudno wymagać od najżyczliwszego, od najłaskawszego przyjaciela, żeby zajmował się sprawami, które zna tylko z opowiadania. Wszak prawda?

230

— Rzeczywiście.

231

— Wie pan co, mam myśl! Panie Dyzma, drogi przyjacielu, niechże mi pan wyświadczy łaskę i przyjedzie do mnie, do Koborowa, na kilka tygodni. Wypocznie pan, użyje pan wsi, powietrze wspaniałe, konna jazda, mam motorówkę na jeziorze… A i przyjrzy się pan memu gospodarstwu, tartakom, no, panie złoty?! Zrobione?

232

Ta nowa propozycja tak zaskoczyła Dyzmę, że aż usta otworzył. Kunicki jednak nie przestawał nalegać, wychwalać zalet odpoczynku, wsi, sosnowego lasu, zapewniać, że i jego panie będą mu wdzięczne za tak wielką atrakcję, jak przyjazd gościa z Warszawy.

233

— Ależ, panie — przerwał Dyzma — gdzie mnie tam teraz myśleć o odpoczynku. Ja za dużo, niestety, odpoczywam.

234

— O, tego chyba nigdy nie za dużo.

235

— Jestem bezrobotny — blado uśmiechnął się Dyzma.

236

Spodziewał się wyrazu rozczarowania i zdumienia na twarzy staruszka, ten jednak wybuchnął śmiechem:

237

— Che, che, che, a to z pana kawalarz. Bezrobotny! Oczywiście, z handlem i z przemysłem teraz krucho. Trudno o intratne[54] stanowiska, a znowuż służba państwowa, to, panie, dużo honoru, a dochodu mało. Pensje urzędnicze nawet na dygnitarskich szczeblach nie są do pozazdroszczenia.

238

— Wiem coś o tym — potwierdził Dyzma — sam przez trzy lata byłem na państwowej służbie.

239

Nagle Kunickiemu rozjaśniło się w głowie. „Takiś sprytny, bratku! — pomyślał. — Ano tym lepiej, skoro darmo brać nie chcesz”.

240

— Wielce szanowny panie — zaczął — od chwili, gdy pana poznałem, od razu mnie coś piknęło, że Bóg mi cię zsyła. Obyż to się sprawdziło. Panie Dyzma, panie Nikodemie złoty, akurat okoliczności z obu stron tak świetnie się składają. Pan jest w poszukiwaniu dobrego stanowiska, a ja już doszedłem do tego wieku, kiedy człowiek za wiele sił nie ma. Przyjacielu szanowny, nie gniewajże się na moją śmiałość, ale co by pan powiedział, gdybym panu zaproponował objęcie, że tak powiem, generalnej administracji moimi majątkami i zakładami przemysłowymi. Niech szanowny pan nie sądzi, że to mały obiekt. Sporo tego jest, machina jak się patrzy.

241

— Nie wiem, czy potrafiłbym. Zupełnie nie znam się na tym — powiedział szczerze Dyzma.

242

— O, proszę szanownego pana — zaoponował Kunicki — łatwo się pan z tym zapozna. Zresztą tam na miejscu to już jakoś ja sam daję sobie radę, ale wie pan, te wyjazdy, te rozmowy z urzędami, to dobijanie się o łaskę byle jakiegoś tam pana Olszewskiego, załatwianie spraw w ministerstwach — do tego już jestem za stary. Tu trzeba kogoś energicznego, ustosunkowanego, przed kim różni Olszewscy dudy w miech[55]; no i młodego. Szanowny pan chyba jeszcze i czterdziestki nie ma?

243

— Skończyłem trzydzieści sześć.

244

— O! To mi wiek! Królu złoty, nie odmawiajże mi. Będzie pan miał wygodne mieszkanie, albo z nami w pałacu, albo w osobnym pawilonie, jak pan zechce. Konie do dyspozycji, samochód do dyspozycji. Kuchnia dobra, do miasta niedaleko, a jak pan zechce w Warszawie swoich przyjaciół odwiedzić — najuprzejmiej proszę. Słowem, żadnego skrępowania. A co do warunków, to już pan zechce łaskawie określić.

245

— Hm — bąknął Dyzma — doprawdy nie wiem.

246

— Więc powiedzmy tak: tantiema[56] trzydzieści procent od zwiększonego przez pana dochodu, zgoda?

247

— Zgoda — kiwnął głową Dyzma nie bardzo orientując się, na co się zgadza.

248

— A pensja, powiedzmy… dwa tysiące miesięcznie.

249

— Ile? — zdziwił się Dyzma.

250

— No, dwa tysiące pięćset. No i koszty rozjazdów. Zgoda? No, rękę!

251

Dyzma półprzytomnie uścisnął drobną dłoń staruszka.

252

Ten, zaróżowiony i uśmiechnięty, nie przestając na chwilę szeplenić, wydobył ogromnych rozmiarów wieczne pióro, zapełnił karteluszek papieru kilkunastu[57] wierszami drobnych okrągłych literek i podsunął Dyzmie do podpisu. Podczas zaś gdy „kochany pan Nikodem” zaopatrywał swoje nazwisko precyzyjnym a wielce skomplikowanym zakrętasem, Kunicki odliczył z pucołowatego[58] pugilaresu[59] kilkanaście szeleszczących banknotów.

253

— Oto pięć tysięcy zaliczki, służę uprzejmie, a teraz…

254

Zaczął omawiać wyjazd Dyzmy i inne związane z tym kwestie.

255

„No, stary Kunicki, niechże ci ktoś powie, że nie potrafisz załatwić swoich interesów”!

256

Istotnie Leon Kunicki słynął z niesłychanego sprytu i rzadko mu się zdarzyło stracić na dobrze wybranych i błyskawicznie przeprowadzanych transakcjach.

257

W kilka minut później, gdy na korytarzu ucichły kroki oddalającego się Dyzmy, stanął na środku pokoju i zatarł ręce.

258

MiastoZaczynało już świtać. Na seledynowym kloszu nieba z trudem tylko można było dostrzec topniejące punkciki gwiazd. Systematyczne szeregi latarń jaśniały chorowitym białym światłem.

259

Nikodem Dyzma szedł ulicami, w których pustce klaszczące echo jego kroków brzmiało ostro i donośnie.

260

Zdarzenia ubiegłego wieczoru zbiły się w jego świadomości w jakieś pstre kłębowisko wrażeń, migotliwych, goniących się wzajemnie i nieuchwytnych. Wiedział, że zdarzenia te ogromną dla niego mają wagę, lecz ich istoty ogarnąć nie umiał. Czuł, że niespodziewanie spadło nań jakieś szczęście, lecz na czym polegało, co oznaczało, skąd się wzięło i dlaczego — nie pojmował.

261

Im dłużej nad tym myślał, tym wszystko zdawało mu się mniej prawdopodobne, bardziej fantastyczne i niedorzeczne.

262

Wówczas zatrzymywał się przerażony, ostrożnie sięgał do kieszeni i gdy palce namacały gruby plik sztywnych banknotów, uśmiechał się do siebie. Nagle zdał sobie sprawę z jednego: jest bogaty, bardzo bogaty. Zatrzymał się we wnęce bramy i zaczął liczyć. Jezus, Maria! Pięć tysięcy złotych!

263

— To ci forsa! — powiedział głośno.

264

Instynkt wielu lat biedowania odezwał się w nim naturalnym odruchem: trzeba oblać. I chociaż nie chciało mu się ani jeść, ani pić, skręcił w Grzybowską, gdzie — jak wiedział — knajpa Icka jest już otwarta. Przezornie wyciągnął jedną stuzłotówkę i ulokował ją w osobnej kieszeni. Pokazywanie takiej kupy pieniędzy u Icka nie należało do rzeczy bezpiecznych.

265

Pomimo wczesnej pory u Icka był tłok. Dorożkarze, szoferzy taksometrów[60], kelnerzy z restauracji już zamkniętych, sutenerzy[61], przepijający nocny dochód swoich „narzeczonych”, męty podmiejskie, wracające z pomyślnego żeru — wszystko to zapełniało niewielkie dwa pokoiki przyciszonym gwarem rozmów i brzękiem szkła.

266

Nikodem wypił dwie szklaneczki wódki, przekąsił zimnym wieprzowym kotletem i kiszonym ogórkiem. Przyszło mu na myśl, że to niedziela i że Walenty nie pójdzie do roboty.

267

„Niech chamy znają inteligencję” — pomyślał.

268

Kazał sobie dać butelkę wódki i kilo kiełbasy, skrupulatnie przeliczył resztę i wyszedł. Zbliżał się już do Łuckiej, gdy nagle spostrzegł Mańkę. Stała oparta o mur i patrzyła przed siebie. Nie wiedział sam dlaczego, ale ucieszył się tym spotkaniem.

269

— Dobry wieczór, panno Maniu! — zawołał wesoło.

270

— Dobry wieczór — odparła przyglądając mu się ze zdziwieniem. — Cóż to pan po nocy się włóczy?

271

— A czemu to panna Mania spać nie idzie?

272

— Chyba już pójdę — odparła z rezygnacją.

273

Dyzma obrzucił ją uważnym spojrzeniem. Wydała mu się ładniejsza niż zwykle. Wątła była, to prawda, ale zgrabna.

274

„Cóż ona może mieć — pomyślał — najwyżej siedemnaście lat”.

275

— Czemuż to panna Mania taka smutna? — zapytał.

276

Wzruszyła ramionami.

277

— Jakby pan tak trzy noce z rzędu warował, jak pies, na ulicy i grosza nie widział, to też by pan z radości nie skakał.

278

Dyzmie zrobiło się przykro. Sięgnął do kieszeni i wyjął zwitek dziesięciozłotówki.

279

— Ja pannie Mani pożyczę. Czy dwadzieścia wystarczy?

280

Dziewczyna ze zdziwieniem przyglądała się pieniądzom. Wiedziała przecie, że sublokator jeszcze w południe grosza nie miał przy duszy. Skądże miałby teraz tyle banknotów? Chyba, chyba że gdzieś ukradł. Może dlatego właśnie nałożył frak. „Zresztą — pomyślała — co mi do tego?”

281

Pieniądz, SeksNikodem wyciągnął do niej dwa papierki.

282

— Proszę.

283

Mańka zrobiła przeczący ruch głową.

284

— Nie chcę. Nie wezmę. I tak nie będę miała z czego oddać.

285

— No to i nie trzeba oddawać.

286

— Nie chcę. — Zmarszczyła brwi. — Widzisz go, bankier.

287

Odwróciła głowę i dodała cicho:

288

— Chyba że… Za darmo nie chcę. Chyba że pójdzie pan ze mną.

289

— Eee — bąknął Dyzma i zarumienił się.

290

Mańka spojrzała mu w oczy.

291

— Nie podobam się panu?

292

— To nie, czemu?…

293

— Z pana to też mężczyzna! — wybuchnęła niespodziewanie ze złością. — Uuuu… kalosz!

294

Zawróciła się na pięcie i ruszyła wolnym krokiem ku domowi.

295

— Panno Maniu! — zawołał za nią. — Proszę zaczekać, pójdziemy.

296

Przystanęła, a gdy zrównał się z nią, powiedziała:

297

— Hotel też pięć złotych.

298

— Dobrze — odparł.

299

Szli wąskimi uliczkami w milczeniu.

300

Zaspany drab w pluszowej kamizelce otworzył im drzwi, wprowadził do małego brudnego pokoju i wyciągnął rękę. Dyzma zapłacił.

301

Przez szare butwiejące[62] firanki wpadał snop jaskrawego słońca. W pokoju było duszno, parno i czuć było stęchliznę.

302

— Może by okno otworzyć? — zapytała Mańka.

303

— Późno już. Czas do domu. Pewno będzie dziesiąta — powiedział Dyzma.

304

Mańka przed małym lusterkiem rozczesywała gęste czarne włosy wyszczerbionym grzebykiem.

305

— Znalazł pan miejsce? — rzuciła obojętnie.

306

Nagle opanowała Dyzmę niepohamowana chęć zaimponowania Mańce. Wydobył z kieszeni wszystkie pieniądze i rozłożył je na stole.

307

— Zobacz — powiedział z uśmiechem.

308

Mańka odwróciła głowę i oczy jej szeroko się rozwarły. Długo przyglądała się rozrzuconym banknotom.

309

— Tyle forsy… tyle forsy… A to pięćsetki. Psiakrew!

310

Nikodem rozkoszował się efektem.

311

Dziewczyna chwyciła go za rękę.

312

— Słuchaj, miałeś „robotę[63]”? — zapytała z podziwem.

313

Dyzma roześmiał się i ot tak, dla kawału, powiedział:

314

— Aha!

315

Mańka ostrożnie dotknęła końcami palców pieniędzy.

316

— Powiedz… powiedz — wyszeptała — chodziłeś na „mokrą robotę[64]”?

317

Skinął głową.

318

Milczała, a w jej oczach malował się strach i podziw. Nigdy nie przypuszczała, że ten cichy sublokator, ten niedorajda…

319

— Nożem? — zapytała.

320

— Nożem.

321

— Ciężko było?

322

— Phi — odparł — ani zipnął.

323

Pokręciła głową.

324

— Ale forsy miał… Może Żyd?

325

— Żyd.

326

— Nie wiedziałam…

327

— Czegoś nie wiedziała? — zapytał Dyzma i zaczął chować pieniądze.

328

— Nie wiedziałam, że ty taki…

329

— To niby jaki?

330

— No taki…

331

Nagle przytuliła się do niego.

332

— A ciebie nie nakryją?

333

— Nie bój się, ja dam sobie radę.

334

— Nikt nie widział?… Może jakie ślady zostawiłeś? Trzeba bardzo uważać. „Gliny” to wiesz, oni po śladach palców nawet znajdą.

335

— Mnie nie złapią.

336

— A powiedz, miałeś pietra[65]?

337

Roześmiał się.

338

— Nie ma o czym gadać. No, chodźmy do domu. A to masz dla ciebie na sukienkę.

339

Położył przed Mańką sto złotych. Dziewczyna zarzuciła mu ręce na szyję i raz po raz zaczęła całować w usta.

340

Szli do domu, nie rozmawiając po drodze. Nikodem z satysfakcją spostrzegł, że stosunek tej małej do niego zmienił się niemal z miejsca. Szybko zorientował się, że szacunek, graniczący z zachwytem, wzbudziły w Mańce nie pieniądze, lecz cała ta zmyślona historia bandycka. I chociaż pochlebiała mu ta zmiana, wstydził się, że na nią właściwie nie zasłużył. Dlatego za żadną cenę nie przyznałby się jej teraz, że wszystko było bajką.

341

— Uważasz, Mańka — rzekł, gdy wchodzili na schody — tylko w domu ani pary z gęby. Rozumiesz?

342

— No, pewno.

343

— A ja teraz będę musiał wyjechać na jakiś czas, żeby, rozumiesz… No, bezpieczniej.

344

— Rozumiem. Ale wrócisz?

345

— Wrócę.

346

Zjawienie się sublokatora razem z Mańką nie zrobiło na Barcikach żadnego wrażenia. Natomiast wódkę i kiełbasę przyjęto z szacunkiem. Walentowa zaraz nakryła stół zieloną ceratą i wszyscy zasiedli do śniadania. Szklaneczka, która niegdyś była słoikiem do musztardy, krążyła z rąk do rąk, a że objętość jej była dość duża, Dyzma wkrótce wyjął pięć złotych i Mańka pobiegła po nową flaszkę.

347

Tymczasem Nikodem uregulował zaległe komorne, a gdy dziewczyna wróciła, rzekł:

348

No, powinszujcie mnie, państwo. Znalazłem dobrą posadę.

349

— A gdzie? — zagadnął Walenty.

350

— Nie w Warszawie. Na prowincji.

351

— Nie mówiłam — pokiwała głową Walentowa. — Na prowincji zawsze o zarobek łatwiej. Dostatek wszystkiego. Wiadomo — chłopi.

352

Przepili jego zdrowie, a gdy już butelka była pusta, Nikodem rozstawił swoje polowe łóżko, rozebrał się, kamizelkę z pieniędzmi wsunął pod poduszkę i zasnął niemal zaraz.

353

Walenty siedział chwilę w milczeniu, a że podpił sobie, zaczął ni z tego, ni z owego śpiewać, lecz spotkał się z ostrą opozycją Mańki.

354

— Cicho, do cholery, nie widzisz: człowiek śpi. Odpocząć nie dadzą.

355

Zaległa cisza. Walenty nasunął czapkę i wyszedł, jego żona wyniosła się do sąsiadki, by pochwalić się, że sublokator postawił wódkę na oblanie nowego zajęcia.

356

Opieka, MuchaMańka wyjęła z szafy batystową chusteczkę i nakryła nią głowę śpiącego, w izbie bowiem było dużo much.

Rozdział trzeci

357

StrójCały ranek zajęły przygotowania do wyjazdu. Dyzma duże porobił zakupy, gdyż zdawał sobie sprawę, że musi wyglądać przyzwoicie. Kupił więc kilka zmian bielizny, kilka krawatów, nowe przybory do golenia, bardzo żółte buciki i dwa gotowe garnitury, które leżały na nim prawie dobrze. Poza tym nabył moc drobiazgów i piękne skórzane walizy.

358

Syn rejenta[66] Windera, student ze Lwowa, niegdyś cały Łysków zachwycał swą elegancją, a w jego pokoju Nikodem nieraz podziwiał szyk różnych przedmiotów toaletowych i teraz przy zakupach starał się naśladować gust młodego rejentowicza.

359

Kapitał został mocno nadszarpnięty, lecz Dyzma był kontent[67] z siebie.

360

Do szóstej załatwił już wszystko, pociąg odchodził o pół do ósmej. Mańka, która początkowo obiecywała sobie, że odprowadzi Dyzmę na dworzec, teraz tak onieśmielona była jego ekwipunkiem[68], że nie odważyła się nawet zaproponować swego towarzystwa.

361

Gdy wychodził, wybiegła tylko za nim na schody i gorąco wycałowała. Potem pomogła znieść walizy, kiedy zaś dorożka ruszyła z miejsca, zawołała:

362

— Wrócisz?

363

— Wrócę! — odkrzyknął Dyzma i machnął kapeluszem.

364

Drugą klasą jedzie się znacznie wygodniej niż trzecią. Po pierwsze, zamiast twardych ławek są tu sprężynowe kanapy, po drugie, pasażerowie są znacznie milsi, a i służba kolejowa grzeczniej się odnosi niż w trzeciej.

365

Dyzma rozkoszował się swą pierwszą podróżą w warunkach, które dawały mu wrażenie, że oto jest panem całą gębą i że nie tylko naczelnik urzędu pocztowego w Łyskowie, ale nawet obaj Winderowie, ojciec i syn, niczym nie zaimponowaliby mu teraz.

366

Kilka osób, które zajęły miejsca w tymże przedziale, wkrótce wysiadło i Dyzma pozostał sam. Nie chciało mu się spać. Zresztą należało gruntownie obmyślić całą sprawę.

367

Rozumiał już teraz dobrze, że niespodziewaną propozycję Kunickiego zawdzięcza wyłącznie temu, że ten stary wyga[69] wziął go za wpływową osobistość, pozostającą z ministrem Jaszuńskim w bliskich stosunkach. Oczywiście rozwianie tego złudzenia równałoby się rezygnacji z tej niewiarygodnie wysokiej pensji. Cały tedy[70] spryt należy wysilić w tym kierunku, by Kunickiego utwierdzić w mylnym przekonaniu i jak najdłużej pobierać tę pensję. Utrzymanie i mieszkanie będzie darmowe. Wydatki zatem ograniczą się do zaledwie kilkudziesięciu, może stu złotych miesięcznie. Zatem dwa tysiące czterysta oszczędności!

368

„Ba! Żeby chociaż ze trzy miesiące wytrwać. A może pół roku?…”

369

Uśmiechnął się do siebie. Później można by na procenty chociażby pożyczać i żyć jak jaśnie pan, nic nie robiąc.

370

Tylko trzeba kołować starego jak najdłużej i mieć się na baczności, żeby się nie wsypać. W ogóle mówić jak najmniej, a o sobie ani jednego słówka. Stary też nie w ciemię bity[71] i jakby tylko najmniejsze podejrzenie powziął — przepadło wszystko.

371

Świtało już, gdy konduktor wszedł i zameldował, że dojeżdżają do stacji Koborowo.

372

Dyzma zaniepokoił się, czy też Kunicki pamięta, że on ma tym pociągiem przyjechać.

373

Okazało się wszakże, że pamiętał. Do wysiadającego Nikodema podszedł zaraz lokaj w liberii[72].

374

— Czy to wielmożny pan do państwa Kunickich?

375

— Tak.

376

— Samochód czeka przed stacją, panie administratorze — rzekł służący i zabrał walizy.

377

Usadowiwszy się w luksusowym wozie, Nikodem pomyślał:

378

„Pan administrator generalny dóbr Koborowo. Trzeba będzie zafundować sobie karty wizytowe[73]”.

379

Równa jak stół droga szła przez jakiś czas wzdłuż toru, później przy malowniczym, na wpół zrujnowanym młynie wodnym wyginała się na obłym mostku i skręcała w prawo, mijając liczne zabudowania fabryczne, które gęsto obsiadały bocznicę kolejową.

380

Stąd już zaczynała się długa aleja klonowa, na końcu której leżał strzelisty[74] pałac, nieco dziwaczny i pretensjonalny w stylu, lecz harmonijny jako całość. Auto zatoczyło półkrąg obok gazonu[75] i stanęło na podjeździe. W otwartych drzwiach ukazała się pokojówka i wraz z lokajem zaopiekowała się walizami.Strój W chwili, gdy Dyzma zdejmował palto[76], wpadł do hallu[77] nieco rozczochrany Kunicki w długim fularowym[78] szlafroku, tak jaskrawym i kwiecistym, że Dyzma wziął go początkowo za kobietę.

381

Kunicki, rozpromieniony i ruchliwy jak rtęć, rzucił się na przyjezdnego z uściskiem i otworzył nań ogień mitraliezy[79] swej wymowy, jeszcze szybciej i jeszcze bardziej szepleniącej niż w Warszawie, lecz równie monotonnej. Pierwszym pytaniem, po którym zrobił pauzę na odpowiedź, było: „Czy drogi pan woli zamieszkać tu, w pałacu, czy też w pawilonie w parku?”

382

Drogi gość oświadczył, że mu wszystko jedno, wobec czego został przeprowadzony do dwóch pięknie urządzonych pokojów na parterze. Wyjaśniono mu przy tym, że wcale nie będzie skrępowany, gdyż gdyby nie chciał przechodzić do hallu przez inne pokoje, ma stąd wprost wyjście na taras, do łazienki zaś ma wejście z korytarza tuż obok, może też zaraz wykąpać się po podróży, kąpiel została dlań przygotowana, a później, jeżeli nie jest zmęczony i zechce wyjść na śniadanie do jadalni, i jemu, Kunickiemu, i paniom będzie bardzo miło.

383

BrudGdy wreszcie Dyzma został sam, rozpakował szybko walizy, rzeczy umieścił w szafie i przeszedł do łazienki. Nigdy dotychczas nie zdarzało się mu myć w wannie. Toteż od razu stwierdził, że jest to znacznie wygodniejsze niż zatłoczona łaźnia. Ostatnio zresztą i na łaźnię nie mógł sobie pozwolić. Świadczyła o tym wymownie woda w wannie, która po jego kąpieli nabrała wyraźnego zabarwienia. Dyzma długo manipulował, zanim znalazł na dnie łańcuszek, po pociągnięciu którego kompromitująca ciecz znalazła ujście. Spłukał wannę, uczesał się, nałożył pidżamę, a gdy wrócił do swego pokoju, ze zdumieniem stwierdził, że podczas jego nieobecności służba oczyściła ubranie i buty.

384

„Psiakrew! Tu ci samemu palcem ruszyć nie dadzą!” — pomyślał z podziwem.

385

Ledwie zdążył zawiązać krawat, gdy zapukano do drzwi i zjawił się Kunicki, wyświeżony i niezmiernie gadatliwy.

386

BogactwoPokój, do którego wprowadził Dyzmę, a zasługujący raczej na miano sali, cały wyłożony jakimś ciemnym drzewem, wywierał wrażenie przytłaczające. Wzdłuż ścian stały wspaniałe kredensy i oszklone szafy, połyskując bogactwem swych wnętrz wypchanych srebrami i kryształami, nieduży biały stół, nakryty dla czterech osób, zdawał się wystawą luksusowych naczyń, których wystarczyłoby do obsłużenia całego personelu urzędu pocztowego w Łyskowie.

387

— Moje panie w tej chwili zejdą, właśnie kończą ubieranie się, może tymczasem zechce pan, drogi panie Nikodemie, obejrzeć inne pokoje na parterze, bo piętro, che, che, jest jeszcze niewidzialne, pojmuje pan, damy. Jakże się panu podoba moja siedziba? Sam ją urządzałem, sam projektowałem, poczynając od wskazówek dla architekta, a kończąc na najmniejszym mebelku…

388

Wziął Dyzmę pod ramię i, drepcząc przy nim, zaglądał mu raz po raz w oczy.

389

Pałac koborowski, jak i całe Koborowo, tłumaczył, to jego duma i chluba, jeszcze przed niewielu laty były tu dzikie wertepy[80], dworek, co to nadawał się chyba na rozbiórkę, zrujnowane zabudowania gospodarskie i ziemia w połowie leżąca odłogiem. A dziś — złote jabłko, cacko, wychuchane, systematyczną pracą, ciężkim trudem postawione na, panie kochany, nogi.

390

Szli po miękkich dywanach przez pokoje urządzone z przepychem, o jakim w ogóle Dyzma nie miał wyobrażenia.

391

PieniądzZe złoconych brązów, z sutych[81] ram obrazów, z lśniących mebli, z olbrzymich luster, z marmurowych i malachitowych[82] kominków, z nieznanych tkanin i złotem tłoczonej skóry — zdawały się krzyczeć pieniądze. Dyzmie przyszło na myśl, że gdyby ziemia się nagle zatrzęsła, pałac wraz z całym urządzeniem rozsypałby się w złote krążki.

392

— No, jakże? — pytał Kunicki, gdy znowu znaleźli się w jadalni, nie zdążył jednak otrzymać odpowiedzi, otworzyły się drzwi i weszły oczekiwane panie.

393

— Pozwólcie, przedstawię: pan Dyzma.

394

Starsza, jasna blondynka, z uśmiechem podała rękę:

395

— Bardzo mi przyjemnie. Wiele słyszałam o panu.

396

Młodsza od niej szatynka, o chłopczykowatej powierzchowności i żywych ruchach, mocno uścisnęła dłoń Nikodema, przyglądając się mu tak bezceremonialnie, że aż się zdetonował[83].

397

Na szczęście nic nie potrzebował mówić, gdyż Kunicki terkotał bez przerwy. Miał zatem czas przyjrzeć się obu paniom. Blondynka mogła mieć najwyżej dwadzieścia sześć lat, szatynka może dwadzieścia czy dwadzieścia dwa. Zdziwił się tym, gdyż pamiętał, że Kunicki mówił mu o żonie i córce. Tymczasem obie mogły być tylko jego córkami, chociaż nie wyglądały na siostry. Blondynka, aczkolwiek kształtna i smukła, nie mogła być nazwana szczupłą. Małe, lecz wydatne zmysłowe usta, łagodny owal twarzy i ogromne, niemal nieproporcjonalne duże, mocno błękitne oczy — zdradzały naturę marzycielską. Elegancka letnia sukienka z surowego jedwabiu odsłaniała szyję i ramiona olśniewającej białości.

398

Obok tej pastelowej urody wąskie, skośne i zrośnięte brwi młodszej, jej krótko, po męsku obcięte kasztanowe, o miedzianym połysku włosy, jej zapięta pod szyję angielska bluzka z ciemnozielonym krawatem i silnie opalona cera — stanowiły jaskrawy kontrast. Przy tym spojrzenie orzechowych oczu miało w sobie coś zadzierzystego. Dyzmę uderzył poza tym kształt jej uszu. Szatynka siedziała doń profilem i po prostu zmuszał siebie, by raz po raz nie przyglądać się jej uchu. Nigdy dotąd nie zwrócił uwagi na uszy ludzi, z którymi się stykał. Teraz dopiero stwierdził, że ucho może mieć swój indywidualny wyraz, że może być piękne, może przypominać jakiś egzotyczny kwiat o prężnej i soczystej konsystencji i o przykuwającym wzrok kształcie. Kunicki miał małe czerwone uszki ostro zakończone u góry, a blondynce zakrywało je puszyste uczesanie.

399

Obserwacje nie przeszkadzały Dyzmie uważać, by swymi ruchami i sposobem jedzenia jak najbardziej upodobnić się do reszty towarzystwa i przez nieodpowiednie zachowanie się nie zdemaskować braku tego, co rejent Winder nazywał kindersztubą[84], a co prawdopodobnie miało oznaczać pańskie formy[85].

400

Kunicki mówił bez przerwy, obszernie opisywał zalety i ujemne strony Koborowa, wyliczał inwentarz, charakteryzował temperamenty poszczególnych koni, układał plan, według którego zademonstruje to wszystko kochanemu panu Nikodemowi.

401

— Dotychczas zdążyłem tylko pokazać panu pokoje parterowe.

402

Pociągnął łyk kawy, wskutek czego znalazła się pauza wystarczająca na odezwanie się blondynki:

403

— I jakże się panu podobało?

404

— Bardzo bogato — odparł po prostu Dyzma.

405

Na twarz blondynki buchnęły rumieńce. W oczach odbiła się niewymowna przykrość.

406

— To, proszę pana, gust mojego męża.

407

— Che, che, che — zaśmiał się Kunicki — mówiłem to już panu Nikodemowi. A niech pan sobie wyobrazi, że Nina pierwszą scenę małżeńską, che, che, che, właśnie o to mi zrobiła, gdyśmy przyjechali po ślubie do Koborowa. Oto jest wdzięczność niewieścia. Ja tu, panie, na głowie stawałem, żeby mojej pani usłać gniazdko, a ona jeszcze mi scenę zrobiła. I niech pan sobie wyobrazi…

408

— Przestań, proszę — przerwała pani Nina.

409

— Nie rozumiem cię, papo — dodała szatynka — po co nudzisz pana Dyzmę opowiadaniem o rzeczach, które w dodatku sprawiają przykrość Ninie.

410

— Ależ ja nic nie mówię, nic nie mówię, kochanie. Zresztą zaraz was uwolnimy od naszego towarzystwa; bo muszę panu Nikodemowi pokazać Koborowo. Powiadam panu…

411

— Może pan Dyzma jest zmęczony — wtrąciła pani Nina.

412

— Broń Boże — zaprzeczył Nikodem.

413

— No, widzisz, no, widzisz — zaszeplenił zadowolony Kunicki. — Nas, ludzi interesu, aż korci, żeby wszystko pożyteczne, wszystko istotne i jedynie ważne zaraz poznać.

414

— Papo, nie mów za pana Dyzmę — przerwała córka. — Wątpię, czy dla każdego podkłady kolejowe i odpadki drzewne są rzeczą najistotniejszą i jedynie ważną. Prawda, proszę pana? — zwróciła się do Dyzmy.

415

— No, naturalnie, pani ma rację — odparł ten ostrożnie — są rzeczy znacznie ważniejsze.

416

Kunicki zaśmiał się cicho i zatarł ręce.

417

— Tak, tak, od podkładów są rzeczy ważniejsze! Na przykład kwestia otrzymania większego kontyngentu[86] drzewa i kwestia uzyskania dostaw!

418

Śmiał się kontent[87] z siebie.

419

Blondynka wstała i skinęła głową.

420

— Nie przeszkadzamy panom — powiedziała zimno.

421

Szatynka również podniosła się z miejsca i zanim Nikodem zdołał pojąć, na czym właściwie ten konflikt rodzinny polega, obie wyszły z jadalni. Dyzma nie przypuszczał, że śniadanie tak prędko się skończy. Jadł mało, by nie wyglądać na żarłoka, a teraz był głodny.

422

Lokaj zameldował, że konie podano.

423

— Tak to — mówił Kunicki nakładając czapkę — widzi pan, niech się pan tym nie zraża, ale między mną i żoną zawsze jest to wielkie nieporozumienie. Ona, panie, idealistka, romantyczna, utopie różne w główce — młoda jeszcze. Zmądrzeje. A córka?… Hm… Kasia z nią trzyma, bo też jeszcze smarkata. Zresztą baby zawsze razem trzymają.

424

Przed podjazdem stał oryginalny zaprzęg, rodzaj eleganckiej biedki[88] na dwóch kołach z parą gniadych[89] w lejc[90]. Usadowili się wygodnie na miękkich poduszkach i Kunicki strzelił z bata. Konie ruszyły ostrym kłusem.

425

— Co, ładne szkapiny? — zmrużył oko Kunicki. — Kupiłem tę parkę na wystawie rolniczej w Lublinie. Złoty medal! Co?

426

Istotnie, gniade szły jak lalki i Dyzma przyznał, że są wspaniałe.

427

— Najpierw pokażę panu moje ministerstwo kolei — mówił Kunicki. — Dwadzieścia dwa kilometry toru z dwoma rozgałęzieniami, pojedziemy do pierwszego, w moim lesie.

428

Skręcił z klonowej alei i miękką gruntową drogą jechali dobre pół godziny wśród gęstych łanów dojrzałego żyta. W powietrzu panowała cisza, lecz upał nie był dokuczliwy.

429

— Ładne urodzaje — rzekł Dyzma.

430

— Tak, panie, tak — odparł smutno Kunicki — za dobre, za ładne, niestety.

431

Nikodem roześmiał się.

432

— Tak to pan powiedział, jakby to pana martwiło.

433

— A co pan sądzi? — zdziwił się Kunicki. — Przecie to klęska dla rolnictwa.

434

Dyzma chciał powiedzieć, że tego nie rozumie, ale ugryzł się w język. Lepiej być ostrożnym.

435

— Klęska — powtórzył Kunicki — ceny lecą na łeb, na szyję. Za dwa miesiące będziemy sprzedawali za psie poszycie. Klęska urodzaju, panie drogi.

436

„Aha! — pomyślał Dyzma — widzisz, kto by to przypuszczał. Ale najlepszy sposób to jak najmniej gadać albo, broń Boże, wypytywać”!

437

— No, to zrozumiałe — rzekł głośno — tylko ja nie sądzę, żeby miało być tak źle, jak pan przepowiada.

438

Zamilkł; przyszło mu do głowy, że jednak trzeba coś dodać, żeby nie wyglądać na naiwnego. Toteż powiedział, ot tak, na wszelki wypadek:

439

— Zboże podrożeje.

440

— Ba, jedynie w tym wypadku, jeżeli rząd zacznie magazynować zboże.

441

— A kto panu powiedział, że nie zacznie?!

442

— Co pan mówi?! — podskoczył Kunicki.

443

Dyzma przestraszył się, że palnął jakieś kapitalne głupstwo, ale wnet się uspokoił, gdyż jego towarzyszowi aż zaświeciły się oczy.

444

— Królu złoty! Co pan mówi? Czy to już postanowione?

445

— Na razie projekt…

446

— Kochany panie Nikodemie! Ależ to genialna myśl! Genialna! Obowiązkiem rządu jest ratowanie rolnictwa, przecie, na miły Bóg, cały dobrobyt kraju opiera się na rolnictwie. Do diabła, u nas jest po prostu jakaś mania przerabiania struktury gospodarczej kraju! Przecie Polska liczy siedemdziesiąt procent rolników! Siedemdziesiąt procent! Nie przemysł, nie kopalnie, nie handel, lecz właśnie rolnictwo, produkty rolne, zwierzęce i drzewne — to jest podstawa wszystkiego. Dobrobyt rolnika to dobrobyt wszystkich — i fabrykanta, i kupca, i robotnika! Panie Dyzma, powinien pan, to pański święty obowiązek wobec ojczyzny, wyzyskać wszystkie swoje wpływy w rządzie, żeby przeforsować ten genialny projekt! Żeby rząd skupił całą nadwyżkę! Boże! Samo Koborowo z folwarkami…

447

Zaczął w myśli obliczać ewentualny zysk, gdy Dyzma powiedział:

448

— Rozchodzi się tylko o pieniądze. Nie ma pieniędzy.

449

— Pieniędzy, pieniędzy? — zaperzył się Kunicki. — To jest drobiazg, to jest niepoważna przeszkoda. Przecie państwo może wypuścić obligacje. Obligacje zbożowe choćby na sto milionów złotych. Płacić obligacjami i koniec. Oczywiście, oprocentowanymi, przypuśćmy na pięć od sta[91], nawet cztery od sta. Uważa pan? Powiedzmy sześcioletnie. A przecie, do pioruna, w ciągu sześciu lat musi przyjść dobra koniunktura co najmniej dwa razy. Wówczas sprzedaje się cały zapas zagranicy i jest świetny interes. Uważa pan? A korzyści ogromne: primo[92], uratowanie cen, secundo[93], wzmożenie obrotów, bo obligacje muszą być, oczywiście, bezimienne. Przecie w ten sposób państwo wstrzyknie na rynek wewnętrzny nowych sto milionów, a to już suma, która wpłynie zbawiennie na naszą katastrofalną ciasnotę gotówkową. Królu złoty! Powinien pan o tym koniecznie pogadać z ministrem Jaszuńskim.

450

— Mówiliśmy już z nim wiele na ten temat i kto wie…

451

Urwał, a jednocześnie pomyślał:

452

„To mocny łeb, niech tego starego diabli wezmą. Taki to i ministrem chyba mógłby zostać!”

453

Kunicki nie ustawał w rozważaniu kwestii. Wytaczał argumenty, robił zastrzeżenia i wątpliwości, by je natychmiast rozbić logicznym rozumowaniem, szeplenił coraz więcej, mówił coraz prędzej i z emocji wymachiwał batem.

454

Tymczasem droga zawróciła do lasu i jechali teraz wśród wysokopiennych sosen.

455

Na obszernej polanie piętrzyły się sągi[94] drzewa wzdłuż wąskich szyn kolejki polowej. Właśnie miniaturowy parowozik zaczął sapać i syczeć, usiłując ruszyć z miejsca kilkanaście wagonetek, naładowanych wielkimi klocami. Dopomagały mu w tym dwa szeregi robotników, popychających z obu stron wagonetki.

456

Ludzie zdejmowali czapki, lecz w ukłonach tych wyczuwało się niechęć, a nawet wręcz nieżyczliwość. Ogorzały[95] jegomość w siwej kurtce podszedł do powoziku i zaczął coś mówić, lecz Kunicki mu przerwał:

457

— Panie Starkiewicz, ukłoń się pan, to jest właśnie pan Dyzma, pan administrator generalny.

458

Jegomość zdjął czapkę i obrzucił Dyzmę uważnym spojrzeniem. Ten ukłonił się z lekka.

459

Przez kilka minut, podczas których Kunicki wypytywał Starkiewicza o jakieś dane, Nikodem rozglądał się z zaciekawieniem wśród olbrzymich mas nagromadzonego drzewa, baraków skleconych z desek, wokół polany, pełnej świstu pił i pojęków siekier. Gdy ruszyli dalej, Kunicki rozpoczął fachowy wykład o gatunkach drzewa, o stanie eksploatacji, o trudnościach w uzyskaniu pozwoleń na wyręby we własnym lesie, o drzewostanie w tych okolicach. Cytował paragrafy ustaw, cyfry, ceny i od czasu do czasu zerkał w stronę towarzysza, którego mina wyrażała skupioną uwagę.

460

W istocie Dyzmę ogarnęło przerażenie. Wszystko to waliło się na jego świadomość coraz gwałtowniejszą lawiną pojęć i spraw, o których nie miał najmniejszego pojęcia. Czuł się jak człowiek, na którego wywrócono stóg siana. Stracił wszelką orientację i zrozumiał, że absolutnie nie da sobie z tym rady, że żadną miarą nie zdoła opanować sytuacji bodaj o tyle, by nie skompromitować się i nie ośmieszyć, mówiąc prościej — nie wsypać się.

461

Kiedy zwiedzili już stację drzewną w lesie rządowym, tartaki przy dworcu kolejowym, fabrykę mebli, wykańczaną właśnie papiernię i budowę jakichś magazynów, zamęt w głowie Dyzmy wzrósł do tego stopnia, że najchętniej uciekłby zaraz. Piętrzyła się przed nim niebosiężna góra interesów niezrozumiałych, spraw przedziwnie a tajemniczo zazębiających się wzajemnie, poznawał nowych ludzi, będących kierownikami tych spraw, mówiących o nich ze znawstwem i takimi skrótami, że nic z tego wyłowić nie potrafił.

462

Pocieszał się jedynie spostrzeżeniami, że Kunicki nie widzi jego przygnębienia, biorąc je za skupioną rozwagę i pilną obserwację. Widocznie tak był zaabsorbowany funkcją informowania swego administratora, że nie miał czasu zauważyć jego depresji.

463

Zbliżała się już trzecia, gdy zatrzymali się znowu przed pałacem.

464

— Widzi pan — rzekł Kunicki oddając lejce stajennemu — że moje Koborowo to obiekt niemały. Niemały i, dalibóg[96], pomyślany logicznie, i nastawiony na dobry i stały dochód. Jeżeli w praktyce tak nie jest, to już zasługa naszej biurokracji i chwiejnej polityki gospodarczej. Ale w tych warunkach można wiele, bardzo wiele zrobić, ale to już rzecz pańska i pański kłopot, kochany panie Nikodemie.

465

Obiad jedli we dwójkę, gdyż panie wyjechały samochodem do Grodna po zakupy. W Koborowie karmiono obficie i wykwintnie, toteż Dyzma przy czarnej kawie, na którą przeszli do gabinetu, czuł się niezwykle ociężały.

466

Natomiast żywy jak rtęć Kunicki nie ustawał w objaśnianiu gospodarki koborowskiej. Otwierał szafy, szuflady, wyciągał jakieś segregatory, rachunki, korespondencję i mówił bez przerwy. Nikodem bliski już był rozpaczy, gdy staruszek, zebrawszy w małych rączkach grubą plikę ksiąg i papierów, zakończył:

467

— Widzę, że pan jest już trochę zmęczony, należy się przecie wypoczynek po podróży. Zatem jeżeli pan pozwoli, wszystkie te materiały odeślę do pańskiego pokoju, a pan może je wieczorem przejrzy. Dobrze?

468

— Dobrze, z przyjemnością.

469

— A nie zdrzemnąłby się pan teraz, kochany panie Nikodemie, co?

470

— Wie pan, że rzeczywiście…

471

— No, to przyjemnej drzemki, przyjemnej drzemki, odprowadzę pana. A niech pan łaskawie zwróci uwagę na daty w korespondencji z Dyrekcją Lasów Państwowych. Przecie to skandal, żeby przetrzymywano sprawy po trzy miesiące bez odpowiedzi, bo… No, ale o tym potem. Niechże pan wypoczywa. Kolację mamy o ósmej.

472

Nikodem zdjął buty i rozciągnął się na kanapie, lecz zasnąć nie mógł. Myśli kłębiły się pod czaszką dokuczliwie, niemal boleśnie. Co robić? Co robić?… Czy z miejsca zrezygnować ze wszystkiego i przyznać się staremu, czy próbować zorientować się w materiale tak beznadziejnie trudnym i skomplikowanym?… Gdyby potrafił tego dokonać, mógłby się utrzymać w Koborowie ze dwa, może trzy miesiące… Bo dłużej żadną miarą[97] nie wytrwa. Przecie stary po to go zaangażował, by on u ministra wyrobił te różne ustępstwa…

473

„Taki cwany piernik, a sam siebie nabrał… Jak by tu sobie poradzić? Szlag może trafić…”

474

Dwugodzinne wypoczywanie zmęczyło go jeszcze bardziej niż cały ranek i przedpołudnie, tak pracowicie spędzone. Wypalił kilkanaście papierosów i dym, napełniający pokój, zaczął go męczyć. Wstał i przeszedł do sąsiedniego gabineciku. Na biurku leżała cała plika ksiąg i dokumentów, z którymi się miał zapoznać.

475

Zaklął w duchu i zawrócił. Przypomniał sobie, że może otworzyć drzwi na taras i wyjść do parku.

476

Park, znakomicie utrzymany, musiał zajmować większą przestrzeń, gdyż Nikodem, wciąż idąc przed siebie, nie mógł dojrzeć jego końca. Wśród starych dębów, kasztanów, lip i klonów biegły we wszystkich kierunkach gładkie, jak krople wody do siebie podobne ścieżki i dróżki.

477

„Tu i zabłądzić łatwo” — pomyślał Dyzma i rozejrzał się. W każdym razie pałac jest w północnej stronie.

478

Tu i ówdzie pod wielkimi drzewami znajdowały się kamienne lub drewniane ławki. Po kilkunastu minutach przechadzki Nikodem wybrał jedną z nich, znajdującą się w gęstym cieniu, i usiadł. Natychmiast powróciły dręczące myśli: co robić, jak sobie dać radę, co wykombinować?

479

Wtem usłyszał gwizdanie, a po chwili szybkie kroki tuż za sobą. Obejrzał się. Wąską alejką szedł młody, niezwykle elegancko ubrany mężczyzna, z połyskującym monoklem[98] w oku. Tuż za nim biegł na krzywych nóżkach miniaturowy ratlerek[99] o głowie nietoperza. Piesek dostrzegł Dyzmę i zaczął ujadać. Wówczas młody człowiek zatrzymał się, zmierzył Nikodema wzrokiem i skierował się ku niemu. Mógł mieć około trzydziestki, szczupły, wysoki. Wzrost jego przedłużała nieproporcjonalnie długa szyja, zakończona bladą, malutką a okrągłą twarzą, przypominającą twarze chorowitych dzieci. Wyniosły i pogardliwy wyraz rysów stanowił na niej taki sam kontrast, jak i tkwiące w czerwonych obwódkach ogromne niebieskie oczy, patrzące z jadowitą ironią. Pod ich spojrzeniem Dyzma zmieszał się, tym bardziej że młody człowiek stanął przed nim i przyglądał się impertynencko[100].

480

„Ki diabeł” — pomyślał Dyzma.

481

Ten zaś wyciągnął w jego kierunku bardzo długi palec wskazujący i zapytał skrzeczącym głosem:

482

— Kto pan jest?

483

Nie wiedząc, co zrobić, Dyzma wstał.

484

— Jestem administratorem, nowym administratorem…

485

— Nazwisko?

486

— Dyzma, Nikodem Dyzma.

487

Piesek ujadał, skacząc pokracznie wokół nóg swego pana.

488

— Tak? Dyzma?… Słyszałem, hrabia Ponimirski. Siadaj pan. Cicho, Brutus! Uważasz, panie Dyzma, nazwałem tak psa, bo to nie ma żadnego sensu, a ciekaw jestem, dlaczego pies ma nazywać się z sensem? Siadaj pan!

489

Dyzma usiadł. Ten hrabia sprawiał na nim jakieś niesamowite wrażenie, w którym były i strach, i obrzydzenie, i ciekawość, i współczucie.

490

— Słyszałem — ciągnął hrabia, oblizując językiem ruchliwe i bezkrwiste wargi — słyszałem. Podobno ten łajdak sprowadził tu pana, bo pan jesteś jakąś figurą. Uważam za swój obowiązek, jako dżentelmen, ostrzec pana przed złodziejską personą[101] mego kochanego szwagierka.

491

— Ale o kim pan hrabia mówi? — zdziwił się Dyzma.

492

— O kim? No, przecie o tym chamie, o Leonie Kuniku.

493

— O panu Kunickim?…

494

— Do stu piorunów! — wrzasnął hrabia — jaki znowu Kunicki? Jaki Kunicki? Skąd Kunicki?! Kunicki to dobre szlacheckie nazwisko, które ta pijawka przywłaszczyła sobie! Ukradł, rozumiesz pan? Ukradł. Nazywa się po prostu Kunik! Sam sprawdziłem. Syn maglarki Genowefy Kunik i niewiadomego ojca. Tak, łaskawco, hrabianka Ponimirska, wnuczka księżnej de Rehon, jest dziś sobie panią Kunikową.

495

— Nie rozumiem — ostrożnie zaczął Dyzma — znaczy, że pan hrabia jest szwagrem pana Kunickiego.

496

Ponimirski zerwał się na równe nogi, jak ugodzony strzałą. Bezkrwista twarz stała się nagle czerwona.

497

— Milcz pan! Milcz, ty, ty!…

498

— Ależ ja bardzo przepraszam — przestraszył się Dyzma.

499

— Nie waż się pan w mojej obecności nigdy nazywać tego szuję inaczej niż Kunik, łajdak Kunik, hochsztapler[102] Kunik! Żaden Kunicki!… Moim szwagrem jest parszywy lichwiarz[103] i oszust Kunik, chamski bastard[104] Kunik! Ku-nik! Ku-nik! Powtórz pan zaraz: Ku-nik! No!…

500

— Kunik — wybełkotał Dyzma.

501

Ponimirski uspokoił się i usiadł, a nawet uśmiechnął się.

502

— Nie wiedział pan o tym? Mój Brutus też tego nie wiedział i nawet łasił się do mego szwagierka, póki ten go nie kopnął. Bydlę!

503

Zamyślił się i dodał:

504

— Obaj: i Kunik bydlę, i pies bydlę… Zresztą i ja jestem bydlę…

505

Wybuchnął niespodziewanie śmiechem.

506

— Przepraszam pana za szczerość, ale i pan jesteś bydlę.

507

Śmiał się dalej, a Dyzma skonstatował w duchu:

508

„To wariat”.

509

— Myślisz pan, że jestem wariatem? — chwycił go nagle za rękę Ponimirski i zbliżył twarz do jego twarzy.

510

Dyzma wzdrygnął się.

511

— Nie — rzekł niepewnym głosem — co znowu, broń Boże…

512

— Nie zaprzeczać! — krzyknął hrabia. — Ja wiem! Zresztą, na pewno Kunik uprzedził pana. A może moja siostra? Powiedz pan, bo w końcu i ona zdemoralizuje się przy tym wieprzu, przy tym szakalu. Co Nina mówiła?

513

— Ależ bynajmniej nikt mi nic nie mówił.

514

— Nikt?

515

— Słowo daję — zapewnił Nikodem.

516

— Widocznie sądzili, że pan mnie nie będzie miał zaszczytu poznać. Czy pan wie, że oni mnie zabronili wstępu do pałacu? Że kazali jadać samotnie? Że nie wolno mi opuszczać parku, bo Kunik kazał służbie bić mnie kijami, jeżeli wyjdę?

517

— Ale dlaczego?

518

— Dlaczego? Dlatego, że jestem niewygodny, że moje wielkopańskie maniery rażą tego parweniusza[105], tego bastarda[106] maglarki, dlatego, że ja tu powinienem być panem, nie ten łajdacki przybłęda, dlatego, że znieść nie może, iż ja, prawy dziedzic Koborowa, ja, potomek rodu, w naszym odwiecznym gnieździe rodowym muszę być panem!

519

— To pan Kunic… pan Kunik wziął Koborowo w posagu za siostrą pana hrabiego?

520

Ponimirski zakrył twarz dłonią i milczał. Po chwili Dyzma spostrzegł, że po długich, niewiarygodnie długich palcach ściekają łzy.

521

„Co za cholera?!” — zaklął w myśli.

522

Piesek zaczął piszczeć natarczywie i drapać łapkami nogawicę swego pana. Ten wyjął silnie uperfumowaną jedwabną chusteczkę, otarł oczy i powiedział: — Wybacz pan. Mam nieco podrażniony system nerwowy.

523

— Proszę bardzo… — zaczął Dyzma.

524

Hrabia skrzywił się w jadowitym uśmiechu.

525

— Co pan tam „prosisz bardzo”? Panie, jak tam panu na przezwisko, podoba mi się, więc płaczę. Anglicy mówią w takich wypadkach… Zresztą pan na pewno nie rozumie po angielsku?…

526

— Nie rozumiem.

527

— A to świetnie — ucieszył się hrabia — nie chciałbym panu robić przykrości, polubiłem pana! — Poklepał go końcami palców po ramieniu. — Zatem, ile razy zechcę pana zwymyślać, zrobię to w języku angielskim. Dobrze?…

528

— Dobrze — odparł Nikodem z rezygnacją.

529

— Nie o to wszakże chodzi. Muszę pana poinformować, że chociaż Kunik jest oszustem, który wycyganił od mojej rodziny Koborowo, jednak nie powinien pan jego okradać, gdyż ja mu jeszcze kiedyś wytoczę proces i majątek odbiorę, szwagierka wsadzę do więzienia, a Ninę wezmę pod osobistą kuratelę. Która godzina?

530

Dyzma wyciągnął zegarek.

531

— Pół do ósmej.

532

— Co? Już? Ach, to muszę iść do pawilonu, bo mi później kolacji nie dadzą. Żegnam. Szkoda, chciałem jeszcze panu wiele rzeczy opowiedzieć. Niech pan jutro przyjdzie tu o tej porze. Przyjdzie pan?

533

— Dobrze, przyjdę.

534

— I jeszcze jedno. Niech pan, broń Boże, nie przyznaje się nikomu, że mnie widział i ze mną rozmawiał. Daj pan słowo honoru!

535

— Daję.

536

— No, wierzę panu, chociaż zarówno nazwisko, jak i wygląd świadczą, że pochodzisz z gminu[107], a chamy przecie honoru nie mają. Żegnam.

537

Zawrócił się na pięcie i poszedł elastycznym krokiem wzdłuż dębowej alei. Za nim w niezgrabnych podskokach biegł ratlerek.

538

— Wariat — rzekł głośno Dyzma, gdy zniknęli na zakręcie. — Na pewno wariat, ale naopowiadał mi rzeczy… U tych wielkich panów zawsze takie różne świństwa bywają… Może i prawdę mówił… Cholera… Kunik, i powiada, że łajdak… A co mi tam do tego!…

539

Machnął ręką i zapalił papierosa. Z oddali doleciał niski, głęboki głos gongu. Kolacja.

540

Dyzma wstał z ławki i poszedł w kierunku pałacu.

Rozdział czwarty

541

Kolacja składała się z kilku potraw, które podawał lokaj sztywny i bezszelestny. Nastrój był nieco lepszy niż przy śniadaniu. Kunicki mniej się zajmował interesami i Dyzmą, za to zasypywał swą wymową żonę i córkę, wypytując je o rodzaj zakupów.

542

Pani Nina odpowiadała uprzejmie, lecz zimno, natomiast Kasia tylko z rzadka raczyła bąknąć krótkie „tak” lub „nie”, zaś większość skierowanych wprost do niej pytań pomijała milczeniem. Po dziwacznej rozmowie z Ponimirskim Nikodem zupełnie nie rozumiał już istoty tego lekceważenia ze strony córki, lekceważenia, które sięgało obraźliwej impertynencji[108]. Chciał w jakiś sposób rozgryźć niejasną sytuację i głowił się nad tym, jak to najzgrabniej zrobić, niczego jednak nie wymyślił.

543

Po kolacji Kunicki zaproponował spacer i chociaż Kasia wzruszyła ramionami, pani Nina odparła:

544

— Owszem, przejdę się z przyjemnością.

545

Idąc na przedzie z mężem, postukującym grubą laską i pozostawiającym za sobą smugę dymu cygara, skierowała się do parku, lecz nie w te jego okolice, które już znał Dyzma. Tam były gęste stare drzewa, tutaj zaś przeważnie trawniki i klomby, gdzieniegdzie tylko na tle ciemniejszego szafiru nieba rysowały się malownicze kępy wysmukłych drzew.

546

Nikodem z konieczności został w towarzystwie Kasi. Milczeli, a że w parku panowała zupełna cisza, dolatywał do nich szmer półgłosem prowadzonej rozmowy Kunickich. Jakże śmiesznie wyglądali tak obok: on, mały, irytująco ruchliwy i gestykulujący staruszek, przy żonie młodej, zgrabnej, niemal posągowej, idącej równym, spokojnym, płynnym krokiem.

547

Moda— Uprawia pan tenis? — spytała Kasia.

548

— Ja? Nie, proszę pani. Nie umiem.

549

— To dziwne.

550

— Dlaczego dziwne?

551

— No, bo dziś wszyscy panowie umieją.

552

— Nigdy, proszę pani, nie miałem czasu nauczyć się tej gry. Znam tylko bilard.

553

— Tak? To ciekawe, niech mi pan powie… Przepraszam — rzuciła nagle i odbiegła do klombu.

554

KwiatyDyzma zatrzymał się, nie wiedząc, co ma robić, gdy Kasia powróciła z kilku łodygami nikotiany[109] w ręku. Kwiaty pachniały już z daleka odurzająco. Zbliżyła je do twarzy Nikodema. Ten sądząc, że zostaje obdarowany, zaczerwienił się i wyciągnął rękę.

555

— Ależ nie! To nie dla pana. Niech pan powącha! Bajeczne, prawda?

556

— Owszem, ładnie pachną — odparł zmieszany.

557

— Pan musi być, swoją drogą, bardzo zarozumiały.

558

— Ja? Dlaczego? — zdziwił się szczerze.

559

— No, bo już panu się zdawało, że kwiaty przeznaczam dla niego. Pewno często dostaje pan kwiaty od kobiet?

560

Dyzma wprawdzie nigdy nie dostał od żadnej kobiety kwiatów, odparł jednak na wszelki wypadek:

561

— Czasami.

562

— Podobno słynie pan w warszawskim mondzie[110] jako silny człowiek.

563

— Ja?

564

— Ojciec mi mówił. Zresztą, rzeczywiście, wygląda pan na… Aha, pan gra w bilard?

565

— Niemal od dziecka — odpowiedział, przypominając sobie zadymioną salkę bilardową w cukierni Aronsona w Łyskowie.

566

— My też mamy w domu bilard, lecz nikt z nas grać nie umie. Chętnie nauczyłabym się, gdyby pan znalazł dla mnie trochę czasu…

567

— Pani? — zdziwił się. Nigdy nie wyobrażał sobie, że kobieta może grać w bilard. — Przecie to męska gra.

568

— Ja właśnie lubię męskie gry. Nauczy mnie pan?

569

— Z przyjemnością.

570

— Możemy zacząć choćby zaraz.

571

— Nie — odparł Dyzma — mam dziś jeszcze dużo roboty. Muszę rozpatrzyć się w księgach, w rachunkach…

572

— Hm… nie jest pan przesadnie uprzejmy. Ale to leży w pana typie.

573

— A to dobrze czy źle? — zaryzykował.

574

— Co? — zapytała chłodno.

575

— No, to, że jestem takim typem?

576

— Wie pan… Będę szczera. Lubię mieć do czynienia z ludźmi stanowiącymi pewną pozytywną wartość, byle nie przypominali mojego papy. Ale z góry chciałabym zaznaczyć i hm… wyjaśnić, że… Nie pogniewa się pan za szczerość?…

577

— Broń Boże.

578

— Ale bliżej mnie to nie obchodzi.

579

— Nie rozumiem.

580

— Lubi pan kropki nad „i”?

581

— Co?

582

— Lubi pan też, widzę, sytuacje wyraźne. To bardzo dobrze. Otóż, jeżeli nawet będę dla pana życzliwa, chciałabym, by pan nie wyciągał z tego zbyt dalekich wniosków. Inaczej mówiąc, ode mnie kwiatów nie będzie pan dostawał.

583

Wreszcie się zorientował, o co jej chodziło, i roześmiał się.

584

— Ja nie liczyłem na to wcale.

585

— To świetnie. Najlepiej jest, gdy się sprawy stawia jasno.

586

Nie wiedział sam dlaczego, ale czuł się dotknięty, i powiedział prawie bez namysłu:

587

— Ma pani rację. Odpłacę więc pani równą szczerością. Pani też nie jest moim typem.

588

— Tak? Tym lepiej — odparła nieco zaskoczona. — To porozumienie umożliwia nam naukę bilardu.

589

Kuniccy zawrócili i przyłączyli się do nich.

590

KwiatyKasia wzięła Ninę pod rękę i podała jej kwiaty ze słowami:

591

— Proszę cię, Ninuś, lubisz nikotiany…

592

Kunicki obrzucił ją spojrzeniem, w którym pomimo zmroku Dyzma dojrzał wyraźną złość.

593

— Po co te manifestacje? — syknął, szepleniąc mocno.

594

Pani Nina, na twarzy której odbiło się zmieszanie, rzekła cicho:

595

— Szkoda, że je zerwałaś. Życie kwiatów i tak jest bardzo krótkie…

596

W hallu[111] rozstali się, wymieniając zdawkowe życzenia dobrej nocy. Dyzma jednak nie myślał o śnie. Postanowił za wszelką cenę starać się zapoznać z materiałami dotyczącymi spraw majątkowych Kunickiego. Były to rzeczy wysoce skomplikowane, najeżone cyframi i pełne wrogich, niezrozumiałych wyrazów, których albo wcale nie znał, albo pojąć nie mógł ich tajemniczego znaczenia. Remanent, eskonto[112], trakcja[113], półfabrykat, cło ochronne, reasekuracja[114], rekompensata, tendencja, hossa[115], ekwiwalent[116] — na czoło Dyzmy wystąpił kroplisty pot.

597

Zaczął czytać półgłosem, lecz i to nie pomagało. Po prostu przestał rozumieć znaczenie wymawianych słów, sens których uciekał z jego świadomości, stawał się pusty i nieuchwytny.

598

Nikodem zrywał się od biurka i biegał po pokoju, wybuchając przekleństwami i tłukąc skronie zaciśniętymi pięściami.

599

— A jednak muszę, muszę — powtarzał uparcie — muszę to rozgryźć, bo inaczej przepadnę.

600

Znowu zaczął czytać i zrywał się znowu.

601

— Nie, to na nic, łeb mi pęknie, a nic nie zrozumiem.

602

Poszedł do łazienki i odkręciwszy kran z zimną wodą wsunął ciemię pod orzeźwiający strumień. Stał tak, pochylony, kilka minut i myślał:

603

„Pomoże czy nie pomoże…”

604

Nie pomogło. Całą noc spędził na wertowaniu papierów i jedynym rezultatem tej męki był silny ból głowy. Mgliste i urywkowe wyobrażenie o kompleksie gospodarki Koborowa żadną miarą nie mogło wystarczyć już nie tylko do administrowania, lecz nawet dla rozmawiania o tych interesach z Kunickim.

605

„Co robić?”

606

Myślał nad tym długo i postanowił w żadnym wypadku nie kapitulować bez walki.

607

„Przeciągnąć jak najdłużej, a może tymczasem przyjdzie skądś ratunek”.

608

Było już po ósmej, gdy Kunicki zastał Dyzmę przy biurku wśród porozkładanych ksiąg i papierów.

609

— Kochany panie Nikodemie — zawołał z udawanym oburzeniem — co pan wyprawia! Przecie pan wcale nie spał! Pracowitość pracowitością, a zdrowie zdrowiem.

610

— Nic mi nie będzie — odparł Dyzma — jak coś zacznę robić, nie lubię sobie przerywać.

611

— To z pana zawzięta sztuka. No i jakże?

612

— A no, nic.

613

— Ale przyzna pan, kochany panie Nikodemie, że cały materiał utrzymany pierwszorzędnie. Przejrzysty, systematyczny, ścisły…

614

Dyzma zdusił w gardle jakieś przekleństwo.

615

— Rzeczywiście — odparł — bardzo porządnie prowadzony.

616

— Co? Prawda? Sam to robię. I ponieważ znam każdy patyczek i każde kółko w tej maszynerii, jak własną kieszeń, mam najlepszą gwarancję, że mnie nikt z mego personelu nie okpi. No, ale niechże pan już teraz da pokój tej robocie. Zaraz podają śniadanie. Będzie pan miał jeszcze dość czasu, bo dziś nie będę panu zawracał głowy. Mam w papierni komisję budowlaną, a później jadę obejrzeć las w Kociłówce.

617

Gdy weszli do jadalni, panie siedziały przy stole.

618

— Blado pan wygląda — zauważyła pani Nina.

619

— Głowa mnie trochę boli.

620

— No, bo wyobraźcie sobie, moje drogie — powiedział Kunicki — że pan Nikodem ani oka nie zmrużył. Całą noc przesiedział nad książkami.

621

— Może weźmie pan proszek od bólu głowy? — zapytała pani Nina.

622

— Chyba nie warto…

623

— Niech pan weźmie, to dobrze panu zrobi.

624

Kazała służącemu przynieść pudełko z proszkami i Dyzma musiał połknąć lekarstwo.

625

— Wiesz, Nino — odezwała się Kasia — pan Dyzma będzie mnie uczył gry bilardowej.

626

— A pan dobrze gra?

627

— Średnio — odparł Nikodem — kiedyś grałem nieźle.

628

— Może zaczniemy zaraz po śniadaniu? — zaproponowała Kasia.

629

— Będę się przyglądała waszej lekcji — dorzuciła pani Nina.

630

— Ho, ho — zaśmiał się Kunicki — obawiam się, że zechcecie zagarnąć mi pana Nikodema całkowicie.

631

— Mąż mój jest zazdrosny o pana — uśmiechnęła się pani Nina, a Dyzma zauważył, że patrzy nań życzliwie.

632

„Ona musi być bardzo dobra” — pomyślał.

633

Zaraz po śniadaniu Kunicki pożegnał się z nimi i drobnym kroczkiem wybiegł do oczekującego samochodu.

634

Kasia kazała przygotować bilard i wszyscy troje przeszli do pokoju bilardowego.

635

Nauka zaczęła się od pokazania postawy[117] ręki i sposobu trzymania kija. Później Dyzma tłumaczył, jak należy uderzyć bilę[118].

636

Kasia szybko orientowała się, że miała pewną rękę i dobre oko, Dyzma zawyrokował:

637

— Będzie pani dobrze grała, tylko trzeba dużo praktyki.

638

— Więc Kasia jest pojętną uczennicą? — zapytała pani Nina.

639

— Jak na pierwszy raz, bardzo pięknie.

640

— A co jest w bilardzie najtrudniejsze? — zapytała Kasia.

641

— Najtrudniejszy jest karambol[119].

642

— Niech pan pokaże, jak się to robi.

643

Dyzma rozstawił bile i powiedział:

644

— Niech pani uważa, teraz tak uderzę swoją bilę, że ta dotknie obu pozostałych.

645

— Ale przecie to niemożliwe, one stoją nie na jednej linii.

646

— Właśnie — uśmiechnął się, zadowolony z efektu — cała sztuka karambolu polega na tym, że moja bila, uderzając o bandę[120] w różnych miejscach, będzie nabierała różnych kierunków. Karambol tak wygląda. — Lekko uderzył swoją bilę i karambol udał się wspaniale ku podziwowi pań.

647

— Ależ to geometria — zdziwiła się pani Nina.

648

— Ha — dorzuciła Kasia — ja do takiej wprawy nie dojdę.

649

— A może pani spróbuje? — zwrócił się Dyzma do Niny.

650

— O, ze mnie to nic nie będzie — powiedziała, biorąc jednak kij do ręki. Nie wiedziała, jak ustawia się lewą dłoń, by zrobić z niej podpórkę, i Dyzma musiał ułożyć jej palce. PracaZauważył przy tym, że pani Nina ma bardzo gładką skórę. Przyszło mu na myśl, że te ręce na pewno nic nigdy nie robiły. „Jakie to szczęście — pomyślał — być tak bogatym, człowiek nie potrzebuje palcem ruszyć, wszystko zrobią za niego…”

651

— No, proszę pana — odezwała się Nina — mnie pan uczyć widocznie nie chce?

652

— Przepraszam. Tak sobie zamyśliłem się.

653

— Ciekawam, nad czym?

654

— Ee, nic. Po prostu dotknąłem teraz pani ręki i pomyślałem, że tak delikatne ręce żadnej pracy pewno nie znają.

655

Pani Nina zarumieniła się.

656

— Ma pan rację. Wstydzę się tego od dawna, ale brak mi siły woli, by raz wreszcie zająć się jakąś robotą. Próżnuję może i dlatego, że okoliczności tak się składają.

657

— Oczywiście, po co pracować, gdy się ma tyle pieniędzy — powiedział Dyzma po prostu.

658

Pani Nina zagryzła wargi i spuściła oczy.

659

— Pan jest bardzo surowym sędzią, ale przyznaję, że zasłużyłam w zupełności na tę gryzącą ironię.

660

Dyzma nie zrozumiał i zaczął się głowić[121], o czym właściwie ona mówi.

661

— Pan Dyzma jest weredykiem[122] i wali prawdę prosto z mostu — zaopiniowała Kasia.

662

— To jednak jest zaletą rzadką — dodała Nina.

663

— Chociaż nie zawsze miłą dla otoczenia — zastrzegła się Kasia.

664

— Ale pożyteczną. Wolę szorstką prawdę od nieszczerych komplementów.

665

— O, te nie wydają się mi dziedziną pana Dyzmy. Niech pan powie — chciała go sprowokować Kasia — czy pan mówi paniom komplementy?

666

— Owszem. Jeżeli ktoś jest ładnym, mogę mu to powiedzieć.

667

— Tylko tyle? No, a na przykład mnie co by pan powiedział?

668

— Pani?… Hm… — Dotknął z namysłem swej wystającej szczęki.

669

Kasia wybuchnęła śmiechem.

670

— Widzisz, Nino, z jakim trudem panu to przychodzi! No, proszę pana, niechże pan coś powie. Jeżeli o całości nie może pan wyrazić się pochlebnie, może znajdzie się jakiś szczegół w mojej osobie, dla którego będzie pan łaskawszy.

671

Pod jedwabistym meszkiem jej brzoskwiniowej cery zaróżowił się lekki rumieniec. Pomyślał, że jest śliczna, lecz jakaś bardzo cudza, i że ma coś dziwnie drapieżnego w intensywnym spojrzeniu orzechowych oczu, wpatrzonych w Ninę.

672

— Owszem — odparł — ma pani ładne oczy.

673

— O!… — zdziwiła się — nie przypuszczałam, że to od pana usłyszę. Wie pan, że sam mistrz Bergano zaszczycił mnie ubiegłej zimy na Riwierze tym samym komplementem.

674

„A kto to jest Bergano? Wpadłem” — pomyślał Dyzma i dodał głośno:

675

— Nie znam się na malarstwie. Nigdy się tym nie interesowałem.

676

— Co jednak nie przeszkadza panu — uprzejmie powiedziała Nina — mieć gusty takie jak wielcy artyści.

677

Kasia odłożyła kij i orzekła, że na dziś ma dość bilardu.

678

— No, teraz idę się przebrać. Nie pojechałby pan ze mną konno?

679

— Bardzo dziękuję, ale mam jeszcze dużo roboty — odparł Nikodem.

680

— No, to jadę sama. Pa, Ninuś. — Objęła ją za szyję i pocałowała w usta.

681

Gdy zniknęła za drzwiami, Dyzma powiedział:

682

— Pani pasierbica[123] kocha panią nie jak macochę[124]

683

Pani Nina nagle odwróciła się i podeszła do okna.

684

— Kochamy się jak siostry.

685

— Bo też — zauważył Nikodem — różnica wieku między paniami jest chyba bardzo mała. Ja sam początkowo wziąłem panie za siostry. Tylko w typie panie są zupełnie różne.

686

— O, tak — potwierdziła Nina — i usposobienia, i charaktery, i poglądy nasze są diametralnie przeciwne.

687

— A jednak panie się kochają.

688

Pani Nina nic nie odpowiedziała i Dyzma, nie wiedząc, co by tu jeszcze wymyślić dla podtrzymania konwersacji, zdecydował się pójść do siebie.

689

— Muszę już iść. Moje uszanowanie pani.

690

Skinęła mu głowa i zapytała:

691

— Może pan czegoś potrzebuje?

692

— O, dziękuję pani.

693

— Pan będzie łaskaw nie krępować się i wydawać polecenia służbie…

694

— Dziękuję…

695

Ukłonił się i wyszedł. Nina widziała jeszcze kilka chwil jego szorstką w ruchach, robiącą wrażenie kwadratowej figurę i szeroki, czerwony, gruby kark, gdy twardym krokiem szedł w długiej amfiladzie pokojów.

696

„Więc tak wygląda silny człowiek? — pomyślała. — Dziwne. A jednak… Ach, ty wieczna marzycielko!…” — roześmiała się i splótłszy dłonie, przeciągnęła się całym ciałem.

697

Dyzma znowu zabrał się do studiowania materiałów Kunickiego, lecz szło mu bodaj gorzej niż w nocy. Żadną miarą nie mógł zorientować się w tym lesie cyfr.

698

— Psiakrew! — klął. — Widać, jestem głupi jak but.

699

PodstępPrzypomniało mu się gimnazjum. Tam przynajmniej, gdy czegoś nie rozumiał, mógł wykuć na pamięć. Orka, bo orka, ale było zawsze to wyjście. Zresztą gdy nie wykuł, mógł zawsze udać chorego i nie iść na lekcje… A tu nie ma żadnej rady, żadnej… Bo przecie tego wykuć nie można, a zachorować…

700

Nagle zastanowił się:

701

„A żeby tak zachorować?”

702

Ale co z tego?

703

„Zawsze można odwlec wylanie na parę dni… może nawet na parę tygodni…”

704

To jest myśl! Dobra myśl! Tymczasem może coś się zdarzy, coś się zmieni…

705

„Tak — zdecydował — nie ma gadania. Od jutra rana zachoruję i koniec”.

706

Długo namyślał się nad wyborem odpowiedniej choroby. Żadna zaraźliwa nie nadawała się, bo wysłaliby go może do szpitala. Żołądek też musi być zdrowy, bo mu jeść nie dadzą…

707

„A żeby tak reumatyzm?…”

708

Ucieszył się.

709

„To będzie najlepsze, bo choćby i doktora wezwali, to i ten nie pozna się”.

710

Gdy przyszedł lokaj prosić go na obiad, Dyzma miał już gotowy plan ciężkiego ataku reumatycznego w prawej ręce i w prawej nodze. Dziś przy kolacji zacznie się skarżyć na ból, a jutro wcale nie wstanie z łóżka.

711

Był tak kontent[125] z pomysłu, że wpadł w doskonały humor.

712

Przy stole panował nastrój wesoły. Widocznie nieobecność pana domu wpływała dodatnio na usposobienie pań. Rozmawiano o projektowanym wyjeździe Kasi do Szwajcarii, gdzie miała studiować medycynę.

713

— I zamierza pani po ukończeniu uniwersytetu praktykować? — pytał Dyzma.

714

— Oczywiście.

715

— Będziemy twoimi pacjentami — zaśmiała się pani Nina.

716

— Ty tak — odparła Kasia — ale pan Dyzma nie.

717

— Pani jest nielitościwa. A gdybym zachorował, a nie byłoby w pobliżu lekarza?…

718

— Ależ pan mnie źle zrozumiał. Ja będę lekarzem chorób kobiecych.

719

— Ach tak? To szkoda. Ja cierpię na reumatyzm, a to chyba choroba męska.

720

— To zależy — zauważyła pani Nina — czy została nabyta po męsku.

721

— Na wojnie — odparł Nikodem.

722

— Pan był oficerem?

723

— Nie, zwykłym szeregowcem.

724

— To pięknie — powiedziała Nina. — Wielu wybitnych ludzi służyło wówczas w szarych mundurach żołnierskich.

725

— Mundury były zielone — sprostował Dyzma.

726

— Oczywiście, kolor nadziei, bardzo to pan subtelnie zaznaczył. Czy może był pan ranny?

727

— Nie. Tylko reumatyzm zostawiła mi wojna na pamiątkę.

728

— No i na pewno ordery? — zapytała.

729

Nikodem nie miał żadnych odznaczeń, ale skłamał:

730

— Virtuti Militari[126]. A poza tym miałem i awans, omal nie zostałem generałem.

731

— Jak to?

732

— Mianowano mnie starszym szeregowcem i na pewno doszedłbym aż do generalskiej szarży, gdyby nie to, że akurat wojna się skończyła.

733

— Ma pan jednak, widzę, miłe o niej wspomnienia.

734

Wojna— To był najpiękniejszy okres mego życia — powiedział szczerze.

735

— Rozumiem pana. Chociaż sama, jako kobieta, nie umiałabym czuć się szczęśliwą wśród umierających i rannych, jednak zdaję sobie sprawę, że prawdziwy mężczyzna może znaleźć na wojnie środowisko pobudzające najbardziej męskie instynkty. Braterstwo, walka…

736

Dyzma uśmiechnął się. Przypomniał sobie koszary baonu[127] telegraficznego, kury hodowane przez sierżanta, ciepłą kawę i monotonne dni próżnowania…

737

— Taki, dziki zwierz — potwierdził.

738

— Moja droga — powiedziała pani Nina, jakby nawiązując dawniej przerwaną rozmowę — jednak musisz przyznać, że i w tym jest urok, który zwłaszcza na kobiety działa silnie.

739

Kasia wzruszyła ramionami.

740

— Nie na wszystkie.

741

— Kobiety — powiedział Nikodem — na ogół wolą brutalną siłę niż ślamazarność.

742

— Niech się pan nie reklamuje — roześmiała się Nina.

743

Rozmawiano jeszcze kilka chwil, po czym Dyzma poszedł do swego pokoju. Pamiętał, że umówił się w parku z tym zwariowanym hrabią, od którego można wielu ciekawych rzeczy dowiedzieć się o całym towarzystwie koborowskim.

744

Sprawdziwszy, że nikogo w pobliżu nie ma, otworzył drzwi na taras i wybrał aleję, która wydała się mu najprościej prowadzącą do owej kamiennej ławki pod starą lipą.

745

Nie mógł jej wszakże odszukać i już zaczął tracić nadzieję, że zobaczy się z tym Ponimirskim, gdy usłyszał w pobliżu ujadanie ratlerka[128].

746

„Jest”! — ucieszył się.

747

Istotnie, w pobliżu ujrzał pokracznego pieska obskakującego dookoła pień rosochatego[129] kasztana i szczekającego zawzięcie. Podniósł wzrok i ku swemu zdziwieniu zobaczył młodego hrabiego usadowionego w rozwidleniu gałęzi.

748

— A, jest pan — zawołał ten z góry — to doskonale.

749

Zeskoczył lekko na ziemię i skinął Dyzmie głową.

750

— Nie zadenuncjował[130] mnie pan przed Kunikiem? — zapytał nieufnie.

751

— Broń Boże. Zresztą nie ma go w domu.

752

— To dobrze. Zdziwił się pan, że siedziałem na drzewie?

753

— Nie, dlaczego…

754

— Widzi pan, to atawizm[131]. Czasami odzywa się w człowieku nieprzeparta chęć powrotu do pierwotnych form bytowania. Nie zauważył pan tego, ten… ImięNo, jak się pan nazywa?

755

— Dyzma.

756

— Aha, Dyzma. Głupie nazwisko, a imię?

757

— Nikodem.

758

— Dziwne. Nie wygląda pan na Nikodema. Ale mniejsza o to. Zresztą mój Brutus też nie wygląda na Brutusa, a ja na Żorża. Powiadasz pan, że ten łajdak wyjechał?

759

— Na jeden dzień.

760

— Pewno jakiś nowy szwindel[132] szykuje. Czy pan wiesz, że on nam Koborowo wydarł?

761

— Nic nie słyszałem — odparł Dyzma.

762

— Uważasz pan, Kunik trudnił się lichwiarstwem[133]. A że mój ojciec wydawał dużo pieniędzy, zaś wojna mocno nadszarpnęła stan naszych finansów, Kunik łatwo oplątał nasze interesy i wmówił w końcu papie niby fikcyjną sprzedaż Koborowa.

763

— Jak to fikcyjną? Taką na niby?

764

— Nie wiem, nie znam się na tym. Dość że zrobił jakieś grube szachrajstwo i przywłaszczył sobie majątek. Ale to nic. Wsadzę go jeszcze do kryminału.

765

— No, dobrze — zapytał ostrożnie Dyzma — a dlaczegóż w takim razie siostra pana hrabiego wyszła za mąż na Kunic… za Kunika?

766

— Z miłości do ojca. Ojciec nie przeżyłby wyjazdu z Koborowa, a ten łotr, zwąchawszy to, podsunął ojcu układ, że jeżeli Nina zostanie jego żoną, on przepisze na nią tytuł własności Koborowa i że w ten sposób nasze gniazdo rodowe pozostanie w rękach Ponimirskich. Siostra więc poświęciła się i gorzko to pokutuje[134], bo ojciec w rok po ślubie i tak umarł, a ten łotr wycyganił od Niny jakieś weksle[135] na ogromną sumę i plenipotencję[136]. Dzięki temu siostra nie może ani palcem ruszyć we własnym majątku, bo gałgan Kunik ma pełnię władzy.

767

— A co na to mówi jego córka?

768

— Ta Kaśka? To też małpa, ale Kunika nienawidzi, bo on podobno strasznie maltretował jej matkę.

769

— Umarła?

770

— Kto?

771

— Pierwsza żona pana Kunika?

772

— Jakiego pana? — zaperzył się Ponimirski. — Łajdaka, chama, nie pana. Pan to jestem ja! Rozumie osoba?

773

— Rozumiem — zgodził się Dyzma — a więc umarła?

774

— Po pierwsze, nic mnie to nie obchodzi, a po drugie, umarła już dawno. Proszę mi dać papierosa.

775

Zapalił i, puszczając misterne kółka dymu, zamyślił się głęboko… Dyzma zauważył, że Ponimirski jest dziś znacznie spokojniejszy i dlatego zaryzykował zapytanie:

776

— A dlaczego pana hrabiego usunęli z pałacu?

777

— Co?

778

— Pytałem, dlaczego pana hrabiego usunęli?

779

Ponimirski nic nie odpowiedział i dłuższą chwilę wpatrywał się w oczy Dyzmy. Wreszcie pochylił się do niego i rzekł szeptem:

780

— Zdaje mi się, że będę pana potrzebował…

781

— Mnie? — zdziwił się Nikodem.

782

— Ciiiicho! — Rozejrzał się nieufnie dokoła. — Mam wrażenie, że nas ktoś podsłuchuje.

783

— Przywidziało się panu hrabiemu. Nikogo tu nie ma.

784

— Pst! Brutus! Szukaj szpiega, szukaj!

785

Ratlerek przyglądał się swemu panu z głupkowatą miną i nie ruszał się z miejsca.

786

— Głupię bydlę! — zirytował się hrabia — poszoł wont!

787

Wstał i skradającym się krokiem obszedł dokoła krzaki. Gdy usadowił się znowu na ławce, powiedział pouczająco:

788

— Nie można nigdy przesadzić w ostrożności.

789

— Mówił pan hrabia, że będzie mnie potrzebował — zaczął Dyzma.

790

— Tak, użyję pana jako narzędzia, tylko musi mi pan przyrzec absolutne posłuszeństwo. Oczywiście, nikomu ani słowa. Przede wszystkim pojedzie pan do Warszawy do mojej ciotki, pani Przełęskiej. Jest to bardzo głupia i bardzo szanowana osoba. GłupotaPewnie i pan to zauważył, że osoby szanowne najczęściej są głupie?…

791

— Rzeczywiście…

792

Ponimirski wykrzywił się ironicznie i dodał:

793

— Pan, panie, jest wyjątkiem z tej reguły, bo chociaż pan jest głupi, szacunku nie wzbudzasz. Ale to drobiazg. Tu sprawa jest ważniejsza. Otóż ciotka Przełęska ma szalone stosunki i Kunika nienawidzi. Dlatego właśnie pomoże panu w mojej sprawie.

794

— W jakiej sprawie?

795

— Milczeć, sapristi[137], gdy ja mówię. Kunik ogłosił mnie wariatem. Mnie! Uważasz pan, i uzyskał kuratelę[138] nade mną. Otóż chodzi o to, by ciotka zmobilizowała nie wiem już tam kogo, by ustanowiono jakieś konsylium[139], które orzeknie, że jestem całkiem normalny. Rozumiesz pan?

796

— Rozumiem.

797

— Napiszę list do ciotki, w którym przedstawię pana jako swego kolegę, chociaż wyglądasz pan na szewca, ale ciotka tak pragnie zaszkodzić Kunikowi, że gotowa uwierzyć. Objaśnisz pan wszystko ciotce, że tu nade mną się znęcają, że mnie więżą, że moje listy przetrzymują. Trzeba to przedstawić w najczarniejszych kolorach.

798

— No, dobrze, ale…

799

— Cicho! Chcesz pan spytać, co pan będziesz mieć za to? Otóż dowiedz się, że za to zaszczycę pana moją przyjaźnią i dożywotnią rentą. Wystarczy? Idę pisać list, a pan przed wyjazdem do Warszawy niech przyjdzie tu po list i szczegółowe instrukcje. Jeżeli jednak zadenuncjujesz mnie, pamiętaj pan, że ciebie zabiję jak psa. Do widzenia.

800

Gwizdnął na ratlerka i jednym susem znikł w krzakach.

801

„To wariat, nie ulega najmniejszej wątpliwości” — pomyślał Dyzma.

802

Jednakże informacje hrabiego musiały zawierać znaczną dozę prawdy. Kunicki sam przecie mówi, że Koborowo kupił. Stosunek zaś doń jego żony i córki istotnie był wrogi. Ma się rozumieć, nie ma sensu zajmować się tym obłąkanym i jego projektami, jednakże należy zastanowić się, czy z tego całego mętliku nie da się wyciągnąć dla siebie jakichś korzyści?…

803

Dyzma na razie nie widział jeszcze żadnych otwierających się możliwości, lecz zdawał sobie sprawę, że posiadanie cudzych tajemnic nigdy nie zawadzi. Zwłaszcza w jego położeniu.

804

„W każdym razie muszę się jakoś wywiedzieć, czy to, co ten zwariowany hrabia opowiada, jest prawdą”.

805

Przyszło mu na myśl, że gdyby się zarzuty Ponimirskiego potwierdziły, miałby możność grozić Kunickiemu ich ujawnieniem. Rozmyślał właśnie nad tym, gdy już przed samym pałacem spotkał lokaja, od którego dowiedział się, że pan nie wrócił i odesłał auto, bo interesy zatrzymały go jeszcze na jeden dzień.

806

Wiadomość ta ucieszyła Dyzmę. Jeszcze jedna doba świętego spokoju! Jednakże postanowił nie odkładać swego zachorowania. Zawsze to lepiej będzie wyglądać, gdy reumatyzm przyjdzie na cały dzień przed konferencją z Kunickim.

807

Toteż podczas kolacji zaczął krzywić się niemiłosiernie i chwytać się za ramię i za kolano. Obie panie, a zwłaszcza Nina, ze współczuciem wypytywały go o przyczyny bólu, gdy zaś powiedział, że to reumatyzm, obie zgodnie zaopiniowały, że w Koborowie klimat wilgotny sprzyja atakom reumatycznym. Pani Nina zaś nawet przepraszała go za nieuprzedzenie o tym.

808

Akurat przy ostatnim łyku kompotu ból Dyzmy stał się już nie do zniesienia. Przeprosił panie i chciał iść do swego pokoju, lecz pani Nina kazała służącemu, by go podtrzymywał, sama zaś poszła do domowej apteczki po jakieś lekarstwa.

809

Po kwadransie zapukano do drzwi, a gdy powiedział: „Proszę”, usłyszał głos pani Niny.

810

— Jakże się pan czuje?

811

— Źle, proszę pani.

812

— Niczego panu nie potrzeba?

813

— Nie, dziękuję!

814

— No, to dobranoc. Mam nadzieję, że będzie jutro lepiej.

815

— Dobranoc pani.

816

Zaległa cisza, a że kolacja była obfita, Dyzma uczuł senność i zasypiając, pomyślał:

817

„Ta pani Nina to sympatyczna baba… Ba, hrabianka…”

Rozdział piąty

818

Klimat Koborowa fatalnie wpływał na reumatyzm Nikodema Dyzmy. Rankiem okazało się, że przez całą noc oka nie zmrużył i że bóle się wzmogły. Z takim raportem przyszła pokojówka do pani Niny i wróciła z nowym asortymentem lekarstw i z zapytaniem od pani, czy może by pan życzył sobie jakichś książek do czytania.

819

Dyzmie jednak nie chciało się wcale czytać, nie chcąc wszakże zdradzać braku entuzjazmu dla literatury, powiedział służącej, że trudno byłoby mu trzymać książkę w ręku.

820

Efekt tego był dlań niespodziewany.

821

Mianowicie za drzwiami znów rozległ się głos pani Niny:

822

— Dzień dobry panu. Martwi mnie to, że panu nie lepiej. Może posłać po lekarza?

823

— O nie, nie trzeba — stanowczo odpowiedział Nikodem.

824

— Pan pewno bardzo się nudzi. Może by panu ktoś poczytał głośno?

825

— Cóż robić, kiedy nie ma komu.

826

Za drzwiami zaległa cisza i po pauzie odezwała się pani Nina:

827

— Czy można wejść do pana?

828

— Ależ proszę bardzo.

829

Weszła i obrzuciła go spojrzeniem, w którym mieszała się ciekawość ze współczuciem. Niespodziewanie zaproponowała, że mu sama będzie czytała. Nie było innego wyjścia i Dyzma, dziękując i przepraszając za kłopot, musiał się zgodzić.

830

— Ależ to drobiazg. I tak nic nie robię. Z przyjemnością przeczytam panu cokolwiek. Tylko musi pan powiedzieć, jakiego autora pan woli.

831

Nikodem zastanowił się: trzeba wybrać jakiego lepszego, takiego, co go inteligentniejsi wybierali w czytelni w Łyskowie. Już wiedział, o którego chodzi, o takiego Anglika, co to się pisze inaczej, a wymawia się Dżek London.

832

— Może coś Jacka Londona? — powiedział.

833

Uśmiechnęła się i skinęła głową.

834

— Za chwilę przyniosę kilka jego książek.

835

Wkrótce wróciła z kilkoma pięknie oprawnymi tomami i powiedziała:

836

— Wcale się nie zdziwiłam, że pan właśnie tego pisarza lubi.

837

Dyzma nigdy nie czytał Jacka Londona, odparł jednak:

838

— Rzeczywiście, ten autor podoba mi się bardzo, ale skąd pani domyśliła się tego?

839

— Ach, proszę pana, pochlebiam może sobie, ale wydaje mi się, że jestem dobrą obserwatorką. Pan zaś nietrudny jest do odgadnięcia, chociaż jest pan naturą zamkniętą, żyjącą wewnętrznym życiem, jakby w splendid isolation[140]

840

— Czyżby? — zapytał Nikodem.

841

— Tak. Książka, FlirtMy, kobiety, może nie robimy tego naukowo, a nawet niesystematycznie, ale jesteśmy specjalistkami w psychoanalizie, powiedziałabym, w psychologii stosowanej. Intuicja zastępuje nam metodę badawczą, a instynkt ostrzega przed błędami.

842

Dyzma pomyślał: „A to się rozgadała!”.

843

— I dlatego — ciągnęła Nina, przerzucając od niechcenia kartki książki — dlatego właśnie łatwiej odgadujemy szyfr do czytania książek zamkniętych niż otwartych.

844

— Hm — zastanowił się Nikodem — ale po cóż się wysilać na odgadywanie, skoro każdą książkę tak łatwo jest otworzyć.

845

Sądził, że Nina, mówiąc o książkach zamkniętych, miała zamiar zademonstrować mu czytanie Londona przez okładkę, i dodał:

846

— Nic łatwiejszego, jak książkę otworzyć.

847

Pani Nina spojrzała mu w oczy i odparła:

848

— O nie. Są takie, które tego nie znoszą, i te właśnie są najciekawsze. Tych nie można przeczytać, jak tylko oczyma wyobraźni. Zgadza się pan ze mną?

849

— Nie wiem, proszę pani — odrzekł bez namysłu — ja takich książek nie spotykałem. Widziałem nawet bardzo cenne wydania, ale każde mogłem otworzyć i przeczytać.

850

— Ach, to zrozumiałe, pan prawdopodobnie w ogóle nie sięga po książki nieinteresujące, te zaś, które go interesują, jak pod prądem magnetycznym, otwierają się same. Siła woli ma takie właściwości.

851

Dyzma roześmiał się — „Co ona za bzdury opowiada?!” — i powiedział:

852

— Ależ do otworzenia książki wystarczy sił niemowlęcia.

853

— A jednak pan jest typem niezwykle silnego charakteru…

854

— Ja? — zdumiał się Dyzma.

855

— O, niech pan nie usiłuje wprowadzić mnie w błąd. Mam masę spostrzeżeń, które to potwierdzają — uśmiechnęła się zwycięsko — a chociażby to, że pan woli Londona… Przecie to jaskrawe świadectwo upodobań! Dlaczego nie Paul Geraldy, dlaczego nie Maurois, nie Wilde, nie Sinclair Lewis, nie Żeromski, Mann czy Shaw, lecz właśnie London z jego poezją cichego twórczego bohaterstwa, z jego pogańską potęgą walki, z jego apoteozą[141] trudu.

856

Dyzma milczał.

857

— A widzi pan. Z góry mogę panu powiedzieć, że nie lubi pan Chopina, a lubi Brahmsa, że bliższy panu jest Matejko niż Jacek Malczewski, Lindbergh[142] niż Cyrano de Bergerac[143], gotyk i drapacze chmur niż barok i rokoko…

858

Patrzyła nań swoimi ogromnymi niebieskimi oczyma dziecka, które zdawało się mówić: „A widzisz, wujciu, wiem, co masz w kieszeni!”

859

Dyzma nie wiedział, co odpowiedzieć, toteż skrzywił się i syknął z bólu. Pani Nina troskliwie zaczęła wypytywać, czy nie nudzi go rozmowa, bo jeżeli tak… a może chciałby się zdrzemnąć…

860

— A niech pan powie, tylko szczerze, czy trafnie określiłam upodobania pana?

861

„A czort że ją wie?” — pomyślał, głośno zaś rzekł przebiegle:

862

— Częściowo tak, częściowo nie.

863

Książka— No dobrze — roześmiała się, zadowolona — teraz poczytamy. Chce pan Zew krwi?

864

— I owszem.

865

Zaczęła czytać. Była to historia o jakimś dużym psie, którego ukradziono. Dyzma oczekiwał z kartki na kartkę, że wreszcie wmiesza się w tę kradzież policja, gdy jednak opowiadanie poszło innymi torami, przestał stopniowo uważać, wreszcie stracił całkiem wątek treści, a słyszał jedynie melodyjny, miękki i ciepły głos pani Niny.

866

Zaczął rozmyślać nad przeprowadzoną przed chwilą rozmową i doszedł do przypuszczenia, że jednak była ona dość dziwna. Ta ładna pani wygląda tak, jakby nie mówiła o książce… Czyżby?…

867

Przypomniał nagle salonik w mieszkaniu naczelnika poczty w Łyskowie, pana Boczka, dwie panny Boczkówny, pannę Walaskównę, nauczycielkę szkoły powszechnej, Jurczaka z sądu pokoju i resztę łyskowskiej złotej młodzieży. W saloniku tym, jakże mizernym w porównaniu z tym pałacem, grano w cenzurowanego, a panna Lodzia Boczkówna siedziała w środku i była niby książką!… tak, o niej mówiono różne rzeczy, że to nie rozcięta, a to książka kucharska, a to tomik wierszy, a to książka, która ciekawie wygląda, ale lepiej jej nie otwierać… Aha!

868

To musi być coś w rodzaju… na pewno coś takiego. Ale czy ta pani mówiła mu rzeczy przyjemne, czy przykre?… Chyba przyjemne, chociaż u tych wielkich panów to nigdy nic naprawdę nie wiadomo.

869

„A jeżeli ona leci na mnie?… Ee… niemożliwe”.

870

Głos Niny dźwięczał, falował subtelną modulacją, czasem drżał wzruszeniem. Spuszczone rzęsy opadały na białość policzków długim cieniem, w załamaniach puszystych włosów połyskiwało słońce, przedzierające się przez gąszcz liści i kładące na dywanie jasną, ożywczą plamą. W pokoju pachniało lawendą i lipcem, pyszniły się pozłacanymi brązami wielkopańskie sprzęty, z pokrytego arabeskami sufitu zwieszała się ciężka lampa, połyskująca rubinowym kryształem.

871

„Mój Boże, i kto by to jeszcze przed tygodniem pomyślał, że ja, Nikodem Dyzma, będę leżał tu w tym wspaniałym pokoju na tym bogatym łożu, a ta piękna pani będzie mi czytała książkę!”

872

Przymknął oczy i nagle zadrżał.

873

„A jeżeli to jest sen, jeżeli to wszystko jest fantazją, jeżeli teraz otworzę oczy i zobaczę okopcone i wilgotne ściany izby Barcików przy ulicy Łuckiej? A ten głos?… Może to Mańka czyta Walentowej «Kurierka»?”

874

Wtem głos umilkł, by po pauzie odezwać się przyciszonym pytaniem:

875

— Czy pan zasnął?

876

Dyzma otworzył oczy i uśmiechnął się.

877

— Nie, proszę pani.

878

— Minął panu ból? Lepiej panu?

879

Nikodem znowu uśmiechnął się.

880

— Ból mi nie minął, ale mi lepiej.

881

Milczała.

882

— Jak pani jest tutaj, to mi lepiej.

883

Spojrzała nań ze smutkiem i nic nie odpowiedziała. Nikodem pomyślał, że jednak ten obłąkany jej brat musiał mieć rację, że ona jest nieszczęśliwa. Nadarzała się sposobność sprawdzenia i innych jego informacji, toteż Dyzma powiedział:

884

— A pani ma zmartwienie jakie?

885

— Pan chyba jest jedynym człowiekiem w tym domu, który może powiedzieć, że jest mu dobrze.

886

— Dlaczego jedynym?

887

— Nic pana z tym domem nie wiąże… Mój Boże, przecie pan w każdej chwili może stąd uciec, uciec na zawsze.

888

Usta jej drżały, a w kącikach oczu zaszkliły się łzy.

889

— I ucieknie pan na pewno…

890

— Nie — zaprzeczył gorąco, pomyślawszy o swojej pensji — chciałbym tu pozostać jak najdłużej.

891

Zarumieniła się.

892

— Mówi pan szczerze?

893

— A po cóż miałbym zmylić. Pewno, że szczerze.

894

— Czyż towarzystwo istot nieszczęśliwych nie przeraża pana?

895

— Nie, bynajmniej, a po wtóre[144], dlaczego pani ma być nieszczęśliwa? Kobieta młoda, zdrowa, bogata, ma życie wygodne.

896

— Ach — przerwała — czy można nazwać to życiem!

897

Dyzma spojrzał na nią z ukosa.

898

— Że to może mąż nie kocha?

899

— Mąż? — w jej rysach wyraziła się pogarda i wstręt. — Mąż… wolałabym, żeby mnie nienawidził. Zresztą, cóż mnie z nim łączy? On jest zajęty robieniem pieniędzy i tylko o nich myśli… Jego krąg zainteresowań jest mi tak daleki i obcy!… A znowu on sam nigdy nawet nie próbował odczuć mnie i zrozumieć…

900

Przygryzła wargi.

901

— Zresztą, po co to panu mówię…

902

— To dobrze, że pani mówi.

903

Mężczyzna, Samotność— Przecie pan i tak wszystko widzi. Panie Nikodemie, niech pan powie, czy człowiek samotny, człowiek zupełnie samotny może być szczęśliwy?

904

— Bo ja wiem… Ja jestem sam na całym świecie.

905

— Jak to? Nie ma pan nikogo? Rodziny?…

906

— Ano, nikogo.

907

— I nie gnębi to pana?

908

— Jakoś nie.

909

— Ach, bo pan jest mężczyzną, silnym, zwartym w sobie charakterem. Pan nie zna osamotnienia, bo sobie sam jest całością. Nawet nie wiem, czy w ogóle zdolny pan jest do zrozumienia pustki osamotnienia istoty słabej jak ja.

910

— A ma pani przecie pasierbicę.

911

— Ach! — rzuciła z niechęcią — Kasia… to kobieta…

912

Przygryzła wargi i patrząc na rozłożoną na kolanach książkę zaczęła mówić:

913

— Wie pan, że od wielu lat pan jest pierwszy, z którym czuję się tak swobodnie i tak… Pańskie współczucie nie ma w sobie ani obrażającej litości, ani egzotycznej indyferencji[145]… Wie pan, przecie ja z nikim stosunków towarzyskich nie utrzymuję… Pan jest pierwszy, z którym mogę sobie pozwolić na otwartą wymianę myśli, z tym uczuciem, że nie będę źle zrozumiana.

914

Była zaróżowiona i mówiła z podnieceniem. Dyzma już nie wątpił, że pani Nina na niego „leci”.

915

— Nie męczy to pana, że wciągam go w orbitę moich smutków?

916

— Broń Boże.

917

— Ale cóż moje obchodzą pana?

918

— Bardzo obchodzą.

919

— Pan jest dla mnie bardzo dobry.

920

— Pani dla mnie też. Niech się pani nie martwi, wszystko złe odmieni się, grunt nie przejmować się.

921

Uśmiechnęła się.

922

— Pan mnie traktuje, jakbym była dzieckiem, uspokaja je rubasznym[146] żartem, by przestało płakać. Ale wie pan, że szorstkość często jest dobrym lekarstwem.

923

— Nie wolno poddawać się nieszczęściu, a trzeba myśleć, jak jemu zaradzić.

924

Zasępiła się.

925

— Tu nie ma żadnej rady.

926

— Każdy człowiek jest kowalem swego losu — powiedział z przekonaniem.

927

— By być kowalem, trzeba mieć mocne ręce, a widzi pan, jakie moje są słabe.

928

Wyciągnęła ku niemu rękę, od której powiał zapach perfum.

929

Dyzma ujął jej dłoń i pocałował. Nie puściła jego ręki, lecz ścisnęła ją mocniej.

930

Siła— Silnej dłoni potrzeba — powiedziała — takiej dłoni… Taką dłonią można nie tylko swój los wykuć… Czasami mi się zdaje, że dla potężnej woli nie ma żadnych przeszkód, że nie istnieją dla niej niemożliwości… Jest panią wszechwładną, łamie stal, buduje jutro… A jeżeli nie jest egoistyczna, wyciąga dłoń, ratuje i ratuje te biedne słabe istnienia… Ile poezji ma w sobie tajemnicza moc silnego człowieka…

931

Z wolna cofnęła rękę i powiedziała:

932

— Pan pewnie sądzi, że jestem egzaltowana[147].

933

Nie wiedział, co na to odpowiedzieć, więc znowu uciekł się do niezawodnego środka: syknął i chwycił się za łokieć.

934

— Boli?

935

— Bardzo.

936

— Biedny pan. Może by doktora sprowadzić?

937

— Nie, dziękuję.

938

— Tak chciałabym panu pomóc.

939

— Pani ma dobre serce.

940

— I cóż mi z tego — rzekła ze smutkiem.

941

Machinalnie wzięła książkę.

942

— Będziemy czytali?

943

— A może to panią męczy?

944

— O, nie, lubię czytać głośno.

945

Zapukano do drzwi i rozległ się głos Kasi:

946

— Nino, mogę cię prosić na chwilę?

947

— Przepraszam pana — rzekła Nina wstając — zaraz wrócę.

948

Do uszu Nikodema dobiegły echa poirytowanych słów Kasi, a potem zaś wszystko ucichło.

949

Dyzma począł rozważać sytuację. Fakt, że podobał się pani Ninie, zdawał się być pewnikiem. Jakie z tego można wyciągnąć korzyści? Czy przez jej protekcję da się dłużej utrzymać stanowisko administratora w Koborowie?…

950

„Wątpliwe — pomyślał — ona nie ma żadnego wpływu na męża. Z chwilą zaś, gdy stary spostrzeże się, że nic nie potrafię, wyleje mnie bez gadania, a przecie wiecznie chorować nie mogę”.

951

Dziwiło go nieco niespodziewane powodzenie u tej wytwornej pani, lecz nie odczuwał z tego powodu ani specjalnej radości, ani dumy. Mózg Nikodema zbyt był zajęty pracą nad poszukiwaniem sposobów utrzymania się w Koborowie, by inne, bardziej osobiste uczucia mogły go z tej absorbującej myśli wytrącić. Nina uważa go za kogoś godnego jej zwierzeń. Podobała się mu, lecz podobała się tak, jak by się podobała Kasia, Mańka czy każda inna młoda kobieta.

952

Nikodem Dyzma miał serce dotychczas nie nawiedzone przez miłość. Romantyczne karty jego życia zawierały tylko nieważne wspomnienia przygodnych i nic nie znaczących zdarzeń, których zresztą nie było zbyt wiele. Gdy teraz myślał o pani Ninie, niczego nie przewidywał, nie robił żadnych projektów. Co więcej, wrodzony zmysł ostrożności ostrzegał go przed jakimikolwiek bardziej zdecydowanymi krokami, które mogłyby zaszkodzić mu w razie połapania się jej męża w sytuacji.

953

Pani Nina wróciła nieco zdenerwowana i Nikodem pomyślał, że musiała mieć z Kasią jakąś nieprzyjemną rozmowę. Zaczęła znowu czytać i nie zamienili ze sobą ani słowa aż do obiadu. Po obiedzie Nikodem zasnął i obudziło go dopiero pukanie o zmroku. Był to Kunicki.

954

Zmartwił się bardzo chorobą Dyzmy i chciał depeszować po lekarza. Z trudem mu to Dyzma wyperswadował, zapewniając, że już czuje się lepiej i jutro lub pojutrze wstanie.

955

— To bardzo dobrze, bardzo dobrze — ucieszył się Kunicki — bo, kochany panie, ten Olszewski do grobu mnie wpędzi, co on wyprawia, to ludzkie pojęcie przechodzi. Wyobraź pan sobie, kazał zatrzymać sośninę, gdyż ja rzekomo nie wpłaciłem pełnego wadium[148]. Wadium miało wynosić, uważa pan, czterdzieści tysięcy dwieście złotych. Zapomniałem o tych dwustu złotych, jak Boga kocham, zapomniałem i ten gałgan zatrzymuje mi teraz całą robotę. Dla dwustu złotych? Przecież to szlag człowieka trafić może!

956

Oburzenie jeszcze zwiększało szybkość jego wymowy. Opowiadał przeszło godzinę o różnych przejściach z Dyrekcją Lasów i zakończył tyradę[149] wyrażeniem nadziei, że wreszcie dzięki Dyzmie te nieszczęścia miną. Trzeba koniecznie, żeby kochany pan Nikodem jak najprędzej pojechał do Warszawy i raz wreszcie rozmówił się z ministrem Jaszuńskim.

957

Dyzma zapewnił, że gdy tylko wstanie, natychmiast pojedzie do Warszawy.

958

— A jak pan sądzi, kochany panie Nikodemie, łatwo panu pójdzie? Prędko da się rzecz załatwić?

959

— Zrobi się — odparł Dyzma — niech pan będzie spokojny. Może tylko jakie drobne koszty będą.

960

— Koszty? Ależ to głupstwo. Służę panu zawsze gotówką. No, a jakże się pan u mnie czuje? Nie nudzi się pan?

961

Dyzma zaprzeczył. Owszem, jest mu nawet bardzo miło.

962

— Tylko, uważa pan, dla pańskiej informacji, gdy pan będzie załatwiał nasze sprawy w Warszawie, niech pan pamięta, że Koborowo nie jest zapisane na moje nazwisko, ale na nazwisko mojej żony. Musiałem to zrobić z pewnych względów formalnych.

963

— To niby — zapytał Dyzma, przypominając rozmowę z Ponimirskim — ja mam występować w imieniu pańskiej żony?

964

— Tak, tak, chociaż może pan i w moim, bo przecie jestem właścicielem faktycznym, zresztą mam od żony plenipotencję[150].

965

Dyzmę korciło, żeby zapytać, czy ma też i weksle[151], lecz pohamował się. Stary byłby gotów nabrać podejrzeń.

966

Kunicki zaczął wypytywać Nikodema o jego poglądy na stan gospodarki Koborowa, lecz musiał z tego zrezygnować, gdyż choremu wrócił atak bólu reumatycznego, i to tak silny, że kochany pan Nikodem aż syczał, a wyraz twarzy zmienił mu się do niepoznania.

967

Po kolacji Kunicki znowu zajrzał do Dyzmy, jednakże ten udał śpiącego, czym uniknął ponownej rozmowy. Długo w noc rozmyślał wszakże nad nieuniknioną koniecznością podróży do stolicy, z której już chyba nie będzie po co wracać. Postanowił jednak próbować rzecz jak najdłużej przeciągać. W każdym razie będzie mógł odszukać pułkownika Waredę i jego poprosić o porozmawianie z ministrem.

968

Przypomniał Ponimirskiego. Kto wie, może warto i od niego wziąć ten list. Jeżeli ciotka Ponimirskiego jest ustosunkowana, to może i przez nią da się coś zrobić. Oczywiście, ani przez chwilę nie łudził się, że uda mu się załatwić pomyślnie sprawy Kunickiego. To byłoby niemożliwością. Chciał jednak stworzyć pozory, które by utrzymały Kunickiego w przekonaniu, że on Dyzma, jest istotnie w przyjaźni z ministrem i że jeżeli nie teraz, to później będzie mógł u niego wyjednać wydalenie czy przeniesienie na inne stanowisko Olszewskiego oraz taki przydział drzewa z Lasów Państwowych, który by zaspokoił chciwość Kunickiego.

969

Wkrótce po jego wyjściu zjawiła się pani Nina. Była smutniejsza niż zwykle i bardziej zdenerwowana, lecz na uśmiech Dyzmy odpowiedziała również uśmiechem. Wypytywała o zdrowie, skarżyła się na migrenę[152], przez którą noc spędziła bezsennie, wreszcie zapytała:

970

Miasto— Podobno jedzie pan do Warszawy, czy na długo?

971

— Jadę, proszę pani, na tydzień, najwyżej na dziesięć dni.

972

— Warszawa — rzekła w zamyśleniu.

973

— Lubi pani Warszawę?

974

— O, nie, nie… to jest, właściwie lubiłam ją kiedyś bardzo… Nawet dziś lubię, tylko siebie w niej nie lubię.

975

— Tak… A pani ma tam przyjaciół, krewnych?

976

— Nie wiem… Nie — zaprzeczyła po chwili wahania.

977

Nikodem postanowił zręcznie sprawdzić kwestię istnienia ciotki Przełęskiej.

978

— A czy pani Przełęska nie jest pani kuzynką?

979

Na twarzy Niny odbiła się przykrość.

980

— Ach, zna pan ciotkę Przełęską?… Owszem, tak, ale po moim ślubie stosunki z nią bardzo się rozluźniły. Nawet nie pisujemy do siebie.

981

— Tak — rzekł Dyzma.

982

— Bywa pan u niej?

983

— Czasami — przeciągnął z namysłem. — Pani Przełęska, zdaje się, nie cierpi pana Kunickiego, lecz panią lubi.

984

Zdetonowała się i zapytała cicho:

985

— Rozmawiał pan z nią o mnie?… Ach, przepraszam za niedyskrecję, ale, widzi pan, to mnie tak wzburzyło. Niech się pan nie dziwi. Przecie niemal wszystkie moje wspomnienia wiążą się z domem i ze środowiskiem cioci Przełęskiej… Pan tam bywa…

986

— Czemuż pani tam nie wpadnie?

987

— Ach… Przecie sam pan wie. Osoba mego męża… Nie mogą mi tego darować…

988

Odwróciła głowę i dodała niemal szeptem:

989

— Tak jak i ja nie mogę sobie darować.

990

Nikodem milczał.

991

— Wstyd mi przed panem i za to, i za te moje zwierzenia… Jestem bardzo bezsilna… bardzo słaba… Bardzo nieszczęśliwa…

992

— Proszę się nie martwić, wszystko jeszcze będzie dobrze…

993

— Nie, niech pan mnie nie pociesza, proszę pana. Ja wiem, ja to czuję, że znalazłam w pańskiej bogatej duszy głęboki i szczery oddźwięk. Przecie tak krótko się znamy, a ja mam dla pana tyle ufności… Nie trzeba, niech pan mnie nie pociesza, na moją tragedię nie ma rady. Wystarczy, że mnie pan rozumie… Pan jeden — dodała po pauzie.

994

— Ale dlaczego pani mówi, że nie ma rady, czyż nie może pani rozwieść się z mężem?

995

— Nie potrafię — odparła patrząc na ziemię.

996

— Hm, więc jednak przywiązała się pani do męża…

997

W oczach Niny rozpalił się płomień.

998

— O, nie, nie — zaprzeczyła żarliwie — jak pan może posądzać mnie o to! Nic mnie nie łączy z tym człowiekiem o duszy sklepikarza, z tym… starcem…

999

W głosie jej brzmiały nienawiść i wstręt.

1000

— Więc dlaczegóż powiedziała pani, że pani nie potrafi rozwieść się z nim? — zdziwił się Dyzma.

1001

— Nie potrafię żyć… w nędzy… Zresztą, nie tylko o sobie muszę myśleć.

1002

— Żartuje pani — przebiegle zaczął Nikodem — przecież Koborowo to grube miliony, są one pani własnością…

1003

— Myli się pan, Koborowo jest własnością mego męża.

1004

— Ależ sam mi pan Kunicki mówił…

1005

— Tak. Zapisane jest na mnie, lecz w razie rozwodu byłabym nędzarką.

1006

— Nie rozumiem?

1007

— Ach, po co mówimy o tych rzeczach… Widzi pan, mój mąż wziął ode mnie zobowiązania na takie sumy, które przewyższają wartość Koborowa.

1008

— Wyłudził od pani?

1009

— O, nie, wziął, bo mu się należały… na pokrycie długów mojej rodziny.

1010

— Aha!…

1011

— Nie mówmy już o tym, to mi sprawia tak wielką przykrość — złożyła ręce i patrzyła mu w oczy z błagalną prośbą — i proszę pana, niech pan z moją ciotką o mnie nie rozmawia, dobrze?

1012

— Jak pani każe. Chociaż…

1013

— Proszę pana! Bardzo proszę! Tamten świat już dla mnie nie istnieje, nie mam do niego powrotu… Czytajmy…

1014

Wzięła książkę i otworzyła ją na zakładce. Zaczęła czytać, lecz zanim zdołała wymówić kilka słów, głos począł drgać, piersi jej wznosiły się i opadały w szlochu.

1015

— Niech pani nie płacze, nie trzeba płakać — bezradnie uspokajał Dyzma.

1016

— Boże, Boże — łkała — pan jest dla mnie taki dobry, taki… dobry… Niech pan mi przebaczy… to nerwy…

1017

Zerwała się nagle i wybiegła z pokoju.

1018

„Ani chybi — pomyślał Dyzma — kobieta zakochała się we mnie”.

1019

— Zakochała się — powtórzył głośno i uśmiechnął się z zadowoleniem.

1020

Na nocnej szafce stało małe lusterko. Sięgnął po nie i długo przyglądał się własnej twarzy, trochę zdziwiony, trochę zaciekawiony i trochę kontent[153] z siebie.

Rozdział szósty

1021

Auto szło równą szosą lekko i płynnie, prowadzone wprawną ręką szofera. Po wczorajszym deszczu szkliły się jeszcze tu i ówdzie małe szybki wody, świeży ranek pełen był słońca.

1022

Dyzma jechał do Warszawy.

1023

Kunicki umyślnie wyprawił go samochodem, nie koleją, gdyż twierdził, że tak będzie bardziej reprezentacyjnie.

1024

Istotnie wysmukłe torpedo[154] zdawało się być uosobieniem reprezentacji, uderzało luksusem, lśniło elegancją, imponowało niesłychanym przepychem wykończenia. Biała liberia[155] szofera i pled[156] z tygrysiej skóry, którym Dyzma miał przykryte kolana, uzupełniały całość. Toteż ilekroć zatrzymywali się w jakimś przydrożnym miasteczku, a zatrzymywali się rzadko, dokoła wspaniałego wozu zbierały się natychmiast grupki gapiów, którzy podziwiali nie tylko samochód, lecz i wielkopańską minę rozpartego w nim pasażera.

1025

Na jednym z takich postojów Dyzma wyjął z teczki nie zaklejoną kopertę. Był to list hrabiego Ponimirskiego do pani Przełęskiej. Wziął ten list na wszelki wypadek i teraz zaczął go czytać. Brzmiał on, jak następuje:

Kochana ciociu!

Korzystając ze sposobności, że w naszym Koborowie, zrabowanym przez bandytę Kunika, generalnym administratorem został JW Pan Nikodem Dyzma (kurlandzka[157] szlachta), któremu całkowicie mogę zaufać, chociaż może na to nie wygląda, jako dżentelmenowi i memu koledze z Oksfordu, który jest mi życzliwy, czego się zresztą spodziewać należało, a nieżyczliwy dla łajdaka Kunika, co również jest zrozumiałe, piszę list do Najukochańszej Cioci, by raczyła naradzić się z kim trzeba i przy pomocy wpływów JW Pana Dyzmy postarać się o uwolnienie mnie z niewoli drogą ekspertyzy lekarskiej, jaka by ustaliła, że nie jestem chory na umyśle i mogę być sądownie uwłasnowolniony, bym wytoczył proces Kunikowi o przywłaszczenie Koborowa, a co pójdzie tym łatwiej, jeżeli Kochana Ciocia potrafi, gdzie należy, zebrać najściślejsze informacje o malwersacjach tego bastarda[158] maglarki, o których mi Ciocia mówiła, a co dotyczyło jakichś podkładów kolejowych, złodziejstw przy dostawach i przywłaszczeniach szlacheckiego nazwiska „Kunicki” przez podrobienie, dzięki przekupstwu, dokumentów, które nagła rewizja mogłaby sprawdzić, gdyż Kunik wszystkie swoje papiery trzyma w kasie ogniotrwałej, stojącej za kotarą w jego sypialni, o czym wywiedziałem się przez służbę, która częściowo jest mi oddana, wskutek czego w ostatecznym razie zamierzam dokonać un coup d’etat[159], jeżeli inaczej nie da się nic zrobić, wówczas draba osobiście zastrzelę, co nie sprawiłoby mi wszakże przyjemności, gdyż jak Ciocia wie, poluję tylko na szlachetną zwierzynę, którą ta świnia, Kunik, nie jest, a jeżeli nie w chlewie, to powinien znaleźć się w więzieniu, w czym liczę na Kochaną Ciocię, gdyż po objęciu Koborowa natychmiast spłaciłbym Cioci cały mój dług wraz z procentami i zapłaciłbym również dług Zyziowi Krzepickiemu, a nawet ożeniłbym się z panną Hulczyńską, chociaż jest niemłoda i przesadnie piegowata, żeby tylko Cioci przyjemność sprawić, o czym i JW Pan Nikodem Dyzma jest poinformowany i w całej sprawie au courant[160], tedy z nim proszę naradzić się, gdyż on także ma w Warszawie ogromne stosunki, zwłaszcza w sferach rządowych, co nie może być bez znaczenia w mojej sprawie, będącej poniekąd także i sprawą Cioci, na co liczę bardzo, kończąc mój list, za długość którego przepraszam i łączę serdeczne ucałowania rączek, jako zawsze kochający siostrzeniec.

George Ponimirski.

1026

Charakter pisma był nieczytelny i Dyzma dobre pół godziny strawił na wertowanie listu. Ucieszyło go to, że Ponimirski zaliczył jego nazwisko do kurlandzkiej szlachty, natomiast zaniepokoił fakt przypisania mu Uniwersytetu Oksfordzkiego. Jeżeli, Boże broń, ktoś zwróci się doń po angielsku, będzie wsypa, ani gadania.

1027

Właściwie mówiąc nie był jeszcze zdecydowany na pójście do tej pani Przełęskiej. Jeżeli go coś skłaniało do tego, to nie tyle namowy półobłąkanego hrabiego, wyrażone zresztą w formie poleceń, ile ostatnie rozmowy z panią Niną. Nie zdradził jej swoich spisków z jej bratem, lecz zestawiając wiadomości, pochodzące ze stron obu, z niektórymi powiedzeniami Kunickiego, doszedł do przekonania, że pretensje Ponimirskiego nie są znowu aż tak beznadziejne, jak by się to mogło wydawać.

1028

Jeżeli tedy zdobędzie się na wizytę u pani Przełęskiej, może wyklaruje[161] sobie całą kwestię.

1029

Za wizytą przemawiały i inne względy, względy już osobiście go obchodzące. Mianowicie wpływy i stosunki towarzyskie u tej pani, obracającej się wśród wysokich sfer społecznych. Wpływy te mogłyby mieć wielkie znaczenie dla Dyzmy w załatwieniu spraw Kunickiego, od biegu których zależał los jego stanowiska.

1030

Rozmyślał nad tym i nad sposobami odnalezienia pułkownika Waredy, gdy auto wjeżdżało w pierwsze zabudowania Pragi. Było już dobrze po zachodzie słońca i, jakby na spotkanie Dyzmy, szeregi latarń rozbłysły światłem.

1031

— Dobry znak — powiedział półgłosem.

1032

— Każe pan do Europejskiego? — zapytał szofer.

1033

— Do Europejskiego — potwierdził Dyzma.

1034

Po dobrze przespanej nocy wstał rześki i pełen dobrych myśli. Zaraz też wyszedł na miasto.

1035

Z Ministerstwa Spraw Wojskowych odesłano Dyzmę do biura informacyjnego komendy miasta, tam zaś dowiedział się, że pułkownik Wacław Wareda latem zawsze mieszka w Konstancinie w willi „Haiti”, do miasta przyjeżdża zwykle po południu.

1036

Z niezwykłej uprzejmości, z jaką go informowano, Dyzma domyślił się, iż pułkownik Wareda musi być osobistością wybitną. Chciał nawet zapytać o stanowisko Waredy, lecz zrezygnował z tego w obawie przed posądzeniem go o nieznajomość spraw państwowych.

1037

Zbliżała się dopiero dziesiąta i Dyzma wpadł na pomysł, by zaraz pojechać do Konstancina. Tak też i zrobił. Wprawdzie droga była fatalna, jednakże dzięki sile motoru i doświadczeniu szofera jechali dość prędko i w pół godziny byli już na miejscu. Willę „Haiti” odszukali łatwo. Była to piękna piętrowa willa z obszernym tarasem, wychodzącym na ogród, a widocznym przez żelazną koronkę sztachet. Na tarasie siedział jakiś pan w pidżamie i czytał dzienniki. Gdy auto zatrzymało się przed furtką, odwrócił się i Nikodem od razu poznał pułkownika.

1038

Ten natomiast, chociaż odpowiedział na ukłon, przyglądał się przybyłemu przez zmrużone powieki krótkowidza, dopiero gdy Nikodem otworzył furtkę, pułkownik zerwał się i krzyknął:

1039

— Serwus! Jak Boga kocham, to nasz pogromca Terkowskiego! Witam, panie Nikodemie, gdzie pan przepadł? — ścisnął jego dłoń oburącz.

1040

— Moje uszanowanie, panie pułkowniku, siedziałem na wsi. Ale wczoraj przyjechałem do Warszawy, a dowiedziawszy się, że pana pułkownika tu znajdę…

1041

— Brawo! Świetny pomysł! Zje pan ze mną śniadanie?

1042

— Już jestem po śniadaniu.

1043

— Prawda, że wy, wieśniacy, wstajecie z kurami.

1044

Pułkownik ucieszył się przyjazdem Dyzmy szczerze. Człowiek ten podobał mu się niezwykle, a przy tym luksusowy wóz Dyzmy był gwarancją puszczenia dziś w trąbę obrzydliwej kolejki wilanowskiej.

1045

— Popiliśmy wczoraj tęgo — mówił Wareda — myślałem, że będę dziś miał kaca, ale na szczęście czuję się świetnie.

1046

Rzeczywiście był wesół i ożywiony, a tylko nabiegłe krwią białka zdradzały wczorajszą libację[162].

1047

— Powiadam: na szczęście — objaśnił — gdyż przecie będziemy musieli oblać pański przyjazd. Wie pan, że pańska historia z tym Terkowskim stała się wręcz anegdotyczną. No, i może pan sobie wyobrazić, że utemperował[163] pan jednak trochę tego bałwana.

1048

— Eeee, czyżby?

1049

— Jak Boga kocham. Bestia, że dostał się na stanowisko szefa gabinetu premiera, przewrócił sobie we łbie. Cymbał, zdawało mu się, że wszyscy przed nim będą plackiem!

1050

— A cóż porabia minister Jaszuński?

1051

— Jak to co? — zdziwił się pułkownik. — No przecież jest na zjeździe w Budapeszcie.

1052

— To szkoda.

1053

— Miał pan do niego jaki interes?

1054

— Niewielki, ale miałem.

1055

— No to posiedzi pan w Warszawie kilka dni. Przynajmniej zabawimy się. Jaszuński często pana wspomina…

1056

Dyzma spojrzał na pułkownika z nie ukrywanym zdziwieniem. Ten zaś dodał:

1057

— Fakt, jak Boga kocham. Jak to on powiedział o panu? Zaraz, zaraz… aha! Ten pan Dyzma ma trafne podejście do życia: chwyta je za grzywę i wali w pysk! Co? Jaszuński ma swoje powiedzonka! Radziłem mu nawet wydać w książce aforyzmy.

1058

Z dalszych wynurzeń pułkownika dowiedział się Nikodem, że stanowisko Jaszuńskiego jest zachwiane, gdyż zwalczają go namiętnie zarówno organizacje ziemiańskie[164], jak i związki drobnych rolników, a Terkowski kopie pod nim dołki wraz ze swoją kliką[165]. Jest ciężki kryzys w rolnictwie i na to nie ma rady. A szkoda byłoby Jaszuńskiego, to człowiek z tęgą głową i brat łata.

1059

Rozmowa przeszła na temat interesów Dyzmy i pułkownik zapytał:

1060

— Pan, panie Nikodemie, zdaje się, jest wspólnikiem czy sąsiadem tego Kunickiego?

1061

— I jedno, i drugie — odparł Dyzma — a ponadto jestem plenipotentem jego żony.

1062

— Ach tak? Co pan mówi? Tej, tej hrabianki Ponimirskiej? To taka przystojna blondynka, prawda?

1063

— Tak.

1064

— Słyszałem coś, że ona tam nie bardzo z tym Kunickim.

1065

— Bardzo nie bardzo — roześmiał się Dyzma.

1066

— Między nami mówiąc, nie dziwię się, bo to przecie piernik i podobno nieciekawa figura. Pan to pewnie lepiej wie ode mnie.

1067

— Ba, ale cóż robić?

1068

— Rozumiem, rozumiem — potwierdził pułkownik — interesy są interesami. Nie pogniewa się pan, panie Nikodemie, że przy panu będę się ubierał?

1069

— Proszę bardzo.

1070

Weszli do pokoju i pułkownik wpadł na pomysł, by gościa poczęstować coctailem[166] własnego pomysłu. Tymczasem ordynans[167] przyniósł mundur i po pół godzinie Wareda był gotów.

1071

Wyszli do samochodu i pułkownik z zachwytem oglądał każdy jego szczegół. Musiał znać się dobrze na motorach, bo wszczął z szoferem rozmowę, w której raz po raz padały niezrozumiałe dla Nikodema słowa z terminologii technicznej.

1072

— Wspaniały, wspaniały — powtarzał Wareda z zachwytem, sadowiąc się obok Dyzmy. — Musiał pan grubo beknąć za ten wózek. Jakieś osiem tysiączków dolarów, co?

1073

Auto ruszyło i korzystając z warkotu motoru, który zagłuszał słowa, Nikodem odparł:

1074

— Che, che, z ogonkiem.

1075

W drodze umówili się, że spotkają się wieczorem na kolacji w „Oazie”.

1076

— Tam najlepiej, bo spotkamy wielu znajomych. Zna pan Ulanickiego?

1077

Dyzma nie znał, lecz w obawie, że może to być jakaś osobistość znakomita, zapewnił, że zna tylko ze słyszenia.

1078

Po odwiezieniu pułkownika do sztabu Nikodem wrócił do hotelu i kazał szoferowi przyjechać na dziesiątą wieczorem. Sam wszedł do kawiarni, a znalazłszy z trudem stolik i zamówiwszy herbatę z ciastkami, zaczął zastanawiać się, co zrobić, lecz nic mu na myśl nie przychodziło. W Warszawie nie znał nikogo, a przynajmniej nikogo takiego, kogo by dziś, zajmując wysoką pozycję administratora, spotkać pragnął. Na wspomnienie Barcików aż wstrząsnął się wewnętrznie. Ich zadymiona izba była dlań takim samym symbolem ponurej rzeczywistości, do której trzeba będzie wrócić, jak i wspomnienie brudnej, zakapanej atramentem tak zwanej „salki” urzędu pocztowego w Łyskowie. Widział, że wkrótce skończy się jego piękna przygoda, lecz wolał o tym nie myśleć.

1079

Bezczynność jednak wciąż zwracała myśl ku przykrej rzeczywistości i by myśl tę odegnać, Dyzma poszedł na górę do swego pokoju. Tu przypomniał się mu list Ponimirskiego. Wyjął list i przeczytał ponownie.

1080

— Ee tam! — machnął ręką. — Pójdę, co mi zrobią?

1081

Pani Józefina Przełęska dnia tego wstała z łóżka lewą nogą. Aksjomat[168] ten został stwierdzony w kuchni jednogłośnie o godzinie dziesiątej, a o jedenastej w całym mieszkaniu zapanował taki rejwach i hałas, jakby tu nie o jedną lewą nogę chodziło, lecz przynajmniej dwie.

1082

WalkaO godzinie dwunastej szanowne mieszkanie pani prezesowej Przełęskiej przedstawiało już smutny obraz chaosu i paniki, w której czcigodne antyki wyprawiały dzikie harce, przenosząc się z miejsca na miejsce, aż wśród nieustającej awantury legły w prochu, zadzierając do góry stylowo rachityczne[169] nogi. Wśród popłochu służby pani domu cwałowała po mieszkaniu, niczym Walkiria na bojowisku. Wyprzedzał ją donośny werbel soczystych przekleństw, za nią jak skrzydła burnusa[170] fruwały nad rumowiskami poły szlafroka.

1083

W salonie warczał odkurzacz, na podwórzu rozlegały się salwy trzepanych dywanów, okna to otwierały się, bo w tym zaduchu nie można przecie wytrzymać, to zamykały się z trzaskiem, gdyż te przeciągi mogą głowę urwać.

1084

Na dobitek[171] nieustannie dzwonił telefon, w tubę którego spadał za to grad słów siekących jak bicze.

1085

W takiej to właśnie chwili w przedpokoju rozległ się dzwonek. Tego już było nadto i pani Józefina osobiście skierowała tam swój kurcgalop[172], ku przerażeniu służby, która w duchu już poleciła opiece boskiej osobę niefortunnego gościa.

1086

GrzecznośćDrzwi otworzyły się z rozmachem, a przez nie jak strzał armaty huknęło gromkie:

1087

— Czego?!

1088

To nieuprzejme powitanie bynajmniej nie speszyło Nikodema. Przeciwnie, uczuł się nagle pewniejszy siebie, gdyż ton i wygląd tej damy przypomniał mu jego własną sferę.

1089

— Ja do pani Przełęskiej.

1090

— Czego, pytam?

1091

Pieniądz— Mam interes. Proszę pani powiedzieć, że przyszedł kolega jej siostrzeńca.

1092

— Jakiego siostrzeńca?

1093

— Hrabiego Ponimirskiego — odparł wyniośle Dyzma.

1094

Efekt jednak był niespodziewany. Rozczochrana dama wyprężyła przed siebie ręce, jakby broniła się przed napastnikiem, i zawołała doniośle:

1095

— Nie płacę! Nie płacę ani grosza za mego siostrzeńca! Nie trzeba mu było pożyczać!

1096

— Co? — zdziwił się Dyzma.

1097

— Niech się pan zwraca do jego szwagierka! Ja nie dam ani grosza, ani grosza! To oburzające, wszyscy do mnie, to istna napaść!…

1098

Dyzma miał dość. Krew mu nabiegła do twarzy.

1099

— Czego się pani wydziera; do stu diabłów! — ryknął z całej siły.

1100

Pani Przełęska umilkła, jakby rażona piorunem, oczy jej rozszerzyły się, skurczyła się w sobie i z przerażeniem spojrzała na intruza.

1101

— Nikt tu od pani pieniędzy nie chce, a jeżeli czego chce, to właśnie oddać!

1102

— Co?

1103

— Powiadam: oddać!

1104

— Kto? — zapytała z rosnącym zdziwieniem.

1105

— A jak pani myśli, kto? Szach perski? Sułtan turecki?… Siostrzeniec pani, a mój przyjaciel.

1106

Pani Przełęska chwyciła oburącz głowę.

1107

— Ach, niech pan wybaczy, mam dziś szaloną migrenę[173] i służba doprowadziła mnie do pasji, niech pan daruje!… Bardzo przepraszam. Pan pozwoli.

1108

Dyzma wszedł za nią do bocznego pokoiku, gdzie połowa mebli leżała na ziemi, a w środku stała szczotka do froterowania posadzek. Postawiła mu krzesło przy oknie i sama, znów przepraszając za swój strój, wyszła, by zniknąć na dobre pół godziny.

1109

„Co za cholera — myślał Dyzma — wskoczyła na mnie jak szpic[174] na garbatego. Diabli mnie tu przynieśli. Widać ciotka nie mniejsza wariatka od siostrzeńca. Niby wielka dama, a wygląda jak kuchta…”

1110

Długo nie mógł się uspokoić, gdy jednak to nastąpiło, zaczął żałować, że od razu tej babie powiedział o zamiarze Ponimirskiego oddania długów.

1111

„Ma tamtego za wariata, gotowa i mnie wziąć za takiegoż”.

1112

Wreszcie zjawiła się. Teraz ubrana była w piękny purpurowy szlafrok, miała uczesane włosy, a na jej mięsistym nosie i wystających policzkach bielała gruba warstwa pudru, jeszcze mocniej podkreślona jaskrawym karminem warg.

1113

— Bardzo pana przepraszam, bardzo — zaczęła z miejsca — jestem doprawdy przemęczona nerwowo. Jestem Przełęska…

1114

Wyciągnęła ku niemu długą, szczupłą rękę, którą Nikodem ucałował, wymieniając swoje nazwisko.

1115

Zaczęła go wypytywać, przy czym pytania tak szybko następowały po sobie, że mimo dobrej woli nie mógł na żadne z nich odpowiedzieć. Wyciągnął zatem list Ponimirskiego i podał jej w milczeniu.

1116

Wzięła list w palce i zawołała:

1117

— Mój Boże, zapomniałam lorgnon[175]. Franiu, Franiu, Antoni! Franiu! — wołała rozdzierającym głosem.

1118

Rozległ się przyśpieszony tupot i po chwili pokojówka przyniosła szkła oprawne w złoto. Pani Przełęska zaczęła czytać list, w trakcie czego dostała wypieków i kilkakrotnie przerywała sobie, dla coraz wylewniejszego[176] przepraszania Dyzmy.

1119

List sprawił na niej silne wrażenie. Przejrzała go powtórnie i oświadczyła, że sprawa jest niezmiernie ważna, nie dlatego, że Żorzyk ma oddać jej dług, ale w ogóle.

1120

Wypytywała szeroko Nikodema o stan rzeczy w Koborowie, o nastrój „tej nieszczęsnej Ninetki”, o stan majątkowy „tego złodzieja Kunika”, zakończyła zaś pytaniem, co o wszystkim sądzi szanowny pan.

1121

Szanowny pan nic nie sądzi i odpowiedział półgębkiem:

1122

— Bo ja wiem? Trzeba byłoby pogadać z adwokatem.

1123

— Mądra myśl, mądra myśl — podchwyciła pani Przełęska z akcentem uznania. — Ale wie pan co, najlepiej byłoby przedtem naradzić się z panem Krzepickim. Zna pan pana Krzepickiego?

1124

— Nie, nie znam. A kto to?

1125

— O, to bardzo zdolny człowiek i stary nasz znajomy, chociaż młody wiekiem. Proszę pana, pan stanął w hotelu?

1126

— Tak.

1127

— Czy nie odmówi pan, gdy go zaproszę na jutro na obiad? Będzie właśnie pan Krzepicki i omówimy całą sprawę. Dobrze?

1128

— A o której?

1129

— O piątej, jeżeli pan łaskaw.

1130

— Dobrze.

1131

— A niechże mi pan daruje niegrzeczne powitanie. Nie ma pan do mnie żalu?

1132

— Skądże — odparł — każdemu się zdarzy.

1133

Przyjrzał się jej uważniej i skonstatował w duchu, że wygląda nawet miło. Mogła mieć około pięćdziesiątki, lecz żywe ruchy i szczupłość figury robiły ją młodszą. Odprowadziła Dyzmę do przedpokoju i pożegnała wdzięcznym uśmiechem.

1134

„U tych wielkich państwa — myślał Nikodem, schodząc ze schodów — to nigdy nic nie wiadomo”.

1135

Wstąpił do najbliższego baru i zjadł obiad. Było to o tyle przyjemne, że wreszcie jadł sam i mógł zachowywać się swobodnie, nie pilnując się, czy aby wypada to jeść łyżką, a tamto widelcem.

1136

Z wizyty u pani Przełęskiej pozostało mu wrażenie, że wszystko skończy się na gadaninie, a z nadziei hrabiego Ponimirskiego będą nici.

1137

„Nie taki głupi ten Kunicki, by dać się nabić na wszystkie boki. Sprytna jucha!…”

1138

Przez chwilę zastanowił się, czy wobec tego opłaciłoby się raczej opowiedzieć o wszystkim Kunickiemu. Doszedł jednak do przekonania, że najpraktyczniej będzie trzymać język za zębami. Zresztą nie chciałby wsypać Ponimirskiego, gdyż ten nie wątpił, że tym sprawiłby przykrość pani Ninie, a to taka sympatyczna kobita…

1139

W pobliżu baru wzrok Dyzmy uderzyła jaskrawa reklama świetlna. Kino. Jakże dawno nie był w kinie! Spojrzał na zegarek, miał jeszcze pięć godzin czasu. Nie namyślał się długo, wszedł i kupił bilet.

1140

KsiądzFilm był niezwykle piękny i emocjonujący. Młody rozbójnik zakochał się w uroczej panience, którą porwała inna banda, i po mnóstwie karkołomnych przygód i bohaterskich walk odbija dziewczynę i w finale staje z nią na kobiercu ślubnym, a co najciekawsze, ślubu udzielił im ojciec panny młodej, siwy ksiądz z dobrotliwym uśmiechem na fałdzistej twarzy.

1141

Szczegół ten wywołał początkowo pewne obiekcje[177] Nikodema, które rozwiały się wszakże pod argumentem, że przecie wszystko to dzieje się w Ameryce, a tam widocznie ksiądz może mieć dzieci.

1142

Film był tak czarujący, że Dyzma przesiedział całe dwa seanse.

1143

Gdy wyszedł z kina, ulice już jarzyły się tysiącami świateł. Chodnikami snuły się tłumy spacerujących. Wieczór był gorący i parny. Szedł pieszo do hotelu, przed którym już z daleka poznał wspaniałe auto Kunickiego.

1144

„Moje auto!” — pomyślał i uśmiechnął się.

1145

— No, cóż tam — zapytał szofera w odpowiedzi na jego ukłon.

1146

— Ano nic, proszę pana.

1147

— Cóż pan porabiał?

1148

Szofer odpowiedział, że był u swoich krewnych, że sam pochodzi z Warszawy. Gawędzili chwilkę, po czym Dyzma poszedł do numeru[178], zmienił ubranie i kołnierzyk.

1149

— Trzeba dziś szyku zadać, żeby pułkownika skaptować[179]. Postawię mu szampana.

1150

W kwadrans później zajeżdżał już przed „Oazę”. W sali było jeszcze pusto. Przy kilku stolikach siedziało parę osób.

1151

„Za wcześnie przyszedłem” — stwierdził Dyzma.

1152

Kazał sobie dać wódkę i przekąski. Kelner, tytułujący go per „Jaśnie pan”, natychmiast zastawił stół różnymi przyprawami, a dwaj inni raz po raz przynosili ogromne półmiski z wszelkiego rodzaju rybami na zimno, wędlinami, pasztetami itp.

1153

Nikodem jadł bardzo wolno, gdyż chciał doczekać się pułkownika. Orkiestra grała jakieś symfoniczne kawałki. Sala z wolna zapełniała się.

1154

Wreszcie około jedenastej przyszedł pułkownik Wareda.

1155

Wraz z nim wszedł krępy[180] brunet w cywilnym ubraniu.

1156

— O, pan już tutaj! — zawołał pułkownik, — Długo pan czekał?

1157

— Eee, nie, kwadransik — odparł Dyzma.

1158

— Panowie pozwolą: pan Dyzma, dyrektor Szumski — przedstawił pułkownik. — Zaraz tu przyjdzie i nasz kochany Jaś Ulanicki.

1159

— Ach, przyjdzie ta kopalnia kawałów? — zawołał wesoło Szumski. — To wybornie!

1160

— Nie macie pojęcia, jaki świetny udał mu się kawał, gdyśmy w maju byli w Krynicy.

1161

— No?

1162

— Otóż, wyobraźcie sobie, w naszym pensjonacie mieszkał też jakiś Kurowski czy Karkowski, taki, wiecie, stuprocentowy mężczyzna, stuprocentowy dżentelmen, co to i tenis, i Byron, i Baudelaire, i Wilde, i Canale Grande, i Casino de Paris, i Monte, i obce języki, i gatunki win, i nazwy jedwabiów, i koligacje wyższych sfer — no, słowem, wspaniały. Kobiety za nim szalały, a przy wspólnym stole konwersacja zmieniała się co dzień, jak amen w pacierzu, dowcipkował, robił kalambury, wplatał aforyzmy coś w dziesięciu językach, słowem — czarował.

1163

— Byczy typ — zawołał Szumski — jeżeli jeszcze miał parasol i nie wymawiał „r”, dam głowę, że z MSZ-u[181]!

1164

Pułkownik wybuchnął śmiechem.

1165

— Jakbyś zgadł! Jak Boga kocham, ten typek nie rozstawał się z parasolem.

1166

— No i co dalej?

1167

— Wyobraźcie sobie, coś na piąty czy szósty dzień, gdyśmy szli na obiad, Jaś powiada: „Dalibóg, dłużej nie wytrzymam”. Siedział, uważacie, vis à vis[182] bubka. Ten jak zaczął czarować przy zupie, tak dojechał do pieczystego. Czekam, a Jaś nic. Siedzi i słucha, a typek uśmiechnięty, wytworny, wciąż czaruje. Pamiętam, zaczął właśnie opowiadać o najmodniejszych kolorach sezonu, gdy nagle mój Jan odłożył nóż i widelec, z lekka podniósł się na krześle i, pochyliwszy się przez stół do owego czarodzieja, jak nie huknie: „Huuuu!…”

1168

Dyzma i Szumski nie mogli powstrzymać śmiechu.

1169

— Jak to — zapytał Szumski — po prostu „huuu”?

1170

— „Huuu” i tyle, a znasz bas Ulanickiego! Nie macie pojęcia, co za konsternacja[183]. Bubek poczerwieniał jak burak i zamilkł, jakby weń piorun strzelił. W jadalni zaległa cisza śmiertelna, wszyscy raptem[184] pospuszczali głowy. Aż ktoś nie wytrzymał i wybuchnął śmiechem. Tego tylko brakowało! Od razu cały stół zatrząsł się. Jak Boga kocham, nigdy w życiu nie widziałem jeszcze, by ludzie tak się śmiać mogli.

1171

— A Jaś co?

1172

— Jaś? Ano, jakby nigdy nic zabrał się do pieczystego.

1173

— A bubek?

1174

— Biedna kukła. Nie wiedział, czy zostać, wreszcie wstał i odszedł. Tegoż jeszcze dnia wyjechał z Krynicy.

1175

— I co dalej? — zapytał Nikodem, któremu ta historia ogromnie się podoba.

1176

— Ano nic — odparł pułkownik — tylko Ulanicki stał się najpopularniejszą osobą w Krynicy.

1177

Sala restauracyjna pełna już była gości. Między białymi stolikami pośpiesznie migały czarne fraki kelnerów, orkiestra grała jakieś namiętne tango.

1178

Kończyli już kolację, gdy przyszedł Ulanicki.

1179

Był to człowiek ogromnego wzrostu, z twarzą przypominającą tarczę, do której przyklejono ogórek potężnych rozmiarów i cztery wiechcie czarnego jak smoła włosia. Wąsy i brwi, niezwykle bujne, nie ustawały w ruchu, w przeciwieństwie do oczu, małych, zapadniętych i — zdawało się — wpatrzonych w jakiś daleki punkt w przestrzeni.

1180

Gdy usiadł, Nikodem, nieco już podniecony alkoholem, rzekł:

1181

— Pan pułkownik opowiadał nam ten pański kawał z Krynicy. Pierwsza klasa! Dobrze pan tego faceta usadził.

1182

Wiechcie na twarzy poruszyły się gwałtownie.

1183

— Co tam! Przecie panu lepiej się udało. Przecie to pan tego cymbała Terkowskiego objechał?

1184

— On, on — potwierdził Wareda — morowy gość. Czuję, że się zaprzyjaźnicie. Wasze zdrowie.

1185

Pili tęgo. Gdy grubo po północy przeszli na pierwsze piętro do dansingu i kazali dać sobie szampana, mocno już mieli w czubach. Przy stoliku znalazły się urocze panienki. Jazz grał zachęcająco i Dyzma, zaprosiwszy jedną z dam, puścił się w pląsy. Reszta towarzystwa przyglądała mu się z uznaniem, a gdy usiadł, jednogłośnie stwierdzono, że doskonały kompan i że może by tak wypić i bruderszaft[185]… Wobec braku sprzeciwu z którejkolwiek strony dokonano tego aktu przy dźwiękach „Sto lat, sto lat…”, które musiała zagrać orkiestra na żądanie pułkownika Waredy.

1186

Jasno już było na dworze, gdy czterej panowie zajęli miejsca w samochodzie Kunickiego. Uchwalono odwiezienie pułkownika do Konstancina. Po przyjeździe na miejsce szofer obudził swoich pasażerów. Szumski czule pożegnał się z Dyzmą, gdyż nie chciało mu się wracać do Warszawy.

1187

— Prześpię się tu u Wacka, pa, Nikodemciu, pa…

1188

Ulanickiego odwiózł Dyzma na Kolonię Staszica, sam zaś wrócił do hotelu.

1189

Kładąc się do łóżka, próbował zrobić retrospektywny przegląd zdarzeń ubiegłej nocy, lecz szum w głowie i dokuczliwa czkawka zmęczyły go wreszcie tak, że machnął na wszystko ręką.

1190

PijaństwoObudził się z bólem głowy dobrze po południu. Teraz dopiero spostrzegł, że spał w ubraniu, wskutek czego przypominało ono teraz wygniecioną szmatę. Zły był na siebie, chociaż zdawał sobie sprawę, że wczorajsza pijatyka z pułkownikiem i z dwoma dygnitarzami przyda się mu o tyle, że będzie miał łatwiejszy wstęp do ministra.

1191

Przypomniał, że musi być na obiedzie u pani Przełęskiej. Trzeba było dać garnitur do odprasowania.

1192

Do Kunickiego wysłał depeszę, zawiadamiającą, że wskutek nieobecności w Warszawie ministra będzie zmuszony pobyt swój w stolicy przedłużyć.

1193

Do pani Przełęskiej pojechał samochodem. Okna mieszkania wychodzą na ulicę i, być może, ktoś zobaczy jego auto, to zaś doda mu szyku.

1194

Właściwie mówiąc nie wiedział, o czym ma mówić z ciotką Ponimirskiego i z tym jakimś Krzepickim, a zwłaszcza nie widział celu tej rozmowy. Jeżeli zgodził się przyjść, to jedynie przez ciekawość i poniekąd dla atrakcyjności samej wizyty w wielkopańskim domu.

1195

Już od progu zauważył, że dom ten za pierwszym razem oglądał w nienormalnych warunkach. Dziś było to poważne, pełne ciszy, dostojności i ładu mieszkanie. Wprawdzie nie wytrzymywało ono porównania z pałacem koborowskim, ale miało w sobie coś nieuchwytnego, co Dyzmie jeszcze bardziej imponowało.

1196

Lokaj otworzył drzwi do salonu, a po dłuższej chwili weszła tam pani Przełęska, która wyglądała dziś na całkowitą damę; za nią wszedł mężczyzna lat około trzydziestu pięciu.

1197

— Pan Krzepicki, pan Dyzma — przedstawiła pani Przełęska.

1198

Krzepicki przywitał się szarmancko. Jego przesadnie rozrzucone ruchy, uderzająca swoboda w obejściu i nosowe brzmienie głosu nie podobały się Nikodemowi z miejsca, chociaż przyznać musiał w duchu, że jest on przystojny, a może znacznie ładniejszy od sekretarza sądu w Łyskowie, pana Jurczaka, który był na cały powiat znanym pogromcą serc niewieścich.

1199

— Niezmiernie cieszę się, że mam zaszczyt poznać szanownego pana, o którym tyle miałem szczęścia słyszeć — rzekł Krzepicki, siadając i wysoko podciągając nogawkę.

1200

Dyzma postanowił mieć się na baczności przed tym człowiekiem, który od razu wydał mu się przebiegłym i nieszczerym. Toteż odparł wymijająco:

1201

— Ludzie jak ludzie, zawsze coś mówią.

1202

— Pan wybaczy — odezwała się pani Przełęska — ale właśnie dopiero od pana Krzepickiego dowiedziałam się, że pan jest tak wybitnym politykiem. Przyznaję się ze wstydem, że my, kobiety, w sprawach politycznych jesteśmy ignorantkami.

1203

— O, nie przesadzajmy — zaprzeczył Krzepicki i podciągnął drugą nogawkę.

1204

Dyzma nie wiedział, co powiedzieć, i tylko chrząknął.

1205

Na ratunek przyszedł mu służący, który zjawił się z oznajmieniem, że podano do stołu. Podczas obiadu pani Przełęska i Krzepicki, którego raz nazywała po nazwisku, to znów „panem Zyziem”, zaczęli wypytywać Dyzmę o sprawy koborowskie. Pani Przełęska interesowała się głównie kwestią stosunku „tej nieszczęśliwej Niny” do brata i do męża, natomiast pan Zyzio zasypywał Nikodema pytaniami dotyczącymi dochodów Kunickiego i wartości majątku. Dyzma starał się odpowiadać najkrócej, by jakimś nieopatrznym zwrotem nie zdradzić tego, że właściwie ma bardzo mało wiadomości o tych kwestiach.

1206

— A niech szanowny pan raczy powiedzieć, czy choroba umysłowa Żorża jest tak rzucająca się w oczy, że niepodobna[186] myśleć o jego uwłasnowolnieniu?

1207

— Bo ja wiem… Wariat to on jest, ale może by potrafił zapanować nad sobą…

1208

— Słuszne spostrzeżenie — potwierdziła pani Przełęska. — Właśnie jego choroba polega na zaniku ośrodków hamujących, lecz sądzę, że gdy pojmie konieczność trzymania języka na wodzy, potrafi wytrwać bodaj przez krótki czas.

1209

— Chyba — potwierdził Dyzma.

1210

— Mam tylko obawę — ciągnęła pani Przełęska — czy Nina zgodzi się na nasze plany?

1211

— Phi — wzruszył ramionami Krzepicki. — A po co ma je znać? Zrobi się wszystko po cichutku. Najważniejszą rzeczą jest znaleźć odpowiednie wpływy w Ministerstwie Sprawiedliwości, ale o to kłopotać się nie potrzebujemy, skoro szczęśliwy los dał nam, jako sprzymierzeńca, wielce szanownego pana. Nieprawdaż?…

1212

— Ach, co za szczęście — zawołała pani Przełęska — że pan, właśnie pan, kolega Żorża i jego przyjaciel, spotkał go teraz!

1213

Na kawę przeszli do małego saloniku. Tutaj Krzepicki wyjął notes i ołówek, po czym zaczął:

1214

— Pozwoliłem sobie przygotować coś w rodzaju małego referaciku. Państwo pozwolą?… Otóż całokształt sprawy przedstawia się, jak następuje: Wiemy, że hochsztapler[187], nazwiskiem Leon Kunik, lat sześćdziesiąt sześć, syn maglarki Genowefy Kunikówny, urodzony w Krakowie, podejrzany był o paserstwo[188], co uwidocznione jest w kartotece lwowskiej policji, następnie trudnił się lichwiarstwem[189] i, jako lichwiarz, opętał rodzinę Ponimirskich i podstępem wyzuł[190] ją z majątku…

1215

— Pani Kunicka — przerwał Nikodem — twierdzi, że bynajmniej nie podstępem.

1216

— No, naturalnie, ale każdą rzecz można różnie interpretować. Che, che, che… Już jeżeli prokurator otrzyma odpowiednią instrukcję z góry, to da sobie radę. Wiemy następnie, że Kunik przed dziewięciu laty uzyskał dowody osobiste, w których zmieniono mu nazwisko na „Kunicki” i dodano imię ojca. To już jawny kryminał. Następnie znamy wszyscy proces jego o dostawę podkładów kolejowych. Wówczas, niestety, nie zostało wyświetlone, nie dało się udowodnić, że podkłady w ogóle nie istniały. Kunicki wykazał się autentycznymi dokumentami, stwierdzającymi jego niewinność, ale nie ulega wątpliwości, że dokumenty te uzyskał w nieuczciwy sposób. Przecie ten urzędnik kolejowy, który je wystawił, uciekł i przepadł jak kamfora. Wszystko to można odgrzebać i powtórnie wyciągnąć przed kratki sądowe. Jak państwo sądzą?

1217

— Oczywiście! — zawołała pani Przełęska.

1218

— I mnie się tak zdaje — powiedział Dyzma, przyglądając się nieufnie spiczastej twarzy Krzepickiego. Nieustanna ruchliwość jej mięśni i połyskliwość oczu robiły wrażenie natężonej czujności i pogotowia. Oblizał teraz końcem języka górną wargę i dodał:

1219

— Najważniejszą wszakże rzeczą jest odebranie mu Koborowa. I tu zaczynają się trudności. Nominalną właścicielką jest przecie pani Nina, a ona na to nie pójdzie.

1220

— Na pewno nie pójdzie — przytaknął Dyzma.

1221

— Otóż właśnie — ciągnął Krzepicki — pozostaje nam tedy jedyne wyjście. Żorż musi wystąpić ze skargą do prokuratora na Kunickiego. Ta zaś, między innymi, powinna zawierać zarzut, że Kunicki wymusza na siostrze oskarżyciela[191] fałszywe zeznania…

1222

— Hm…

1223

— Otóż oskarżenie takie może wystosować Żorż jedynie wówczas, gdy zostanie uwłasnowolniony. Dlatego też zacząć należy od uzyskania od władz sądowych zarządzenia, aby stan umysłu Żorża został ponownie zbadany. Radziłem się adwokata. Ten powiada, że taka rewizja w zasadzie jest możliwa. Trzeba tylko, by o taką rewizję wniósł ktoś z krewnych Żorża.

1224

— Ja za żadne skarby! — protestowała pani Przełęska — za żadne skarby. Już dość miałam przykrości. Tego by jeszcze brakowało, żeby moje nazwisko było szargane w prasie…

1225

— No, dobrze, pani Fino — odparł Krzepicki nieco poirytowanym głosem — w takim razie jest pani zdania, że zrobi to Nina.

1226

— Nie — zaprzeczył Dyzma — pani Nina palcem nie ruszy.

1227

— A Żorż nie ma więcej krewnych — zaznaczył Krzepicki, wystawiając palec wskazujący z niezwykle długim i lśniącym paznokciem.

1228

— Wszystko jedno, ja nie będę się mieszała do tego… Wszystko jedno.

1229

Twarz Krzepickiego nabrała złego wyrazu.

1230

— Dobrze — rzekł zimno — zatem nie mamy o czym mówić. Stawia pani krzyżyk[192] na tych czterdziestu tysiącach, które winien jest pani i mnie Żorż, no i krzyżyk na małżeństwie Biby Hulczyńskiej.

1231

Zapanowało milczenie.

1232

— Szkoda tylko — dorzucił — żeśmy trudzili wielce szanownego pana.

1233

— Kiedy ja nie mogę, naprawdę nie mogę! — uparcie broniła się pani Przełęska.

1234

— Nie pali się — powiedział po chwili Nikodem — można przecie odłożyć sprawę na później…

1235

— Może tymczasem znajdzie się jaka rada — dorzuciła z ulgą pani Przełęska.

1236

Krzepicki zerwał się z krzesła.

1237

— Tymczasem, tymczasem! A tymczasem jest to, że pieniądze są mi potrzebne do zarżnięcia!…

1238

— No więc postaram się znaleźć coś dla pana — nieśmiało bąknęła pani Przełęska.

1239

— Ach — machnął ręką Krzepicki z lekceważeniem — znowu pięćset złotych czy tysiąc!

1240

Pani Przełęska poczerwieniała.

1241

— Może zostawi pan tę kwestię na później. Nie sądzę, by to miało interesować pana Dyzmę.

1242

— Przepraszam — burknął od niechcenia.

1243

— Może panowie jeszcze kawy pozwolą?…

1244

Napełniła filiżanki i dodała:

1245

— A może jednak pan Dyzma potrafiłby wywrzeć odpowiedni wpływ na Ninę? Skoro ona również męża nie znosi… Wygląda pan na człowieka, który może łamać przeszkody i naginać charaktery…

1246

— Tak, tylko jaki pan w tym miałby interes?!… — cynicznie rzucił Krzepicki.

1247

— Ależ panie Zyziu — zaoponowała pani Przełęska — pan Dyzma jest przyjacielem Żorża, nieprawdaż? A to chyba motyw wystarczający.

1248

Krzepicki skrzywił się i strzepnął palcami.

1249

— Bądźmy szczerzy… Ja nie wierzę w platoniczne kombinacje, pan daruje, wielce szanowny panie Nikodemie, ale nie wierzę. Toteż sądzę, że i pan, jako człowiek, hm… realny… Mówmy po prostu. Czy Żorż zainteresował pana materialnie w całej sprawie?

1250

— Jak to? — zapytał Dyzma.

1251

— No, czy pana zainteresował?

1252

— Niby, czy obiecał mi zapłacić?

1253

Pani Przełęska, sądząc, że Dyzma się obraził, zaczęła go przepraszać i wyjaśniać, że przecież pan Krzepicki nie to bynajmniej miał na myśli, żeby tego za złe mu nie brać itd. Zresztą sam rzekomy winowajca zreflektował się[193] i wyjaśnił, że miał na myśli obawę o wydatki, jaki wielce szanowny pan mógłby mieć w związku ze sprawą Żorża.

1254

Widząc, że w ogóle rzecz się nie klei, pani Przełęska wystąpiła z projektem odłożenia decydującej rozmowy, a gdy dowiedziała się, że Dyzma zabawi[194] w Warszawie może nawet dwa tygodnie, zaprosiła go na przyszły wtorek na brydża. Dyzma podziękował, mówiąc, że w brydża grać nie umie, lecz zgodził się przyjść, kiedy dowiedział się, że nikt od niego nie będzie wymagał grania.

1255

— Będzie kilkadziesiąt osób — mówiła pani Przełęska — a wśród nich spotka pan wielu znajomych, bo bywa u mnie i pan generał Różanowski, i minister Jaszuński, i prezes Grodzicki, i wiceminister Ulanicki…

1256

— A pułkownik Wareda? — zapytał Dyzma.

1257

— Owszem, dawniej bywał. Zna go pan?

1258

— Tak, to mój przyjaciel — odparł niedbale.

1259

— No, w takim razie postaram się, by był na pewno. To bardzo dzielny człowiek. I, o ile się nie mylę, jest w doskonałych stosunkach z prokuratorem Ważykiem. Bodaj nawet Ważyk ożeniony jest z pierwszą żoną Waredy…

1260

— Tak, tak — potwierdził Krzepicki — z tą z domu Hamelbeinówną, a Ważyk może w naszej sprawie… zaważyć! Che, che, che…

1261

Gdy Dyzma począł żegnać się z panią Przełęską, wstał także Krzepicki oświadczając, że i na niego wielki czas, bo musi jechać na Mokotów.

1262

— No, to odwiozę pana — rzekł Dyzma — moje auto stoi przed bramą.

1263

Pani Przełęska usiłowała Krzepickiego zatrzymać, lecz stanowczo odmówił:

1264

— Nie mogę. Przyjdę na kolację. Pa!…

1265

— Czy to pańska krewna pani Przełęska? — zapytał go Dyzma, gdy wychodzili na ulicę.

1266

— Nie. Stara dobra znajoma. Z jej mężem byłem w przyjaźni.

1267

— To mąż pani Przełęskiej nie żyje?

1268

— Żyje — odparł Krzepicki, mrużąc oko — żyje, tylko nie wiem z kim. Grasuje za granicą. Ależ wózek. Prima sort. Dużo też zjada benzyny?

1269

— Ze trzydzieści z ogonkiem — odpowiedział uśmiechnięty szofer, zatrzaskując drzwiczki.

1270

— Dobrze jest mieć taki samochód — zakonkludował Krzepicki.

1271

Po drodze mówił dużo o interesach, jakie są do zrobienia, jeżeli się tylko ma pieniądze, zaś z milczenia Dyzmy wywnioskował, że musi to być człowiek niezwykle sprytny i ostrożny.

1272

Gdy wreszcie młody człowiek wysiadł przy Politechnice, szofer odwrócił się do Dyzmy.

1273

— Ja tego pana znam. To jest pan Krzepicki. On miał stajnię wyścigową, ale mu nie szło.

1274

— Musi to być cwaniak! — rzekł Nikodem.

1275

— O-ho-ho — pokręcił głową szofer.

Rozdział siódmy

1276

Był to obszerny gabinet w stylu Ludwika Filipa, o ciemnych zielonych tapetach i wysokich oknach, oszklonych do samej podłogi.

1277

Przy szerokim biurku z brodą wspartą na obu rękach siedział pan minister Jaszuński, słuchając w milczeniu cichego, równomiernego głosu urzędnika, który już od godziny referował zwierzchnikowi stan rzeczy w polityce rolnej.

1278

Co pewien czas urzędnik odkładał notatnik i wyjmując z grubej teczki wycinki gazet odczytywał różne ustępy, w których często powtarzały się liczby i takie słowa, jak: eksport, cetnar metryczny[195], pszenica, stan katastrofalny itp.

1279

Treść referatu musiała być niewesoła, gdyż na czole ministra zarysowała się głęboka bruzda, która nie znikła nawet wówczas, gdy usta uśmiechały się, wymawiając uprzejmie podziękowanie za tak starannie i przejrzyście przygotowany referat.

1280

PolitykaPo powrocie z zagranicy minister Jaszuński zastał w swoim resorcie sytuację niemal groźną. Opłakany stan rolnictwa i perspektywy ogromnego urodzaju wywołały zaciekłe ataki prasy opozycyjnej, a nawet pomruki niezadowolenia w dziennikach najbardziej zbliżonych do rządu.

1281

Z kilku rozmów, jakie już zdążył przeprowadzić, minister Jaszuński zdołał wywnioskować, iż stanowisko jego jest poważnie zachwiane i że wielką ulgą dla gabinetu byłaby jego dymisja. Nie powiedziano mu tego wprost. Bynajmniej. Lecz dano przecież do zrozumienia, że musi się znaleźć kozioł ofiarny, którym trzeba okupić złą koniunkturę i błędną politykę gospodarczą rządu. Premier robił niezwykle kwaśną minę i wszak zupełnie wyraźnie powiedział, że w obecnej sytuacji dymisja całego gabinetu byłaby niemożliwa, a trzeba się ratować rekonstrukcją.

1282

Jaszuński nie wątpił, że nad wytworzeniem takiego nastroju pracował przede wszystkim Terkowski, którego wpływom premier tak łatwo ulega.

1283

Sytuacja dojrzewała i należało wreszcie powziąć stanowczą decyzję. Minister Jaszuński odkładał ją jednak do czasu porozumienia się ze swym zastępcą, wiceministrem Ulanickim.

1284

Czekał nań od rana, a nawet telefonował doń kilka razy, lecz w mieszkaniu odpowiadano, że pan śpi.

1285

Toteż gdy około drugiej Ulanicki stanął na progu zielonego gabinetu, minister wybuchnął:

1286

Grzeczność— Zwariowałeś czy co? Zalewasz się po nocach, a tu ziemia pod nogami się pali!

1287

— Może byś najpierw przywitał się — odparł wąsal.

1288

— Dzień dobry — odburknął minister.

1289

Ulanicki siadł wygodnie i zapalił papierosa. Jaszuński chodził szerokimi krokami z rękoma w kieszeniach spodni.

1290

— Podpisałeś traktat, i to na korzystnych warunkach. Winszuję — odezwał się bas Ulanickiego.

1291

— Nie ma czego — odparł minister — jest to prawdopodobnie przedostatni dokument, jaki podpisałem.

1292

— Dlaczego przedostatni?

1293

— No bo ostatnim będzie prośba o dymisję.

1294

Pijaństwo, Polityka— Znasz Nikodema Dyzmę? — zapytał Ulanicki po pauzie.

1295

— Znam, to ten, co to Terkowskiego objechał. Co to ma do rzeczy?

1296

— Piłem z nim dziś w nocy. Właściwie mówiąc od kilku dni z nim piję.

1297

Jaszuński wzruszył ramionami.

1298

— Tym gorzej, że pijesz.

1299

— Nieprawda, tym lepiej.

1300

— Więc gadaj! Do ciężkiego diabła! Nie jestem usposobiony do rozwiązywania szarad[196].

1301

— Otóż rozmawialiśmy o kryzysie. Powiadam, że jest źle i poprawy nie ma co oczekiwać. „Nie ma — powiadam — żadnych środków na zaradzenie złemu”. A Nikodem na to: „Jest środek: magazynować zboże”.

1302

— Przerwał i patrzył uważnie w oczy ministra; ten jednak wzruszył ramionami.

1303

— Żeby rząd magazynował?

1304

— Rząd.

1305

— Bzdury! Skarb nie ma pieniędzy.

1306

— Czekaj, czekaj i ja to samo powiedziałem, a on na to: „Pieniędzy? Nie trzeba żadnych pieniędzy”.

1307

— Jak to? — zdziwił się Jaszuński.

1308

— Słuchaj! Powiadam ci, coś niezwykłego. Otworzyłem gębę od ucha do ucha. Całe szczęście, że reszta towarzystwa urżnięta była w sztok i nikt nie słyszał!

1309

— Gadajże!

1310

— Otóż słuchaj. Nie trzeba pieniędzy, powiada on, to niepoważna przeszkoda. Państwo może wypuścić obligacje. Na sto, na dwieście milionów złotych. Płacić obligacjami i koniec. Obligacje oprocentować na cztery od sta[197] i dać termin sześcioletni. W ciągu sześciu lat musi przyjść dobra koniunktura bodaj raz, wtedy zboże sprzeda się w kraju czy za granicą i jest świetny interes…

1311

— Czekaj, czekaj — przerwał minister — to nie jest zła myśl.

1312

— Nie jest zła? Genialna!

1313

— No, gadaj!

1314

— Ten Dyzma, to, powiadam ci, fenomenalny łeb. Otóż — powiada — korzyści ogromne. Po pierwsze uratowanie cen, po drugie wzmożenie obrotów. W ten sposób państwo rzuci na rynek nowych sto, dwieście milionów złotych, bo obligacje muszą być bezimienne, zastąpią kapitał gotówkowy itd. Rozumiesz? Zaczynam go wypytywać o szczegóły, a on powiada, że nie jest fachowcem, ale że miał zamiar tobie to powiedzieć.

1315

— Mnie?

1316

— Tak. On do ciebie ma sentyment.

1317

— Czekaj no, więc jak on proponuje?

1318

Ulanicki ponownie opowiedział swoją rozmowę z Dyzmą, rozwijając kwestię i ilustrując ją cyframi. Tak się zapalił do projektu, że już chciał wezwać maszynistkę, by jej podyktować wzmiankę do prasy.

1319

Jaszuński, mniej impulsywny, powstrzymał go jednak. Rzecz należy gruntownie rozważyć, obmyślić, opracować. I on jest zdania, że pomysł zasługuje na miano kapitalnego[198]. Nie można jednak zabierać się doń łapu-capu.

1320

— Przede wszystkim absolutna tajemnica. A po wtóre[199], trzeba jeszcze pokonferować z tym Dyzmą.

1321

— Mogę zaraz do niego zadzwonić.

1322

— A on jeszcze jest w Warszawie?

1323

— No i nasz człowiek. Ach, gdyby to okazało się rzeczą realną! Klika Terkowskiego raz na zawsze dostałaby w skórę. A ja? To jest, chciałem powiedzieć: a my?!… Czy ty, Jasiu, rozumiesz?

1324

— Ba!…

1325

Postanowili jeszcze dziś wieczorem zrobić konferencję z Dyzmą. Minister skreślił kilka słów na karcie wizytowej i wysłał do Europejskiego.

1326

Nikodem właśnie wstawał, gdy przynieśli list. Miał jeszcze dość czasu, by ubrać się i spokojnie zjeść obiad. Od ministerstwa dzieliło go zaledwie kilka minut drogi. Spojrzał na zegarek i poszedł pieszo.

1327

Na dzwonek drzwi otworzył woźny i, obrzuciwszy Dyzmę niechętnym wzrokiem, powiedział:

1328

— Pan czego? Biuro jest nieczynne.

1329

— Nastąp się pan[200] — odparł Nikodem wyniośle — ja do ministra Jaszuńskiego.

1330

Woźny zgiął się w ukłonie.

1331

— Najmocniej przepraszam szanownego pana, najmocniej przepraszam. Pan minister czeka w swoim gabinecie; jest też pan wiceminister Ulanicki.

1332

Z pieczołowitością[201] zdjął z Dyzmy palto.

1333

— Szanowny pan pozwoli za mną. To tu, na pierwszym piętrze.

1334

Nikodem nie zdawał sobie sprawy z faktu, że oto za chwilę będzie rozmawiał z ministrem, że to, co podczas wyjazdu z Koborowa wydawało się zupełnym nieprawdopodobieństwem, nabierało oto realnych kształtów. Bieg zdarzeń niósł go ze sobą, niósł go nurt, którego działanie widział i odczuwał, lecz nie umiał sobie wytłumaczyć przyczyn tych działań i tajemnicy, dlaczego spotkało to właśnie jego, Nikodema Dyzmę.

1335

Gdy otrzymał wezwanie do ministra, domyślił się od razu, że chodzi o obligacje zbożowe, o których słyszał od Kunickiego, a czym Ulanicki tak się zachwycał. Toteż obawiał się teraz, że minister zechce go wypytywać o szczegóły przeprowadzenia projektu. Należy być ostrożnym. Grunt to trzymać się najlepszej metody, która dotychczas w praktyce dawała niezawodne wyniki: mówić jak najmniej!

1336

Obaj dygnitarze przyjęli Dyzmę z wylaniem[202].

1337

Fakt, że Ulanicki był z nim na „ty”, od razu stworzył atmosferę intymną. Minister Jaszuński zaczął od komplementów. Przypomniał Nikodemowi bankiet z 15 lipca i zajście z Terkowskim.

1338

— Wtedy powiedziałem panu, że gdybyśmy więcej w kraju mieli takich jak pan, dobrze by nam się działo. Teraz przekonałem się, że działoby się nam świetnie.

1339

— Zbyt łaskaw dla mnie pan minister…

1340

— E! Nikodemie! Nie udawaj skromnisia! — zawołał wesoło Ulanicki.

1341

Rozmowa zeszła na kwestię obligacji zbożowych. Dyzma znalazł się w ogniu pytań, chociaż obaj dygnitarze zaczęli od tego, że, właściwie mówiąc, sami na rolnictwie nie bardzo się znają, był bardzo ostrożny, by nie palnąć jakiegoś głupstwa. Dobra pamięć przyszła mu o tyle z pomocą, że dawkując małymi dozami, zdołał powtórzyć niemal wszystko, co mu kiedyś o tym powiedział Kunicki. Na wszelki wypadek dodał i to, co słyszał o „swoim” projekcie od Ulanickiego.

1342

Minister był zachwycony i zacierał ręce. Zapadł już zmierzch i Jaszuński, zapalając lampkę, zawołał z humorem:

1343

— No, kochany panie Dyzma, nie mogę wprawdzie nazwać pana złotoustym mówcą, ale głowę to pan ma na karku. Zatem świetnie. Na razie będzie pan łaskaw zachować ścisłą tajemnicę. Do czasu. Bowiem jest jeszcze wiele rzeczy do zrobienia. Jaś przygotuje projekt ustawy, pójdzie to na komitet ekonomiczny Rady Ministrów, ja zaś jutro rozmówię się z premierem. Jedynym szkopułem, jaki widzę w pańskim znakomitym projekcie, jest kwestia magazynów. O budowaniu nowych mowy być nie może, nie dostaniem kredytów. Zresztą jest to trudność uboczna. W każdym razie, panie Nikodemie, realizacja pańskiego projektu nie odbędzie się bez pana, nie może obyć się bez pana.

1344

— Oczywiście — wtrącił bas Ulanickiego.

1345

— Nie odmówi pan rządowi swojej współpracy? Mogę liczyć na pana?

1346

Dyzma podrapał się w głowę.

1347

— Dlaczego nie, i owszem…

1348

— Zatem dziękuję serdecznie. Moim zdaniem w każdej sprawie najważniejsze jest to, kto ją załatwia. Kwestia personalna!

1349

Jaszuński zamykał biuro. Ulanicki zadzwonił na woźnego.

1350

Nikodemowi przyszło na myśl, że teraz byłaby najodpowiedniejsza chwila do spróbowania, czy nie uda się załatwić prośby Kunickiego.

1351

— Panie ministrze — zaczął — i ja mam interes.

1352

— No? Służę! — z zaciekawieniem spojrzał nań Jaszuński.

1353

— Chodzi o to, że w grodzieńskiej Dyrekcji Lasów Państwowych rządzi dyrektor Olszewski. Ten Olszewski uwziął się, żeby zaszkodzić tartakom koborowskim… On nienawidzi Kunickiego i dlatego coraz zmniejsza ten, no ten… kontyngent[203] drzewa z lasów państwowych…

1354

— Ach, prawda — przerwał minister — coś pamiętam, były nawet jakieś skargi. Ale ten Kunicki to podobno bardzo nieciekawy jegomość. Czy pana z nim coś łączy?

1355

— Broń Boże. Tylko interesy…

1356

— Nikodem — wyjaśnił Ulanicki — jest jego sąsiadem i plenipotentem[204] jego żony, z którą Kunicki, uważasz, jest na bakier.

1357

— Panie Nikodemie — powiedział minister — będę szczery. Nie chciałbym zmieniać zarządzeń Olszewskiego. Kunicki uchodzi za kanalię i krętacza. Ale panu wierzę bez zastrzeżeń. Czy rzeczywiście powiększenie kontyngentu drzewa z punktu widzenia interesów Skarbu byłoby słuszne? Tak czy nie?

1358

— Tak — skinął głową Dyzma.

1359

— Czy dyrektor Olszewski bez powodów szykanuje tartaki pani Kunickiej.

1360

— Bez powodów.

1361

— Rzecz załatwiona. Moim zdaniem umiejętność kierowania polega na umiejętności natychmiastowej decyzji.

1362

Wyjął kartę wizytową, nakreślił na niej kilka wierszy, i wręczając ją Dyzmie, rzekł z uśmiechem:

1363

— Służę panu. To jest bilecik do Olszewskiego. Niezależnie od tego jutro rano każę wysłać doń odpowiedni telefonogram. Kiedy pan wraca na wieś?

1364

— Pojutrze.

1365

— Szkoda. Ale nie mogę pana zatrzymywać. Niechże pan czeka na wiadomość ode mnie. Zaraz, zaraz, a ty, Jasiu, masz adres pana Dyzmy?

1366

— Mam. Zresztą jutro spotkamy się na brydżu u pani Przełęskiej. Nikodem też u niej bywa.

1367

— To świetnie. No, więc jeszcze raz dziękuję, i życzę pomyślnej drogi.

1368

Oburącz uścisnął dłoń Nikodema.

1369

Obaj z Ulanickim nałożyli palta[205] i wyszli wraz z Dyzmą. Ulanicki chciał umówić się z nim na kolację, lecz minister postawił stanowcze weto[206].

1370

— Znowu się zalejesz, a teraz czas gorący, nie można pozwalać sobie na kacenjamer[207].

1371

Rozstali się na rogu Krakowskiego i Nikodem poszedł do hotelu.

1372

Po drodze przystanął przed jednym z jasno oświetlonych okien wystawowych, wyjął z kieszeni bilet ministra i przeczytał:

WPan Dyr. Olszewski — Grodno.

Proszę o przychylne i natychmiastowe załatwienie reklamacji JWP Nikodema Dyzmy w sprawie tartaków koborowskich.

Jaszuński

1373

Starannie schował kartkę w pugilaresie[208].

1374

— Widzisz go, cholera! — powiedział głośno.

1375

Brzmiało w tym zadowolenie, wesołość i zdziwienie, a raczej podziw dla samego siebie.

1376

Czuł, że grunt wzmacnia się pod jego nogami, że ci ludzie z tego obcego, zdawałoby się niedosięgalnego środowiska, którzy sobie coś w nim, w Dyzmie, uwidzieli, diabli wiedzą dlaczego, może przecie mają trochę racji…

1377

Był kontent[209] z siebie.

1378

W hotelu czekała go niespodzianka.

1379

Była to wąska popielata koperta, zaadresowana do niego. Gdy ją otworzył, owinął go zapach znajomych perfum. Kartka była szczelnie pokryta ładnym okrągłym pismem, na dole zaś widniał podpis: Nina Kunicka.

1380

Uśmiechnął się.

1381

„Popatrz! Co też ona pisze?”

1382

Zapalił lampkę przy łóżku, zdjął buty, i ułożywszy się wygodnie, zaczął czytać.

Szanowny Panie Nikodemie!

Zdziwi Pana mój list, a zapewne jeszcze bardziej zawarta w nim prośba. Jeżeli jednak ośmielam się Pana nią obarczać, to jedynie dlatego, że okazywana mi przez Pana życzliwość upoważnia mnie do nadziei, że Pan się nie pogniewa.

Chodzi o małe zakupy. Mianowicie w Grodnie nie mogę dostać dobrych piłek tenisowych. Byłabym wdzięczna, gdyby pan kupił tuzin w Warszawie…

Mogłabym wprawdzie napisać do sklepu, lecz wolę, by pan sam wybrał. Może to nieładnie, że zabieram Panu czas, czas tak cenny w Warszawie, gdzie ma Pan tyle i tyle rozrywek, teatry i przyjęcia, no i… piękne kobiety, które — jak mi powtórzyła niedyskretna Kasia — tak bardzo lubią posyłać panom kwiaty. W Koborowie nie ma ładnych kobiet, lecz kwiaty są przecież piękniejsze niż w Warszawie…

Kiedy pan wraca?

Właściwie mówiąc, nadużyłam słowa „wraca”. Wszakże „wracać” można jedynie do czegoś względnie do kogoś, uważanego za swoje, za swego, za coś bliskiego, do czegoś, z czym nas życie wiąże lub uczucie łączy…

Koborowo jest dziś smutne i szare. Już od szeregu dni jest takie. Ach, przecie Pan wie, jak je potrafię kochać, a jak muszę nienawidzić. Proszę, niech Pan mi za złe nie bierze tego minorowego dysonansu, który wprowadzam w gwarną i wesołą (zapewne) harmonię Pańskiego nastroju. Cóż — przyznaję się — brak mi rozmów z Panem, a jestem taka samotna.

Koborowo czeka Pańskiego powrotu, Panie Nikodemie, pardon[210], znowu użyłam tego słowa, czeka pańskiego przyjazdu.

Nina Kunicka

1383

Dyzma dwukrotnie przeczytał list, jeszcze powąchał kopertę i pomyślał:

1384

„Wpadłem jej w oko… Cóż, młoda jeszcze, a mąż stary. A może by tak i skorzystać?”

1385

Znowu nasunęły mu się obiekcje: czy Kunicki nie wyrzuci go, gdy zacznie podejrzewać, lecz w tejże chwili zdał sobie sprawę, że teraz to już sytuacja grubo się zmieniła.

1386

„Spróbuj, stary draniu! Teraz trzymam ciebie za pysk. Cóż sobie myślisz, z kim masz do czynienia? Z przyjacielem dygnitarzy! Rozumiesz?!”

1387

Wstał i w skarpetkach podszedł do lustra, zapalił wszystkie lampy i wziął się w boki, a głowę podniósł ku górze. Przyglądał się sobie długo, aż doszedł do przekonania, że dotychczas sam nie doceniał swojej urody.

1388

„Ot, człowiek od dziecka patrzy, to i przyzwyczaił się, a jak do czego przyzwyczaisz się, zaraz ci się zdaje, że to nic nadzwyczajnego…”

1389

W doskonałym nastroju spędził wieczór. Był w kinie, później na kolacji w jakimś barze. Spał do południa. Po śniadaniu załatwił sprawunki[211]. Kupił też piłki tenisowe dla pani Niny. Po sutym[212] obiedzie zdrzemnął się aż do zmroku, gdy obudził go szofer. Trzeba było przebrać się we frak. Miasto już migotało tysiącami lamp elektrycznych i jarzyło się purpurowymi wężami neonowych reklam, gdy samochód ruszył z miejsca.

1390

Na rogu Marszałkowskiej i Chmielnej auto musiało stanąć. Policjant regulujący ruch przepuszczał właśnie długi szereg samochodów i dorożek z przecznicy. Nikodem bezmyślnie obserwował tłum przechodniów. Myślał, jak to dobrze siedzieć na wygodnych poduszkach wspaniałego wozu, a jak źle tłoczyć się w ścisku na chodniku.

1391

Nagle w tłumie dojrzał oczy uparcie weń wpatrzone. W tym miejscu Marszałkowska była słabo oświetlona, toteż dopiero po chwili zdołał poznać.

1392

Mańka.

1393

Skurczył się. Skulił ramiona tak, że dolna połowa twarzy ukrywała się pod kołnierzem palta. Było już jednak za późno.

1394

Mańka, przepychając się łokciami, dobrnęła do skraju chodnika. Była tak blisko, że mogła go chwycić za ramię. Nie ośmieliła się jednak i tylko jakimś przyciszonym głosem wyrzuciła:

1395

— Nikodem! Nie poznajesz?…

1396

Nie mógł dłużej udawać, że jej nie widzi. Przy tym obawa, że szofer spostrzeże tę dziewczynę w chustce, jeżeli tylko scena stanie się głośniejsza, skłoniła go do podstępu. Odwrócił się do niej i kładąc palec na ustach, zasyczał:

1397

— Tss… jutro przyjdę…

1398

Dziewczyna porozumiewawczo skinęła głową i zapytała szeptem:

1399

— O której?

1400

Lecz odpowiedzi już nie otrzymała. Pałeczka policjanta wykonała nowy ruch, auto ruszyło w wolną przestrzeń ulicy.

1401

Mańka wychyliła się za nim i długo patrzyła.

1402

„Cholera — myślał Dyzma — jeszcze ma śmiałość zaczepiać. Durna małpa. Ona pewno myśli, że ja i ten samochód skradłem”.

1403

Roześmiał się po cichu, postanowił jednak w godzinach wieczornych unikać Marszałkowskiej. Po co narażać się na spotkanie i psuć sobie humor wspomnieniami…

1404

Mieszkanie pani Przełęskiej, po raz trzeci widziane przez Dyzmę, po raz trzeci wyglądało inaczej. Wszystkie drzwi pootwierane, wszędzie moc światła. W kilku pokojach rozstawione stoliki do kart, uderzające świeżością zielonego sukna, i małe stoliczki, pokryte białymi serwetkami, zastawione tacami, na których piętrzyły się ciastka i tartinki[213].

1405

Nikogo jeszcze nie było. Dyzma przeszedł kilka pokojów i zawrócił. Usiadł w salonie na kanapie. Grzeczność, PieniądzZ drugiego końca mieszkania dolatywały odgłosy jakiejś sprzeczki, która widocznie ożywiła się, gdyż słowa brzmiały coraz wyraźniej.

1406

— Nie dasz? Nie dasz? — krzyknął głos męski.

1407

Nastąpiła dłuższa tyrada[214] głosu niewieściego. Nikodem zdołał z niej wyłapać jedynie epitety, gdyż te były specjalnie akcentowane.

1408

— Próżniak… takiego darmozjada… To szantaż!… niewdzięcznik!…

1409

— Ostatnie słowo! — zabrzmiał głos męski — dasz dwieście?

1410

— Nie dam!

1411

W przedpokoju rozległ się dzwonek. Sprzeczka ucichła, po chwili do salonu weszła uśmiechnięta pani Przełęska. Za nią z miną uprzejmą wsunął się Krzepicki. Jednocześnie w drzwiach od przedpokoju stanął jakiś staruszek z ogromną łysiną.

1412

Pani Przełęska witając i prezentując gości zaczęła uskarżać się na niepunktualność naszych panów. Staruszek, którego tytułowano profesorem, był głuchawy, i to mocno. Toteż pani domu musiała mu powtarzać bardzo głośno swoje spostrzeżenie o wadzie niepunktualności coś ze cztery razy. Za każdym razem profesor powtarzał:

1413

— Przepraszam, że co?

1414

Była już w rozpaczy, gdy przyszedł jej na pomoc Krzepicki. Stanął przed profesorem i rzekł z układnym uśmiechem:

1415

— Tara-tara-bum-cyk-cyk, stara fujaro!

1416

Staruszek kiwnął głową i powiedział z przekonaniem:

1417

— A tak, tak, wieczory są już zimne.

1418

Dyzma wybuchnął śmiechem. Szalenie mu podobał się dowcip Krzepickiego, a że pani Przełęska wyszła witać nowych gości, rzekł:

1419

— Czekaj pan, i ja mu coś powiem.

1420

— Byle nie za głośno! — ostrzegł Krzepicki.

1421

Nikodem zwrócił się do profesora:

1422

— Pies ci gębę lizał, łysa pało!

1423

— Przepraszam, że co?

1424

— Że lizał!

1425

— Przepraszam, bo nie dosłyszę, że co?

1426

Dyzma zanosił się od śmiechu, aż staruszek zaczął go podejrzewać. Sytuację uratował Krzepicki, który huknął profesorowi w samo ucho:

1427

— Pan chciał profesorowi opowiedzieć najnowszą anegdotkę!

1428

— A słucham, słucham.

1429

Tymczasem do salonu weszło kilka osób, zanim zdążyli się przywitać, na progu stanął pułkownik Wareda. To uwolniło Dyzmę od anegdotki.

1430

— Serwus, Nikuś! Że cię widzę! — zawołał pułkownik.

1431

— Jak się masz, Wacuś!

1432

— No co? Jakże tam, załatwiłeś swoje sprawy u Jaszuńskiego?

1433

— Dziękuję. Wszystko w porządku.

1434

Salon i przyległe pokoje zaczęły się napełniać. Byli tylko panowie i coś pięć czy sześć starszych pań. Przy kilku stolikach usadowiono się już do brydża.

1435

Nikodem rozmawiał z Waredą, gdy przyszedł Ulanicki. Okazało się, że mimo zastrzeżonej przez ministra tajemnicy pułkownik był również poinformowany o projekcie zbożowym Dyzmy, gdyż Ulanicki przy nim zaczął swobodnie opowiadać o postępie sprawy, która — jego zdaniem — znajdowała się na najlepszej drodze. Wareda winszował Nikodemowi i życzył mu pomyślnej realizacji kapitalnego planu.

1436

Gdy tak rozmawiali, zbliżyła się do nich pani Przełęska z zapytaniem, czy nie zagraliby w brydża. Pułkownik i Ulanicki zgodzili się chętnie.

1437

Wszystkie stoliki były już obsadzone i pani domu ofiarowała się im na partnerkę. Ponieważ Dyzma nie umiał grać, na czwartego zaproszono jakiegoś chudego pana, który — jak Dyzma później się dowiedział — był jednym z dygnitarzy policyjnych.

1438

Przez pewien czas Nikodem przyglądał się grze, lecz znudziło go to wreszcie i poszedł do grupki niegrających, gdzie dojrzał Krzepickiego.

1439

Gdy tylko się oddalił, dygnitarz policyjny zapytał pani Przełęskiej:

1440

— Kto to jest ten pan Dyzma?

1441

— Pan Dyzma? — odparła ze zdziwieniem — nie zna go pan?…

1442

— Niestety…

1443

— Jak to? — dodał Ulanicki — nie pamięta pan awantury z Terkowskim?

1444

— Aha! Już wiem.

1445

— Pan Dyzma — powiedziała pani Przełęska — to bardzo przyzwoity człowiek. Znam go stąd, że kolegował w Oksfordzie z moim siostrzeńcem Żorżem Ponimirskim. Są od tamtych czasów w serdecznej przyjaźni.

1446

— Ziemianin?…

1447

— Owszem, pochodzi z Kurlandii, a obecnie administruje dobrami mojej siostrzenicy.

1448

— Nikodem to tęga głowa — dorzucił Ulanicki. — Jaszuński powiada o nim, że zajdzie jeszcze wyżej, niż komu zdawać się może.

1449

— I w ogóle byczy chłop — dodał Wareda.

1450

— Bardzo sympatyczny — zapewniła pani domu.

1451

— Istotnie — potwierdził z przekonaniem dygnitarz policyjny — robi solidne wrażenie.

1452

— Dwa trefle — zalicytował Ulanicki, podnosząc krzaczaste brwi.

1453

— To zagrajmy trzy trefle — dodała grająca z Ulanickim pani Przełęska.

1454

Dyzma nudził się. W głębi duszy dziwił się ludziom, których bawiła gra. Zjadł już sporo tartinek, ciastek i wypił kilka kieliszków koniaku. W towarzystwie niegrających rozmawiano o polityce zagranicznej i o wyścigach. Oba tematy były mu obce i nieinteresujące. Toteż zaczął myśleć o odwrocie. Skorzystał z momentu, gdy pani domu wstała na chwilę od stolika, i dopędziwszy ją w przedpokoju, powiedział:

1455

— Przepraszam bardzo. Ja muszę już iść.

1456

— Jaka szkoda, czy musi pan koniecznie?

1457

— Koniecznie. Jutro wyjeżdżam bardzo wcześnie. Trzeba się wyspać.

1458

— A tak chciałabym z panem jeszcze obszerniej porozmawiać w wiadomej sprawie…

1459

— Nic straconego. Wkrótce będę w Warszawie znowu.

1460

W istocie Dyzma nie zamierzał spać. Wyszedłszy od Przełęskiej odprawił szofera, kazawszy mu podać[215] samochód o siódmej rano i przygotować się do drogi. Sam poszedł pieszo.

1461

Miasto, Kobieta "upadła"Zbliżała się już północ i ulice były niemal puste. Tu i ówdzie spotykał śpieszących do domu przechodniów. Dopiero na Nowym Świecie był większy ruch. Przyczyniały się do tego głównie grupki flanujących[216] kobiet, których sposób bycia aż nazbyt wyraźnie zdradzał ich fach.

1462

Dyzma długo się przyglądał, zanim wybrał jedną z nich, tęgą brunetkę.

1463

Porozumienie osiągnięto szybko.

1464

Świtało już, gdy wracał do swego hotelu. Przyszła mu na myśl Mańka i zauważył w duchu, że w gruncie rzeczy szkoda, że nie umówił się z nią.

1465

Niebo było pokryte ciężkimi, ołowianymi chmurami. Przed samą siódmą zaczął padać deszcz.

1466

O godzinie siódmej uregulował należność w hotelu. Szofer zajechał z nastawioną budą i Dyzma, klnąc pogodę, wcisnął się w kąt auta.

1467

Jechał do Grodna. Wolał przybyć do Koborowa z konkretnym rezultatem swej warszawskiej wycieczki, by olśnić Kunickiego efektem, którym sam przecie był zaskoczony.

1468

Nikodem zdawał sobie sprawę z faktu, że przychylną decyzję ministra uzyskał dzięki powtórzeniu projektu podpowiedzianego przez Kunickiego. Skonstatowanie[217] tego zupełnie wystarczyło do wyciągnięcia nasuwającego się wniosku: powtarzanie tego, co się słyszy od innych, i podawanie za własne, może dać duże korzyści.

1469

Postanowił stosować tę metodę jak najszerzej, mając wszakże na uwadze niezbędną ostrożność. Ucieszyło go to odkrycie nowych możliwości obracania się w tym obcym świecie. A przecież już teraz zaczął wierzyć w to, że w świecie tym zasymiluje się. Co dotyczy Koborowa, nie wątpił, że teraz Kunicki nie tylko nie będzie starał się go pozbyć, lecz musi trzymać takiego administratora rękami i zębami.

1470

„To też można wykorzystać. Drań, musi mi dołożyć pensji”.

1471

Zatarł ręce. Czuł, że odwraca się nowa karta w jego życiu, a cóż go obchodziła kwestia, jakie ją pisały losy i dlaczego. Z rozmowy z ministrem Jaszuńskim zapamiętał zapewnienia, że on, Dyzma, nie będzie pominięty przy realizacji projektu zbożowego. Nie wiedział, co tu minister miał na myśli, i skłaniał się do przypuszczenia, że może mu za projekt dadzą gratyfikację. Kiedyś naczelnik poczty w Łyskowie, pan Boczek, opowiadał, że jeden z urzędników Okręgowej Dyrekcji Poczt dostał tysiąc złotych nagrody za wymyślenie nowego sposobu stemplowania listów.

1472

Jemu dadzą chyba więcej, bo zboże to przecie nie listy!

1473

Przypomnienie pana Boczka i Łyskowa wywołało uśmiech na twarzy Nikodema.

1474

„Co by oni też powiedzieli, gdyby tak dowiedzieli się, jaką ja teraz mam pensję i z jakimi figurami tykam się[218]. Zdębieliby!… Hołota!”

1475

Ministrowie, hrabiowie! Taka wielka pani jak ta Przełęska na obiad go zaprasza…

1476

Zresztą to go nie ucieszyło. Męczyła go myśl, że niepotrzebnie wplątał się w sprawę Ponimirskiego, z której i tak muszą być nici, a tylko zaszkodzić może, gdy — broń Boże — coś się wyda przed Kunickim. Jucha sprytny i ma tyle pieniędzy, że potrafi zemścić się.

1477

Jedynym sposobem będzie powiedzieć Ponimirskiemu, że jego ciotka o nim słyszeć nie chce, a na długu postawiła krzyżyk[219].

1478

Na tych rozmyślaniach spłynął[220] Dyzmie czas aż do Grodna.

1479

Szofer, znający miasto dobrze, od razu odnalazł czerwony koszarowy dom, w którym się mieściła Dyrekcja Lasów.

1480

W biurze, jako że było po czwartej, Dyzma zastał tylko dyżurnego urzędnika.

1481

— Ja do pana Olszewskiego. Jest pan Olszewski?

1482

— Nie ma. Proszę zgłosić się w godzinach urzędowych — odparł sucho dyżurny.

1483

Dyzma podniósł głos:

1484

— To dla pana, panie młody, są godziny urzędowe, nie dla mnie, a w ogóle proszę grzeczniej, kiedy nie wiesz pan, z kim pan gadasz.

1485

— Ja jestem grzeczny — bronił się urzędniczek — a skąd mam wiedzieć, do kogo mówię, skoro się pan nie przedstawił.

1486

— No, no bez poufałości. A teraz rypaj pan do swego pana Olszewskiego i zamelduj, że przyjechał pan Dyzma z poleceniem od ministra. Żeby tu zaraz przyszedł, bo nie mam czasu.

1487

Urzędnik przeraził się i wśród ukłonów oświadczył, że wyjść mu nie wolno, lecz może zatelefonować do mieszkania pana dyrektora.

1488

Zaprowadził Nikodema do gabinetu szefa i już nie zdziwił się, że arogancki gość rozsiadł się w dyrektorskim fotelu za biurkiem.

1489

Nie minął kwadrans, a zjawił się dyrektor Olszewski. Był nieco zaspany i wyraźnie zaniepokojony. Na jego kwadratowej twarzy drgały wszystkie mięśnie, a przystrzyżone rudawoblond wąsiki wyciągnęły się nad ustami linią uprzejmego uśmiechu. Starał się ukryć to, że zaskoczyła go okoliczność zajęcia przez przybysza jego własnego fotela.

1490

— Jestem Olszewski, niezmiernie mi miło…

1491

— Nie wiem, czy panu miło — odparł Dyzma, z lekka unosząc się i podając rękę. — Jestem Dyzma…

1492

— Ależ naturalnie, że miło… Właśnie dziś rano otrzymałem telefonogram z ministerstwa.

1493

— Dziękuj pan Bogu, że nie otrzymał pan dymy[221].

1494

— Ależ szanowny panie — zdenerwowanym głosem zaprotestował Olszewski — niczym na to nie zasłużyłem! Zawsze z największą ścisłością stosowałem się do wszystkich ustaw i rozporządzeń. Nigdy na jedną literkę nie odstąpiłem…

1495

— I co z tego? — szyderczo zapytał Dyzma. — Jak panu ta literka każe sprzedać firmom krajowym nie więcej, jak tyle a tyle, to pan resztę za psie pieniądze sprzedajesz zagranicy!

1496

Urzędnik wciąż bronił się, powołując się na daty i paragrafy, którymi sypał jak z rękawa. Jednakże Dyzma wyciągnął notatnik zawierający całą litanię spisaną przez Kunickiego i nie ustawał w ataku. Wreszcie najgwałtowniej napadł na Olszewskiego za przewlekanie spraw i odkładanie ich pod sukno, gdy zaś ten zasłaniał się tym, że często trudno bywa podjąć decyzję, Nikodem bez zająknienia powtórzył aforyzm Jaszuńskiego:

1497

— Umiejętność kierowania polega na umiejętności szybkiej decyzji, panie kochany!

1498

Wydobył kartę wizytową Jaszuńskiego i podał urzędnikowi. Ten długo roztrzęsionymi rękoma szukał binokli[222], gdy zaś je znalazł i przeczytał kartkę, stał się jeszcze bardziej uniżony.

1499

Zapewniał Dyzmę, że jest starym rutynowanym urzędnikiem, że zawsze ściśle trzymał się „literki”, że ma żonę i czworo dzieci, że personel biurowy jest do niczego, że przepisy częstokroć są sprzeczne, więc co ma robić, musi je sprzecznie wykonywać, że pan Kunicki sam sytuację zaostrzył, ale że teraz doprawdy nie widzi żadnych przeszkód do załatwienia kontyngentu[223].

1500

Skończyło się na tym, że w gabinecie zjawiła się specjalnie sprowadzona maszynistka i że przystąpiono do sporządzenia odpowiednich dokumentów, ściśle według „literki” notatek Kunickiego.

1501

Było już ciemno na dworze, gdy skończyli, i Olszewski zaprosił Dyzmę na kolację. Ten jednak, pomyślawszy sobie, że lepiej nie pozbywać się aureoli przyjaciela ministra, podziękował i, poklepawszy urzędnika po ramieniu, pożegnał go słowami:

1502

— No, w porządku. A nie zadzieraj pan ze mną, bo to, bracie, na dobre nie wyjdzie.

Rozdział ósmy

1503

StrójAwantura zaczęła się od tego, że pani Nina zmieniła suknię wieczorem na bardziej szykowną i że dłużej niż zwykle układała przed lustrem włosy.

1504

Kasia dość miała zmysłu obserwacyjnego, by to spostrzec.

1505

— Szkoda — powiedziała lekko — że nie nałożyłaś toalety[224] balowej.

1506

— Kasiu!

1507

— Co?

1508

— Twoja uszczypliwość jest zupełnie nie na miejscu.

1509

— Więc po co się przebrałaś? — z nieukrywaną ironią zapytała Kasia.

1510

— Przebrałam się bez powodu. Ot, tak sobie. Dawno tej sukni nie nosiłam.

1511

— Wiesz dobrze — wybuchnęła Kasia — że w niej wyglądasz ślicznie!

1512

— Wiem — odparła z uśmiechem Nina i obrzuciła Kasię powłóczystym spojrzeniem.

1513

— Nino!

1514

Nina uśmiechała się wciąż.

1515

— Nino! Przestań! — rzuciła książkę, którą przed chwilą czytała, i zaczęła chodzić po pokoju.

1516

Kobieta— Gardzę, rozumiesz, gardzę kobietami, które dla przypodobania się mężczyźnie robią z siebie — szukała mocnego epitetu — robią z siebie kokotki[225]! — wypaliła.

1517

Nina zbladła.

1518

— Kasiu, obrażasz mnie!

1519

— Kobieta przymilająca się mężczyźnie robi na mnie wrażenie, daruj, ale będę szczera, suki, tak, suki!…

1520

Oczy Niny zapełniły się łzami. Przez chwilę patrzyła na Kasię szeroko rozwartymi źrenicami, później ukryła głowę w ramionach i zaczęła płakać. Szloch unosił nierównym rytmem jej łopatki, skóra na karku zaróżowiła się.

1521

Kasia zaciskała piąstki, była jednak zbyt wzburzona, by mogła się pohamować.

1522

— Może zaprzeczysz — wołała — może zaprzeczysz, że dziś od południa, odkąd przyszła depesza, zmienił ci się nastrój?! Może zaprzeczysz, że przebrałaś się dla Dyzmy?! Że teraz od godziny mizdrzysz[226] się przed lustrem, żeby go o-cza-ro-wać!

1523

— Boże, Boże — szlochała Nina.

1524

— Brzydzę się tym, rozumiesz!

1525

Nina zerwała się z krzesła. Jej wilgotne oczy rozpłomieniły się buntem.

1526

— Więc tak, więc tak — wyszeptała dobitnie. — Prawda, masz rację, chcę go oczarować, chcę podobać się mu jak najbardziej… Jeżeli się tym brzydzisz, pomyśl, czy raczej ja nie powinnam się brzydzić tobą i sobą?

1527

Kasia wzięła się za boki, wybuchnęła śmiechem.

1528

— Też znalazłaś sobie obiekt!

1529

Sądziła, że zmiażdży Ninę swą ironią, lecz ta wyzywająco podniosła główkę.

1530

— Tak, znalazłam!

1531

— Ordynarny brutal — wyrzuciła z pasją Kasia wulgarny typ „griaduszczewo chama[227]”… Goryl!

1532

— Właśnie, właśnie! I cóż z tego? — zarumieniona, podniecona w najwyższym stopniu wołała Nina. — Brutal? Tak! To jest typ nowoczesnego mężczyzny! To jest silny człowiek! Zwycięzca! Zdobywca życia!!… Po cóż mi zawsze wmawiasz, że jestem stuprocentową kobietą? Uwierzyłam ci i teraz, kiedy spotykam na swej drodze stuprocentowego mężczyznę…

1533

— Samca — syknęła Kasia.

1534

Nina przygryzła wargi i zatrzymała oddech.

1535

— Tak mówisz?… Więc dobrze, samca, samca… Czyż nie jestem samicą?!

1536

— Chama — dodała Kasia.

1537

— Nieprawda! Pan Nikodem nie jest chamem. Dość miałam dowodów jego subtelności. Jeżeli zaś jest brusque[228], czyni to świadomie. To jest jego styl, jego typ. To ja nad tobą powinnam się litować, że natura cię tak upośledziła, że nie jesteś w stanie odczuć elektryzującego działania tej najpiękniejszej siły, tej władczej, prymitywnej męskości… Tak, właśnie pierwotność, symplicyzm[229] natury…

1538

— Jakoś łatwo rezygnujesz z kulturalnych pretensji.

1539

Seks— Kłamiesz, kłamiesz, świadomie kłamiesz, sama przyznawałaś, że zenitem kultury jest wżycie się w prawa przyrody…

1540

— Po co te frazesy? — z zimną ironią przerwała Kasia. — Powiedz po prostu, że chcesz go mieć w łóżku, że trzęsiesz się z żądzy podstawiania mu swego ciała.

1541

Chciała jeszcze mówić dalej, lecz widząc, że Nina zakryła twarz chusteczką i zaczęła płakać, umilkła.

1542

— Jakaż ty jesteś… bez serca… jaka… bez serca… — wśród łkania powtarzała Nina.

1543

W oczach Kasi zapaliły się ogniki.

1544

— Ja? Bez serca? I to ty mnie mówisz, Nino! Nino!

1545

— Zostaje mi chyba — płakała tamta — samobójstwo… Boże, Boże… jakże ja jestem sama…

1546

Kasia nalała szklankę wody i przyniosła Ninie.

1547

— Wypij, Ninuś, musisz się uspokoić, no wypij, kochana.

1548

— Nie, nie, nie chcę… Zostaw mnie, zostaw…

1549

— Wypij, Ninuś — prosiła.

1550

— Nie chcę, idź, idź, jesteś bez litości…

1551

Po zaciśniętych palcach ściekały łzy. Kasia objęła ją i szeptała pieszczotliwe słowa. Wtem Nina drgnęła. Z daleka rozległ się sygnał samochodu.

1552

Po chwili światło jego reflektorów przesunęło się jaskrawą smugą przez półcień pokoju.

1553

— Nie płacz, Ninuś, będziesz miała zaczerwienione oczy.

1554

— I tak nie zejdę na kolację — odparła Nina i zaszlochała znowu.

1555

Kasia okrywała pocałunkami jej mokre policzki, oczy, drgające usta, włosy.

1556

— Nie płacz, nie płacz, kochanie, byłam niedobra, brutalna, przebacz, najdroższa…

1557

Tuliła ją mocno w ramionach, jakby siłą uścisku chciała zdusić spazm[230] łkania.

1558

— Ninuś, moja kochana Ninuś!

1559

W drzwiach stanęła pokojówka, meldując, że kolację podano.

1560

— Powiedz panu, że panią głowa boli i że nie zejdziemy na kolację.

1561

Gdy pokojówka wyszła, Nina zaczęła namawiać Kasię, by zostawiła ją i zeszła na dół. Kasia jednak ani słyszeć o tym nie chciała. Nina, chlipiąc, ocierała oczy, gdy znowu zapukano.

1562

Do pokoju wpadł Kunicki. Był rozpromieniony i rozgestykulowany.

1563

— Chodźcie, chodźcie — szeplenił — przyjechał Dyzma! A nie macie pojęcia, z jakimi rezultatami! To złoty człowiek. Powiadam wam, wszystko przeprowadził, co chciał! Chodźcie! Umyślnie prosiłem, by z opowiadaniem zaczekał na was…

1564

Tak był przejęty, że dopiero teraz spostrzegł, że musiała zajść tu jakaś awantura.

1565

— Co wam jest? No? Chodźcie. Dajcie spokój…

1566

Chciał coś dalej mówić, lecz Kasia nagle się zerwała i, wskazując na drzwi, krzyknęła:

1567

— Wynoś się!

1568

— Ależ…

1569

— Wynoś się w tej chwili!

1570

Kunicki znieruchomiał. W małych oczkach zaiskrzyła się nienawiść. Wyrzucił z siebie ordynarne przekleństwo i wybiegł z pokoju, tak trzasnąwszy drzwiami, że siedzący w hallu[231] Nikodem aż podskoczył na kanapie.

1571

— Co się stało? — zapytał lokaja.

1572

Ten uśmiechnął się porozumiewawczo.

1573

— Pewnie panienka wyrzuciła jaśnie pana za drzwi.

1574

Dokończył już szeptem, gdyż na schodach ukazał się Kunicki, któremu twarz rozpogodziła się w jednej chwili.

1575

— Jaka szkoda, kochany panie Nikodemie! Niech pan sobie wyobrazi, że żona moja ma silną migrenę i nie może zejść. A Kasia nie chce zostawić biedactwa samej. Trudno, che, che, che, zjemy kolację bez kobiecego towarzystwa.

1576

Wziął Dyzmę pod ramię i przeszli do jadalni, w której służba zdążyła już sprzątnąć dwa zbędne nakrycia.

1577

Tu Kunicki zaczął szczegółowo wypytywać Nikodema o przebieg jego misji w Warszawie i w Grodnie. Po każdej zaś odpowiedzi podskakiwał na krześle, klepiąc się obu dłońmi po udach i wykrzykując entuzjastyczne pochwały.

1578

— Wie pan, drogi panie Nikodemie — zawołał w końcu — że to podniesie dochód Koborowa o jakieś sto do stu czterdziestu tysięcy rocznie! To znaczy, że według naszej umowy pańska tantiema wyniesie ponad czterdzieści tysięcy rocznie! Co? Nieźle? Opłaciło się panu?

1579

— No, niby tak.

1580

— Jak to niby?

1581

— Wydatki miałem duże, bardzo duże. Ja liczyłem, że i pensja musi pójść w górę.

1582

— Zgoda — odparł zimno Kunicki — więc dodaję pięćset. Będą okrągłe trzy tysiące.

1583

Dyzma chciał powiedzieć „dziękuję”, lecz spostrzegłszy, że Kunicki patrzy nań z zaniepokojeniem, pokiwał się na krześle i powiedział:

1584

— To mało. Trzy pięćset.

1585

— Czy to znowu nie będzie za dużo?

1586

— Za dużo? Co pan sobie myśli? Jeżeli dla pana trzy pięćset to za dużo, to wobec tego cztery.

1587

Kunicki skurczył się i chciał wszystko w żart obrócić, lecz Dyzma uparcie powtórzył:

1588

— Cztery!

1589

Przyparty do muru, musiał się zgodzić, osłaniając kapitulację przyznaniem Dyzmie umiejętności załatwiania interesów.

1590

— Zgadzam się — mówił — tym chętniej, że szczęśliwy początek wróży równie szczęśliwe zakończenie.

1591

— Jak to? — zdziwił się Dyzma — przecie już sprawa skończona?

1592

— Sprawa kontyngentu[232] tak. Ale ja uważam, kochany panie Nikodemie, że przydałaby się panu tantiema[233], przypuśćmy sto, a może i sto pięćdziesiąt tysięcy złotych. Co?

1593

— No?

1594

— Jest na to sposób, ściślej mówiąc, pan ma na to sposób.

1595

— Ja?

1596

— Pan, kochany panie Nikodemie. Oczywiście kosztować to będzie wiele starań i zabiegów. Czy pan ma stosunki w Ministerstwie Komunikacji?

1597

— Komunikacji? Hm… znalazłyby się.

1598

— Otóż to — ucieszył się Kunicki — otóż to! A mógłby pan otrzymać większe dostawy podkładów kolejowych?… Co? To jest dopiero interes! Na tym dopiero robi się pieniądze!

1599

— Pan już na tym robił? — zapytał Dyzma.

1600

Kunicki zmieszał się.

1601

— Ach, myśli pan o tym procesie? Zaręczam panu, wszystko było dęte[234]. Wrogów siać nie trzeba… Dęte. No i sąd musiał mnie uniewinnić. Miałem niezbite dowody w ręku.

1602

Uważnie przyglądał się Dyzmie, a że ten milczał, Kunicki zaniepokoił się.

1603

— Sądzi pan, że ten proces może nam teraz przeszkodzić w uzyskaniu dostaw?

1604

— Pomóc nie pomoże.

1605

— Ale da się zrobić? Co? W razie czego przecie są dokumenty, mam je w ręku, w razie jakichś zastrzeżeń mogę powtórnie udowodnić…

1606

Mówił jeszcze długo, rozwodząc się nad szczegółami i cytując fragmenty swojej obrony w sądzie.

1607

Zbliżała się już północ, gdy spostrzegł senność słuchacza.

1608

— Ale pan jest zmęczony! No, wyśpi się pan i tak. I bardzo pana proszę, kochany panie Nikodemie, nie zadawaj pan sobie trudu zbyt wiele. Oczywiście będę panu niezmiernie wdzięczny, jeżeli pan swoim bacznym[235] okiem rzuci tu i ówdzie. Zawsze co dwie głowy, to nie jedna; ale, powtarzam, dzięki Bogu, jestem zdrów i nie widzę potrzeby obarczania pana swoją pracą. Niech pan wypoczywa sobie i czuje się jak w domu.

1609

— Dziękuję — rzekł Dyzma i ziewnął.

1610

— Ale jeszcze jedno. Jak pan będzie miał ochotę i czas, niechże pan trochę zaopiekuje się moimi paniami. Kasia to jeszcze jeździ konno, uprawia inne sporty, ale żona moja, biedactwo, nudzi się bardzo. Nie ma żadnego towarzystwa. Dzięki temu i nudy, i migreny[236], i melancholie. Przyzna pan: obcowanie jedynie z Kasią musi wpływać źle na stan nerwów. Więc będę bardzo wdzięczny, jeżeli pan znajdzie dla nich trochę czasu.

1611

Dyzma obiecał zająć się rozerwaniem pani Niny, zaś kładąc się spać, myślał:

1612

„Taki stary kanciarz, a taki frajer! Kobieta i tak na mnie leci, a on jeszcze ją popycha”.

1613

Usiadł na łóżku oparty o poduszki, i wyjąwszy z portfelu[237] pieniądze przeliczył je z grubsza, po czym na kartce papieru zaczął obliczać, ile też będzie miał dochodu. Właśnie zamyślił się nad kwotą tantiemy, gdy usłyszał przyciszone kroki w sąsiednim pokoju. Ktoś szedł po omacku, gdyż kilka razy potrącił krzesła. Było już po drugiej. Zainteresowany, chciał wstać i wyjrzeć, gdy kroki zatrzymały się tuż przed drzwiami, po chwili zaś klamka poruszyła się i drzwi zaczęły się uchylać.

1614

Dyzma przetarł oczy i ze zdumienia otworzył usta.

1615

Miała na sobie czarną jedwabną pidżamę z czerwonymi wyłogami[238]. Patrzyła nań spod opuszczonych rzęs. Cicho zamknęła za sobą drzwi i zbliżyła się do łóżka. W jej sposobie zachowania się nie znać było najmniejszego zażenowania i Dyzma przyglądał się jej z rosnącym zdumieniem.

1616

— Nie przeszkadzam panu? — zapytała swobodnie.

1617

— Niby mnie?… Ależ… Co znowu.

1618

— Zapomniałam o papierosach — powiedziała niedbale.

1619

— A ja myślałem…

1620

— Co pan myślał? — zapytała z akcentowaną wyniosłością.

1621

Zmieszał się.

1622

— Myślałem, że… że ma pani jakiś interes.

1623

Zapaliła papierosa i skinęła głową.

1624

— Owszem, mam.

1625

StrójPrzysunęła sobie krzesło i usiadła, zakładając nogę na nogę. Między czerwienią atłasowego pantofelka a mankietem nogawki odsłoniła się szczupła kostka o smagłej[239] skórze. Nikodem nigdy jeszcze nie widział kobiety w spodniach i wydawała się mu teraz nieprzyzwoitą. Milczenie przerwał znowu niski, głęboki alt Kasi:

1626

— Chcę z panem pomówić rzeczowo. Jakie ma pan zamiary w stosunku do Niny?

1627

— Ja?…

1628

— Proszę, niech pan nie stara zbyć mnie wykrętami. Sądzę, że powinien pan po męsku i otwarcie postawić kwestię. Przecie nie zaprzeczy pan, że zabiegasz o jej względy. W jakim celu?

1629

Dyzma wzruszył ramionami.

1630

— Chyba nie łudzi się pan, że Nina dla niego porzuci swego męża. Że durzy się[240] teraz w panu, to jeszcze niczego nie przesądza.

1631

— Skąd pani wie, że pani Nina durzy się? — zapytał zainteresowany.

1632

— Mniejsza o to. Przyszłam tu, by dowiedzieć się, czy pan jest dżentelmenem, czy też człowiekiem, który zdolny jest do podłego wyzyskania słabości uczciwej kobiety i uczciwej żony. Uważałabym pana za łotra, gdyby pan, korzystając z sytuacji, zrobił z Niny swoją kochankę!

1633

Była wzburzona i głos jej zaczął drgać niemal chrapliwie. Oczy iskrzyły się ciemnym połyskiem.

1634

— Czego się pani mnie czepia — odparł już nieco poirytowany — czy ja wsadzam nos w pani sprawy?

1635

— Tak? Więc mam to rozumieć jako zapowiedź świństwa, do którego pan zmierza? Ach, z jakąż rozkoszą obiłabym pana nahajem[241] po tej kwadratowej twarzy!

1636

— Że co? — warknął Dyzma. — Że kogo? Mnie?

1637

— Pana! Pana! — zasyczała z nienawiścią, zaciskając piąstki.

1638

Dyzma był wściekły. Cóż sobie myśli ta smarkata! Przyłazi w nocy i…

1639

Nagle Kasia zerwała się z krzesła i chwyciła go za rękę.

1640

— Nie ruszy pan jej! Słyszy pan! Nie śmie pan jej ruszyć!

1641

Wargi jej dygotały. Nikodem jednym szarpnięciem uwolnił rękę.

1642

— Zrobię, jak zechcę! Rozumie pani? Co mi tu pani ma do gadania!

1643

Przygryzła wargi i odeszła do okna.

1644

— To też coś takiego — doburknął Dyzma.

1645

W gruncie rzeczy wcale nie mógł zorientować się w sytuacji. Wprawdzie mile go połechtało[242] to, że pani Nina w nim się durzy, lecz nie rozumiał, dlaczego to tak oburza Kasię, dlaczego przyszła tutaj w nocy, zamiast po prostu podzielić się swoimi podejrzeniami z ojcem. Wiedział, że nienawidziła Kunickiego, lecz dlaczego w takim razie tak namiętnie pilnuje wierności macochy? U tych wielkich państwa zawsze wszystko do góry nogami…

1646

Tymczasem Kasia odwróciła się i Nikodem znowu się zdziwił: uśmiechała się doń z kokieterią.

1647

— Gniewa się pan na mnie? — zapytała z wyraźnym przymilaniem się. — Bardzo?

1648

— Pewno, że bardzo.

1649

— Ale mnie pan nie wyprosi? Można usiąść?

1650

— Czas spać — bąknął niechętnie.

1651

Roześmiała się wesoło i niespodziewanie usiadła na brzegu łóżka.

1652

— Czy pan zawsze noc spędza tak cnotliwie? Tak samotnie?…

1653

ZazdrośćSpojrzał na nią zdumiony. Pochyliła się lekko ku niemu. Nad równiutkim rzędem niebywale białych ząbków rozchylały się ciemnowiśniowe wargi, nad nimi niepokojąco poruszały się nozdrza, rumieniec zabarwił brzoskwiniową skórę policzków. Była tak ponętna, jakiej jej dotychczas nigdy nie widział. Tylko oczy nie zmieniły swego pierwotnego wyrazu. Patrzyły zimno i badawczo spod wspaniałego wąskiego łuku zrośniętych brwi.

1654

— Pan na pewno tęskni za Warszawą, gdzie noce nie skazują mężczyzn na samotność tak jak tu, w Koborowie. O, ja rozumiem pana…

1655

— Co pani rozumie? — zapytał niepewnie.

1656

— Rozumiem, dlaczego pan bałamuci[243] Ninę.

1657

— Ja nie bałamucę — powiedział szczerze.

1658

Roześmiała się i nagle, pochyliwszy głowę, musnęła policzkiem jego wargi.

1659

„Ot, jaka sprawa — pomyślał Dyzma — to ona przez zazdrość! Ta też leci na mnie!”

1660

— Panie Nikodemie — zaczęła filuternie[244] — rozumiem, że pan chce i tu mieć kobietę, ale nie rozumiem, dlaczego właśnie Ninę. Czy ja się panu tak dalece nie podobam?

1661

Kołdra była cienka i czuł przez nią wyraźnie ciepło jej ciała.

1662

— Dlaczego, owszem, pani mi się podoba.

1663

— Jestem młodsza od Niny… Nie jestem też od niej brzydsza. O, niech pan patrzy!

1664

Wstała i podbiegła do kontaktu. Sypialnię zalał potok światła.

1665

— Niech pan patrzy, niech pan patrzy…

1666

Szybkimi ruchami rozpięła pidżamę. Czarny jedwab zsunął się ślisko po smukłym, giętkim ciele i opadł na ziemię.

1667

Nikodem zbaraniał do reszty. Patrzył wytrzeszczonymi oczyma na tę dziwną pannę, która tak bezwstydnie stała przed nim całkiem nago. Stała tak blisko, że mógłby ręką dosięgnąć tej śniadej skóry.

1668

— No co? Co? Podobam się panu?

1669

Kasia wybuchnęła cichym śmiechem.

1670

Dyzma bezradnie siedział z otwartymi ustami.

1671

— Ładna jestem — przechyliła zalotnie głowę — a może chce pan sprawdzić, jaką gładką mam skórę, jak jędrne mięśnie? O, proszę się nie krępować!…

1672

Nie przestając śmiać się, zbliżyła się do samego łóżka.

1673

— No!

1674

W jej śmiechu coś przestraszało Nikodema. Nie mógł zdobyć się na żaden ruch.

1675

Erotyzm, Dziewictwo— A może pan myśli, że jestem nierządnicą?… Tak? Nie, czarujący panie Nikodemie, upewniam go, że zachowałam dziewictwo, o czym może się pan przekonać, jeżeli to mu bardziej konweniuje[245] niż romans z Niną… No!… śmiało!…

1676

Uklękła na łóżku i nagłym ruchem przycisnęła głowę Nikodema do swoich piersi. Uczuł na twarzy ich chłodny, sprężysty dotyk, nozdrza napełniły się zapachem młodego ciała, dziwnie ostrym i podniecającym, a przecież tak subtelnym.

1677

— No!…

1678

— Psiakrew! — wyrzucił przez zaciśnięte zęby Dyzma i zachłannym rzutem zagarnął ją pod siebie.

1679

Twarz Kasi owiał gorący oddech. Źle ogolone wargi zaczęły łapczywie szukać jej ust. Dłonie natrafiły na spoconą włochatą skórę. Ogarnął ją niedający się przezwyciężyć wstręt. Obrzydzenie ścisnęło jej gardło.

1680

— Precz, precz, proszę mnie puścić, ohyda!… Precz!…

1681

Smukłe ciało w spazmatycznych[246], rozpaczliwych rzutach usiłowało wyrwać się z grubych łap.

1682

Na próżno.

1683

Teraz zrozumiała, że przeceniła swoją miłość do Niny, zrozumiała, że tego poświęcenia znieść nie potrafi, że woli umrzeć, niż swoimi uściskami okupić tamto uczucie.

1684

Zrozumiała — za późno.

1685

Gdy szybko drżącymi rękoma nakładała pidżamę, Nikodem zaśmiał się:

1686

— Che, che, che… klasa z pani dziewucha.

1687

Obrzuciła go spojrzeniem pełnym nienawiści i pogardy, lecz on tego nie spostrzegł i dodał:

1688

— Dobrze było? Co?

1689

— Bydlę! — rzuciła przez zaciśnięte zęby i szybko wybiegła z pokoju.

1690

Teraz Dyzma już całkiem pojąć nie mógł, o co tej panience chodzi. Przecież sama przyszła, sama chciała, a tymczasem…

1691

Długo nie mógł zasnąć. Rozmyślając o całym zdarzeniu doszedł do przeświadczenia, że Kasia nie udawała obrzydzenia, że z romansu z nią nic nie będzie.

1692

„Oni tu wszyscy fiksum dyrdum” — konkludował[247], przypomniawszy Ponimirskiego.

1693

Nazajutrz przy śniadaniu spotkał tylko Ninę, która wyjaśniła, że Kasia leży w łóżku. Z zachowania się Niny wywnioskował, że ta nic nie wie o wybryku Kasi.

1694

Wieczorem wrócił Kunicki i zaanektował Dyzmę aż do późnej nocy.

1695

Dopiero następnego ranka Nikodem spotkał Kasię w przejściu do jadalni. Na jego ukłon odpowiedziała wyniosłym skinięciem głowy. Nina już siedziała przy stole. Obie panie były milczące. Trzeba było zacząć rozmowę. Na pierwszą wzmiankę Dyzmy o ładnej pogodzie, Kasia odpowiedziała z wyzywającą ironią:

1696

— Ach, był pan łaskaw zauważyć to niezwykłe zjawisko.

1697

Gdy zaś wstał, by sięgnąć po wędlinę, i wpakował rękaw w masło, zaśmiała się wyzywająco:

1698

— Takie piękne ubranie! Jaka szkoda! Ślicznie zrobione, z takim smakiem. Czy pan ma krawca w Londynie?

1699

— Nie — odparł po prostu — ja kupuję ubrania gotowe.

1700

Nie odczuł szyderstwa i zdziwił się w duchu, że to ubranie może się aż tak podobać. Nie rozumiał też spojrzenia pełnego wyrzutu, jakim pani Nina próbowała powstrzymać docinki Kasi.

1701

— Widzisz — powiedziała pani Nina — dostałaś dobrą nauczkę od pana Nikodema. Mówiłam ci, że snobizm nie może leżeć w naturze pana, człowieka czynu.

1702

Kasia zmięła serwetkę i wstała.

1703

— Ach, co mnie to obchodzi. Do widzenia!

1704

— Jedziesz do Krupiewa?

1705

— Tak.

1706

— Ale przed obiadem wrócisz?

1707

— Nie wiem. Zobaczę.

1708

Gdy wyszła, Dyzma zapytał ostrożnie:

1709

— Czego się panna Kasia złości?

1710

Nina skinęła głową.

1711

— Ma pan rację. Właśnie złości się… Czy ma pan wolny czas?

1712

— Owszem.

1713

— Może przejedziemy się łódką?

1714

— Dobrze.

1715

Wzięła szal i parasol, gdyż słońce piekło niemiłosiernie.

1716

Szli wąską dróżką wśród ściernisk[248], ku nieruchomej tafli jeziora. Nina miała na sobie białą lekką sukienkę, niemal przezroczystą, tak że Nikodem, idąc za nią, wyraźnie odróżniał kształt nóg.

1717

FlirtBy dojść do łódek, trzeba było przejść przez kładkę nad dość szerokim rowem. Nina zawahała się.

1718

— Wie pan, lepiej przejdziemy dalszą drogą.

1719

— Boi się pani przejść przez kładkę?

1720

— Trochę.

1721

— Nie ma czego. Kładka mocna.

1722

— Ale ja dostanę zawrotu głowy i stracę równowagę…

1723

— Hm… czy warto obchodzić? Ja panią przeniosę.

1724

— Nie wypada! — uśmiechnęła się niemal figlarnie.

1725

Uśmiechnął się i Dyzma. Pochylił się i wziął ją na ręce. Nie broniła się, gdy znaleźli się na kładce, objęła go za szyję i przywarła doń mocno.

1726

— Oj, ostrożnie…

1727

Umyślnie szedł coraz wolniej i postawił ją na ziemi o parę kroków dalej, niż tego wymagała długość przeprawy. Nie zmęczył się, lecz że był nieco zdyszany, Nina zapytała:

1728

— Ciężka jestem? Jak długo mógłby pan mnie nieść?

1729

Nikodem spojrzał w jej rozjarzone oczy.

1730

— Mógłbym ze trzy mile, z pięć mil…

1731

Odwróciła się szybko i szli w milczeniu, aż do łódki. Gdy już odpłynęli dość daleko od brzegu, Nina powiedziała:

1732

Kobieta— Niech mi pan tego nie weźmie za złe, co powiem. Wydaje mi się, że kobieta nie może być szczęśliwa, jeżeli nie ma kogoś, kto by ją nosił na rękach. Nie w przenośni, nie. Wprost nosił na rękach.

1733

Dyzma złożył wiosła. Przypomniał mu się mały tłuściutki pan Boczek i jego żona, która musiała ważyć co najmniej sto kilo. Boczek na pewno nie nosił jej na ręku — uśmiechnął się — a jednak są szczęśliwi.

1734

— Nie wszystkie kobiety — rzekł głośno.

1735

— Zgadzam się, ale te kobiety, którym tego do szczęścia nie brak, muszą być nieco wynaturzone, zmaskulinizowane[249], pozbawione tego, co stanowi treść kobiecości. Na przykład… Kasia.

1736

W jej głosie brzmiała nuta niechęci.

1737

— Co, pokłóciła się pani z panną Kasią?

1738

— Nie to — odparła Nina — ona po prostu złości się na mnie.

1739

— Za cóż to?

1740

Zawahała się.

1741

— Za co?… Ach, czy ja wiem… Może za to, że czuję do pana… sympatię.

1742

— Panna Kasia mnie nie lubi?

1743

— Nie to.

1744

— A jednak nie lubi. Dziś przy śniadaniu takie szpilki mi wsadzała.

1745

— No, ale pan nic sobie z tego nie robi. I odciął się pan znakomicie. Pan tak umie kilku słowami osadzić adwersanta[250]

1746

Dyzma roześmiał się. Przypomniał sobie opowiadanie Waredy o krynickim kawale Ulanickiego.

1747

— Czasami — powiedział — można to zrobić i bez słów. Jak byłem w maju w Krynicy, to w moim pensjonacie mieszkał pewien bubek. Wie pani, taki elegant z morskiej pianki. Przy stole siedział naprzeciw mnie i co dzień przez cały obiad gadał i gadał! O czym on nie gadał! Wszystkimi językami! A wszyscy słuchają, zwłaszcza panie! A on czaruje i czaruje.

1748

— Znam typy tego rodzaju — wtrąciła Nina — takie bawidamki. Nie znoszę takich.

1749

— I ja też nie znoszę. Więc jednego dnia już nie mogłem wytrzymać. Kiedy ten już z pół godziny gadał, pochyliłem się raptem[251] do niego i jak nie huknę: — Huuuu!…

1750

Nina wybuchnęła śmiechem.

1751

— A on co? — zapytała.

1752

— On? Zamilkł z miejsca i więcej go nie widzieliśmy. Wyjechał czy coś.

1753

Pani Nina zawołała:

1754

— Ach, jakież to świetne. I to takie w pańskim właśnie stylu! Gdyby mi pan nawet nie powiedział, że to pan tak zrobił, na pewno bym odgadła. Świetne!

1755

Dyzma był kontent[252] z efektu.

1756

— Wie pan — ciągnęła Nina — nigdy nie spotykałam takich mężczyzn jak pan. I wydaje mi się, że znamy się już od lat. Wydaje mi się, że potrafiłabym już dziś powiedzieć ściśle, co pan w każdym wypadku zrobi, co powie. I to jest zastanawiające, że jednak za każdym razem odkrywam w panu nowe rewelacje, nowe niespodzianki. A przecież pan jest monolitem…

1757

— Kim?…

1758

— Monolitem. Konstrukcja pańskiego charakteru jest matematycznie konsekwentna. Na przykład pański sposób obcowania z kobietami! Fascynuje prostotą. Prawda, może jest nieco surowy, a nawet, powiedziałabym, brutalny. Ale wyczuwa się pod nim głębię przemyśleń. Właśnie człowiek wielkiego czynu, właśnie głęboki intelektualista musi mieć sposób bycia taki wyzwolony z wszelkich werteryzmów[253] czy liryzmów, pozbawiony takiej ornamentacji i połyskliwego blichtru[254]. O, pan nie należy do ludzi, którzy przypominają mi sklep, gdyż wszystkie swoje wartości wystawiają w witrynach. Przepraszam pana za tę metaforę. Pan na pewno nie znosi metafor?

1759

Nikodem nie wiedział, co znaczy słowo, odparł więc na wszelki wypadek:

1760

— Dlaczego… owszem…

1761

Język— Pan jest uprzejmy. Ale to nie jest pański genre[255]. W panu nic nie ma z baroku. Trafnie pana określiłam?

1762

Dyzma zaczął się wewnętrznie irytować. Nie wyobrażał sobie, by można było słuchać kogoś mówiącego przecież po polsku i nie rozumieć ani jednego zdania.

1763

— Owszem — bąknął.

1764

— Ach, pan nie lubi mówić o sobie.

1765

— Nie. Nie ma o czym.

1766

Chwilę milczał i dodał innym tonem:

1767

— Może popłyniemy do tego lasku? — wskazał dość odległy brzeg, porośnięty sośniną.

1768

— Dobrze. Ale teraz ja będę wiosłowała, a pan przejdzie do steru.

1769

— Nie zmęczy się pani?

1770

— Nie. Trochę gimnastyki nie zawadzi.

1771

Łódź była dość wąska i chybotna[256]. Wymijając się, musieli trzymać się siebie, by nie stracić równowagi.

1772

— Umie pan pływać? — zapytała.

1773

— Jak siekiera — odparł Nikodem i zaśmiał się.

1774

— I ja nie umiem. Musimy zatem zachować ostrożność.

1775

Dopływali do lasku, powietrze było nasycone zapachem rozgrzanego w słońcu żywicznego igliwia.

1776

— Wysiądziemy? — zapytała.

1777

— Może. Posiedzimy trochę w cieniu.

1778

— Tak, upał ogromny.

1779

Dziób łodzi ślisko osiadł na piaszczystym brzegu. Wyżej, gdzie zaczynały się drzewa, ziemia pokryta była gęstym wełnistym mchem.

1780

— Ślicznie tu, prawda? — zapytała Nina.

1781

— Niczego sobie.

1782

Siedli na mchu i Nikodem zapalił papierosa.

1783

— Czy bardzo zdziwił pana mój list?

1784

— Dlaczego, ucieszył mnie bardzo — odparł Dyzma, wyciągając z kieszeni wąską kopertę — noszę ten list na sercu.

1785

Pani Nina zaczęła prosić, by zniszczył list, który przecie może wpaść w czyjeś ręce.

1786

— Niech pan nie zapomina, że jestem mężatką. Proszę zniszczyć.

1787

— Za nic — upierał się Dyzma.

1788

— Niech pan mnie nie podejrzewa o tchórzostwo. Po prostu chciałabym uniknąć przykrości.

1789

Wyciągnęła rękę, lecz Nikodem podniósł list tak wysoko, że nie mogła dosięgnąć.

1790

— No, proszę, niech pan odda.

1791

— Nie oddam — zaśmiał się.

1792

Widząc, że Dyzma przekomarza się, Nina uśmiechnęła się również i upatrzywszy szczęśliwy moment, szybkim ruchem chciała list wyrwać. Przechyliła się przy tym tak, że oparła się o jego ramię. Nikodem objął ją i zaczął całować. Najpierw próbowała się bronić, lecz trwało to tylko chwilę.

1793

Z daleka, z drugiej strony jeziora, dolatywał ledwie dosłyszalny warkot.

1794

To pracowały tartaki pana Kunickiego.


1795

Dyzma podłożył ręce pod głowę i wyciągnął się na mchu. Nina siedziała skulona. Pochyliła się nad nim i szepnęła:

1796

— Po co, po co to zrobiłeś? Teraz już nigdy cię nie zapomnę… Będę stokroć nieszczęśliwsza niż dotychczas… Boże, Boże!… Ja nie potrafię już teraz żyć tym strasznym życiem… Nie potrafię żyć bez pana…

1797

— A po co potrafiać?

1798

— Nie mów, nie mów tak, nie mów! Nie zniosę roli żony zdradzającej starego męża. To ohydne.

1799

— Przecie go nie kochasz…

1800

— Nienawidzę, nienawidzę!

1801

— No więc?

1802

— Ach, udajesz, że mnie nie rozumiesz. Ja nie potrafię żyć z wiecznym kłamstwem w duszy. To ponad moje siły. To zatrułoby mi każdą chwilę spędzoną z tobą… Boże, Boże, gdybym mogła zerwać te kajdany.

1803

— A cóż to trudnego? — wzruszył ramionami. — Tyle ludzi rozwodzi się.

1804

— Zagryzła wargi.

1805

— Jestem niska, głupia, będziesz miał rację, jeżeli mnie potępisz, ale nie umiałabym obejść się bez zbytku, bez atmosfery bogactwa. Wstydzę się tego… Gdybyś ty był bogaty!

1806

— Może jeszcze i będę. Kto to może wiedzieć…

1807

— Kochany! — złożyła ręce jak do modlitwy — kochany! Ty przecie jesteś taki silny, taki rozumny! Gdybyś sobie postanowił, przeprowadziłbyś wszystko. Prawda?

1808

— Prawda — odparł niepewnie.

1809

— Widzisz! Widzisz! Wyrwij mnie stąd! Ratuj mnie!

1810

Zaczęła płakać.

1811

Dyzma objął ją i przytulił. Nie wiedział, jak uspokoić jej płacz, więc milczał.

1812

— Jakiś ty dobry, jakiś ty kochany, żebyś ty wiedział, jak ja ciebie strasznie kocham i… ja nie chcę, ja nie mogę mieć przed tobą tajemnic! Możesz mną później pogardzać, ale wyznam ci wszystko. Obiecaj, że mi przebaczysz! Obiecaj! Ja, widzisz, jestem taka biedna, taka słaba. Ja doprawdy nie umiałam się bronić. Ona miała na mnie jakiś wręcz hipnotyczny wpływ…

1813

— Jaka ona?

1814

— Kasia. Ale przysięgam ci, że więcej nie poddam się tej hipnozie już nigdy, przysięgam! Wierzysz mi?

1815

Nikodem absolutnie nie wiedział, o co jej chodzi. Skinął więc głową i powiedział, że wierzy.

1816

Chwyciła jego rękę i przywarła do niej ustami.

1817

— Jakiś ty dobry! Jakiś ty dobry!… Zresztą Kasia i tak na szczęście wyjeżdża do Szwajcarii.

1818

— Kiedy wyjeżdża?

1819

— Już w przyszłym tygodniu. Na cały rok!

1820

— Na rok. To twego męża będzie dużo kosztowało.

1821

— Nie. Nic nie będzie kosztowało, bo Kasia od niego nie wzięłaby grosza.

1822

— To z czego będzie żyła?

1823

— Z czego? Ona przecie ma po matce dość duży kapitał w banku.

1824

— Tak? Nie wiedziałam. Pan Kunicki nic mi o tym nie mówił.

1825

— Ach, po co o nim wspominasz! Mówmy o sobie.

1826

Czuła się niezwykle zdenerwowana i rozstrzęsiona.

1827

Wracali w milczeniu.

1828

Na tarasie spotkali Kunickiego. Był uśmiechnięty i swoim zwyczajem zacierał małe rączki. Przywitał ich z manifestacyjną radością, wypytywał o stan humorów i o wycieczkę łodzią, lecz gdyby nawet chcieli mu odpowiedzieć, nie znaleźliby na to miejsca w jego gadaninie.

1829

— No, a cóż tam słychać przy wielkim ołtarzu? — zagadnął Kunicki.

1830

— Niby w Warszawie? Ano nic nadzwyczajnego. Gadaliśmy z Jaszuńskim i Ulanickim o moim projekcie magazynowania zboża.

1831

— Co pan mówi? No i co? Jakie wyniki? Sprawa jest na dobrej drodze?

1832

— Ano tak. Tylko, panie! Tajemnica państwowa!

1833

Kunicki położył palec na ustach i szepnął:

1834

— Rozumiem! Tss… Żona idzie, to może pan mi po obiedzie opowie. Nie posiadam się z ciekawości.

1835

— Nie szkodzi — powiedział Nikodem — przecie pani Nina nikomu nie powie. Mogę przy niej opowiedzieć.

1836

— O czym? — zapytała Nina, nie patrząc na nich.

1837

— Nino — ostrzegł Kunicki — uważaj tylko. To tajemnica państwowa. Pan Dyzma wraz z rządem przygotowuje kapitalny plan ratowania kraju przed kryzysem gospodarczym. To projekt pana Dyzmy, za który powinni go ozłocić! No więc jakże, kochany panie Nikodemie?

1838

Dyzma opowiedział pokrótce wszystko, co dotyczyło obligacji zbożowych. Kunicki zacierał rączki i co parę zdań powtarzał:

1839

— Genialne, genialne!

1840

Pani Nina wpatrywała się w genialnego projektodawcę rozszerzonymi źrenicami, w których malował się podziw.

1841

— Jedną tylko mamy trudność — zakończył Dyzma — mianowicie nie ma gdzie składać zakupionego zboża. Na budowanie magazynów nie ma forsy.

1842

— Ha! — zawołał Kunicki — to rzeczywiście przeszkoda… Ale… Panie Nikodemie, a co by pan sądził o takim wyjściu z sytuacji, rząd kupuje zboże, ale pod warunkiem, że sprzedający zobowiązuje się je przechować. Powiedzmy, nie każdy ma gdzie przechować, ale zawsze ziemianinowi łatwiej jest nawet pobudować spichlerz i mieć zboże sprzedane, niż gnoić je również u siebie i bankrutować. Mnie to wyjście wydaje się realne. Co pan o tym sądzi?

1843

Dyzma aż oniemiał. „To łeb ma stary drań” — pomyślał z podziwem i chrząknął:

1844

— Gadaliśmy o tym — rzekł chytrze — może i tak da się zrobić.

1845

Kunicki zaczął rozstrząsać szczegółowo ten pomysł, a Nikodem słuchał chciwie, notując w pamięci słowa „starego cwaniaka”, gdy zjawił się lokaj.

1846

— Jaśnie pana proszą do telefonu. W nowym tartaku zerwała się transmisja i jest jakiś nieszczęśliwy wypadek.

1847

— Co? Co ty mówisz! Prędzej samochód! Przepraszam państwa…

1848

Wyleciał z pokoju niemal biegiem.

1849

Kończyli obiad we dwójkę.

1850

— Z pana jest wielki ekonomista — powiedziała Nina nie podnosząc oczu — czy pan studiował za granicą?

1851

Dyzma nie zastanowił się i odparł:

1852

— Tak, w Oksfordzie.

1853

Na twarz Niny uderzyły rumieńce.

1854

— W Oksfordzie?… Czy… czy… nie kolegował pan tam z Jerzym Ponimirskim?

1855

Nikodem teraz dopiero połapał się, że palnął głupstwo. Mogła przecie w każdej chwili zapytać brata i stwierdzić, że Dyzma zełgał. Nie było jednak wyjścia. Trzeba brnąć dalej.

1856

— Owszem — rzekł — znałem. Dobry był kolega.

1857

Pani Nina milczała.

1858

— A wie pan — spytała po chwili — jakie nieszczęście go spotkało?

1859

— Nie.

1860

— Wpadł w ciężką chorobę nerwową. Prowadził niemożliwy tryb życia, pił, hulał, awanturował się i wreszcie doszedł do obłędu. Biedny Żorż!… Dwa lata był w domu obłąkanych… Trochę go podleczyli. Nie ma już teraz napadów furii; lecz o zupełnym wyleczeniu, niestety, mowy być nie może… Biedny Żorż… Nie może pan sobie wyobrazić, jak strasznie cierpiałam z jego powodu… Tym bardziej że on od czasu swej choroby stał się tak nieżyczliwy dla mnie. Przedtem kochaliśmy się bardzo. Wie pan, że Żorż jest tu, w Koborowie…

1861

— Tak?…

1862

— Tak. Mieszka w pawilonie, w parku, z sanitariuszem. Nie widuje go pan dlatego, że lekarze zalecili mu jak najrzadsze obcowanie z ludźmi, gdyż to pogarsza jego stan. Ale czy ja wiem, może ujrzenie pana, kolegi z dawnych lat, nie zaszkodziłoby mu. Czy lubiliście się wzajemnie?

1863

— Owszem, żyliśmy ze sobą dobrze.

1864

Ninę to ucieszyło. Uczepiła się tego projektu i prosząc Dyzmę, by nie wspominał o tym Kunickiemu, oświadczyła, że pójdą po obiedzie do pawilonu. Nikodem ociągał się i próbował się wykręcić, lecz bojąc się wzbudzić podejrzenia, musiał się zgodzić.

1865

Gdy znaleźli się wśród drzew, Nina zarzuciła mu ramiona na szyję i przytuliła się doń całym ciałem. Nikodem, przejęty obawami „wsypania” się, pocałował ją od niechcenia kilka razy.

1866

Kobieta— Tak mi dobrze z panem — mówiła — tak czuję się spokojna…

1867

Wsunęła rękę pod ramię Nikodema.

1868

— Kobieta zawsze jest bluszczem — powiedziała w zamyśleniu — będzie marnie wegetować, pełzając po ziemi, jeżeli nie znajdzie silnego drzewa, po którym może wspiąć się ku słońcu…

1869

Dyzma pomyślał, że to jest bardzo dobre powiedzenie i że warto je zapamiętać.

1870

Pawilon był małą willą w stylu odrodzenia, tak porosłą winem, że tylko gdzieniegdzie przeświecała białość jej ścian. Przed nią na gładko wystrzyżonym trawniku ujrzeli leżak i wyciągniętego na nim nieruchomo młodego hrabiego.

1871

Zbliżających się dostrzegł ratlerek[257] i zaczął ujadać histerycznym szczekaniem, przypominającym kaszel.

1872

Ponimirski leniwie odwrócił głowę i zmrużywszy oczy przed słońcem, przyglądał się nadchodzącym przez chwilę. Nagle zerwał się na równe nogi, obciągnął ubranie i wsadził monokl[258] w oko.

1873

— Dzień dobry, Żorż — wyciągnęła doń rękę Nina. — Przyprowadzam ci twego dawnego kolegę z Oksfordu. Poznajesz go?

1874

Ponimirski obrzucił ich głęboko nieufnym spojrzeniem. Z wolna ucałował rękę siostry. Z wyrazu twarzy można było wywnioskować, że obawiał się, czy jego spisek nie został wykryty. Ponuro spojrzał na Dyzmę i podał mu rękę.

1875

— Poznaję, naturalnie, miło mi, panie kolego, że mnie pan odwiedził.

1876

Nagle odwrócił się do siostry.

1877

— Wybacz, ale zostaw nas samych. Zrozumiałe, że po tak długim rozstaniu mamy sobie wiele rzeczy do powiedzenia. Może posiedzisz tu, a my się przejdziemy?

1878

Nina nie oponowała. Spojrzała porozumiewawczo w oczy Nikodema i weszła do pawilonu.

1879

Ponimirski, oglądając się na wszystkie strony, doprowadził Dyzmę w pobliską alejkę i opierając palec wskazujący na jego pierś, zapytał gniewnie:

1880

— Co to ma znaczyć? Nędzniku! Zdekonspirowałeś mnie przed Niną? Może i ta szuja Kunik wie o wszystkim?

1881

— Ależ, broń Boże, ani słowa nie powiedziałem nikomu.

1882

— No, masz szczęście. A skąd ona wie, że przedstawiłem cię ciotce Przełęskiej jako kolegę z Oksfordu?

1883

— Tego nie wie. A co do Oksfordu, to sam powiedziałem, że uczyłem się tam. Tak wypadło z rozmowy.

1884

— Jesteś pan nie tylko hochsztaplerem[259], ale w dodatku głupcem. Przecie nie umiesz słowa po angielsku!

1885

— Nie umiem.

1886

Ponimirski usiadł na ławce i śmiał się ku zaintrygowaniu ratlerka, który mu przyglądał się bacznie[260].

1887

— No, jakże tam ciotka Przełęska i ten jej Krzepicki? Nie wyrzucili pana za drzwi?

1888

Dyzma chciał usiąść obok Ponimirskiego, lecz ten powstrzymał go ruchem ręki.

1889

— Nie znoszę, by ludzie pańskiej kondycji siadywali w mojej obecności. Proszę opowiadać. Krótko, dokładnie i bez kłamstwa. Więc?

1890

Nikodem zdawał sobie sprawę, że mówi doń istota o niespełna rozumie[261], czuł jednak pomimo to onieśmielenie, jakiego nie budzili w nim ani ministrowie, ani generałowie, ani inne wielkie fisze[262] w Warszawie.

1891

Zaczął opowiadać, że pani Przełęska przyjęła go dobrze, że zarówno ona, jak i pan Krzepicki twierdzą, że teraz nic zrobić się nie da, że rzecz trzeba odłożyć na lat kilka.

1892

Gdy skończył, Ponimirski syknął:

1893

— Sapristi[263]! Nie łżesz pan?

1894

— Nie.

1895

— Wie pan, że jak żyję, nie słyszałem, by ktoś opowiadał cokolwiek w sposób pozbawiony tak dalece inteligencji. Czy pan skończyłeś jaką szkołę?

1896

Dyzma milczał.

1897

— Co dotyczy sprawy, nie jestem takim bałwanem, bym zechciał z niej zrezygnować. Otóż wkrótce napiszę drugi list i pojedziesz pan z nim do Warszawy. Tymczasem do widzenia. Możesz pan odejść. Brutus! Do nogi!

1898

— A jak będzie z panią Niną? — zagadnął nieśmiało Dyzma.

1899

— Z panią Niną?… Ach, prawda. Zapomniałem o niej. Chodźmy wobec tego. I zabierz ją pan ze sobą. Działa mi na nerwy.

1900

Ninę spotkali na zakręcie.

1901

— No cóż — uśmiechnęła się — miłe roztrząsali panowie wspomnienia?

1902

— Owszem — odparł Dyzma.

1903

— Moja droga — wycedził Ponimirski, poprawiając monokl — wspomnienia czasów, gdyśmy byli bardzo młodzi i bogaci, zawsze będą miłe. Nieprawdaż, drogi kolego?

1904

Ostatnie słowa wymówił ze specjalnym podkreśleniem i roześmiał się głośno.

1905

— Naturalnie, kolego — potwierdził bez przekonania Dyzma, co wywołało jeszcze większą wesołość Ponimirskiego.

1906

— Mówiliśmy wyłącznie o Oksfordzie i Londynie, gdzie tak cudownie bawiliśmy się z kolegą — powiedział wśród śmiechu. — Nie masz, moja droga, wyobrażenia, jak mi było miło usłyszeć nareszcie taką angielszczyznę, jakiej nie słyszałem od lat…

1907

Klepnął Nikodema końcami palców po ramieniu i zapytał:

1908

Isn’t, old boy[264]?

1909

Dyzmie żyły nabrzmiały na skroniach. Wytężył pamięć i — o ulgo? — wypowiedział słowo, jedno jedyne angielskie słowo, jakiego w dystyngowanym towarzystwie łyskowskim od czasu do czasu używał syn rejenta[265] Windera.

1910

Yes.

1911

Odpowiedź ta jeszcze bardziej rozbawiła Ponimirskiego, natomiast Nina, widząc speszenie Nikodema i kładąc je na karb przykrości przestawania z nienormalnym dawnym kolegą, oświadczyła, że muszą już wracać. Ku jej radości brat nie objawił chęci zatrzymania Dyzmy i pożegnał się z nim bez nowych ekstrawagancji.

1912

— Biedny Żorż — odezwała się w alei — czy bardzo się zmienił?

1913

— Nie, nie bardzo. Może mu to przejdzie…

1914

— Niestety… Widziałam, jak przykre na panu wrażenie wywarła jego choroba. Może źle zrobiłam, że zaprowadziłam pana do Żorża.

1915

— Dlaczego?

1916

— Wie pan, panie Nikodemie, niech pan go lepiej nie odwiedza, bo to nawet i jemu może szkodzić. Lekarze mówią, że obcowanie z ludźmi działa nań podniecająco, a zalecili ograniczenie podnieceń do minimum.

1917

— Jak pani chce.

1918

— Ja niczego nie chcę — przytuliła się do jego ramienia — tylko informuję, bo przecie wiem, że zrobi pan tak, jak będzie najmądrzej i najlepiej.

1919

Zaczęła mówić o wiośnie, którą ma w duszy, i o tym, że najlepiej na teraźniejszość oczy zamknąć, uważać ją za jakiś nierealny sen, który minie, musi minąć, minie prędko. Gdy zażądała od Dyzmy, by powiedział, że również w to wierzy — ten nie robił jej żadnych trudności.

Rozdział dziewiąty

1920

Dni biegły równe, pogodne i jasne. Dyzma zadomowił się w Koborowie i czuł się jak u siebie w domu. Wprawdzie zły był trochę na Ninę za jej stanowczość, z jaką upierała się przy zachowaniu wierności małżeńskiej aż do nadejścia chwili wyzwolenia, jednakże nie cierpiał z tego powodu. W naturze Nikodema Dyzmy nie leżała umiejętność silnych pragnień, nie mówiąc już o namiętnościach.

1921

Jadł dobrze, spał dobrze i próżnował.

1922

Czuł się z tym wszystkim znakomicie. Przytył nieco i opalił się, gdyż dla zabicia czasu włóczył się trochę po okolicy. Początkowo robił to konno, lecz po kilku wycieczkach doszedłszy do spostrzeżenia, że to strasznie trzęsie, chodził piechotą. Obejrzał jeszcze raz całe gospodarstwo, tartaki, papiernię, młyn, gdy go coś zaciekawiło, wypytywał oficjalistów[266], którzy na jego widok zdejmowali czapki. Wiedzieli, że nie z byle kim mają do czynienia.

1923

Otaczała Dyzmę atmosfera głębokiego szacunku i podziwu.

1924

Jedynymi chmurami na błękicie tych jasnych dni były scysje[267] z panną Kasią.

1925

Wprawdzie awantury, wywoływane przez nią, dotyczyły raczej Niny, lecz nieraz mimochodem zawadzały i o Nikodema. W jednym wypadku — było to przy śniadaniu — gdy mu bardziej dopiekła, a każde jego zdanie wyszydzała bez miłosierdzia, Dyzma warknął:

1926

— Zapomina pani, z kim ma pani do czynienia!

1927

— Nic mnie to nie obchodzi — wzruszyła ramionami — ale szachem perskim pan chyba nie jest? Czy nie trapi pana mania grandiosa[268]?

1928

Dyzma nie zrozumiał, lecz z wyrazu twarzy pani Niny wywnioskował, że musi to być wielka obelga. Poczerwieniał i nagle z całej siły wyrżnął pięścią o stół.

1929

— Dość tego, smarkata! — ryknął.

1930

Na stole z brzękiem podskoczyły nakrycia, a obie panie oniemiały.

1931

Dopiero po chwili Kasia blada jak papier zerwała się i wybiegła. Nina nie powiedziała ani słowa, chociaż mina jej wyrażała zarówno aprobatę dla pointy Nikodema, jak i przestrach.

1932

Zaaplikowanie tak radykalnego środka poskutkowało, lecz poskutkowało tylko zewnętrznie. Prawda, od tego dnia Kasia nie dokuczała mu więcej, lecz w jej oczach tym silniej żarzyła się nienawiść, która, wciąż się zbierając, musiała w końcu wybuchnąć.

1933

Eksplozja nastąpiła dla obu stron nieoczekiwanie jednej niedzieli z rana.

1934

Kunicki pracował w swoim gabinecie. Nina wyjechała do kościoła. Nikodem siedział w jej buduarze[269] i oglądał albumy z fotografiami.

1935

Na to właśnie weszła Kasia.

1936

KłótniaJeden rzut oka wystarczył, by poznała, że trzymany przez Nikodema album zawiera wyłącznie niezliczoną ilość zdjęć Niny w różnych pozach, zdjęć robionych przez Kasię.

1937

— Proszę to oddać, to moje! — zawołała, wyrywając mu album z impetem.

1938

— Nie można grzeczniej?! — krzyknął Dyzma.

1939

Chciała już wyjść, lecz to ją zatrzymało. Odwróciła się doń i przez chwilę milczała, lecz wyglądała tak, że Nikodem przygotował się do zasłonięcia twarzy przed spodziewanym uderzeniem, i tak, że miał ochotę chwycić ją w objęcia, przycisnąć te małe, wznoszące się w przyśpieszonym oddechu piersi, przemocą wycałować te roziskrzone oczy i drgające pełne wargi, z których wreszcie zerwały się chlaszczące jak bicz słowa:

1940

— To jest podłość, podłość! Pan jest nikczemny! Pan ją zbezcześcił! Pan wdarł się do domu mego ojca, by uwieść jego żonę! Jeżeli pan nie wyniesie się stąd zaraz, przy pierwszej sposobności, obiję pana harapem[270], jak psa! Drwię sobie z pańskiej pozycji socjalnej[271], drwię z pańskich stosunków! Rozumiesz pan! Memu ojcu możesz pan tym imponować, nie mnie! Radzę panu po dobremu: wynoś się stąd, i to prędko!…

1941

Głos jej stawał się coraz donioślejszy, a że drzwi w amfiladzie[272] były pootwierane, dobiegł do uszu Kunickiego. Rozpłomieniona Kasia nie słyszała jego szybkich drobnych kroczków. Nie słyszał ich i Nikodem, zaskoczony żywiołowym wybuchem tej, zdawałoby się, spokojnej panienki.

1942

Kunicki stanął w progu, a twarz jego skurczyła się wściekłością.

1943

— Kasiu — powiedział cicho — proszę wyjść.

1944

Nie ruszyła się z miejsca.

1945

— Proszę wyjść — powtórzył jeszcze ciszej — masz przejść do mego gabinetu i zaczekać na mnie.

1946

Mówił na pozór spokojnie, lecz w tym spokoju wisiał jakiś nieodparty nacisk. Kasia wzruszyła ramionami, ale jednak usłuchała rozkazu.

1947

— Co tu było? — zapytał Kunicki Dyzmę.

1948

— Co było? A to było — odparł ten — że pańska córka kazała mi się wynosić z pańskiego domu i zrugała[273] mnie od ostatnich. Diabli ją wiedzą, czego ona chce ode mnie, ale jak mnie wyrzucają, to nie będę wracać oknem. A na pański ten… kontyngent[274] i na podkłady kolejowe to może pan teraz pogwizdać, bo ja…

1949

Kunicki chwycił go za rękę.

1950

— Panie Nikodemie, przepraszam pana bardzo za moją córkę. Niech pan o wszystkim zapomni. Dziś jeszcze Kasia wyjedzie za granicę. Czy to da panu dostateczną satysfakcję?

1951

— Satysfakcję… a co nawymyślała mi, to co?

1952

— Mówię panu, kochany panie Nikodemie, dziś jeszcze wypędzę ją z domu.

1953

Stary był coraz bardziej poirytowany i coraz spokojniejszy na zewnątrz. Wyciągnął do Dyzmy rękę i zapytał:

1954

— No, zgoda?

1955

Nikodem podał swoją.

1956

Tegoż wieczora Kasia wyjechała. Nikt w domu nie wiedział, o czym mówił ojciec z córką w zamkniętym gabinecie. Ani on, ani ona nikomu nic o tym nie powiedzieli. W dodatku Kasia wyjechała nie żegnając się nawet z Niną. Jedyną w Koborowie istotą, z którą rozmawiała przed wyjazdem, była młodziutka garderobiana Irenka. Ta jednak opowiedzieć mogła tylko tyle, że panienka była bardzo zagniewana i że ją, Irenkę, obiecała sprowadzić do Szwajcarii.

1957

Po tej burzliwej i brzemiennej w skutki niedzieli żadna już chmurka nie zaciemniała horyzontu Nikodema Dyzmy. Kunicki wysilał się na uprzejmość. Nina ani słowem nie wspominała o nieobecnej, bo sama czuła się teraz lżej i swobodniej.

1958

Jeździła z Nikodemem samochodem na dłuższe spacery. Pływali łódką. Nie zmniejszyła się wszakże jej stanowczość i romans wciąż ograniczał się do rozmów, polegających właściwie na jej własnych monologach, oraz do przelotnych pocałunków. Wszelkie perswazje i namowy Nikodema nie odnosiły skutku.

1959

Nie mógł zrozumieć powodów tego uporu. Tym bardziej, że od służby dowiedział się, iż pani Nina na noc zamyka się na klucz, a podobno robiła to zawsze, od samego niemal ślubu. Lokaj, który tych informacji Dyzmie udzielił, pokpiwał nawet nieznacznie z jaśnie pana, co po to z hrabianką się ożenił, żeby córce zrobić przyjemność.

1960

Wszystko to Dyzmie wydawało się mgliste i tajemnicze. Postanowił sobie kiedyś przycisnąć Ninę do muru, by ta mu jasno wyłożyła[275], co i jak. Tymczasem dowiadywał się od niej wielu szczegółów z życia jej własnego i jej rodziny. Gdy chodziło o sprawy dotyczące męża, Nina wykazywała zupełną nieświadomość interesów.

1961

— Nic mnie to zresztą nie obchodzi — mawiała — to jest rzecz mężczyzn.

1962

W każdym razie o tyle była zorientowana, że powtarzała Dyzmie, iż ich przyszłość od niego tylko zależy, gdyż ona własnego nie ma nic, nawet przysłowiowej koszuli.

1963

Wprawiało to Nikodema w duże zakłopotanie, ponieważ nie miał najmniejszej nadziei zdobycia takiego majątku, jaki by wystarczał na zaspokojenie obecnych wymagań Niny. Zresztą nie zależało mu specjalnie na małżeństwie z nią. Owszem, podobała się mu bardzo, no i była wielką damą, nie byle co, hrabianka Ponimirska… Ale ewentualność ożenienia się z nią traktował jako rzecz nierealną, na równi z innymi swymi sukcesami ostatnich czasów.

1964

Natomiast stan uczuć Niny nie budził w nim najmniejszych wątpliwości. Każdym gestem, każdym spojrzeniem i wreszcie niemal każdym słowem manifestowała swoją miłość.

1965

Kunicki, jak wnioskował Dyzma, zbyt był zajęty interesami i zbyt mało przestawał[276] z żoną, by mógł ich podejrzewać. Zresztą sam namawiał ich do wycieczek we dwójkę.

1966

Po powrocie z jednej z takich wycieczek Nikodem zastał w hallu[277] depeszę adresowaną do siebie. Otwierając ją był przekonany, że to wiadomość od ministra Jaszuńskiego. Spotkała go jednak niespodzianka: pod krótkim tekstem widniał podpis… Terkowskiego!

1967

Nikodem czytał, a Nina zaglądała mu przez ramię. Depesza brzmiała:

Pan prezes Rady Ministrów prosi pana o przybycie jutro, tj. w piątek o godz. siódmej na posiedzenie komitetu ekonomicznego Rady Ministrów w wiadomej sprawie.

Terkowski

1968

Nadszedł Kunicki i Dyzma podał mu depeszę. Stary przeczytał ją w mgnieniu oka i z nieukrywanym podziwem zapytał:

1969

— Nadzwyczajne! Czy to w sprawie zbożowej?

1970

— Tak — potwierdził Nikodem.

1971

— Więc to już się robi?

1972

— A jak pan widzi.

1973

— Boże drogi — Kunicki rozstawił ręce. — Boże drogi, ile to przy pańskich wpływach, kochany panie Nikodemie, można dobrego ludziom zrobić!

1974

— Tak — uśmiechnęła się Nina — jeżeli tych wpływów używa się dla dobra ogółu, no i jeżeli się trafnie potrzeby ogółu ocenia.

1975

— O, przepraszam — zaoponował Kunicki — nie tylko dla ogółu. Czyż prywatnym ludziom nie należy pomagać? Che, che! Na pewno w komitecie ekonomicznym bierze udział i minister komunikacji. Będzie pan miał możność pomówić z nim przy sposobności i o podkładach kolejowych. Co?

1976

Nikodem wpakował ręce w kieszenie spodni i skrzywił się.

1977

— Wolałbym nie teraz. Nieskładnie będzie.

1978

— Cóż znowu! Panie Nikodemie! Ja przecież żadnego nacisku nie wywieram. Całkowicie pozostawiam to do pańskiego uznania. Tylko tak mimochodem napomknąłem, gdyż dostawa podkładów to jest interes, o którym warto pamiętać, che, che.

1979

Na potwierdzenie tego zaraz po obiedzie zabrał Nikodema do swego gabinetu i zaczął go piłować sążnistym wykładem o szczegółach kwestii. Kiedy zaś ten znowu poruszył historię dawnego procesu, stary zerwał się i wyciągnął z kieszeni klucze.

1980

— Zaraz panu pokażę dokumenty. Moim zdaniem powinny one wystarczyć, by jeszcze raz dowieść, że byłem w porządku.

1981

Odsunął ciężką aksamitną kotarę i Dyzma ujrzał kasę ogniotrwałą potężnych rozmiarów. Kunicki szybko ją otworzył, wyjął zieloną teczkę i zaczął wyciągać z niej pliki papierów, zapisanych maszynowym pismem, kwitów, blankietów itp. Niektóre z nich odczytywał, inne podawał Dyzmie i ten udawał, że je czyta.

1982

Wyrwał się od Kunickiego dopiero wieczorem. Nina czekała nań na tarasie i poszli przejść się. Była smutna i rozmarzona. Niespodziewany wyjazd Nikodema, tak nagle przerywający sielankę, sprawił jej prawdziwą przykrość. Gdy znaleźli się wśród drzew, przytuliła się doń i szepnęła:

1983

— Ale, kochanie, nie będziesz długo siedział w Warszawie? Ninuś będzie tu strasznie tęsknił. Cóż ja pocznę, tak bardzo przyzwyczaiłam się już do tego, że mogę pana widzieć co dzień, że mogę z nim rozmawiać, patrzeć w jego oczy…

1984

Nikodem zapewniał, że niedługo wróci. Dzień, dwa, najwyżej trzy.

1985

Przy kolacji Nina była bardzo ożywiona, a to dzięki projektowi męża, który wpadł na pomysł, by oboje odprowadzili kochanego pana Nikodema na stację. Tym bowiem razem Dyzma musiał jechać koleją, gdyż samochód miał małą reperację.

1986

Na dworcu Nina była bardzo wzruszona. Wprawdzie nie mogła pożegnać Nikodema tak, jak by tego pragnęła, jednakże wzrok jej wyrażał tyle, że starczył za najgorętsze pocałunki.

1987

W przedziale pierwszej klasy Dyzma był sam. Kunicki bowiem dał napiwek konduktorowi, tłumacząc, by ten nikogo tam nie wpuszczał, gdyż to jedzie sam pan Dyzma, wielka figura, osobisty przyjaciel wszystkich ministrów.


1988

Było to straszne pijaństwo. Nikodema przywieziono do hotelu pijanego w sztok i na rękach wniesiono do jego numeru[278].

1989

Bo też było co pić. Teraz, gdy oprzytomniał, jeszcze nie mógł wyjść z podziwu nad zdarzeniami ubiegłego dnia, które zaznaczyły się w jego umyśle jakimiś chaotycznymi liniami.

1990

Więc posiedzenie w wysokiej sali, posiedzenie, na którym on, Nikodem Dyzma, siedział przy jednym stole razem z premierem, razem z ministrami, jak równy z równymi, za pan brat.

1991

Czytanie jakichś sprawozdań, jakichś cyfr… I jedna chwila, gdy wszyscy zaczęli mu ściskać ręce za to, że powtórzył to, co poradził Kunicki na magazynowanie zboża. Jak oni to nazwali?… Aha, lombard! Śmieszne! Dotychczas sądził, że lombard[279] służy jedynie do zastawiania zegarka lub ubrania… A później to zapytanie premiera:

1992

— Szanowny panie, czy pan zgodziłby się objąć kierownictwo państwowej polityki zbożowej?

1993

Gdy ociągał się z odpowiedzią, a potem wymawiał się, że może nie potrafi, wszyscy hurmem namawiali, aż musiał się zgodzić.

1994

Roześmiał się.

1995

— To cholera! Do czego człowiek doszedł! Prezes Państwowego Banku Zbożowego! Pan prezes!

1996

Przypomniał sobie później grupę dziennikarzy, którzy go zasypywali pytaniami, oślepiający blask magnezji[280]. Aha, trzeba zobaczyć, czy co wydrukowali.

1997

Zadzwonił i kazał służącemu kupić wszystkie dzienniki. Zaczął się ubierać. Gdy przyniesiono gazety, chwycił pierwszą z brzegu i poczerwieniał.

1998

Na pierwszej stronie widniała jego fotografia.

1999

Stał z jedną ręką w kieszeni i z zamyśloną miną. Wyglądał poważnie. Ba! Imponująco! Pod fotografią podpis głosił:

Dr Nikodem Dyzma, twórca nowego systemu polityki rolnej, otrzymał misję utworzenia Państwowego Banku Zbożowego i nominację na jego prezesa.

2000

Obok, pod sensacyjnym tytułem, obszerny artykuł zawierał oficjalny komunikat rządu, życiorys Dyzmy i wywiad z nim samym.

2001

Komunikat doniósł o uchwale Rady Ministrów, która na wniosek ministra Jaszuńskiego postanowiła rozpocząć decydującą walkę z kryzysem gospodarczym przez silną interwencję na rynku zbożowym. Następował szczegółowy opis projektu i zapowiedź wydania rozporządzeń wykonawczych po przyjęciu ustawy przez Sejm.

2002

KłamstwoŻyciorys dla samego Dyzmy był niespodzianką. Dowiedział się zeń, że urodził się w majątku ziemskim swoich rodziców w Kurlandii, że gimnazjum ukończył w Rydze, a wyższe studia ekonomiczne w Oksfordzie, że następnie jako oficer kawalerii bohatersko walczył na froncie bolszewickim[281], gdzie został ranny i odznaczony Virtuti Militari[282] oraz Krzyżem Walecznych, ostatnio zaś usunął się z widowni, zajęty gospodarowaniem na wsi w województwie białostockim.

2003

Życiorys roił się od takich przymiotników, jak: światły, znakomity, twórczy… W końcu zaznaczono, że prezes Nikodem Dyzma cieszy się opinią człowieka o niezwykłej sile woli i charakteru, znanego z wybitnych zdolności organizacyjnych.

2004

WiadomośćNajwiększe zdumienie Nikodema wywołał jednak wywiad. Czytał i oczom nie wierzył. Wprawdzie wieczorem urżnął się do nieprzytomności, ale przecie wówczas, gdy rozmawiał z dziennikarzami, był całkiem przytomny. Przecie z tego, co tu napisali, on nie mówił ani jednego słowa! Tu były wydrukowane zdania, których, pomimo wysiłków, nie mógł zrozumieć, były wyrazy, których znaczenia nie znał, opinia o różnych sprawach, o których nie tylko nie mówił, lecz nawet nie słyszał.

2005

Zaklął, lecz nie było w tym złości. Przeciwnie, kontent[283] był z tego, gdyż po przeczytaniu takiego wywiadu każdy musiał uważać pana Dyzmę, pana prezesa banku Dyzmę, za człowieka niepospolicie mądrego.

2006

Niemal wszystkie dzienniki zamieściły podobne artykuły i jego fotografie w różnych pozach. Najlepiej podobała się mu ta, gdzie siedział na kanapie między premierem a ministrem Jaszuńskim, oraz ta, na której schodził ze schodów, a za nim szedł starszy jegomość z siwymi wąsami i trzymał kapelusz w ręku, podczas gdy on, Nikodem, miał nakrytą głowę. Podpis pod tym zdjęciem głosił:

Pan prezes Nikodem Dyzma opuszcza pałac Rady Ministrów w towarzystwie swego przyszłego współpracownika, nowo mianowanego dyrektora Banku Zbożowego, p. Władysława Wandryszewskiego, b. wiceministra Skarbu.

2007

„Ha — pomyślał Nikodem — teraz cała Polska mnie zna”.

2008

Nagle przeraził się. Przyszło mu na myśl, że przecież dzienniki dotrą też do Łyskowa, że pan Boczek, Jurczak i oni wszyscy, którzy go tak dobrze znają, dobrze wiedzą, że to bujda z tą Kurlandią i z tym gimnazjum, i z Oksfordem.

2009

Choroba!

2010

A jeżeli któremu z nich strzeli do głowy napisać do jakiego dziennika całą prawdę?

2011

Po plecach przebiegły mrówki. Chodził po pokoju i klął, później znowu wziął się do przeglądania pism i przyszedł do przekonania, że jakakolwiek denuncjacja[284] ze strony dawnych znajomych jest mało prawdopodobna. Olśni ich i onieśmieli jego stanowisko i stosunki. Chyba że donosić będą anonimowo… Ale anonimów poważnie się nie bierze.

2012

Uspokoił się znacznie. Natomiast podczas rozczytywania się w przypisywanych mu talentach zatroskała go inna myśl: jak sobie da radę?

2013

Niby największa praca spadnie na tego dyrektora Wandryszewskiego, ale przecie i on sam będzie musiał coś robić, mówić, podpisywać, decydować… I to wszystko w sprawach przerażająco niezrozumiałych! Nie ma innego sposobu, tylko trzeba znaleźć kogoś sprytnego… Żeby taki Kunicki zechciał, ale nie zechce… W ogóle teraz będzie musiał rozstać się z posadą w Koborowie. Zrobiło mu się przykro na myśl, że rozstanie się także z Niną, ale powiedział sobie:

2014

„Trudno. Jak trzeba, to trza. Nie ona jedna na świecie”.

2015

Gorzej będzie z wynalezieniem takiego gościa, co by za niego robił… Mógłby go zrobić, na przykład, swoim sekretarzem…

2016

Nagle klepnął się w czoło.

2017

„Krzepicki”!

2018

Aż podskoczył z radości. Krzepicki to cwaniak, kuty na cztery łapy, ten wie, co w trawie piszczy. W butelkę nabić się nie da, ale swój chłop, brat łata, jak zrobi się z nim sztamę[285], będzie ruszał mózgiem za dwóch.

2019

Tak go ucieszył ten pomysł, że postanowił zaraz odszukać Krzepickiego.

2020

Ubrał się szybko i po kwadransie dzwonił już do drzwi pani Przełęskiej. Właśnie wstawano od obiadu. Oprócz pani domu był Krzepicki i cherlawa[286] panienka, bardzo piegowata, panna Hulczyńska.

2021

Przyjęto Dyzmę głośnymi gratulacjami. Pani Przełęska nazwała go zbawcą ziemiaństwa. Zyzio Krzepicki — Napoleonem gospodarczym, a panna Hulczyńska patrzyła weń jak w słońce.

2022

Zaczęła się rozmowa o Koborowie i wszyscy bardzo się zmartwili, gdy Dyzma oświadczył, że teraz nie będzie miał czasu zajmować się sprawą Żorża Ponimirskiego.

2023

— Zresztą — dodał — z jego klepkami jest tak źle, że nic nie dałoby się zrobić.

2024

NadziejaZyzio zaklął, piegowata panienka zrobiła smutną minę, a pani Przełęska wyraziła nadzieję, że nie trzeba tracić nadziei.

2025

Kulminacyjnym momentem wizyty Nikodema Dyzmy u pani Przełęskiej była chwila, gdy pociągnąwszy łyk kawy, powiedział:

2026

— A ja tu przyszedłem z propozycją. Panie Krzepicki, pan nie posiada żadnej posady?

2027

— Nie.

2028

— A ma pan chęć?

2029

— Naturalnie! — klasnęła pulchnymi rączkami pani Przełęska.

2030

— Bo widzi pan — ciągnął Nikodem — ja będę teraz potrzebował sekretarza. Sekretarz prezesa banku to przecież nie byle co. To musi być, znaczny, inteligentny, sprytny i w ogóle, faktycznie odpowiedzialny. Uważasz pan?

2031

Krzepicki oblizał wargi i zrobił niedbałą minę.

2032

— Dziękuję, panie prezesie, ale nie wiem, czy potrafię. Poza tym… hm… powiem otwarcie, pan prezes mi tego za złe nie weźmie, ale ja chyba nie nadaję się do funkcji urzędniczych. Stałe godziny biurowe, codzienne wczesne wstawanie…

2033

Dyzma klepnął go po kolanie.

2034

— Nic się pan nie bój! Żadnych stałych godzin. Będziesz pan siedział w pracy tylko wtedy, gdy ja będę siedział, a co panu się zdaje, że prezes to ma siedzieć kamieniem? Od tego jest, panie, dyrektor. My będziemy tylko od głównych spraw, od ważniejszych. No, daj pan rękę!

2035

Pani Przełęska wybuchnęła entuzjazmem. Z emocji zaczęła Krzepickiego tykać[287], namawiając go gwałtownie do natychmiastowego przyjęcia propozycji.

2036

Zyzio uśmiechnął się i podał rękę.

2037

Pieniądz— Bardzo dziękuję panu prezesowi. Ale czy można spytać, jaką gażę[288] pan prezes mi przeznaczy?

2038

Nikodema mile połechtał „pan prezes”. Wziął się w boki i zapytał:

2039

— No, a ile pan chciałbyś?

2040

— Czy ja wiem?…

2041

— No, śmiało — zachęcał Nikodem.

2042

— Jak pan prezes uważa.

2043

Dyzma uśmiechnął się dobrotliwie.

2044

— Pan prezes uważa, że pan sekretarz sam musi powiedzieć.

2045

Wszyscy uprzejmie roześmiali się.

2046

— Mój Boże — wtrąciła pani Przełęska — mnie się zdaje, że jakieś tysiąc złotych…

2047

— Tysiąc dwieście! — śpiesznie skorygował Krzepicki.

2048

— Co? Tysiąc dwieście? No, więc ja panu dam tysiąc pięćset.

2049

Obrzucił triumfującym spojrzeniem pokój, a Krzepicki wśród zachwyconych „ochów” pani Przełęskiej zerwał się i, głośno szurgając nogami, dziękował panu prezesowi.

2050

Pani Przełęska oświadczyła, że to nie może skończyć się na sucho, i kazała służącemu przynieść butelkę szampana.

2051

— No — rzekł Dyzma podnosząc szklaneczkę — no, panie Krzepicki, tylko jeden jedyny warunek: sztama! Rozumiesz pan? Sztama! Sztama! To znaczy, musimy trzymać jeden z drugim. I ani pary z gęby o tym, czym ze sobą gadamy…

2052

— Rozumiem, panie prezesie.

2053

— A ja panu powiem, że jak będę z pana zadowolony, to na święta czy przy innej okazji dwa, trzy tysiączki gratyfikacji…

2054

Krzepicki odprowadził Dyzmę do hotelu. Po drodze rozmawiali jeszcze o organizacji banku i Nikodem zapowiedział, że zaraz jutro poznajomi Krzepickiego z dyrektorem Wandryszewskim.

2055

— Nie będę miał zbyt wiele czasu, bo muszę załatwić inne sprawy, więc tak się umówmy, że organizacją zajmie się Wandryszewski, a sprawozdania będzie składał nie mnie, tylko panu, rozumiesz pan? A pan będzie gadał ze mną i referował, i moje rozporządzenia powtarzał tamtemu.

2056

— Tak będzie najlepiej — potwierdził Krzepicki.

2057

— Umiejętność kierowania, panie Krzepicki, zapamiętaj to pan sobie, polega na umiejętności szybkiej decyzji!

2058

W hotelu zastał Ulanickiego, który powitał go tubalnym „na zdar[289]!”

2059

— Wiesz, Nikusiu, że jeszcze mi we łbie huczy po wczorajszej bibie[290]. Ale! Czyś ty złożył już wizyty?

2060

— Jakie wizyty?

2061

— No, wiesz, wypada. Premierowi, Jaszuńskiemu, Brożyńskiemu i jeszcze kilku, bo Terkowskiemu pewno nie chcesz? Chociaż, wiesz, widziałem wczoraj, że on żalu do ciebie nie ma.

2062

— Sądzisz, że koniecznie trzeba?

2063

— No, niby tak.

2064

— Hm — zakłopotał się Dyzma — kiedy, wiesz, tak samemu… Gdybyś ty ze mną poszedł…

2065

— No, mogę pójść…

2066

Ułożyli się[291], że jutro złożą wizyty, gdyż tego wieczora musieli jeszcze odbyć konferencję w sprawie terminu otwarcia banku i rozpoczęcia jego działalności.


2067

W niespełna dwa tygodnie wstępne prace organizacyjne znajdowały się już w pełnym biegu. Wyznaczono lokal w nowym gmachu przy ulicy Wspólnej; przeznaczając na biura banku dwa piętra oraz ośmiopokojowe mieszkanie dla pana prezesa.

2068

Wprawdzie sama ustawa była jeszcze wałkowana na komisjach sejmowych, lecz nie ulegało wątpliwości, że obie izby uchwalą projekt rządowy bez większych poprawek.

2069

Dyzma nie miał z tym wszystkim kłopotu, gdyż wszelkie sprawy załatwiali Wandryszewski i Krzepicki.

2070

Ten ostatni okazał się nieoceniony. Zabrał się do pracy z zapałem, a że istotnie nie brakło mu sprytu, przeprowadzał, co chciał, zasłaniając się wciąż stanowczo wypowiadanym zdaniem:

2071

— Pan prezes tego sobie życzy.

2072

Początkowo Wandryszewski i inni, niekontenci[292] z wścibiania się Krzepickiego w najdrobniejsze kwestie, zapytywali Dyzmę, czy istotnie tak postanowił, a nie inaczej, lecz Dyzma, chociaż częstokroć nawet nie wiedział, o co chodzi, nieodmiennie powtarzał:

2073

— Jak co mówi Krzepicki, to znaczy, że ja tak zdecydowałem i nie ma o czym gadać.

2074

Toteż wkrótce musiano się pogodzić z wścibstwem Krzepickiego. On sam zresztą zaprzyjaźnił się z panem prezesem na dobre. Oczywiście stykając się z nim nieustannie, szybko zorientował się w licznych brakach swego szefa. Te mu wszakże raczej szły na rękę, czyniąc sekretarza niezbędnym dopełnieniem prezesa. Niemniej Dyzma i wobec Krzepickiego stale się trzymał na baczności, a że był otoczony ogólnym podziwem i szacunkiem, że wciąż rosły jego potężne wpływy i stosunki, Krzepicki przyznawał mu w duchu posiadanie jakiejś tajemniczej siły i dziwnego umysłu.

2075

Często dziwiły go wprawdzie momenty jakby przyćmienia umysłu Nikodema, kiedy zdawał się nie orientować w najprostszych sprawach, lecz doszedł do przekonania, że pan prezes umyślnie „udaje frajera”, by tym lepiej przyłapać podwładnych na jakichś kombinacjach. Zresztą wiedział, że jego pozycja zależy wyłącznie od prezesa, że znowu osiadłby na lodzie, gdyby tylko kto inny został prezesem, że w jego interesie leży wzmacnianie stanowiska swego szefa, i robił wszystko, by jego osobę otoczyć aureolą nieprzystępności i olimpijskości.

2076

To znowuż całkowicie konweniowało[293] Dyzmie.

2077

Oszałamiające zaszczyty, jakie nań spadły, wprawdzie utwierdziły go w przekonaniu, że sam siebie dotychczas nie doceniał, lecz w najmniejszym stopniu nie zmniejszyły jego ostrożności, wynikającej ze świadomości braków we własnej inteligencji, obyciu, wychowaniu i wykształceniu. Najswobodniejszym był w stosunku do Krzepickiego, lecz i tu zawsze starał się być tajemniczym.

2078

Wkrótce zasłynął dzięki temu jako „najmałomówniejszy człowiek w Polsce”. Jedni kładli to na karb angielskiego sposobu bycia, inni przyjęli do wiadomości to, co powiedział na fajfie[294] u premiera, gdy go panie nagabywały o rozmowę:

2079

— Nie mam o czym mówić.

2080

Oczywiście, kto ma tyle do myślenia, nie ma nic do mówienia.

2081

KsiążkaPonieważ wszakże Nikodema, chociaż tego po sobie nie pokazywał, doprowadzała nieraz do rozpaczy jego nieznajomość różnych form i nierozumienie wielu słów, postanowił uzupełnić zasób swej wiedzy.

2082

W tym celu wstąpił do jednej z księgarni na Świętokrzyskiej i nabył trzy dzieła: „Słowniczek wyrazów obcych”, „Encyklopedię Powszechną” oraz „Bon-ton[295]”.

2083

Zwłaszcza ta ostatnia książka oddawać mu poczęła wielkie usługi. Zaraz pierwszego dnia znalazł w niej rozwiązanie tajemnicy, dlaczego Ulanicki kazał mu wrzucić do skrzynki u premiera nie jeden, lecz dwa bilety wizytowe.

2084

Co do „Słowniczka”, używał go systematycznie. Każde słowo, którego znaczenia nie znał, zapamiętywał, by później odszukać objaśnienie.

2085

Natomiast do encyklopedii zabrał się z całą systematycznością. Zaczął ją czytać od początku i do wyjazdu zdążył dojść do litery „f”. Nie bawiła go wprawdzie ta lektura, lecz widząc doraźne jej skutki w obcowaniu z ludźmi, postanowił wszystko przeczytać do końca.

2086

ListByło to bodaj jedyne zajęcie Nikodema w owym okresie, jeżeli nie liczyć lektury listów Niny. Codziennie otrzymywał przynajmniej jeden. Były to listy długie i Dyzma, chociaż przyznawał, że są piękne, w końcu stracił cierpliwość i przestał je czytać. Zaglądał tylko na koniec, gdzie bywały zwykle informacje. Z nich dowiedział się, że Kunicki nie zamierza wyrzec się genialnego administratora, lecz uważa, że Nikodem będzie mógł łatwo pogodzić stanowisko prezesa banku ze stanowiskiem plenipotenta[296], gdyż Kunicki absolutnie żadnych zajęć mu nie narzuca, pozostawiając wolną rękę.

2087

Nina bardzo się tym cieszyła i błagała Dyzmę, by na to się zgodził. Nikodem długo namyślał się, lecz zdecydował się przyjąć propozycję dopiero wówczas, gdy Krzepicki z całą stanowczością stwierdził, że od przybytku głowa nie boli.

2088

Nie napisał o tym Ninie, gdyż zgodnie z jej prośbą w ogóle do niej nie pisywał. W Koborowie listy zawsze przechodziły przez ręce Kunickiego i Nina obawiała się, by ten nie otworzył koperty, jak to już przed paru laty zdarzyło się z listami Kasi.

2089

Urządzeniem mieszkania pana prezesa zajmował się Krzepicki, i to z taką energią, że w ciągu dwóch tygodni wszystko było wykończone i Nikodem przeprowadził się z hotelu na Wspólną.

2090

Nazajutrz wyjechał do Koborowa, by zabrać rzeczy i rozmówić się z Kunickim.

2091

Była to niedziela, a że zapomniał zadepeszować po konie, musiał iść pieszo. Odległość nie przekraczała dwóch kilometrów, a że ranek był piękny, przechadzka ta Dyzmie sprawiła nawet przyjemność.

2092

W pobliżu tartaku spotkał starszego majstra z papierni, który z szacunkiem ukłonił się Dyzmie. Dyzma przystanął i zapytał:

2093

— Cóż tu u was słychać w Koborowie?

2094

— Dzięki Bogu, nic nowego, proszę pana administratora.

2095

— Nie jestem już administratorem, tylko prezesem banku. To nie czytaliście tego w gazecie?

2096

— Czytaliśmy, a jakże, że nas taki zaszczyt spotkał.

2097

— No więc? Więc mówi się do mnie „panie prezesie”. Rozumiecie?

2098

— Rozumiem, panie prezesie.

2099

Dyzma włożył ręce w kieszenie, kiwnął głową i ruszył dalej. Po paru krokach odwrócił się jednak i zawołał:

2100

— Hej, człowieku!

2101

— Słucham, panie prezesie.

2102

— A pan Kunicki jest w pałacu?

2103

— Nie, panie prezesie, pan dziedzic pewnikiem w Siwym Borku, bo tam kolejkę zakładają.

2104

— Przecież dziś niedziela, święto.

2105

— O, u pana dziedzica to święto jest wtedy, jak roboty nie ma, panie prezesie — rzekł majster z gorzką ironią.

2106

Dyzma nasrożył się.

2107

— Tak powinno być. Praca to grunt! A wy to byście wiecznie świętowali. Naród z was taki.

2108

Założył ręce na plecy i poszedł w stronę pałacu.

2109

Drzwi frontowe były zamknięte i dopiero po kilku dzwonkach otworzył je lokaj, który struchlał, ujrzawszy minę Dyzmy.

2110

— Co do cholery, powymieraliście tutaj! Dodzwonić się nie można!

2111

— Moje uszanowanie jaśnie panu, przepraszam najmocniej, byłem w kredensie[297].

2112

— Co w kredensie! Bałwanie jeden! Pół godziny czekam, a on w kredensie. Bydlę nieskrobane! No, zdejmujże palto, co patrzysz jak wół na malowane wrota. Gdzie pani?

2113

— Nie ma, proszę pana administratora, jaśnie pani pojechała do kościoła.

2114

— Po pierwsze, nie żaden pan administrator, tylko pan prezes, ćwoku jeden, a po drugie, to jak państwa nie ma, to wy tutaj sobie święto urządzacie, próżniaki! Nie ma święta! Święto jest wtedy, jak roboty nie ma, rozumiesz! Za mordę was trzeba trzymać! No, czego stoisz?

2115

Lokaj ukłonił się i wyśliznął się do hallu.

2116

— Za mordę tych draniów trzeba trzymać — mruczał Dyzma do siebie — inaczej na łeb włażą.

2117

Włożył ręce w kieszenie i zaczął chodzić. Wszystkie pokoje były już sprzątnięte, w sypialni Kunickiego natomiast na środku pokoju stała szczotka do zamiatania. Zadzwonił i bez słów wskazał służącemu szczotkę.

2118

— Uch, cholera! — burknął, gdy ten zniknął za drzwiami.

2119

Obszedł cały parter i wszedł na górę. W saloniku Niny były otwarte okna. Nie był tu jeszcze nigdy i z ciekawością zaczął oglądać meble, obrazy, fotografie.

2120

Tych najwięcej było na biurku. Nikodem usiadł na małym foteliku i przyglądał się im. Od niechcenia spróbował otworzyć szufladę, lecz była zamknięta. Druga też, natomiast środkowa była otwarta.

2121

„Co też ona tu ma?” — pomyślał i odsunął szufladkę do połowy.

2122

Wewnątrz panował takiż uderzający ład, jak i na biurku. W opaskach z niebieskich i zielonych wstążek leżały listy. Zaczął je przeglądać. Były to przeważnie listy koleżanek Niny z klasztoru, niektóre były pisane po francusku.

2123

Tuż obok leżała książka, oprawna w płótno. Zajrzał. Był to rękopis pisany ręką Niny. Więcej niż połowa kartek było czystych.

2124

„Pamiętnik” — pomyślał i zaciekawił się.

2125

Wziął go i usiadł na oknie, by w porę zobaczyć nadjeżdżający powóz.

2126

Na pierwszej kartce widniał aforyzm:

Wszystko zrozumieć — to wszystko przebaczyć.

2127

Na odwrocie zaczynał się tekst:

PamięćPrzystępuję do pisania tego, co jest tak ośmieszone: pamiętnik. Nie, to nie będzie mój pamiętnik. Pitigrilli powiada, że człowiek piszący pamiętnik przypomina takiego, który po wytarciu nosa przygląda się chusteczce. Nie ma racji. Bo czyż chodzi o spisywanie zdarzeń? A nawet wrażeń? Przecież ja na przykład będę pisała jedynie po to, by ujrzeć swoje myśli w konkretnym ich wyrazie. Wydaje mi się, że w ogóle myśl nie wyrażona słowem czy pismem nie może być myślą sformułowaną, skonkretyzowaną.

I drugie kłamstwo o pamiętniku zdaje się, że to Oskar Wilde stwierdził, iż piszący pamiętnik czyni to świadomie, a w najlepszym wypadku podświadomie, jedynie po to, by ktoś mógł kiedyś to przeczytać.

Mój Boże! Widocznie nie przyszło mu na myśl, że może istnieć człowiek nie mający na świecie nikogo, nikogo w całym przeraźliwym tego słowa znaczeniu!

Dla kogóż mogłabym pisać? Dla niego? Dla tego, który właśnie jest równoznaczny ze straszną pustką, otaczającą mnie, z pustką, nie dającą się niczym zapełnić. Dla dzieci? Nie mam ich i niestety nigdy nie będę miała. Więc dla rodziny, która się odsunęła ode mnie, czy dla półobłąkanego Żorża?

Kasia?… Och, nigdy! Jesteśmy na dwóch biegunach, ona mnie nigdy nie zrozumie. Cóż z tego, że mnie tak kocha. Czy można w ogóle kochać, nie rozumiejąc? Sądzę, że nie. Zresztą czyż to jest miłość? Jeżeli nawet tak, to miłość stojąca na bezwstydnie niskim poziomie. Nieraz myślałam, że gdybym wskutek jakiegoś przypadku została oszpecona… Kasia… Cóż, czym ona jest właściwie dla mnie? Dlaczego ja, która przy świetle dziennym przeklinam ubiegłą noc, nie umiem obronić się przed tą nocą, obronić się, oczywiście, przed własną słabością?

2128

Nikodem, wzruszył ramionami.

2129

„Ot, ględzi i tyle. Co to wszystko ma znaczyć?”

2130

Przewrócił kilka kartek.

2131

Pamiętnik był pisany bez podania dat. Na jednej z dalszych stron znalazł krótką wzmiankę o pobycie za granicą, dalej rozmyślania na temat muzyki, później znowu o jakiejś Bilitis[298] i o jakiejś Mnazidice. (Pewno kuzynki czy koleżanki Niny).

2132

Chciał znaleźć coś o sobie. I rzeczywiście, po przeczytaniu kilkudziesięciu kart ujrzał swoje nazwisko.

2133

„No, zobaczymy” — pomyślał z zaciekawieniem i zaczął czytać:

Poznałam dziś nowego człowieka. Nazywa się dziwnie: Nikodem Dyzma. Jest w tym brzmieniu coś tajemniczego i niepokojącego. Ma opinię silnego człowieka. Wydaje mi się słuszna. Wyglądałby dobrze z batem Nietzschego w ręku. Po prostu emanuje zeń maskulinizm[299]. Może zbyt brutalny, może zbyt symplicystyczny[300], lecz tak potężny, że musi sugestionować. Kasia powiada, że on jest brusque[301] i trywialny. W pierwszym ma rację. Co do drugiego, nie wyrobiłam jeszcze sobie zdania. Podoba mi się.

2134

Nikodem uśmiechnął się, wyjął notes i starannie zapisał wszystkie słowa niezrozumiałe.

2135

„No, co dalej…”

2136

Dalej było kilka stron zajętych opisem jakiegoś snu i sprzeczki z Kasią. Tu zatrzymał się, gdyż znowu była wzmianka o nim:

Ona tego nie rozumie. Nienawidzi pana Nikodema, gdyż jej stosunek do życia jest zawsze patologiczny. Czymże jestem poza swoją kobiecością? Przecież po to istnieję. Właśnie mój intelekt, moje wyrobienie artystyczne, słowem, wszystko ma służyć mojej kobiecości, nie odwrotnie. Cóż dziwnego, że działa na mnie — przyznaję — nie tylko psychicznie, lecz i fizycznie obecność mężczyzny. Mój Boże, czyż ja wiem, może rzeczywiście gdyby to był inny, równie zdrowy i normalnie męski człowiek, równie silnie działałby na mnie.

2137

„Widzisz ją! — pokręcił głową Nikodem — byle portki, to już jej wystarczy”.

2138

Wyjrzał przez okno i przekonał się, że może czytać bezpiecznie.

2139

Było teraz kilkanaście kart świeżo zapisanych, gdyż atrament nie zdążył jeszcze sczernieć.

Dziś wyjechał do Warszawy, wezwany przez premiera. Jakże dziwnym uczuciem jest tęsknota. Wprost wypija spokój duszy. Czy będzie mnie tam zdradzał? Nie wiem, tak dalece go nie znam! Gdy o nim myślę, utwierdzam się w przeświadczeniu, że treścią jego istoty jest jakaś tajemnica, tajemnica, która zamknęła go jak konchę[302]. Kto wie, czy pod największym ciepłem promieni koncha kiedykolwiek się otworzy? I czy, wreszcie otwarta, nie przerazi mnie?

Nie wiem. Właściwie mówiąc, nic o nim nie wiem, poza tym, że pragnę go każdym nerwem i niemal każdą myślą. On tak mało mówi, tak mało i tak prosto, że doprawdy można by go posądzić o brak inteligencji, gdyby nie codzienne dowody, że pod szeroko sklepionym czołem trwa nieustanna praca nieprzeciętnego mózgu. Kasia twierdziła, że on nie jest kulturalny. Nieprawda. Jest może nieucywilizowany, może ma pewne braki w wychowaniu, braki — przyznaję — zastanawiające, jeżeli chodzi o byłego oksfordczyka. Może to być jednak równie dobrze specjalna maniera. Coś w rodzaju manifestacyjnego lekceważenia form dla tym mocniejszego podkreślenia wagi, jaką się przywiązuje do treści. To samo widoczne jest w jego sposobie ubierania się. Jest niewątpliwie dobrze zbudowany, a tylko dzięki ubraniu wygląda niezgrabnie. Zastanawiałam się nad tym, czy jest ładny? Raczej nie. Czyż chodzi mi o jego urodę? Jest męski, hipnotyzuje mnie swą męskością. Wolałabym, by miał ładniejsze ręce. Wysyłam dziś długi list. Brak mi bardzo jego obecności.

2140

Na drugiej kartce rękopis zaczynał się od dłuższego zdania w języku francuskim, po czym Nikodem przeczytał:

Stało się nieszczęście. Myślałam, że zemdleję, gdy przeczytałam dzienniki. Drżę na samo przypuszczenie, że może nie wrócić już do Koborowa.

2141

— To się kobita we mnie wklepała! — mruknął do siebie Dyzma i pomyślał, że chociaż to mile łechcze ambicję, jednak może się z czasem stać niewygodne.

Leon wysłał doń depeszę gratulacyjną. Boże, gdybyż on przyjął propozycję Leona i został ze mną. Myślałam o ewentualności zamieszkania w Warszawie.

Nie, to jest niepodobieństwo. Bałabym się wyjść na ulicę, by nie spotkać cioci Przełęskiej czy kogoś z dawnych znajomych.

Nie umiałabym im spojrzeć w oczy, a jednak nie potrafiłabym tym bardziej zrezygnować z widywania jego.

2142

Na następnej stronie była jeszcze krótsza notatka;

Nie spałam całą noc. Boże! Przecie on teraz może stać się bogaty!!!

Czy mnie kocha?

Gdy go pytałam, odpowiedział krótko: „Tak”.

A to może znaczyć bardzo wiele. Może też nic nie znaczyć…

2143

Nikodem przewrócił kartkę i spojrzał w okno.

2144

W końcu alei ujrzał zbliżający się samochód. Wracał Kunicki.

2145

Szybko wstał, złożył pamiętnik Niny i wsunął go do szuflady na dawne miejsce, po czym, starając się zachowywać jak najciszej, wyszedł na korytarz i zbiegł ze schodów.

2146

W samą porę, bowiem drzwi frontowe właśnie się otwierały i ujrzał w nich sylwetkę z rozkrzyżowanymi ramionami.

2147

Wpadł w objęcia Kunickiego.

2148

— Kochany, kochany panie Nikodemie! Nareszcie, nareszcie! Serdeczne gratulacje. Czy otrzymał pan moją depeszę? I jakże? Organizuje pan ten bank z rozmachem! Prasa pisze o panu z najwyższym uznaniem! Serdecznie winszuję. Sam pan najlepiej wie, że mu życzę wszystkich pomyślności.

2149

— Dziękuję.

2150

— Niechże pan siada, kochany panie Nikodemie, kochany panie prezesie! Ja mam dla pana pewną propozycję.

2151

Usadowił Dyzmę w fotelu i zapytał:

2152

— A może pan chciałby wypocząć?

2153

— Nie. Nie zmęczyłem się.

2154

— No, to dzięki Bogu. Tedy[303] niech mnie pan zechce wysłuchać. Z góry proszę, by pan nie dawał natychmiastowej odpowiedzi, jeżeli ta odpowiedź ma być odmowna. Dobrze?

2155

Nikodem uśmiechnął się i przymrużył oko.

2156

— A jakbym tak zgadł, co mi pan chce zaproponować? Co?

2157

— Chyba niemożliwe? — zastanowił się Kunicki.

2158

— A pan chciałby, żebym ja został i nadal administratorem, nie?

2159

Kunicki zerwał się i znowu chwycił Dyzmę w objęcia.

2160

Zaczął obszernie motywować swój plan, aż udowodnił jak dwa razy dwa — cztery, że Nikodem powinien zgodzić się.

2161

— Przecie prezes banku, kochany panie Nikodemie, to nie urzędnik państwowy, ale szef przedsiębiorstwa, może dowolnie dysponować swoim czasem…

2162

Nikodem udawał, że się waha, lecz po kilku minutach zgodził się, pod tym jednak warunkiem, by Kunicki nie chwalił się nikomu, że pan prezes banku zbożowego jest u niego administratorem.

2163

Warunek oczywiście został przyjęty z całym zrozumieniem jego nieodzowności.

2164

Gdy rozmawiali o tym, wróciła pani Nina.

2165

Nie powiedziała nic na powitanie, lecz wyraz jej szeroko otwartych oczu był tak wymowny, że Kunicki musiałby nie mieć za grosz zmysłu spostrzegawczego, gdyby tego nie zauważył.

2166

Możliwe jednak, że nastrój, w którym się znajdował z racji nadspodziewanej zgody Dyzmy, zbytnio zwracał jego uwagę na szczęśliwy obrót sprawy, gdyż z miejsca i hałaśliwie zaczął opowiadać żonie, jak bardzo się cieszy z tego, że kochany pan Nikodem nie porzuca Koborowa na łaskę losu, że, owszem, będzie czuwał nad jego interesami i obiecał często tu zaglądać.

2167

— I ja bardzo się cieszę — powiedziała krótko Nina, po czym przeprosiła ich i poszła się przebrać, gdyż obiad w niedzielę podawano o drugiej.

2168

Dzień, ku z trudem ukrywanemu niezadowoleniu Niny, spędzili we trójkę. Kunicki żywo interesował się bankiem i terminem rozpoczęcia jego działalności. Mówił dużo o ogólnym kryzysie, skarżył się na nadmierne podatki, na ciężar świadczeń socjalnych, lecz już nie martwił się urodzajem, który wypadł w tym roku wręcz świetnie.

2169

Po kolacji pojechali na spacer samochodem. Wieczór był wyjątkowo piękny, a droga wśród lasu, naświetlona srebrem księżyca, miała jakiś tajemniczy urok. Nina rozmarzona wtuliła się w poduszki auta, nawet Nikodem odczuwał coś niezwykłego w tym pędzie. Tylko Kunicki nie przestawał mówić.

2170

Po dziesiątej byli już w domu. Nina szybko pobiegła na górę, jej mąż odprowadził Dyzmę do jego pokoju, życząc przyjemnej nocy.

2171

Nikodem zaczął się rozbierać.

2172

Teraz dopiero mógł w spokoju zastanowić się nad tym, co przeczytał w pamiętniku Niny. Trudno mu było zdobyć się na wyraźną o tym opinię. Jedno nie ulegało wątpliwości: zakochała się w nim na umór i miała nadzieję, że się z nią ożeni.

2173

Najbardziej kontent był z tego, że nie połapała się ani co do Oksfordu, ani co do jego inteligencji. Widocznie jego system był bez zarzutu. Ale co do ożenku…

2174

Właściwie mówiąc, pierwszy raz zamyślił się nad tym poważnie. No, prawda, podobała się mu, mieć żonę hrabiankę to też nie w kij dmuchał. Żaden z tych wielkich dygnitarzy nie jest żonaty z arystokratką… Tylko, z drugiej strony, żenić się z kobietą, która nic nie ma, a ma takie potrzeby… Tych sukien!… Trzy razy na dzień się przebiera, za granicę jeździ, pierścionki i bransolety zmienia… A przecie Kunicki w razie rozwodu złamanego grosza jej nie da…

2175

Wprawdzie z banku jest duża pensja, ale ta też nie wystarczy. Zresztą, kto wie, mogą go przecie z tego prezesostwa wylać, a wówczas co zrobi z tą babą na karku?… Żeby to Kunicki pomimo rozwodu zatrzymał go jako administratora!… Ale ba, o tym nie ma gadania.

2176

I jeszcze jedno: co będzie z tym zwariowanym jej bratem. Trzeba będzie i tego gagatka wziąć na kark…

2177

Zgasił światło i podciągnął kołdrę pod brodę.

2178

Myśl o Ponimirskim zdecydowała ostatecznie.

2179

— Nie ma głupich — powiedział i przewrócił się na drugi bok.

2180

Już zasypiał, gdy nagle do uszu jego dobiegł szmer kroków na żwirowej alejce.

2181

„Co za cholera tam się włóczy po nocy?” — pomyślał podnosząc głowę.

2182

Nagle struchlał.

2183

Wśród fantastycznych smug cienia, gałęzi zmieszanych z bladymi plamami księżyca ujrzał wyraźnie jakąś postać stojącą przy oszklonych drzwiach od parku…

2184

„Złodziej!” — przemknęło mu przez głowę.

2185

Postać stała chwilę nieruchomo, nagle podniosła rękę i rozległo się pukanie.

2186

Nikodemowi przebiegły mrówki po grzbiecie i nagle olśniła go myśl:

2187

„Ponimirski! Zwariował całkiem i przyszedł mnie zabić”.

2188

Pukanie powtórzyło się na ten raz głośniej. Dyzma nie ruszał się, po prostu bał się poruszyć. Dopiero gdy zobaczył, że klamka się ugięła, a drzwi nie otworzyły się (więc są zamknięte!), uspokoił się.

2189

To go ośmieliło. Cichutko wstał i idąc pod ścianą zbliżył się do drzwi. Ostrożnie wychylił głowę tak, by nie móc być dostrzeżonym.

2190

Omal nie krzyknął ze zdziwienia.

2191

Za drzwiami stała Nina.

2192

Szybko nałożył spodnie od pidżamy i otworzył drzwi. Cicho wsunęła się do pokoju i zarzuciła mu ręce na szyję.

2193

Pociągnął ją w stronę łóżka.

2194

— Nie, nie — oparła się stanowczo — błagam cię, nie to… Siądźmy sobie tu… Tak cię kocham za to, że umiesz zrozumieć to moje może nawet przewrażliwienie na tym punkcie. Kochasz mnie?

2195

— Kocham.

2196

— Mój najsłodszy…

2197

Zaczęło się opowiadanie o tęsknocie, o nadziei, o radości, opowiadanie często przerywane pocałunkami.

2198

— I wiesz, musiałam przyjść, nie zasnęłabym, gdybym dziś jeszcze nie przytuliła się do ciebie, nie powiedziała ci, jak mi dobrze i spokojnie, gdy jesteś przy mnie, gdy mam tę pewność, że żadna inna nie kradnie mi ciebie. Powiedz, zdradzałeś mnie?

2199

— Nie.

2200

— Na pewno?

2201

— Jak dotychczas — na pewno.

2202

— Powiedz — nalegała — czy nie masz w Warszawie dawnej kochanki.

2203

Zapewnił ją, że nie ma, w nagrodę za to został ponownie wycałowany.

2204

Zły był na siebie, że zabrakło mu stanowczości, obawiał się nawet, czy Nina po wyjściu od niego nie nazwie go fujarą, co to cacka się z kobietą.

2205

Tymczasem ona zaczęła mówić o jego nowym stanowisku i o tym, czy teraz nie mogliby pobrać się.

2206

Trzeba było dyplomatyzować. Nikodem zastanowił się i odparł, że na razie muszą poczekać, bo jego dochody jeszcze nie są wystarczające.

2207

— A po drugie, sama mówiłaś, że nie chcesz mieszkać w Warszawie, a przecie ja muszę tam mieszkać.

2208

Nina zmartwiła się. Prawda… chyba żeby zamieszkali gdzieś pod Warszawą. Nikodem mógłby dojeżdżać samochodem. Zaczęła układać plany na przyszłość.

2209

Nikodem poczuł senność, a że bał się zasnąć, zapalił papierosa.

2210

Dziecko— Ach — mówiła — i dzieci będziemy mieli. Jakaż to rozkosz, jakie to szczęście mieć dzieci. Powiedz, kochanie, lubisz dzieci?

2211

Dyzma nie cierpiał dzieci i odparł:

2212

— Bardzo lubię.

2213

— Ach, to cudownie! Będziemy mieli dużo dzieci…

2214

— Słuchaj — przerwał jej — a czy twój mąż nie spostrzeże, żeś ty wyszła ze swojej sypialni?

2215

Zaniepokoiła się. Istotnie zbyt długo tu siedzi. Ostatecznie jest to jej obojętne, lecz pragnęłaby uniknąć awantury.

2216

Pożegnali się czule i wyszła.

2217

Dyzma położył się do łóżka, naciągnął kołdrę na głowę i mruknął:

2218

— Ee… do cholery z taką miłością.

Rozdział dziesiąty

2219

Państwowy Bank Zbożowy prosperował świetnie. Eksperyment ekonomiczny udał się ponad wszelkie przewidywania. Zwróciło to baczną uwagę innych państw europejskich, a prasa zagraniczna, a zwłaszcza w krajach rolniczych, domagała się od swoich rządów zastosowania „metody prezesa Dyzmy”.

2220

Sam pan prezes stał się osobistością cieszącą się uznaniem sfer rządowych, a nawet opozycja traktowała go z szacunkiem, od czasu do czasu nie skąpiąc mu komplementów.

2221

I nic w tym dziwnego.

2222

Państwowy Bank Zbożowy dzięki jego żelaznej ręce był podawany jako wzór sprawnej organizacji, oszczędnej a mądrej gospodarki i rozmachu w akcji.

2223

Nadto zasłynęła pracowitość prezesa Dyzmy.

2224

Człowiek ten odznaczał się bowiem nie tylko zdumiewającą pomysłowością, lecz pracowitością niezwykłą. Jego gabinet był niedostępnym sanktuarium, do którego niezmiernie rzadko wpuszczani byli interesanci. Jedynie sekretarz Krzepicki miał tam wstęp nieograniczony. On to codziennie przedkładał prezesowi sprawozdania poszczególnych szefów działów, on referował korespondencję, prasę i wszystkie sprawy bieżące.

2225

Codziennie o godzinie jedenastej zjawiał się u pana prezesa dyrektor Wandryszewski na krótką konferencję. Konferencja zaś polegała na tym, że dyrektor przedstawiał najbardziej skomplikowane sprawy, normalnie wymagające długiego i gruntownego namysłu, zaś prezes Dyzma nieodmiennie natychmiast wydawał ostateczną decyzję:

2226

— Tę propozycję odrzucić.

2227

Albo też:

2228

— Załatwić przychylnie.

2229

Początkowo dyrektor miał daleko idące wątpliwości, jednakże z biegiem czasu ku swemu najwyższemu zdumieniu przekonał się, że decyzje prezesa zawsze są najszczęśliwsze.

2230

Oczywiście, nie przypuszczał nawet, by w tych decyzjach jakąkolwiek rolę mogły odgrywać rozmowy prezesa z sekretarzem Krzepickim.

2231

Pozycja społecznaW tymże czasie patera[304] do biletów wizytowych w prywatnym mieszkaniu prezesa Dyzmy zaczęła napełniać się kartami, na których widniały nazwiska nie tylko wszystkich grubych ryb politycznych i finansowych, lecz i bardzo liczne nazwiska arystokratyczne. Nikodem własnoręcznie, za każdym razem, gdy inne bilety przykrywały kartę księcia Tomasza Roztockiego, wydobywał ją i kładł na samym wierzchu.

2232

Wizyty przyjmował rzadko, tłumacząc się nawałem pracy. Niemniej jednak rewizytował wszystkich, bacząc, by ściśle przestrzegać przepisów zawartych w księdze „Bon-ton[305]”.

2233

Stosunki z panią Przełęską i magiczne słowo „Oksford” otwarły przed Nikodemem wszystkie drzwi pluto[306]- i arystokracji. Książę Tomasz nazywał go głośno nowoczesnym Wokulskim[307], a multimilioner Zbigniew Szwarcnagel — Neckerem[308] dwudziestego wieku.

2234

Toteż za rzecz normalną uznano, że gdy powstał ostry zatarg między rządem z jednej a przemysłem naftowym z drugiej strony, obie z ufnością zwróciły się do prezesa Dyzmy, prosząc o arbitraż[309]. Sprawa została przezeń rozstrzygnięta po Salomonowemu. Najpierw zwlekał z decyzją, co zapewniło mu wdzięczność przemysłowców, następnie zaś uznał, że premie wywozowe na ropę nie mogą być stosowane, co zadowoliło rząd.

2235

Z racji tego arbitrażu prasa ponownie zamieściła podobiznę Nikodema, z czego ten nie cieszyłby się wcale, gdyby mógł przewidzieć, jakie to da skutki i w jak prędkim czasie.

2236

Pewnego dnia urzędował w swym gabinecie, pochłonięty lekturą kroniki kryminalnej w sensacyjnych dziennikach, gdy dobiegły go podniecone głosy z sąsiedniego pokoju, który był gabinetem Krzepickiego.

2237

Wyraźnie ktoś chciał uzyskać audiencję u prezesa i wbrew wyprosinom Krzepickiego ośmielał się robić awanturę.

2238

Zirytowało to Dyzmę. Zerwał się i otworzył drzwi.

2239

— Cóż to za wrzask, do diabła!

2240

Krzepicki, który stał tuż przy drzwiach, zameldował:

2241

— Panie prezesie, tu jakiś Bączek czy Boczek chce gwałtem…

2242

Nie dokończył, gdyż gruby, niski człowiek wysunął się przed niego i zawołał:

2243

— Serwus, panie Nikodemie, to ja.

2244

Dyzma poczerwieniał. Przed nim z wyciągniętą łapą stał pan naczelnik urzędu pocztowego z Łyskowa. Trzeba było opanować się.

2245

— A dzień dobry — powiedział — proszę wejść.

2246

Zamknął drzwi, lecz licząc się z tym, że Krzepicki może podsłuchiwać, odprowadził gościa w najdalszy kąt pokoju i, siadając na kanapie, wskazał mu krzesło.

2247

— Czego pan chce, panie Boczek?

2248

Boczek teraz dopiero uczuł się onieśmielony.

2249

— Ja tak po starej znajomości, panie Nikodemie…

2250

— Panie Boczek — przerwał Dyzma — do mnie prezes Rady Ministrów mówi „panie Nikodemie”, a pan możesz wysilić się na pana prezesa.

2251

— Ja przepraszam, ale tak wyrwało się po dawnemu, po koleżeńsku… panie prezesie.

2252

— No, o tym pan zapomnij. Czego pan sobie życzy, panie Boczek?

2253

— Ot tak, z uniżoną prośbą przyjechałem do pana prezesa, niby po starej znajomości.

2254

— Dobrze, dobrze, więc co?

2255

— O wstawienie się za mną. Od miesiąca już jestem bez posady, a żona, dzieci…

2256

— Wyleli pana?

2257

— Zwolnili, eee…. panie Nik… panie prezesie, nasłali wrogi jakąś komisję i tam był taki Skowronek z okręgu, pies, nie człowiek, to on doszperał się jakichś nieporządków w książce przesyłek wartościowych, w tej samej, wie pan, co to pan kiedyś prowadził…

2258

— Ciszej, do cholery, czego pan wrzeszczysz!

2259

Boczek ze zdumieniem otworzył szeroko małe, zarośnięte tłustymi powiekami oczy. Wcale nie mówił zbyt głośno, więc?… Czyżby jego dawny podwładny bał się, by ktoś nie usłyszał, że… Boczek był dość sprytny, by to spostrzec.

2260

— No więc, czego pan chcesz?

2261

— Prosiłbym pana prezesa o posadę, bo…

2262

— Nie mam żadnych posad. Wszystko zajęte.

2263

— Pan prezes żartuje. Na jedno kiwnięcie palcem wielmożnego pana prezesa…

2264

— Ale ja nie myślę kiwać palcem, rozumiesz pan, panie Boczek? Ani myślę! Dlaczegóż to mam kiwać, co? Niby z jakiej takiej parady? Jak byłem pod panem, panie ładny, to pan mnie traktowałeś, pan wyrażałeś się do mnie, a teraz to koza do woza? Figa z makiem, o!

2265

Boczek siedział ponury.

2266

— Guzik panu, nie posadę! Widzisz go! Wielką szyszkę kroił, a teraz w pas się zgina.

2267

Nikodem w podnieceniu wstał i tupnął nogą.

2268

— Wiesz pan, z kim masz do czynienia? Z panem prezesem, z przyjacielem ministrów! Bałwan jeden! Wstać, kiedy ja stoję!

2269

Boczek, ociągając się, wstał.

2270

— Ja pana mogę zaraz ze schodów kazać zrzucić na zbity pysk! I nikt słowa nie powie! Wynoś się, pókim dobry, i gębę na kłódkę, rozumiesz pan?! Ani słówkiem nikomu o pańskiej z…j poczcie i o tym, że mnie znasz! Ani słówkiem! A teraz wont[310]!

2271

Boczek nie ruszał się z miejsca i po chwili, patrząc w podłogę, powiedział:

2272

— Dobrze, ja pójdę… Tylko chciałem powiedzieć, że co do zrzucenia ze schodów, to niby nie tak łatwo… Jest jeszcze sprawiedliwość na świecie… A jakby w jakiej gazecie napisali, że pan prezes swego byłego zwierzchnika…

2273

— Co? — ryknął Dyzma.

2274

— Czego pan krzyczy, panie prezesie, co pan myśli, że mi pan język zawiąże? Teraz pańskie na wierzchu, ale zobaczymy jeszcze. Idę… Do widzenia…

2275

Ukłonił się i ruszył ku drzwiom.

2276

— Czekaj pan! — zawołał Dyzma.

2277

— Boczek stanął, patrząc spode łba.

2278

— Czekam, panie prezesie.

2279

— Co pan chciał zrobić?

2280

— Cóż ja mogę zrobić?

2281

— Uuu… gadzina! — Nikodem splunął na dywan.

2282

Zatarł ślady nogą i siadając za biurkiem wziął słuchawkę telefonu. Wymienił jakiś numer i po chwili odezwał się:

2283

— Tu mówi prezes Banku Zbożowego Dyzma. Dzień dobry panu dyrektorowi.

2284

2285

— Dziękuję. Tak sobie. A, panie dyrektorze, czy nie wsadziłby pan do swojej fabryki jednego faceta?…

2286

2287

— Owszem, niczego, zdolny… tak… tak… Nazywa się Boczek, Józef Boczek.

2288

2289

— Więc zrobione?… Dziękuję bardzo… zależało mi, owszem… Do widzenia.

2290

Odwrócił się do uśmiechniętego Boczka i powiedział:

2291

— No, niech tam pana szlag trafi. Dam panu miejsce.

2292

— Dziękuję uprzejmie panu prezesowi.

2293

— Tylko uważaj pan, panie Boczek — podszedł doń i grubą pięść podniósł pod sam nos byłego szefa — tylko uważaj pan: mordę na kłódkę!

2294

— Rozumiem, panie prezesie, ani pary z gęby — ukłonił się i dziobnął nosem w pięść Dyzmy.

2295

Nikodem usiadł przy biurku i na kartce z notesu napisał adres.

2296

— Zgłosi się pan tam jutro o pierwszej.

2297

— Dziękuję panu prezesowi.

2298

Wyciągnął rękę na pożegnanie i cofnął ją, gdyż Nikodem swoje wpakował do kieszeni.

2299

Ukłonił się jeszcze raz bardzo nisko i wyszedł.

2300

— Cholera! — zaklął Dyzma.

2301

Widział w oczach Boczka nienawiść i chociaż był pewien, że teraz go nie wysypie, postanowił coś wymyślić na zaradzenie niebezpieczeństwu.

2302

Tymczasem wszedł Krzepicki z jakąś korespondencją i z najnowszą plotką, dotyczącą jednego z buchalterów[311], który pisze listy miłosne do maszynistki z działu korespondencji.

2303

— Która to? — zapytał Nikodem.

2304

— Taka ładna brunetka. Siedzi przy oknie.

2305

— A co na to dyrektor?

2306

— Nie wie o niczym.

2307

— Czy nie wylać tego buchaltera?

2308

Krzepicki wzruszył ramionami.

2309

— Cii… po co? Szkoda go, żonaty, dzieciaty…

2310

— To świnia! Powiedz mu pan, że ja wiem o wszystkim i żeby uspokoił się z tymi romansami.

2311

Krzepicki kiwnął głową i zaczął streszczać przyniesione papiery.

2312

Nikodem słuchał z roztargnieniem i wreszcie przerwał:

2313

— A ona jest ładna?

2314

— Kto?

2315

— No ta brunetka.

2316

— Bardzo ładna.

2317

Dyzma uśmiechnął się szeroko.

2318

— A względem tego?…

2319

Krzepicki przysiadł na rogu biurka.

2320

— Panie prezesie, czy to można o jakiej kobiecie coś wiedzieć, che, che, che.

2321

Nikodem klepnął go po kolanie.

2322

— Z pana to też numer! Ale żeby pan wiedział, z jaką kobietą ja miałem okoliczność, tobyś pan zdębiał!

2323

— Chyba nie mówisz pan o pani Jaszuńskiej?

2324

— Tfu, klempa[312]!

2325

— A ja ją znam?

2326

— Znasz pan, nie, znałeś pan, jak jeszcze była panną. No?…

2327

— Pojęcia nie mam.

2328

Nikodem podniósł palec i wyrecytował:

2329

— Pani Kunicka.

2330

— Nina?… Nina?… Niemożliwe!

2331

— Daję słowo honoru.

2332

— Niemożliwe…

2333

Dyzma zatarł ręce.

2334

— Pierwszoklaśna baba! Powiadam panu tipes-topes!…

2335

— Niech się pan prezes nie gniewa, ale ja nigdy nie uwierzę, żeby Nina puszczała się z każdym.

2336

— A kto panu powiedział, że z każdym? Ze mną to nie z każdym.

2337

— A choćby z panem — upierał się Krzepicki. — Już ja tam w swoim czasie próbowałem i nic. A teraz, jak ma męża…

2338

— Idźże pan do bani z takim mężem — zirytował się Nikodem — stary piernik, gruchot, co ani be, ani me! A mnie ona kocha, rozumiesz pan, zakochała się w trymiga[313]!…

2339

Krzepicki z niedowierzaniem oglądał zwierzchnika. Znał subtelne usposobienie Niny i nie mógł sobie wyobrazić, jak ona…

2340

— No co, nie wierzysz pan?

2341

— Wierzę, po kobietach można się wszystkiego spodziewać.

2342

W gruncie rzeczy pomyślał, że fakt ten jeszcze bardziej potwierdza to, że prezes Dyzma włada jakąś tajemniczą siłą, której on, Krzepicki, nie zna i nie rozumie, lecz której objawy widzi na każdym kroku.

2343

— W ogień rzuciłaby się za mną — dodał chełpliwie Dyzma.

2344

— A może pan prezes się ożeni?

2345

Wzruszył ramionami.

2346

— Goła.

2347

— A Koborowo? Ona tam pewno ma jakąś część?

2348

— Na papierze to niby całe Koborowo jej własność. Ale tylko na papierze.

2349

— Zaraz, bo już nie pamiętam, dlaczego?

2350

Dyzma pokrótce wyjaśnił sytuację.

2351

Krzepicki pokręcił głową.

2352

— Hm, ciekawe…

2353

Na tym urwała się rozmowa, gdyż zadzwonił telefon. Dyrektor Wandryszewski prosił Krzepickiego, by zajrzał doń na chwilę w ważnej sprawie.

2354

Tegoż wieczora pan prezes Dyzma był na fajfie[314] u księstwa Roztockich, w pierwszym salonie nie tylko w stolicy, lecz i całego kraju. Z tego powodu Nikodem chciał nawet nałożyć frak, żeby było uroczyściej i bardziej elegancko. Ponieważ zaś „Bon-ton” wyraźnie nakazywał smoking[315], na wszelki wypadek zadzwonił do Krzepickiego i za jego radą zrezygnował z fraka.

2355

Woźny bankowy Ignacy, pełniący jednocześnie funkcję lokaja pana prezesa, otwierając przed nim drzwi oświadczył:

2356

— Jaśnie pan prezes wygląda niczym Valentino[316]!

2357

— Dobrze, co?

2358

— Wszystkie kobity: trup! — uderzył się w piersi Ignacy.

2359

To dodało Dyzmie pewności siebie. W istocie miał dużą tremę. Co innego ministrowie czy tam pani Przełęska, a co innego prawdziwa wielka arystokracja. Kiedyś, jeszcze w Łyskowie, wyobrażał sobie książąt i hrabiów tak, jak ich poznał w najpiękniejszej powieści na świecie, w „Trędowatej[317]”. Nawet śniło mu się raz, że sam jest ordynatem[318] Michorowskim i jako taki zdobywa względy młodszej panny Boczkówny, córki tego samego łajdaka Boczka. Od czasu jednak pobytu w Koborowie i zawarcia znajomości z tym zwariowanym hrabią nabrał obawy, że wszyscy arystokraci będą go traktowali na sposób Ponimirskiego.

2360

To wstrzymało go nawet na czas dłuższy przed bywaniem w domach arystokratycznych, które go zapraszały. Ograniczał się do rzucania kart wizytowych i dopiero wieczór dzisiejszy miał być pierwszą próbą.

2361

Pocieszał się myślą, że w salonie księcia Roztockiego od razu znajdzie oparcie o Jaszuńskiego i Waredę. Istotnie już w sieni ujrzał tego ostatniego, oddającego garderobę służbie.

2362

Przywitali się serdecznie i razem weszli po szerokich marmurowych schodach na pierwsze piętro, gdzie już było kilkanaście osób.

2363

Tuż przy progu stał książę Tomasz, wysoki i smagły[319] brunet o siwiejących włosach. Rozmawiał z dwoma panami po niemiecku.

2364

— Uważasz, Nikuś — poinformował Wareda — ten myszkowaty mały to baron Reintz, dyplomata berliński, rekordzista samochodowy, wiesz?…

2365

— Aha, a ten drugi?

2366

— Hrabia Hieronim Koniecpolski. Wygląda jak burłak[320] znad Wołgi, bo podobno jego matka…

2367

Nie dokończył, gdyż w tej chwili książę Tomasz spostrzegł Dyzmę i przeprosiwszy towarzyszy, zbliżył się ku nowo przybywającym.

2368

— Witam, witam, nareszcie pan prezes był łaskaw. Kiedyż, pułkowniku, ujrzymy pana w generalskich szlifach?… Proszę, panowie pozwolą…

2369

Ruchem ręki skierował ich na prawo i przedstawił tamtym Dyzmę, pułkownik znał obu od dawna.

2370

Mówiono po niemiecku. Książę podniósł pod niebiosa geniusz gospodarczy Dyzmy i raz po raz nazywał go Napoleonem ekonomicznym, na co dyplomata uprzejmie kiwał głową, a hrabia Koniecpolski przytakiwał żarliwie.

2371

Nagle z kanapy powstała wysoka i niezwykle szczupła dama. Książę przerwał swój wywód i wziął Dyzmę pod rękę.

2372

— Pozwoli prezes, że go przedstawię mojej żonie. Od dawna pragnęła pana poznać.

2373

Wyprowadził go na spotkanie chudej damy mogącej liczyć równie dobrze lat dwadzieścia pięć, jak i czterdzieści. Uśmiechnęła się już z daleka i nim książę zdążył wymienić nazwisko Nikodema, zawołała:

2374

— Ależ wiem, wiem, już mi powiedziano. Witam pana, prezesie. Jakże się cieszę, że nareszcie mam możność podania ręki człowiekowi, który uratował egzystencję rdzenia narodu, jakim jest ziemiaństwo[321].

2375

Wyciągnęła ku Dyzmie szeroką brzydką rękę z małym skromnym pierścionkiem.

2376

— Rolnictwo, rolnictwo — lekko poprawił książę.

2377

— Czyż to nie synonim? — uśmiechnęła się księżna do Nikodema.

2378

— Przepraszam państwa — skłonił się jej mąż — ale mam obowiązki gospodarza.

2379

— Czy zechce pan być przedstawiony hrabinie Koniecpolskiej? To pańska wielbicielka. Chociaż wychowała się w Wiedniu i bardzo źle mówi po polsku, żywo się interesuje naszymi sprawami. À propos[322], woli pan mówić po niemiecku czy angielsku?

2380

— Wolę po polsku.

2381

— Ach, to bardzo patriotyczne. Rozumiem pana. Można poznać języki obce, by zaznajomić się bezpośrednio z literaturą obcą, ale przecie najwyżej cenić swój własny. Na przykład Jean Ogiński… zna pan Ogińskiego?…

2382

— Bardzo mało…

2383

— No tak, przyznaję, że to trochę dziwak, lecz kto wie, czy nie stanie się jednym z zasłużonych dla ojczyzny dzięki temu odkryciu. Mianowicie lansuje on hasło: mówmy z cudzoziemcami jedynie po polsku! To ładnie, prawda? Bo istotnie, dlaczego w Paryżu czy w Londynie my musimy używać ich języka? Niechże i oni, bawiąc[323] u nas, używają naszego.

2384

— To prawda, tylko oni nie umieją…

2385

— Ach, rozumiem, teoria bankrutuje w praktyce. Toteż ma prezes rację, że Jean Ogiński jest dziwakiem.

2386

Zbliżyli się do kącika, gdzie siedem czy osiem osób, przeważnie panie, prowadziło ożywioną rozmowę.

2387

— Pozwólcie państwo — powiedziała księżna po francusku — że wam przedstawię prezesa Dyzmę.

2388

Panowie wstali i wymawiając swe nazwiska mocno ściskali ręce Nikodema. Pani Lala Koniecpolska zaszczebiotała coś uprzejmego po niemiecku, jakiś sztywny pan w monoklu[324] wypowiedział, cedząc słowa, zdanie angielskie, z którego Nikodem zrozumiał tylko swoje nazwisko powtórzone dwukrotnie.

2389

Speszył się i chciał uciec, lecz księżna już znikła, a jemu podsunięto krzesło.

2390

Usiadł, nie było innego wyjścia, i uśmiechnął się bezradnie. Zapanowała cisza i Dyzma pojął, że musi coś powiedzieć. Czuł w mózgu rozpaczliwą pustkę i złość, że zaatakowano go w trzech niezrozumiałych dlań językach. Chciał coś powiedzieć i nie mógł.

2391

Sytuację uratował tęgi łysy jegomość, siedzący obok hrabiny Koniecpolskiej, odezwawszy się:

2392

— Zatem mamy możność sprawdzenia, że fama o małomówności pana prezesa nie jest legendą.

2393

— Nareszcie coś po polsku! — wyrwało się Nikodemowi. Był tak podniecony beznadziejnością swej sytuacji, że mimo woli wypowiedział to, co, zdawało się mu, grzebie go do reszty.

2394

Towarzystwo roześmiało się i Dyzma ku swemu zdumieniu spostrzegł, że nie tylko nie popełnił gafy[325], lecz powiedział coś dowcipnego.

2395

— Pan prezes jest wrogiem języków obcych? — zapytała młoda panna o wąskich ustach i brwiach tak wyskubanych, że wyglądały jak niteczki.

2396

— Nie, bynajmniej! — ochłonął Dyzma. — Ja tylko uważam, że pan Ogiński ma rację. Trzeba znać języki obce dla literatury i dla zagranicy, a mówić po polsku.

2397

— Ach — zawołała hrabina Koniecpolska — a gdy ktosz nie potrafił?

2398

Dyzma zastanowił się i odparł:

2399

— To niech się nauczy.

2400

— Brawo, brawo — rozległy się głosy.

2401

— Tak się rozcina węzły gordyjskie — z przekonaniem zaopiniował krępy[326] brunet w złotych binoklach[327] — to ma ścisły związek z naszą godnością państwową.

2402

Sztywny pan w monoklu[328] przechylił się do siwiejącej damy i powiedział niemal głośno:

2403

— Szambelan Jego Świętobliwości znów nas poczęstuje mocarstwem. Przyszły hetman koronny!

2404

Wszyscy uśmiechnęli się, zaś krępy brunet zaoponował:

2405

— Ordynacie, żartami tych kwestii nie zbywa się. Zawsze będę twierdził, że dwie drogi prowadzą do mocarstwowego rozwoju naszej kochanej ojczyzny: podniesienie naszej godności i związki rodzinne z wielkimi rodami europejskimi. Dlatego cieszę się, że mamy dziś w naszym gronie męża stanu i człowieka czynu, który stał się moim poplecznikiem. Albowiem…

2406

Mówił dalej, a tymczasem Nikodem, korzystając z tego, że pan w monoklu poczęstował go papierosem, zapytał:

2407

— Dlaczego powiedział pan o tym panu, że to przyszły hetman?

2408

— Jak to? Prezes nie wie? To przecież poseł Laskownicki, ziemianin spod Krakowa. Ot, nieszkodliwy snobizm… Uważa się za magnata, bo żonaty z baronówną von Lidemark…

2409

—… idea myśli mocarstwowej — ciągnął Laskownicki — od wieków była pielęgnowana właśnie w naszej sferze. Nie zapominajmy, że Czarniecki przepłynął przez morze, że Żółkiewski zajął Moskwę, że Jan Warneńczyk zdobył Wiedeń…[329]

2410

— Wszystko to prawda — przerwał łysy hrabia — ale, kochany przyjacielu, dziś mamy inne czasy.

2411

— A cóż to szkodzi? Dawniej karmazynowie[330] przelewali swą błękitną krew na rubieżach, dziś my wewnątrz ojczyzny pozostaliśmy spadkobiercami idei mocarstwowej, niespożytą twierdzą, skarbnicą tej myśli!

2412

— Zdaje się — powiedziała matowym głosem siwiejąca dama — że w naszej skarbnicy pozostała niestety tylko idea.

2413

Pan w monoklu, nazwany przed chwilą ordynatem, odparł z półukłonem w stronę Nikodema:

2414

— Miejmy nadzieję, że wkrótce zapełni się bardziej konkretną treścią.

2415

Hrabina Koniecpolska z uroczym uśmiechem zwróciła się do Dyzmy:

2416

Ach, sagen Sie, bitte, Herr Praesident[331] ach, pardon[332]… Mosze mi pan powi, jak sze robi taki szwietny pomysł?

2417

— Jaki pomysł?

2418

— No, ten jenialna pomysł z te obligacja zborżowa? Nigdy nie widziałam ludzi, no… no…

2419

— Pomysłowych? — zagadnął ordynat.

2420

Mais non[333], ludzi w die Oekonomie[334] takich, jak par exemple[335] w muzice Strawiński.

2421

— Aha — wyjaśnił łysy pan — pani Lali chodzi o twórców nowych prądów!

2422

— Tak, tak — potwierdziła — jestem ciekawy, jak to sze wymiśli?

2423

Nikodem wzruszył ramionami.

2424

— Całkiem prosto. Człowiek siądzie, pomyśli i wymyśli.

2425

Dla ilustracji oparł na chwilę głowę na ręku. Wywołało to głośny śmiech całego towarzystwa. Pani w popielatej sukience, dotychczas milcząco obserwująca Dyzmę przez lorgnon, skinęła głową.

2426

Śmiech— Pan, prezesie, jest naprawdę nadzwyczajny. Pański rodzaj humoru przypomina mi Buster Keatona[336]: nieruchoma maska znakomicie podkreśla dowcip.

2427

— Pan jest sloszliwy — robiąc nieco urażoną minkę powiedziała hrabina Lala — ja pytała, czy to trudno wymiślić cosz, taki pomysł?

2428

— Nie — odparł Dyzma — całkiem łatwo. Trzeba tylko mieć trochę do myślenia…

2429

Nie mógł sobie przypomnieć, czy w „Słowniku wyrazów obcych” nazywało się to inwencją[337] czy intencją? Na wszelki wypadek zakończył:

2430

— Mieć trochę… intencji.

2431

Znowu rozległ się śmiech, a siwiejąca dama zawołała do zbliżającej się pani domu:

2432

— Jeannetto! Twój prezes jest czarujący!

2433

— No i co za esprit d’à propos[338] — dorzuciła młoda panna z oskalpowanymi brwiami.

2434

Książna była uszczęśliwiona. Wprawdzie Dyzma nie zrobił takiej furory, jak sprowadzony na poprzedni fajf[339] podobno autentyczny kuzyn Alain Gerbaulta, jednakże i dziś wszyscy byli zadowoleni z atrakcji. Świadczyło o tym wciąż rosnące koło osób, które otoczyło Nikodema.

2435

Między innymi Dyzma przywitał się ze szczupłą starą damą, którą spotkał dawniej na brydżu u pani Przełęskiej. Była to baronowa Lesner, przed którą pani Przełęska widocznie nie miała wielu tajemnic, gdyż ta zapytała z miejsca Dyzmę, czy nie wie, jak się ma „ten biedny George Ponimirski!”

2436

— Dziękuję, niezgorzej.

2437

— Ach, to pan zna Ponimirskiego? — zainteresowała się panna bez brwi.

2438

— Jeszcze jak — odparł — to mój kolega z Oksfordu. Zaczęła się rozmowa o rodzinie Ponimirskich, którą wszyscy tu dobrze znali. W pewnym momencie zabrał głos poseł Laskownicki:

2439

— Co za straszna tragedia tego domu! Wydali córkę za jakiegoś lichwiarza[340], jak on się nazywa?

2440

— Kunicki — podpowiedział Nikodem.

2441

— Straszne — ciągnął poseł — niedobrane związki małżeńskie ograbiają naszą sferę z…

2442

— Panie pośle — przerwała księżna — przepraszam, że przerywam, ale chciałam zapytać… — a gdy zbliżył się do niej, dodała szeptem: — Niech pan uważa, prezes Dyzma jest, zdaje się, spokrewniony z Ponimirskimi.

2443

Młodość, StarośćTymczasem mówiono o pani Przełęskiej. Baronowa utrzymywała, że pani Przełęska na pewno przekroczyła pięćdziesiątkę, natomiast ordynat twierdził, że nie doszła do czterdziestu pięciu. Nikodem uważał za stosowne sprostować:

2444

— Pani Przełęska ma trzydzieści dwa lata.

2445

Wszyscy ze zdumieniem nań spojrzeli, zaś łysy hrabia zapytał:

2446

— Skądże pan to wie, panie prezesie? Czy to nie za mało czasami?

2447

— Co znowu — obruszył się Dyzma — wiem z całą dokładnością. Mówiła mi to sama pani Przełęska.

2448

Powiedział to w najlepszej wierze i zdumiał się, że znowu wszyscy wybuchnęli śmiechem, a pani Koniecpolska po raz dziesiąty powtórzyła, że jest „sloszliwy”.

2449

Pomimo znacznego otrzaskania się w tym towarzystwie, Dyzma uczuł wielką ulgę, gdy spostrzegł Jaszuńskiego. Przeprosił wszystkich i poszedł ku niemu. Po chwili obaj stali we framudze okna. Jaszuński opowiadał jakąś anegdotę.

2450

— Niezwykły człowiek — rzekł poseł Laskownicki.

2451

— Z kim on tam rozmawia? — zapytała siwiejąca dama.

2452

— Ach, tak. Ten prezes Dyzma… Widać, że nawet prowadząc lekką konwersację waży w głowie poważne sprawy. Bardzo ciekawy typ.

2453

— Typ męża stanu — apodyktycznie zakończył poseł.

2454

— Wcale interesujący — dorzuciła panna bez brwi.

2455

— Czy on rzeczywiście wywodzi się z baronów kurlandzkich[341]? — zapytała siwiejąca dama.

2456

— O tak — potwierdził Laskownicki, mający ambicję heraldyka — z całą pewnością.

2457

— Zupełnie comme il faut[342] — zakończyła księżna.

2458

Nikodem wcześnie wrócił do domu i położył się do łóżka. Początkowo rozważał swoje sukcesy z przyjęcia u księstwa Roztockich.

2459

Poznał całą najwyższą arystokrację, która przyjmowała go z uznaniem. Otrzymał kilka zaproszeń na różne daty. Miał je zanotować w pugilaresie[343], gdyż postanowił bywać w jak największej ilości domów. Zaszkodzić to nie może, a pomóc może.

2460

W gruncie rzeczy nie nabrał wygórowanego zdania o arystokracji.

2461

„Głupki — myślał — dość im byle co powiedzieć, a już zachwycają się, jakby człowiek Amerykę odkrył”.

2462

Nie znaczyło to, by zdecydował się na zmianę taktyki, której zawdzięczał famę niezwykle małomównego.

2463

ListRozmyślania na te tematy wybiły go ze snu. Przewracał się z boku na bok, palił papierosy jeden po drugim i wreszcie zapalił światło.

2464

Przyszło mu na myśl, czy by nie przejrzeć listów Niny…

2465

Miał ich trzy duże paczki, prawie wszystkie nie otwarte. Położył się znowu i zaczął je czytać. Powtarzało się w nich to samo: miłość, tęsknota, nadzieje, prośby o przyjazd, no i wszędzie długie wywody psychologiczne.

2466

Były tak nudne, że po kilkunastu minutach zrzucił je na podłogę i znowu zgasił światło.

2467

Myślał o kobietach, jakie spotkał w życiu. Nie było ich wiele i musiał w duchu przyznać, że żadna z nich nie zajęła mu tyle czasu i myśli, co Nina. Wspomniał o Mańce z Łuckiej. Pewno już całkiem zeszła na psy, a może i do książeczki się dochrapała[344]… W gruncie rzeczy szkoda dziewczyny… Co by też powiedziała, gdyby dowiedziała się, że ich były sublokator jest teraz takim grubym fiszem[345]… Otworzyłaby gębę od ucha do ucha…

2468

Bo z tych pań, co spotkał w salonie u księcia Roztockiego…

2469

„No, i te leciały na mnie, ale prawdę powiedziawszy, nie wiedziałbym, co z taką robić… Chociaż wszystkie jednakie. Byle zdrowy chłop, jak się patrzy, każdej da radę…”

Rozdział jedenasty

2470

Posiedzenie rady nadzorczej banku otworzył pan prezes Dyzma, po czym sekretarz Krzepicki odczytał porządek dzienny i głos zabrał dyrektor Wandryszewski.

2471

Zebrani w liczbie kilkunastu osób w skupieniu słuchali sprawozdania, z którego wynikało, że pierwszy okres działalności Banku Zbożowego całkowicie potwierdził pokładane w nim nadzieje, czego dowodem jest wzmożenie obrotów w rolnictwie, masowe zakupy nawozów sztucznych, maszyn rolniczych, instalacji mleczarskich itp. Podniesienie ceny zbóż, jak wynika z zestawień, znakomicie wpłynęło na ogólne rozbudzenie życia gospodarczego w kraju, który wielkimi krokami zbliża się do likwidacji kryzysu ekonomicznego, co zawdzięcza genialnemu eksperymentowi naszego zasłużonego prezesa Nikodema Dyzmy i jego sprężystemu kierownictwu polityki rolnej.

2472

Rozległy się brawa i prezes, podniósłszy się z miejsca, kłaniał się na wszystkie strony członkom rady nadzorczej.

2473

Przystąpiono właśnie do szczegółowych sprawozdań, gdy wszedł na palcach woźny i wywołał sekretarza Krzepickiego. Po chwili ten powrócił i pochylił się nad uchem prezesa.

2474

— Panie prezesie, przyjechała hrabina Koniecpolska.

2475

— Koniecpolska? Czegóż ona chce znowu?

2476

— Chce parę słów zamienić. Ładna kobita. Niech pan prezes poprosi dyrektora departamentu Marczewskiego, by pana zastąpił, i niech pan wyjdzie.

2477

— Czy to wypada?

2478

— Wypada. Nic już tu ważnego nie ma, a wnioski przyjmą bez dyskusji.

2479

— No dobrze. Ale co im powiedzieć?

2480

— Może pan powiedzieć, że musi pan przyjąć jakiegoś etranżera[346].

2481

— Kogo?

2482

— Wszystko jedno, przecie pytać nie będą, etranżera.

2483

Nikodem kiwnął ręką, przerywając urzędnikowi czytanie.

2484

— Bardzo panów przepraszam, ale mam ważnego interesanta, pana Etranżera. Może pan dyrektor Marczewski mnie zastąpi?

2485

— Ależ prosimy, prosimy.

2486

Dyzma ukłonił się i wyszedł.

2487

— Gruby pan w czarnych okularach pochylił się ku sąsiadom i rzekł półgłosem:

2488

— Ten Dyzma to ciągle głową kręci. Kanclerski łeb!

2489

— Niestrudzona sztuka!

2490

W małym saloniku, stanowiącym poczekalnię, Dyzma ujrzał hrabinę Koniecpolską, lecz w takim stroju, że z trudem ją poznał.

2491

Miała na sobie brezentową kombinezę[347] automobilową[348] i skórzany hełm, połyskujący na czole okularami. Przywitała Nikodema z rozmachem i kalecząc niemiłosiernie wyrazy oświadczyła, że przyjechała doń specjalnie, by go zabrać na wieś.

2492

Zdziwił się tym bardzo. Nie miał najmniejszej ochoty jechać, tym bardziej że na wieczór umówił się z Waredą. Jednakże pani Lala nie należała do ustępliwych. Zapowiadała niespodziankę, a gdy i to nie skutkowało, powiedziała wręcz, że jej mąż wyjechał za granicę, przy czym zrobiła do Dyzmy zachęcające „oko”.

2493

Nie umiał się wykręcić. Musiał przejść do swego mieszkania, przebrać się i zgodnie z instrukcją pani Lali zabrać pidżamę. Ignacemu kazał poinformować Krzepickiego o wyjeździe i zszedł ze schodów.

2494

Pani Koniecpolska siedziała już przy kierownicy dwuosobowej półwyścigówki bez drzwiczek, który to szczegół nie wydał się Dyzmie specjalnie zachęcający do podróży.

2495

Ruszyła z miejsca szalonym tempem, omal nie przejechała policjanta na zbiegu ulic i, szczerząc zęby do swego nieco wystraszonego pasażera, dodała gazu. W kilka minut byli na rogatce[349]. Zaczynała się tu droga prosta jak strzała i świeżo wyasfaltowana, toteż pani Lala zwiększyła szybkość do stu dwudziestu.

2496

— Przijemni? — zapytała.

2497

— Nie — odparł szczerze.

2498

— Dlaczego?

2499

— Za szybko, oddychać trudno…

2500

Zwolniła.

2501

— Pan nie lubi szybkość?

2502

— Nie lubię.

2503

Roześmiała się.

2504

— A ja szalenie. W zeszli roku w Műnchen na rajdzie automobilowim ja wziela za szybkość druga nagroda, wtedy wyciągała…

2505

Przerwał jej głośny trzask. Nacisnęła hamulec i zatrzymała wóz na skraju szosy.

2506

— Co się stało?

2507

— Kicha nawaliła! — śmiała się, wyskakując z auta.

2508

— No, panie, pomagać, pomagać…

2509

Pomógł jej odśrubować zapasowe koło i ustawić lewarek[350] pod osią. Gdy już byli gotowi do drogi, zawołała:

2510

— Szakrew! Brwia mi w oko zalazła!

2511

Roześmiał się.

2512

— Chyba rzęsa?

2513

Ofuknęła go:

2514

— Cicho, wszistko jedno! Proszę mi zobaczyć i poprawić, bo ręce mam brudny.

2515

Zajrzał. Istotnie jeden włosek rzęs bardzo długich zachylił się i drażnił powiekę.

2516

Już wyciągnął rękę, by palcem usunąć przeszkodę, gdy dostał lekkiego klapsa.

2517

— Kto widział ręka, pan tem ma brudny…

2518

— No więc czym? — zapytał zdumiony.

2519

— Ach, taki mądry człowiek, taki głuptas! Ustami!

2520

Roześmiał się.

2521

— Ano, to tym lepiej.

2522

Przesunął kilkakrotnie wargami po drgającej powiece.

2523

— Już dobrze?

2524

Kiwnęła głową.

2525

— W to oko dobrze, a teraz drugie.

2526

— Jak to? I w drugim nieporządek?

2527

— Jeszcze nie — śmiała się — ale może być później.

2528

Nadstawiła drugie oko, a kiedy zaczął ją całować, przywarła ustami do jego warg.

2529

— Przijemni? — zapytała.

2530

— Tak — odparł.

2531

— No, to jazda!

2532

Jednym susem znalazła się w aucie.

2533

— Siadać! Siadać!

2534

Maszyna ruszyła pełnym gazem.

2535

„To choroba! — pomyślał Dyzma. — Te baby to by człowieka zjadły…”

2536

Właśnie wyjeżdżali z lasku, gdy dopędzili inny wóz. Pani Lala krzyknęła coś po francusku. Dwie młode panny odpowiedziały radosnymi nawoływaniami. Jakiś czas oba samochody szły równo, przy czym panny przyglądały się Dyzmie, a on im. Wyglądały na przystojne, chociaż trudno było za to ręczyć, gdyż obie miały okulary automobilowe, zakrywające niemal pół twarzy.

2537

— Kto to? — zapytał pani Lali.

2538

— Panna Ikś i panna Igrek — zaśmiała się w odpowiedzi.

2539

— Nie rozumiem.

2540

— Bo i nie trzeba. Po cio wszystko rozumieć? Przekona się pan w Borowie.

2541

— To one też jadą do pani?

2542

— Aha!

2543

— To tam więcej osób będzie?

2544

— O nie. Jaki pan ciekawy. Zobaczy pan. Mówiłam: niespodzianka.

2545

Był zły i najeżył się wewnętrznie.

2546

Sądził, że hrabina Koniecpolska zabrała go tylko dlatego, że jej mąż wyjechał, w tym przekonaniu utwierdził go tym mocniej wypadek z rzęsą, a tymczasem dowiaduje się, że nie będą sami…

2547

Istotnie, gdy skręcili z szosy w boczną drogę między nisko strzyżone żywopłoty, ujrzał duży pałac, przed podjazdem którego stało kilka samochodów.

2548

Na tarasie w trzcinowych fotelach siedziało coś sześć czy siedem pań. Gdy wóz pani Lali zatrzymał się, wszystkie zbiegły po schodach, hałaśliwie witając panią domu i z ciekawością przyglądając się Dyzmie, którego całkiem speszyła jednopłciowość towarzystwa.

2549

Ach, więc tak wygląda silny człowiek! — zawołała z egzaltacją utleniona[351] dama o silnie podkreślonych oczach.

2550

Dyzma nastroszył się i skłonił w milczeniu. Pani Koniecpolska przeprosiła towarzystwo i pobiegła przebrać się. Tymczasem pozostałe panie otoczyły Nikodema.

2551

— Czy pan, panie Nikodemie, jest zwolennikiem Obrządku Zachodniego? — zapytała rzeczowo przysadkowata brunetka.

2552

Dyzma ze zdziwieniem spojrzał jej w oczy.

2553

— Nie rozumiem, o co pani chodzi.

2554

Religia— Niech się pan nie krępuje — uspokoiła go szczupła, blada panna o rozmarzonych oczach — my wszystkie jesteśmy wtajemniczone.

2555

„Źle ze mną — pomyślał Dyzma — strugają ze mnie wariata”.

2556

— Tak — potwierdziła brunetka — tylko że my nie wiemy, czy pan należy do białego kościoła czy do czarnego?

2557

— Jestem katolik — odparł Dyzma po chwili wahania.

2558

Ogólny śmiech speszył go jeszcze bardziej. Klął w duchu siebie, że dał się namówić na wyjazd.

2559

— Ależ nie, panie prezesie — cieszyła się utleniona dama — pan jest niezrównany! Czy każdy silny człowiek musi uważać kobiety za zbyt niepoważne do rozmowy o rzeczach natury wyższej?

2560

— Pan prezes jest tajemniczy.

2561

— Nie, tylko nie wiem, o co paniom rozchodzi się.

2562

— No, dobrze — powiedziała brunetka — niech więc pan zaopiniuje, czy panna Rena — wskazała bladą panienkę — czy panna Rena może być dobrym przewodnikiem astralnych fluidów?

2563

Nikodem spojrzał na pannę Renę i wzruszył ramionami.

2564

— A skąd ja mogę wiedzieć?

2565

— Rozumiem, ale sądzi pan?

2566

— Jeżeli drogę zna, to może.

2567

Zaległo milczenie. Panie spoważniały.

2568

— Mówi pan o drodze ezoterycznej? — zapytała brunetka.

2569

— Tak — odparł Nikodem, postanawiając sobie zaraz po powrocie zajrzeć do słownika, by dowiedzieć się, dokąd prowadzi droga ezoteryczna.

2570

Tymczasem nadjechało auto dwóch panien, które minęli na szosie.

2571

Nowe powitania i prezentacje. Dowiedział się, że to panna Iwona (starsza) i panna Marietta (młodsza) Czarskie. Poszły zaraz przebrać się.

2572

Zabobony, Nauka, Duch— Bardzo miłe panienki — zauważyła utleniona dama — przy czym jestem zdania, że Marietta jest świetnym materiałem na medium[352]. Jej pogoda, połączona z subtelną nerwowością, daje amalgamat[353] niezwykle czuły, nie uważa pan, panie prezesie?

2573

— Owszem, dlaczego…

2574

— Nie odmówi mi pan — atakowała go dalej — i zrobi pan z nią eksperyment? Mam wrażenie, że pańska wola przełamie z łatwością spiralną reakcję samowiedzy. Imperatyw nakazu zdolny jest zanimować[354] nawet takie potencjalne uwarstwienia sił wyższych, o istnieniu których dotychczas sam subiekt czy też obiekt, jeśli pan woli, nie miał choćby objawów czwartego stopnia. I właśnie flagracje intuicyjne…

2575

Na szczęście wróciła pani Koniecpolska i Dyzma otarł pot z czoła.

2576

— Tylko baczność, moje panie — zawołała stojąc w progu — bo nasz gość nie cierpi, kiedy mówi się w językach obcych! Dzień dobry… Dzień dobry…

2577

Witała się wesoło. Po chwili zjawił się służący zapraszając na śniadanie.

2578

Szczęściem Dyzmy wielomówność towarzystwa uwalniała go od dłuższych oracji. Wystarczało od czasu do czasu odczepić się kilku monosylabami. Rozmawiano przeważnie o modach i o projektach na jesień. Tylko rzeczowa brunetka wciąż powracała do tych dziwacznych spraw, które Dyzma początkowo brał za mistyfikację, a które naprowadziły go w końcu na domysł, że wszystko to musi mieć jakiś związek z wirującymi stolikami.

2579

Była już czwarta, gdy wstano od stołu. Ponieważ panie wypiły sporo wina i koniaku, nastrój był niezwykle ożywiony, graniczący niemal z frywolnością[355], na tle której pełna godności i zamyślenia powaga Nikodema wyróżniała się dodatnio.

2580

Znowu przeniesiono się na taras, sprzed którego znikły już samochody, widocznie odprowadzone do garażu. Część towarzystwa rozbiegła się po pałacu i parku, natomiast pani domu wzięła Dyzmę pod rękę i zaprosiwszy przysadkowatą[356] brunetkę, którą nazwała Stellą, zaprowadziła ich do małego saloniku. Nikodem domyślał się, że teraz dowie się nareszcie o celu swego przyjazdu.

2581

Istotnie pani Koniecpolska zrobiła minkę bardzo serio i podczas gdy panna Stella rzeczowo zapaliła papierosa, założywszy nogę na nogę, zaczęła mówić, przy czym kaleczyła niemiłosiernie wyrazy i wtrącała moc określeń w obcych językach.

2582

Mówiła o jakimś objawieniu, które — o ile zrozumiał Dyzma — nakazywało zbudować w Polsce lożę, gdyż w wielu krajach takie loże są, a tu dotychczas nie. Loża ma być na dwanaście pań i na jednego pana. Panie będą się nazywały Pątniczkami[357] Trzypromiennej Gwiazdy, zaś pan — Wielkim Trzynastym. On będzie rządził w Loży trzema prawami: życia, miłości i śmierci. W którym teatrze loża ma być wybudowana — pani Koniecpolska nie powiedziała.

2583

Następnie zabrała głos panna Stella. Ta już gadała tak niezrozumiale, że Nikodem prawie nic nie zrozumiał. To zdawało mu się, że mają założyć jakby klasztor, to znów, że szajkę szantażystów czy handlu żywym towarem, bo była mowa o „wciąganiu bodaj podstępem młodych dziewcząt”, o „wymuszaniu spirytualnym”, o „odwiecznym prawie niewolnictwa” itp.

2584

Jedno zmiarkował[358], że hrabina jest w tym całym interesie mniejszą szyszką niż panna Stella.

2585

Znowu zaczęła mówić pani Koniecpolska.

2586

Wyjaśniła, że powzięły postanowienie zwrócenia się do Nikodema z prośbą, by zechciał zostać Wielkim Trzynastym. Doszły bowiem do przekonania, że on najbardziej godny jest tej władzy, jako człowiek potężnej, nieugiętej woli i głębokiego umysłu. Że on tylko może sprawiedliwie władać nad Lożą prawami życia, miłości i śmierci, tymi trzema promieniami, które składają się na tajemnicę Powszechnego Zakonu Szczęścia.

2587

Dyzma był wściekły. Siedział z rękoma w kieszeniach i ponuro milczał. Przysięgał sobie w duchu ani palcem nie dotknąć tej afery. Po diabła mu to? Czy po to dochrapał się takiego stanowiska i takiej forsy, żeby teraz wleźć do kryminału? O, nie!

2588

Toteż gdy w pewnym momencie obie panie wstały, a panna Stella grobowym głosem zapytała:

2589

— Mistrzu, czy zgadzasz się przyjąć święcenia Wielkiego Trzynastego?

2590

Odparł krótko.

2591

— Nie. Nie zgadzam się.

2592

Zdumienie i smutek odbiły się na ich twarzach.

2593

— Ależ dlaczego?

2594

— Nie mogę.

2595

— Czy są jakieś przeszkody hermetyczne[359]? — zapytała tajemniczo brunetka.

2596

— Mam swoje powody.

2597

Hrabina Koniecpolska załamała ręce.

2598

— Mistrzu! Wyjawić nam, może to jakie glupstwy?

2599

— Eee tam — machnął ręką — ja nie znam się na tych rzeczach.

2600

Brunetka oburzyła się:

2601

— Pan? Pan się nie zna? Proszę, Mistrzu, z nas nie żartować! Zresztą pani Lala ma objawienie, że tylko pan może być Wielkim Trzynastym.

2602

— Kiedy ja nie mam czasu! — irytował się Dyzma.

2603

— Mistrzu, to panu tak mało czasu zajmie. Przecie misteria[360] będą odbywały się tylko raz na miesiąc.

2604

— Nie chcę.

2605

Obie panie spojrzały na siebie z rozpaczą.

2606

Nagle brunetka podniosła ręce do góry i zawołała tragicznym szeptem:

2607

— Imieniem Wszechmogącego Zakonu zaklinam ciebie: otwórz serce dla Trzech Promieni Wiekuistych!

2608

Pani Lala skrzyżowała ręce na swoim wydatnym biuście i z nabożeństwem pochyliła główkę.

2609

Nikodem trochę przestraszył się. Na ogół nie był przesądny, lecz na wszelki wypadek wolał nie odrzucać możliwości istnienia kobiet o „złym oku”, które mogą urok na człowieka rzucić.

2610

Przysadkowata panna Stella miała takie niesamowite oczy i tak je wlepiała w niego, że zrobiło się mu nieprzyjemnie.

2611

Poskrobał się w ciemię[361].

2612

— Tak zaraz bez namysłu nie mogę… Trzeba się zastanowić….

2613

Brunetka z triumfem spojrzała na panią Lalę i zawołała:

2614

— Ależ naturalnie! Niech Mistrz rozkazuje! Chociaż wiemy od pana Terkowskiego, który jako wtajemniczony twierdzi, że pan posiada tajemniczą moc, a zatem…

2615

— Co tam Terkowski wie — przerwał Dyzma zły, że nie udaje mu się wykręcić — ja sam nie wiem, o co właściwie się rozchodzi, co ma być…

2616

— W tej chwili, Mistrzu! — zatrzymała go brunetka i sięgnęła do torebki — w tej chwili dam Mistrzowi statut Loży i Wyznanie Trzech Kanonów Wiedzy.

2617

Wydobyła z torebki małą broszurkę i kilka arkuszy zapisanych maszynowym pismem, podając to wszystko Nikodemowi.

2618

— Doskonale! Pan, Mistrzu, rozejrzy się w tym. Dwie godziny wystarczą, prawda, Lalu? Zatem żegnamy, zostawimy tu pana samego. O siódmej, przed obiadem, zgłosimy się, by z ust Mistrza usłyszeć decyzję ostateczną. Niech Mądrość Gwiazdy prostuje drogi twoich myśli!

2619

Obie skłoniły się i w milczeniu wyszły.

2620

— Powariowały baby! Ciężka cholera! — zaklął Dyzma i z rozmachem cisnął trzymane w ręku papiery w kąt pokoju.

2621

Był w szczerym[362] kłopocie. Wszystko to spadło nań tak niespodziewanie, a pachniało jakimś ni to grubym szwindlem, ni to kombinacją z duchami.

2622

„Że też tym ludziom takie rzeczy w głowie. Forsę mają, znaczenie mają, a wymyślili jeszcze coś takiego! Z byka baby spadły czy co”!

2623

Rosła w nim złość, że podstępem dał się zwabić tutaj. Gdyby to było w Warszawie, poszedłby do domu i już…

2624

Jednakże trzeba było zobaczyć, co tam stoi w tych papierach.

2625

Podniósł broszurę i zaklął: była drukowana po francusku. Byłby ją znowu rzucił na ziemię, gdyby nie winieta, a raczej rysunek. Ten go zaciekawił.

2626

Wyobrażał dużą salę bez okien. W pośrodku na tronie siedział chudy facet z czarną brodą i z zamkniętymi oczyma. Nad jego głową jaśniała trzypromienna gwiazda i trzy płonące pochodnie. Dookoła plackiem na ziemi leżały nagie kobiety.

2627

Policzył końcem zapałki.

2628

„Dwanaście!… Aha, to niby te pątniczki… A tym facetem to ja mam być… Co za cholera”!

2629

Przerzucał kartki. Na ostatniej też był rysunek, na widok którego wzdrygnął się: przedstawiono tu kozła o dwunastu rogach, kozła z twarzą ludzką.

2630

Dyzma teraz już nie miał wątpliwości: „Diabeł”.

2631

Nie należał do wierzących ani do praktykujących, jednakże teraz uznał za stosowne przeżegnać się, po czym na wszelki wypadek chwycił się za guzik.

2632

„Fu, świnie”!

2633

Z kolei zabrał się do maszynopisu i z ulgą skonstatował[363], że jest sporządzony w języku polskim.

2634

Czytał bardzo uważnie. Niektóre ustępy po dwa i trzy razy, a pomimo to wielu rzeczy nie rozumiał, głównie dlatego, że nie znał znaczenia całej masy wyrazów.

2635

Skombinował z całości, że chodzi o stwarzanie „zrzeszeń siostrzanych”, że celem takiego zrzeszenia ma być zbliżenie się do ideału trzech praw: życia, miłości i śmierci, że najwięcej mądrości zyskuje się przez rozkosz ducha, ciała i rozumu, że w tym celu dwanaście pątniczek musi pojąć jakąś Łaskę Niewolnictwa i wybrać Dziewicę Orędowniczkę, która wyszuka Pana Woli, Mistrza Gwiazdy, Dawcę Zrozumienia, którego to nazywać będą Wielkim Trzynastym.

2636

Tu dowiedział się, że wybraniec taki musi odznaczać się wybitnymi talentami, być człowiekiem mądrym, twórczym, płodnym, a przede wszystkim człowiekiem niesłychanie silnej woli i pełni zdrowia fizycznego.

2637

Wielki Trzynasty funkcje swoje pełni przez lat trzy, po czym wybierają następnego. Paragraf ten zawierał adnotację, że Wielki Trzynasty ma prawo bezwzględne rozkazywania Pątniczkom, a nieposłuszeństwo karać może według uznania. Natomiast za zdradę tajemnic Loży jest tylko jedna kara: śmierć.

2638

Następowały opisy obrzędów, gdzie była mowa o zespoleniu duchem i ciałem, o piciu wina, modlitwach i rozmowie ze zmarłymi.

2639

Na końcu były ostrzeżenia przed porównywaniem Zakonu z kultami czarnej czy białej magii.

2640

Nikodem złożył maszynopis i zamyślił się.

2641

Niewątpliwie wszystko to było jakąś sitwą[364], gdzie nie obchodzi się bez diabła. Dużo dałby za to, żeby mógł o tym wiedzieć przed wyjazdem z Warszawy. Ho, ho, wówczas i dziesięć hrabin nie potrafiłoby wyciągnąć go tutaj, ale teraz?…

2642

Kto wie, co te „pątniczki” z nim zrobią, jeżeli odmówi?… Wtajemniczyły go i w obawie, by ich nie wsypał, gotowe mu jaką krzywdę zrobić… Przecie tu powiedziane, że za zdradę mogą ukatrupić.

2643

„Ot, przyczepiły się, ścierwo”!

2644

Wpakował ręce w kieszenie spodni i chodził po pokoju. Przyszło mu na myśl, że z drugiej strony rzecz jednak nie wygląda tak strasznie. Bo jeżeli on tam będzie głównym, jeżeli odeń będą wychodzić rozkazy… Co zaszkodzi spróbować?

2645

„W każdym razie lepsze to, niż żeby miały dosypać mi jakiej trucizny czy zrobić na mnie machlojkę[365] z diabłem”.

2646

Jeżeli z każdą minutą skłaniał się bardziej ku przyjęciu dziwacznej propozycji, odgrywała w tym rolę i pewnego rodzaju ciekawość: co też to będzie? Obawę, czy potrafi być tym całym „trzynastym” i do tego „wielkim”, uspokajała notatka w maszynopisie, zaznaczająca, że Mistrz jest duchowym przewodnikiem Loży, zaś formalne kierownictwo i celebracja[366] obrzędów spoczywa na barkach siostry Orędowniczki.

2647

Gdy z wybiciem siódmej zapukano do drzwi, był już gotów z postanowieniem.

2648

Zaniepokoiło go to, że teraz zjawiła się tylko panna Stella. Obecność hrabiny Koniecpolskiej z jej żywymi ruchami i roześmianymi oczyma dodawała bowiem całej historii bardziej ziemskiego charakteru. Natomiast brunetka miała w sobie coś demonicznego, a nadto robiła wrażenie bardzo uczonej i surowej.

2649

Zamknęła drzwi za sobą i Nikodem odniósł nagle takie wrażenie, jak człowiek, który w pustym zaułku spotka uzbrojonego w gruby kij przeciwnika.

2650

— Już siódma — wymówiła prawie barytonem.

2651

— Siódma? — uśmiechnął się Dyzma. — Rzeczywiście, jak ten czas leci…

2652

— Jakaż jest pańska decyzja? Spodziewam się, że nie odrzucasz nakazu objawień?

2653

— Nie, nie odrzucam — zapewnił Nikodem.

2654

— Zatem stoję przed Wielkim Trzynastym, przed moim panem i rozkazodawcą.

2655

Pochyliła się nisko, tak nisko, że rozłożyste jej biodra wraz z suto[367] uposażonym otoczeniem wysunęły się ku górze, do złudzenia przypominając bizantyńską kopułę.

2656

Nagle wyprostowała się i głosem patetycznym wyrzuciła z siebie jakieś pytanie po łacinie, po czym wpiła w Dyzmę wzrok żądający odpowiedzi.

2657

Nikodem skurczył się w sobie i z rozpaczą pomyślał:

2658

„Czego ta wydra jeszcze czepia się!…”

2659

Panna Stella przeczekała chwilę i powtórzyła łacińskie pytanie. Nie było wyjścia. Trzeba było coś odpowiedzieć. Nikodem gorączkowo przebiegał myślą wszystkie strzępy słów łacińskich, jakie znał z kościoła i ze szkoły. Nagle rozjaśniła się mu dusza i odpowiedział:

2660

Terra est rotunda[368].

2661

Nie pamiętał już, co to znaczy. Tym mniej wiedział, czy jego odpowiedź ma jakiś związek z pytaniem, lecz chociaż cały zlany był zimnym potem, cieszył się, że przecież coś odpowiedział po łacinie, i to widocznie nie bez sensu, gdyż brunetka znowu głęboko się pochyliła, i krzyżując ręce na piersi, odparła:

2662

— Wola twoja, Mistrzu.

2663

Następnie otworzyła drzwi i całkiem już zwykłym głosem oznajmiła, że obiad jest podany.

2664

Obiad był suty i wykwintny. Zastanowiło Dyzmę tylko to, że nie dano do stołu nawet wina, gdy zaś jedna z hrabianek Czarskich kapryśnie dopominała się o „kroplę czegoś mocniejszego dla animuszu”, pani Koniecpolska z uśmiechem, lecz stanowczo odmówiła:

2665

— Nie, moja złota, teraz nie. Nie spiesz się.

2666

Zresztą w ogóle nastrój stał się poważniejszy. Na twarzach wystąpiły rumieńce, niektóre panie ze zdenerwowania nic nie jadły. W spojrzeniach uparcie wracających do Nikodema błyskały ogniki niepokoju.

2667

Gdy przeszli do buduaru[369] na czarną kawę i służba oddaliła się, pani Lala wyjrzała do sąsiedniego pokoju, by upewnić się, że nikt ich nie podsłuchuje, po czym dała znak brunetce. Ta wstała i wśród ogólnej ciszy zaczęła mówić:

2668

— Szanowne panie, zanim będę mogła was nazwać siostrami, szanowne panie i ty, panie — nisko ukłoniła się Dyzmie — teraz rozejdźcie się do swych pokojów, by oddać się kontemplacji, by duchem i ciałem przygotować się do wielkiego misterium, które rozpocznie się punktualnie o północy. Macie w samotności oczyścić myśli wasze od spraw powszednich, macie zdjąć odzież pospolitą i przywdziać szaty białe, które znajdziecie przygotowane. Tak gotowi, macie czekać na mnie, która po każde z was przyjdzie. Rozejdźcie się i czuwajcie.

2669

Wypowiedziawszy to, sama skierowała się ku wyjściu. Jeszcze w drzwiach stanęła, by złożyć pokłon Nikodemowi, i znikła. Za nią w tenże sposób rozeszły się wszystkie. Pani Koniecpolska zaprowadziła Dyzmę do przeznaczonego dlań pokoju i pożegnała go milczącym skinieniem głowy.

2670

„To choroba! — pomyślał. — Pewno będą duchy wywoływać albo co”.

2671

Rozejrzał się. Spodziewał się, że i w tym pokoju znajdzie coś niezwykłego, lecz zawiódł się. Urządzenie niczym nie wyróżniało się, jedynym zaś przedmiotem intrygującym była czarna płaska walizka, stojąca na biurku.

2672

Po sutym obiedzie myśl pracowała leniwie i Nikodem rozciągnął się na sofie, by spokojniej rozważyć swoją sytuację.

2673

Nie odstępowało go uczucie niezadowolenia i obawy przed północną uroczystością. Pojęcia nie miał, jaką rolę będzie musiał w tym wszystkim odegrać. Co każą mu robić? Wprawdzie ma tam być główną personą, ale nie wie, czego od głównej persony te baby będą wymagały… Zresztą wszystko jest możliwe: a jeżeli każą mu wywołać diabła?

2674

— Tfu! — splunął na dywan.

2675

Przyszło mu do głowy, że ostatecznie może wykręcić się chorobą. Na przykład reumatyzm. Już raz oddał mu doskonałe usługi w Koborowie…

2676

Przypomnienie Koborowa rozrzewniło go. Jakaż tam cisza, spokój, dobre żarcie, żadnej roboty… No i Nina… Ta lubiła całować się!

2677

Stwierdził, że jednak w Koborowie było najlepiej, zwłaszcza po wyjeździe Kasi. Diabli nadali ten cały projekt Kunickiego, przez który wrobił się na prezesa banku…

2678

Uśmiechnął się do siebie.

2679

„No, bracie, nie narzekaj, nie narzekaj, naprawdę to nie ma na co!”

2680

Myśl snuła się coraz wolniej, obfita doza pokarmu zrobiła swoje. Nikodem zasnął.

2681

Spał tak twardo, że nie słyszał pukania do drzwi, nie słyszał kroków panny Stelli ani trzasku zamka w czarnej walizce. Dopiero gdy mocno potrząsnęła jego ramieniem, otworzył oczy.

2682

Od razu przypomniał sobie, gdzie się znajduje. Przed nim stała brunetka, trzymając coś, jakby szlafrok z białego jedwabiu na czerwonej podszewce.

2683

Zerwał się na równe nogi i przetarł powieki.

2684

— Już czas, Mistrzu! — wyszeptała panna Stella.

2685

— Czas?

2686

— Tak. Wszystkie już czekają. Proszę przebrać się w habit.

2687

— Jak to? — zdziwił się. — Przy pani?

2688

— Nie, ja wyjdę. Tylko proszę zdjąć wszystko i nałożyć habit i te oto sandały.

2689

Wskazała mu czerwone miękkie pantofle ze złotą gwiazdą, wyhaftowaną na noskach, po czym wyszła na palcach.

2690

Dyzma zaklął, lecz nie zwlekał. Po kilku minutach był gotów. Szlafrok, jak i pantofle okazały się nieco za obszerne. Chłodny dotyk jedwabiu do nagiej skóry działał orzeźwiająco.

2691

Spojrzał do lustra i nie mógł powstrzymać się od śmiechu. Szlafrok sięgał do ziemi, lecz rozcięte rękawy i duży dekolt sprawiały dziwaczne wrażenie.

2692

Brunetka zjawiła się znowu. Wzięła go za rękę i w milczeniu wyprowadziła na ciemny korytarz. Dokoła panowała zupełna cisza. Szli kilka minut, później były jakieś schody i znowu korytarz. Przy jego końcu panna Stella zatrzymała się i trzykrotnie zapukała w drzwi, te uchyliły się z lekka. Przesunęli się do jakiegoś ciemnego pokoju, drzwi za nimi zamknęły się, jakby same, i Dyzma usłyszał dźwięk klucza przekręcanego w zamku, a po chwili głos pani Koniecpolskiej:

2693

— Wszystko w porządku. Wszędzie drzwi pozamykane, służbie zakazałam wstępu do pałacu aż do południa.

2694

— Dobrze — odparła brunetka, nie puszczając ręki Nikodema — teraz wejdź i zajmij swoje miejsce.

2695

Teraz Dyzma spostrzegł, że pani Lala była również w białym szlafroku, gdyż wchodząc odsłoniła na chwilę ciężką kotarę, skąd padła smuga purpurowego światła.

2696

Z kolei i panna Stella znikła za kotarą, polecając jemu czekać na siebie.

2697

Zza kotary dobiegł Nikodema szmer rozmowy. Czas mu się dłużył, zbliżył się więc, by zajrzeć do środka, gdy nagle kotara rozsunęła się, a na progu stanęła brunetka w białym szlafroku, pochylona w niskim, długim pokłonie.

2698

Był to dużych rozmiarów pokój, pozbawiony wszelkich mebli i całkowicie wysłany dywanami, na których rozrzucone leżały całe stosy ozdobnych poduszek. Tylko w środku stał wielki złocony fotel obity czerwonym atłasem, nad nim paliły się trzy świece.

2699

Nadto od sufitu zwieszała się ampla[370], zalewająca wszystko purpurowym światłem.

2700

Po obu stronach fotela ujrzał wszystkie panie w takich samych białych szlafrokach.

2701

Na przeciwległej ścianie rozciągnięte było wielkie prześcieradło z naklejoną na nim trzypromienną złotą gwiazdą, pod którą nalepiony był napis wycięty z czerwonego papieru.

2702

Napis głosił:

2703

Terra est rotunda.

2704

— Wnijdź[371], o panie! — zawołała panna Stella i usunąwszy się z drogi, podprowadziła Nikodema do przeznaczonego dlań tronu.

2705

Gdy usiadł, panie otoczyły fotel półkolem, zaś panna Stella wystąpiła na środek i zaczęła:

2706

— Wtajemniczeni! Wy, Pątniczki Trzypromiennej Gwiazdy, i ty, Mistrzu, na którego piersi wkrótce zabłyśnie symbol wiedzy, władztwa i szczęścia. Oto ja, wasza siostra Orędowniczka, niegodnymi wargami oznajmiam wam godzinę otwarcia trzydziestej trzeciej Loży Zakonu Trzypromiennej Gwiazdy, której hasłem z woli Wielkiego Trzynastego będzie pełna głębokiej myśli sentencja: Terra est rotunda! Wiąże się z tym wiara, że Zakon nasz opanuje całą ziemię, nadzieja, że Loża nasza stanie się jednym z mocnych ogniw w tym łańcuchu, i wskazanie, że my, żyjący na globie ziemskim ludzie, zamknąć się musimy w jego kręgu. Zaznaczam przy tym, że zgodnie z prawem Zakonu każdy z nas musi wypełnić nakaz drugiego, gdy ten wymieni święte hasło, dotykając lewą dłonią czoła, serca i łona. Zanim przystąpimy do obrzędu, przypomnieć wam pragnę kanony[372] hermetyczne…

2707

Dyzma przestał słuchać. Zbyt był zafrapowany oryginalnością sytuacji, by mógł skupić tak długo uwagę na jednym punkcie. Przyglądał się otaczającym go młodym kobietom i pannom. Niektóre z nich bardzo ładnie wyglądały w dziwacznych szlafrokach. Nagie ramiona, jakby wypływające z białych fałd lśniącego jedwabiu, głęboko wycięte dekolty i sam fakt, że wśród tylu kobiet jest tu jedynym mężczyzną — wszystko to działało nań podniecająco.

2708

Już nie myślał: co i jak, i dlaczego. Myślał tylko: czy i kiedy?

2709

Tymczasem panna Stella zakończyła przemówienie i wydobyła z czerwonego pudełeczka małą złotą gwiazdkę, zawieszoną na takimż łańcuszku. Wśród uroczystego milczenia podeszła do Nikodema i zawiesiła mu gwiazdkę na szyi, po czym odstąpiła trzy kroki i upadła plackiem na dywan. Wszystkie pozostałe damy uczyniły to samo za wyjątkiem pani Lali, która poszła do drzwi i przekręciła kontakt.

2710

Ampla zgasła. Nikodem wzdrygnął się. Pogrążony w mroku pokój, trzy nikłe płomyki woskowych świec nad nim i te leżące w bezruchu kontury białych postaci sprawiały wrażenie niesamowite.

2711

Nagle panna Stella jęczącym głosem zawołała:

2712

— Witaj nam, witaj, panie życia, miłości i śmierci!

2713

— Witaj, witaj — po wielokroć powtórzyły drżące głosy.

2714

— Witaj nam, witaj, dawco woli!

2715

— Witaj, witaj — powtórzyły głosy.

2716

— Witaj, szafarzu wiedzy!

2717

— Witaj… witaj…

2718

— Witaj, Mistrzu życia!

2719

— Witaj… witaj…

2720

— Witaj, twórco rozkoszy!

2721

— Witaj… witaj…

2722

Dyzma słuchał tej litanii i myślał:

2723

„Powariowały baby do reszty!…”

2724

Nagle panna Stella skończyła, zbliżyła się do Dyzmy i, zanim zdołał zorientować się, pocałowała go w same usta. Ku jego zdumieniu po niej zrobiła to samo pani Lala, później obie hrabianki Czarskie i reszta pań.

2725

— Teraz spalcie kadzidła — rozkazała panna Stella.

2726

Po chwili z czterech rogów pokoju uniosły się sinawe dymki, pachnące jakimś dziwnym aromatem, słodkim i upajającym..

2727

Panie znowu zebrały się dookoła Dyzmy.

2728

Na znak panny Stelli wzięły się za ręce, tworząc półkole. Ona sama wznosiła ręce ku górze i zawołała:

2729

— Przybądź, o przybądź, Panie!

2730

— Przybądź — powtórzyły wszystkie.

2731

— Okaż nam łaskę swoją! — wołała panna Stella.

2732

— Okaż…

2733

— Zejdź między nas!

2734

— Zejdź…

2735

— Wstąp w duszę zastępcy Twego!

2736

— Wstąp…

2737

— Wstąp w ciało Mistrza naszego!…

2738

— Wstąp…

2739

— Zapal go płomieniem!…

2740

— Zapal…

2741

— Rozpłomień go Twą niezmierną mocą!

2742

— Rozpłomień…

2743

— Przeniknij go żarem oddechu!…

2744

— Przeniknij!…

2745

Nikodema przeszedł dreszcz.

2746

— Kogo wołacie? — zapytał przez zaciśniętą krtań nieswoim głosem.

2747

Odpowiedziały mu krzyki przerażenia. Niektóre były tak przejmujące, że mroziły mu krew w żyłach.

2748

— Przemówił, jest… To On!… — ozwały się głosy.

2749

— Kto?… — zapytał Dyzma trzęsąc się na całym ciele.

2750

— Kogo wołacie?

2751

Wtem, jakby tuż za karkiem, usłyszał wyraźnie głośne warczenie. Chciał zerwać się, lecz nie miał siły, wśród odurzającego dymu, napełniającego pokój, ujrzał różnokolorowe migające ogniki.

2752

— Padnijcie na twarz — zawyła panna Stella. On przybył! Chwała Ci, chwała, Władco miłości, życia i śmierci, chwała Ci, chwała, Książę Ciemności!…

2753

Młodsza panna Czarska wybuchnęła spazmatycznym śmiechem, jedna z pań zerwała się, tuląc się do pani Lali, krzyczała:

2754

— Widzę Go, widzę!

2755

— Kogo? — wrzasnął rozpaczliwym głosem Dyzma.

2756

— Jego, Jego, Szatana…

2757

Nikodemowi nagle wydało się, że czyjeś zimne ręce ściskają go za kark. Z gardła wydobył się przeraźliwy nieartykułowany dźwięk i Wielki Trzynasty opadł bezwładnie na fotel.

2758

Zemdlał!

2759

Wino, PocałunekPierwszym wrażeniem, jakie odczuł wracając do przytomności, była słodycz rozpływająca się w ustach. Otworzył oczy. Tuż przy nich ujrzał czarne źrenice panny Stelli. Zanim odzyskał całkowitą świadomość, jej usta przylgnęły do jego warg i znowu poczuł na języku słodki płyn o mocnym zapachu. Wino. Chciał zaczerpnąć powietrza i odepchnął Stellę. Zobaczył wówczas wśród dymu białe postacie. Wynosiły z sąsiedniego pokoju stoliki, zastawione butelkami i kieliszkami. Pani Koniecpolska, z małym flakonikiem w ręku, kroplami odmierzała jakiś płyn, po czym do kieliszków nalewano wino.

2760

Gdy już napełniono wszystkie, każda z pań wzięła jeden, a panna Stella podała Dyzmie największy.

2761

W pokoju panował teraz pogwar stłumionych rozmów. Nikodem pociągnął tęgi łyk i mlasnął językiem.

2762

— Dziwne wino — zauważył.

2763

— Syćmy się dobrodziejstwem peyotlu[373]! — emfatycznie zawołała panna Stella.

2764

Kieliszki były już próżne i nalewano nowe.

2765

— Co jest w tym winie? — zapytał Dyzma.

2766

Stojąca obok panna Czarska usiadła na poręczy fotela i, musnąwszy ustami ucho Nikodema, powiedziała rozmarzonym głosem:

2767

— Boska trucizna peyotlu, boska… Czy czujesz war[374] w żyłach, mój panie?… Prawda? I taki cudny śpiew, i takie kolorowe… Prawda?

2768

— Prawda — stwierdził i wychylił kieliszek do dna.

2769

Czuł, że dzieje się z nim coś niezwykłego. Opanowała go nagła radość, wszystko stało się piękne, barwne, nawet przysadkowata panna Stella była powabna i kusząca.

2770

Zresztą nastrój wszystkich zmienił się nie do poznania. Otoczyły Nikodema roześmianą grupą, napełniły pokój gwarem wesołych okrzyków, melodiami frywolnych piosenek. Jedna z rozmachem trzasnęła kieliszkiem o ścianę i zawoławszy: — Evoe[375]! — jednym ruchem zrzuciła z siebie szlafrok. Zaczęła tańczyć.

2771

— Brawo! Brawo! — zawołały inne.

2772

Po chwili dywan pokrył się białymi plamami jedwabiu…

2773

Do wciąż napełnianych kieliszków z małego flakonu spływały jasnozielone krople czarodziejskiego płynu.

2774

Przez kogoś potrącony wywrócił się świecznik i pokój zaległa ciemność, parna, krwista ciemność, pełna namiętnych szeptów i spazmatycznego, oszalałego śmiechu.

Rozdział dwunasty

2775

Przez szczelinę ciężkich firanek wdarła się do pokoju czerwona smuga zachodzącego słońca.

2776

Nikodem ociężałym ruchem sięgnął po zegarek.

2777

Była szósta.

2778

Dziwne. Nie czuł ani bólu głowy, ani niesmaku w ustach, jak zwykle po większych pijaństwach.

2779

Był tylko straszliwie osłabiony.

2780

Każdy ruch, ba, każde podniesienie powiek wydawało się mu ciężkim trudem.

2781

A jednak trzeba było wstawać. Musi przecie jechać do Warszawy. Co sobie w banku pomyślą…

2782

Zadzwonił.

2783

Zjawił się sztywny lokaj i oznajmił, że kąpiel jest przygotowana.

2784

Dyzma leniwie wciągnął na siebie pidżamę i przeszedł do łazienki. Tu, spojrzawszy w lustro, aż się przeraził: blady był jak płótno, pod oczyma wystąpiły dwa sine szerokie półkola.

2785

— Cholera — zaklął — urządziły!…

2786

Ubrał się i powłócząc nogami zszedł na dół.

2787

Tu czekała nań pani Koniecpolska, która na powitanie omdlałym ruchem podała mu rękę.

2788

— Głodny pan?

2789

— O, nie, dziękuję.

2790

Spojrzał na nią spod oka i spotkał figlarny, jak zwykle, wzrok. Zaczerwienił się po same uszy.

2791

„To cholera — pomyślał — ani się zawstydzi. Bo chyba nie mogła zapomnieć?”

2792

— Chciałbym jechać — odezwał się po pauzie.

2793

— Ależ proszę, samochód do pańskiej dyspozycji.

2794

W pożegnaniu nie było nic szczególnego i to właśnie jeszcze bardziej detonowało[376] Nikodema. Gdy auto skręciło na szosę, obejrzał się.

2795

— To świnie! — rzekł z przekonaniem.

2796

— Słucham jaśnie pana — odwrócił się szofer.

2797

— Jedź pan, jedź pan, nie do pana gadam.

2798

— Przepraszam.

2799

Rozmyślał o ubiegłej nocy. Czuł trochę strachu. Wspomnienie, że wszystko to odbywało się nie bez udziału diabła, gniotło go najbardziej. Natomiast cieszył się z odkrycia, że w tych najwyższych sferach towarzyskich ma takież prawa, jak każdy hrabia czy książę. Ba, większe. Muszą go słuchać, a niech na którą z nich tylko palcem kiwnie, to przyjdzie jak pierwsza lepsza z ulicy.

2800

Jakże inaczej wyobrażał je sobie, ilekroć te dumne i eleganckie damy…

2801

Roześmiał się z zadowoleniem.

2802

„Prawdę mówi Krzepicki: wszystkie takie same dziwki…”

2803

Zaczął padać deszcz. Gdy samochód zatrzymał się na Wspólnej, lało jak z cebra.

2804

Szybko przebiegł chodnik i wszedł do bramy. Gorzej było ze schodami. Wchodził na nie tak, jakby dźwigał wielki ciężar.

2805

„Urządziły, choroba!”

2806

Ignacy powitał pana oznajmieniem, że przez wczorajszy i dzisiejszy dzień było z dziesięć osób, a pan sekretarz kilka razy, i ciągle dowiaduje się telefonem, czy pan prezes nie przyjechał. A najgorszy to był jeden nachał. Wymyślał i koniecznie chciał sam obejść mieszkanie, bo nie wierzył, że pana prezesa nie ma…

2807

Mówił, że pan prezes chowa się przed nim…

2808

— Jak wyglądał? — zapytał Dyzma.

2809

— Taki niski, gruby.

2810

— Nie mówił, jak się nazywa?

2811

— Mówił, jakoś Bączek czy coś…

2812

— Cholera! — zaklął pan prezes. — Czego ten drań jeszcze chce?!

2813

— Jakby przyszedł, panie prezesie, to ja mogę zrzucić ze schodów — ofiarował się Ignacy.

2814

— Nie, nie trzeba.

2815

Zadzwonił telefon. Mówił Krzepicki. Są bardzo ważne sprawy, czy może przyjechać zaraz?

2816

— Stało się co?

2817

— Nic, nic nadzwyczajnego.

2818

— No, to czekam.

2819

Kazał Ignacemu przygotować czarną kawę i położył się na kanapie.

2820

Zastanowił się, czy opowiedzieć Krzepickiemu wszystko, co go spotkało u hrabiny Koniecpolskiej… Doszedł jednak do przekonania, że mogłoby to uchodzić za zdradę, a ryzykować nie chciał.

2821

Ignacy przyniósł listy. Była to tylko prywatna korespondencja, której nie otwierał sekretarz, a składała się z trzech nowych listów od Niny oraz z niezwykle długiej depeszy Kunickiego, który prosił Dyzmę o spieszne zajęcie się sprawą podkładów kolejowych, gdyż kwestia stała się szczególnie aktualna.

2822

Przy czytaniu tej depeszy zastał Dyzmę Krzepicki. Zaczął od żarcików na temat wycieczki z hrabiną Lalą, opowiedział kilka anegdotek, mimochodem napomknął, że w banku wszystko w porządku, i lekko zapytał:

2823

— Kto to jest, panie prezesie, ten Boczek?

2824

Nikodem zmieszał się.

2825

— Boczek?

2826

— Tak, taki tłusty facet. Codziennie przychodzi do banku i tak nachalnie domaga się audiencji u pana prezesa, jakby pewien był, że pan go przyjmie. Czy to znajomy pana prezesa?

2827

— Tak, owszem…

2828

— Bo, wie pan, wydawało mi się, że to wariat.

2829

— Dlaczego?

2830

— No, bo gdy mu powiedziałem, że pan prezes przyjmuje w piątki, ten zaczął awanturować się. „Co to, powiada, w piątki, w piątki to wielki pan prezes może przyjmować, kogo chce, a zobaczysz pan, jeszcze panu uszu natrze, że mnie nie wpuszczasz. Już ten wasz wielki prezes, powiada, i u mnie nie będzie taki fisz[377]…”

2831

Dyzma siedział czerwony jak burak.

2832

— I co jeszcze mówił?

2833

Krzepicki zapalił papierosa i dorzucił:

2834

— Awanturnik i gbur… Pozwolił sobie nawet na jakieś idiotyczne groźby pod pańskim adresem, że to on panu pokaże i tak dalej…

2835

Nikodem zmarszczył brwi i bąknął:

2836

— Tak… Panie Krzepicki, jakby on znowu przyszedł, wpuść go pan do mnie… To taki narwaniec… Zawsze był taki…

2837

— Dobrze, panie prezesie.

2838

Powiedział to całkiem po prostu, lecz Dyzma nie wątpił, że Krzepicki albo już coś wywąchał, albo chce wywąchać. Postanowił za wszelką cenę zmusić Boczka do milczenia.

2839

Krzepicki został u Nikodema na kolacji… Rozmowa zeszła na Koborowo i Dyzma powiedział z westchnieniem:

2840

— Jakże to miło jest mieszkać na wsi, żyć spokojnie…

2841

— Dobre wspomnienia ma pan prezes z Koborowa — zauważył Krzepicki. — A to ładny majątek! Cóż, niech pan rozwiedzie Ninę z Kunickim i ożeni się.

2842

— Ba — kiwnął głową Dyzma — gdyby Koborowo było jej, to w trymiga[378]!

2843

— Ale przecież nominalnie ona jest właścicielką?

2844

— To i co? Kunicki ma plenipotencję[379] bez ograniczeń.

2845

— Plenipotencję można cofnąć.

2846

Nikodem wzruszył ramionami.

2847

— Ale weksli[380] cofnąć nie można.

2848

Krzepicki zamyślił się i zaczął gwizdać.

2849

— Ot, co — dorzucił Dyzma — guzik!

2850

Krzepicki nie przestawał gwizdać.

2851

— Co mamy jutro? — zapytał Nikodem.

2852

— Jutro… Nic specjalnego. Ale owszem, jest zaproszenie do cyrku. Wielka ma być sensacja. Przyjechał ten największy siłacz światowy, zapomniałem, jak się nazywa, ale ma walczyć z mistrzem Polski, Wielagą. Pan prezes lubi walki francuskie[381]?

2853

— Owszem. To pójdziemy? O której to?

2854

— O ósmej.

2855

ZabobonyPożegnał sekretarza i położył się spać. Nakładając pidżamę zauważył, że ma na szyi złotą gwiazdę. Czym prędzej zdjął ją, wpakował do pudełka od zapałek i schował w biurku, a gasząc światło przeżegnał się na wszelki wypadek.

2856

Nazajutrz oczekiwania jego sprawdziły się. O pierwszej zjawił się Boczek. Istotnie zachowywał się z wielką pewnością siebie. Z daleka wiało od niego wódką.

2857

Dyzma zmienił taktykę.

2858

Podał Boczkowi rękę, podsunął mu krzesło i zapytał, jak mógł najuprzejmiej, czym może służyć. Natomiast Boczek, tym pewniej się czując, nie krępował się ani w słowach, ani w gestach. Posunął się nawet do takiej poufałości, że klepnął pana prezesa po ramieniu.

2859

Tego Dyzmie było już zanadto. Zerwał się z miejsca i wrzasnął:

2860

— Wont[382]! Cholero! Wont!

2861

Boczek patrzał nań jadowicie i wstał.

2862

— Popamiętasz jeszcze mnie, widzisz go, szyszka!

2863

— Czego ty chcesz ode mnie? Pieniędzy, draniu, chcesz? — pienił się Dyzma.

2864

Boczek wzruszył ramionami.

2865

— Pieniądze też przydadzą się.

2866

— Uuu… swołocz[383]!…

2867

Nikodem wyjął z kieszeni dwadzieścia złotych, po namyśle dorzucił drugie dwadzieścia.

2868

— Czego pan piekli się, panie Nikodem — pojednawczo zaczął Boczek — przecie ja panu żadnej krzywdy nie chcę zrobić…

2869

— Nie chcę, nie chcę, a czego pan mordę rozpuszczasz przy moim sekretarzu, co?

2870

Boczek usiadł.

2871

— Sza, panie Nikodem. Czy nie lepiej nam żyć w zgodzie? Pan mnie pomożesz, a ja panu szkodzić nie będę…

2872

— To nie dałem może panu posady?

2873

— Co mi za posada — wzruszył ramionami Boczek. — Osiem godzin człowiek tyra[384] za głupie czterysta złotych. A przy tym w fabryce taki huk, że nerwy nie strzymają[385]. To nie dla mnie…

2874

— Może pana ministrem zrobić, co? — zadrwił Dyzma.

2875

— Co pan kpisz, panie Nikodem, a niby dlaczego pana zrobili prezesem banku?

2876

— Bo rozum mam, rozumiesz pan?

2877

— Każdy ma swój rozum. A ja tak myślę, że jeżeli pan możesz być prezesem, to mnie wprost niehonorowo, żebym ja, dawniejszy pański zwierzchnik, nie miał pensji choćby osiemset złotych.

2878

— Zwariowałeś pan, panie Boczek? Osiemset złotych, któż to panu da?

2879

— Tylko bez bujania, panie Nikodem, już ja wiem, że jak się pan postarasz, to niejeden taki znajdzie się, co da.

2880

W oczach Dyzmy zabłysła nienawiść. Powziął nagle postanowienie.

2881

— No, dobrze, panie Boczek, widzę, że muszę… Hm… mogę pana zrobić zastępcą dyrektora Państwowych Składów Spirytusowych… Chcesz pan?

2882

— To już pewno będzie lepiej. To może z mieszkaniem dostanę? Rodzinę trzeba będzie przecież sprowadzić.

2883

— Pewno, że jest i mieszkanie. Ładne mieszkanie, cztery pokoje, kuchnia i opał darmowy, i światło.

2884

— A pensja?

2885

— Pensja będzie z tysiąc złotych.

2886

Boczek rozrzewnił się. Wstał i wziął Dyzmę w objęcia.

2887

— No widzisz pan, panie Nikodem, my swojaki z jednych stron, to musimy się wspomagać.

2888

— Pewno — potwierdził Nikodem.

2889

— Zawsze byłem pańskim przyjacielem. Inni odsuwali się od pana, że to, powiadali, bękart[386], niby z nieprawego łoża, podrzutek…

2890

— Przestań pan, do cholery!

2891

— Toż mówię, inni tak w całym Łyskowie na pana, a ja nic i nawet w swoim domu pana przyjmowałem…

2892

— Wielkie mecyje[387] — pogardliwie skrzywił się Dyzma.

2893

— Kiedyś były wielkie — flegmatycznie zauważył Boczek — ale co będziemy się spierać.

2894

Nikodem siedział ponury jak noc. Wspomnienie tego, że jest podrzutkiem, skręciło mu wnętrzności. Nagle z całą jasnością uprzytomnił sobie, że dla nich dwóch, dla niego i dla Boczka, za mało miejsca w Warszawie… Nie tylko w Warszawie.

2895

Wypogodzony wyraz twarzy Boczka znikłby bez śladu, gdyby mógł on teraz odczytać myśli swego dawnego podwładnego.

2896

— Tak panu powiem, panie Boczek — zaczął Dyzma — przyjdź pan jutro i przynieś pan swoje papiery, wszystkie papiery, bo wystarać się o taką posadę dla pana, to nie byle co. Trzeba będzie dużo nagadać się i wytłumaczyć, że pan potrafisz być zastępcą dyrektora.

2897

— Serdeczne dzięki, nie pożałuje pan tego, panie Nikodem.

2898

— Wiem, że nie pożałuję — mruknął Dyzma — teraz jeszcze jedno: ani słówka nikomu, bo na to miejsce amatorów ze sto będzie, rozumiesz pan.

2899

— Juści rozumiem.

2900

— No to fertig[388]. Jutro o jedenastej.

2901

Zapukano do drzwi i w progu ukazał się Krzepicki.

2902

Boczek chytrze mrugnął do Dyzmy i skłonił mu się tak nisko, jak tylko pozwalała mu jego tusza.

2903

— Najniższe uszanowanie panu prezesowi, będzie załatwione wedle rozkazu pana prezesa.

2904

— Do widzenia, możesz pan iść.

2905

Nikodem spostrzegł, że Krzepicki, udając zajętego trzymanymi w ręku papierami, spod oka obserwował znikającego za drzwiami Boczka.

2906

— No, cóż tam, panie Krzepicki?

2907

— Wszystko w porządku. Oto zaproszenie do cyrku.

2908

— A prawda, idziemy.

2909

— Dzwoniła jeszcze hrabianka Czarska, ale powiedziałem, że pan prezes zajęty.

2910

— To szkoda.

2911

— Che, che, che! Rozumiem pana prezesa. Te panny Czarskie to fin-fin… W zeszłym roku…

2912

Nie dokończył, gdyż do gabinetu wpadł, nie zamykając za sobą drzwi, pułkownik Wareda.

2913

— Serwus Nikuś! Gdzie to ciebie anieli noszą!

2914

— Jak się masz, Waciu.

2915

Krzepicki skłonił się i wyszedł.

2916

— Wiesz bracie — zawołał pułkownik — zaszedłem tu do ciebie, bo przyszło mi na myśl, czy nie wybrałbyś się do cyrku, dziś przyjechał, wiesz, ten Tracco, najsilniejszy człowiek świata, będzie walczył z naszym mistrzem Wielagą.

2917

— Wiem, nawet wybieram się.

2918

— A to klasa! — klepnął Dyzmę po kolanie. — Będzie cała paczka. Uszycki, Ulanicki, Romanowicz z żoną…

2919

Odezwał się telefon.

2920

— Halo!

2921

Krzepicki oznajmił, że znowu dzwoni panna Czarska, czy połączyć?

2922

— Dawaj pan… Halo!… Tak, to ja, dzień dobry pani…

2923

Zasłonił tubę ręką i szepnął do Waredy:

2924

— To hrabianka Czarska!

2925

— Fiu… fiu… — pokręcił ten głową.

2926

— Ależ nie przeszkadza pani. Wprost naprzeciw[389], bardzo mi przyjemnie…

2927

Przytrzymał słuchawkę ramieniem i zapalił papierosa, którym go poczęstował pułkownik.

2928

— Ależ, proszę pani, ja na literaturze nie znam się… Słowo honoru… A kiedy to?

2929

— … No dobrze, dobrze… A jakże zdrowie siostrzyczki? Wie pani, i ja też, ale o tym przez telefon lepiej nie mówić… Co, do teatru? Eee… wie pani co, czy nie chciałyby panie pójść ze mną do cyrku?… O nie, dziś walczy najsilniejszy człowiek świata… Jak?… Wacek, jak się on nazywa?

2930

— Włoch, Tracco… Nie, tu u mnie siedzi mój przyjaciel, Wareda…

2931

— Nikuś, powiedz jej, że rączki całuję.

2932

— Rączki pani całuje… Będzie, a jakże… No, to dobrze się składa. Zajadę po panie moim samochodem… Do widzenia.

2933

Położył słuchawkę i uśmiechnął się.

2934

— Ach te baby, te baby!…

2935

— Pójdą? — zapytał pułkownik.

2936

— Jeszcze by nie!

2937

— No to chodź, jedziemy na obiad.

2938

— Zabierzemy i Krzepickiego.

2939

— Jak chcesz — zgodził się Wareda.

2940

W restauracji spotkali Ulanickiego i od razu zrobiło się wesoło.

2941

— Znacie już tę anegdotę o buldogu i pinczerku? Gadajcie, co? — zapytał, gdy podano kawę.

2942

— Uważaj! — ostrzegał Wareda. — Nie zapominaj, że kto powie stary kawał, stawia butelkę koniaku.

2943

— Nie mądrzyj się, Wacuś — skarcił go z poważną miną Ulanicki. — Likurgiem[390], który tę zasadę prawną ustanowił, byłem przecie ja sam we własnej osobie. Ale słuchajcie. Otóż siedzi sobie na rogu Marszałkowskiej wyżeł…

2944

— Mówiłeś, buldog…

2945

— Nie zawracaj kontrafałdy. Siedzi sobie wyżeł i patrzy, a tu z Ogrodu Saskiego pędzi buldog, olbrzymi buldog…

2946

Dyzma wstał i bąknął:

2947

— Na chwilę przepraszam.

2948

— Znasz ten kawał? — zapytał Wareda.

2949

Nikodem nie znał, lecz odpowiedział:

2950

— Znam.

2951

Prędko włożył płaszcz i wybiegł drzwiami, uchylonymi przez portiera.

2952

Szofer nacisnął starter i otworzył drzwiczki.

2953

— Możesz pan jechać do domu — powiedział Dyzma.

2954

Stał chwilkę na chodniku, zanim auto odjechało, po czym poszedł w kierunku Bielańskiej i wsiadł do taksówki.

2955

— Róg Karolkowej i Wolskiej.

2956

Kiedy jeszcze był mandolinistą w barze „Pod Słońcem”, często odwiedzał z kolegami i przygodnymi kompanami tamte strony. Goście w barze czasami w przypływie dobrego humoru zabierali ze sobą orkiestrę.

2957

Na długiej, wąskiej ulicy Karolkowej było ich kilka. Gdy auto stanęło, Nikodem zapłacił i, odczekawszy, aż szofer odjechał, skręcił w Karolkową.

2958

Po obu stronach piętrzyły się jednostajne kamienice z czerwonej cegły: fabryki. Jednostajne mury tu i ówdzie dzielił wysoki drewniany parkan lub mały drewniany domek, w którego oknach pobłyskiwało światło małych żarówek zza żółtych firanek. Były to knajpy robotnicze, tak mało różniące się jedna od drugiej, że trudno byłoby je rozpoznać.

2959

Nikodem szedł pewnym krokiem, aż pchnął wąskie drzwi.

2960

Od razu ogarnął go zapach piwa i kiszonej kapusty. Szeroka lada, oszklona i przysłonięta białymi firaneczkami, zajmowała połowę niedużej salki, której kamienną podłogę pokrywały świeże trociny.

2961

Zza zielonej kotary dochodziły głośne dźwięki harmonii i skrzypiec. Za ladą stał ponury mężczyzna o czerwonej twarzy i dwie podstarzałe kobiety. W bufetowej sali tylko dwa stoliki były zajęte.

2962

Nikodem podszedł do szynkwasu.

2963

— Większą? — zapytał gospodarz.

2964

— Lej pan — odparł Dyzma.

2965

Wypił i sięgnął po dzwonko śledzia.

2966

— No co, panie Malinowski, jak idzie?

2967

— Ot, pomału.

2968

— A gra u pana Ambroziak, harmonista Ambroziak?

2969

— Bo co? — nieufnie zapytał gospodarz.

2970

— Nalej pan — powiedział Dyzma i wypił.

2971

Przekąsił grzybkiem.

2972

— Pan mnie nie pamięta, panie Malinowski, co?

2973

— Tylu się ludzi zna — obojętnie zauważył knajpiarz.

2974

— Jestem Pyzdraj. „Pod Słońcem” na Pańskiej grałem.

2975

— Na Pańskiej?

2976

— Tak. Mandolinista. Nazywają mnie Pyzdraj.

2977

Restaurator nalał bez prośby kieliszek.

2978

— A tak, owszem… No i jak tam?

2979

— Żyje się…

2980

Łyknął wódkę i zapytał.

2981

— A tam — wskazał podbródkiem na kotarę — gra Ambroziak? Niech pan powie, to mój kolega…

2982

— Gra — lakonicznie odparł restaurator.

2983

Nikodem wziął wykałaczkę w zęby i uchylił zielonego kretonu[391]. Tu było więcej osób, a orkiestra grała długo, widocznie na zamówienie.

2984

Jednakże harmonista spostrzegł Dyzmę i gdy tylko skończyli tango, zbliżył się ku niemu.

2985

— Dobry wieczór, Pyzdraj.

2986

— Dobry wieczór — odparł prawie wesoło. — Z tej okazji daj pan większe piwo, panie Malinowski.

2987

— No, jak przyszedł stary kompan — dodał harmonista — to daj pan dwie z kropelkami.

2988

Wypili.

2989

— Interes macie? — zapytał Ambroziak.

2990

Nikodem kiwnął głową.

2991

— A wy teraz gdzie pracujecie?

2992

— Ja — odparł po chwili wahania — et, na prowincji.

2993

— Żyjecie?

2994

— Żyję.

2995

— No, jak macie interes, to siądziem z boku.

2996

Wzięli swoje kufle i poszli pod okno.

2997

— Ambroziak — zaczął Dyzma — musicie mnie po starej znajomości zrobić jedną rzecz…

2998

— Jaką rzecz?

2999

— Ludzi mi trzeba trzech, czterech ludzi, takich, co pietra nie mają[392], a gładko się załatwią.

3000

— Mokra robota? — zagadnął harmonista przyciszonym głosem.

3001

Nikodem pokiwał się na krześle.

3002

— Jeden facet dojadł mi do żywego.

3003

— Gość polityczny? — zaciekawił się Ambroziak.

3004

— Nie, gdzież tam… taki… drań…

3005

— I co? Trzeba ukatrupić.

3006

Nikodem poskrobał się po ramieniu.

3007

— Nie, po co, tylko zamknąć pysk, żeby nie gadał…

3008

Harmonista wychylił kieliszek i splunął.

3009

— Można, dlaczego nie, tylko trzeba wybulić ze sto złociszów… Może sto dwadzieścia…

3010

— Dam radę — odparł Dyzma.

3011

Ambroziak kiwnął głową, wstał i znikł za kotarą. Dyzma czekał.

3012

Po chwili harmonista wrócił w towarzystwie małego blondyna o uśmiechniętych oczach.

3013

— Poznajomcie się, kolego Pyzdraj, Franek Lewandowszczak.

3014

Blondynek wyciągnął rękę, niespodziewanie wielką i sękatą.

3015

— Kto umarł? — zapytał wesoło.

3016

— Tak sobie — odpowiedział Dyzma z namysłem — mały interes.

3017

— Jak interes, to i zagrycha będzie?

3018

Nikodem kiwnął na gospodarza.

3019

Panie Malinowski, butelka czystej i kotlet wieprzowy.

3020

Ambroziak pochylił się do blondyna.

3021

— Panie Franek, a kogo pan weźmie?

3022

— Myślę, że Antek Klawisz pójdzie i Teść pójdzie.

3023

Starczy.

3024

— We trójkę starczy? — z powątpieniem zapytał Nikodem.

3025

— A co? Taki silny?… Szemrany facet czy zielony?

3026

— Zielony. Z prowincji… Gruby jak beczka.

3027

— Zrobi się — skinął głową Franek — ale za przeproszeniem, pan to kto jesteś?

3028

— Co ci, Franek, do tego — wzmieszał się Ambroziak — mój przyjaciel i tyle. Po co wszędzie suniesz nos?

3029

— Nie sunę, tak przez ciekawość. No to gadaj pan.

3030

Nikodem pochylił się nad stolikiem i zaczął objaśniać.

3031

Zarówno Lewandowski, jak i harmonista pili, nie wylewając za kołnierz, a Dyzma dotrzymywał towarzystwa. Toteż gospodarz wkrótce zabrał pustą, a postawił pełną butelkę. Również, nie czekając zamówienia, przyniósł nowy kotlet na zimno i kiszony ogórek.

3032

Wiedział, że jak ktoś z Lewandowskim „ma gadanie”, to bez sznapsa[393] nie obejdzie się.

3033

Ambroziak kilka razy wstawał, wzywany do orkiestry, i wracał do stolika. Gospodarz zapalił lampę gazową. Drzwi raz po raz otwierały się, do knajpy przychodzili nowi goście.

3034

Prawie wszyscy zamieniali ukłon z Lewandowskim, który niedbale kiwał głową.

3035

Dyzma dużo słyszał o nim. Nigdy jednak nie przypuszczał, że ten osławiony awanturnik, przed którego nożem czuł respekt niejeden na Woli i na Czystem, wyglądać może tak chłopaczkowato i łagodnie. W każdym razie wiedział, że w pewne ręce oddaje sprawę.

3036

Zbliżała się ósma, gdy zapłacił rachunek i dyskretnie podsunął Frankowi stuzłotówkę.

3037

— I grunt, przeszukać kieszenie, żeby śladu nie było — powiedział ściskając węzłowatą rękę na pożegnanie.

3038

Gdy wychodził, Ambroziak odprowadził go do drzwi i po zapewnieniu, że Franek to marmur-żelazo, poprosił o pożyczenie dziesięciu złotych, a chowając pieniądze do kieszeni rzekł nie bez ironii:

3039

— Wy to tam na wsi dorabiacie się. Forsy jak lodu!

3040

— Ot, idzie sobie.

3041

Ulica była pusta. Doszedł do rogu Wolskiej i stanął na przystanku tramwajowym.

3042

Wkrótce nadeszła „dziewiątka”.

3043

Cyrk był pełny. W ogólnym gwarze zmieszanych głosów ostro odcinały się okrzyki krążących wśród publiczności chłopców.

3044

— Czekolada, lemoniada, wafle!

3045

Gdy Nikodem wchodził z pannami Czarskimi, orkiestra zagrała właśnie marsza i na arenę gęsiego wkroczyli atleci.

3046

Było ich coś dziesięciu. Mężczyźni ogromnego wzrostu, o potwornie rozrosłych mięśniach, z byczymi karkami, w skąpych trykotach, odsłaniających fałdy skóry porośniętej kępkami włosia.

3047

Szli rytmicznym krokiem, zataczając krąg wokół areny.

3048

Kiedy towarzystwo przedostało się do swojej loży, w której już siedział pułkownik Wareda, panna Marietta Czarska roześmiała się:

3049

— Imponujące góry mięsa!

3050

Witali się.

3051

— To Mik — poinformował Wareda. — Ma budowę chłopięcą, ale silniejszy jest od niejednego z tych hipopotamów.

3052

Rozpoczęła się prezentacja.

3053

Atleci stali w szeregu, zaś sędzia przy stoliku jury wymieniał ich nazwiska.

3054

Przy każdym podawał jakiś tytuł: mistrz Anglii, mistrz Brazylii, mistrz Europy itd.

3055

Przy dwóch nazwiskach galerie rozbrzmiały oklaskami. Tak witano mistrza Polski, Wielagę, i olbrzymiego Włocha, Tracco.

3056

Następnie arena opustoszała. Pozostali tylko dwaj przeciwnicy: opasły Niemiec o małpio długich rękach i smukły Mulat Mik, wyglądający przy swym przeciwniku jak antylopa, która za chwilę zostanie stratowana przez nosorożca.

3057

Rozległ się gwizdek i przeciwnicy zwarli się.

3058

— Już go wziął! — zawołał Dyzma, widząc, jak pod samym ciężarem Niemca Mulat zwalił się na dywan.

3059

— Nie, bracie — uśmiechnął się Wareda — trzeba dobrze namęczyć się, zanim tego piskorza przyciśnie się na obie łopatki.

3060

Istotnie Mulat jednym zręcznym ruchem wyśliznął się z łap przeciwnika, a gdy ten chłopiec bez wysiłku podniósł go w górę, by ponownie rzucić o dywan, Mik niespodziewanie odbił się jedną nogą od ziemi, co — mogło się wydawać — ułatwiło tylko manewr Niemcowi, lecz dało wynik wręcz niezwykły. Mianowicie smagłe[394] ciało Mulata śmignęło łukiem nad głową przeciwnika, a że ten trzymał go pod ramionami, stracił równowagę, padając na wznak. W tejże chwili Mulat płaskim skokiem znalazł się na jego piersi.

3061

Sędzia z gwizdkiem w ustach podbiegł w sam czas[395], by uchwycić moment, gdy obie łopatki Niemca dotykały dywanu. A trwało to dosłownie moment, gdyż pokonany z dzikim rykiem zerwał się, zrzucając swego pogromcę z taką łatwością, z jaką koń wyrzuca z siodła niewprawnego jeźdźca.

3062

Jednakże walka była skończona i przewodniczący jury ogłosił zwycięstwo Mulata, który z uśmiechem kłaniał się wpół, dziękując za gromkie brawa.

3063

Natomiast pokonany, klnąc, schodził z areny, żegnany gwizdami galerii.

3064

— Ach, jakiż on jest piękny, ten Mulat — zachwycała się Marietta Czarska. — Jak z brązu! Panie prezesie, czy to byłby wielki skandal, gdybyśmy zabrali go ze sobą na kolację?

3065

— Ależ Marietto — reflektowała ją siostra.

3066

— Chyba nie wypada — powiedział Dyzma, lecz reszta towarzystwa zaopiniowała, że będzie to równie dobra atrakcja, jak każda inna, a jeżeli pójdą do gabinetu, to wszystko będzie w porządku.

3067

Tymczasem na arenie ukazała się druga grupa.

3068

Dyzma z roznamiętnieniem wpatrywał się w walczących. W momentach niebezpiecznych tak z emocji zaciskał dłonie, że te aż trzeszczały w stawach. Przez zaciśnięte zęby wyrywały się mu raz po raz słowa zachęty:

3069

— Mocniej, wal go…

3070

Spocone cielska przewalały się po arenie, wśród stękania i charkotu przyduszonych gardzieli.

3071

Z galerii raz po raz zrywały się okrzyki, gwizdania i brawa.

3072

Pary atletów zmieniały się już kilkakrotnie.

3073

Wreszcie przyszła kolej na walkę, która stanowiła główną sensację wieczoru.

3074

Naprzeciw siebie stanęli dwaj najsilniejsi przeciwnicy.

3075

Mistrz Polski, Wielaga, o potwornie szerokich ramionach i herkulesowych barach, z krótkim zdeformowanym nosem i wygoloną głową, robił wrażenie goryla. Naprzeciw wyższy i szczuplejszy Tracco o lśniącej skórze, pod którą grały wielkie supły mięśni, stał na rozstawionych nogach, przypominających dwa sękate pnie dębu.

3076

Wśród zupełnej ciszy rozległ się gwizdek.

3077

Przeciwnicy, nie śpiesząc się i mierząc się spojrzeniem, szli ku sobie. Obaj oceniali poważnie czekającą ich walkę, lecz od pierwszego chwytu stało się jasne, że każdy z nich obrał taktykę. Polak chciał nadać walce błyskawiczne tempo. Włoch natomiast postanowił przeciągać zapasy jak najdłużej, licząc na zmęczenie przeciwnika.

3078

Toteż prawie nie opierał się i po kilku chwytach dał się wciągnąć w piruet i położył się brzuchem na dywanie.

3079

Wielaga stanął na nim i usiłował przewrócić go na wznak. Trwało to kilka minut. Widząc, że nic nie wskóra, z pasją zaczął nacierać mu kark.

3080

— Co on robi? — zapytała panna Marietta.

3081

Wareda pochylił się ku niej i, nie odwracając oczu od areny, objaśnił:

3082

— To się nazywa masaż. Uważa pani, bić nie wolno, ale taki masaż jest dopuszczalny. Tym sposobem rozgniata się mięśnie karku i znacznie się je osłabia.

3083

— No i skóra od tego boli.

3084

Widocznie i Włoch doszedł do tego przekonania, gdyż poderwał się nagle i, wymknąwszy się z rąk przeciwnika, chwycił go w pasie z tyłu.

3085

Miał jednak zbyt krótkie ręce, jak na objętość Wielagi. Ten bowiem jednym wdechem natężył brzuch i splecione dłonie Tracca rozsunęły się natychmiast.

3086

Galeria przyjęła ten efekt rzęsistymi oklaskami.

3087

W ogóle od początku nie ulegało wątpliwości, że wszystkie sympatie widowni są po stronie zapaśnika polskiego.

3088

Tymczasem walka nie dawała rezultatów, co doprowadziło Wielagę do nieukrywanej wściekłości. Podniecały ją okrzyki z galerii:

3089

— Wielaga, nie daj się!

3090

— Wal Italiańca!

3091

— Brawo, Wielaga!

3092

Oczy atlety nabiegły krwią, z piersi wydobywało się głuche rzężenie.

3093

Walka stawała się coraz gwałtowniejsza. Zwarte ze sobą ciała pokryły się kroplami potu.

3094

Wielaga z wściekłością atakował przeciwnika, ten bronił się zawzięcie, lecz zawsze w dobrym stylu i zgodnie z regulaminem, podczas gdy Wielaga nie hamował już brutalnej żądzy pokonania Włocha, a nawet sędzia kilkakrotnie musiał interweniować, gdyż używał niedozwolonych chwytów.

3095

Nagle udało mu się ująć Tracca w straszliwy chwyt, zwany podwójnym nelsonem[396]. Ogromne jego ręce przesunęły się z tyłu pod ramionami Włocha i zwarły się na jego karku.

3096

Cyrk zamarł w oczekiwaniu.

3097

Zapaśnicy trwali w kamiennym bezruchu, w bezruchu tak pełnym wysiłku, że kłęby mięśni zdawały się rozsadzać skórę.

3098

Wielaga cisnął. Twarz Włocha stała się najpierw purpurowa, później sina. Oczy wytrzeszczały się męką nie do zniesienia, z otwartych ust po wysuniętym języku ściekała ślina.

3099

— Ohyda! — powiedziała panna Marietta i zakryła oczy.

3100

— On go zamorduje — przeraziła się jej siostra — panie prezesie, to okropne…

3101

— A niech i skręci mu kark! — odparł Dyzma.

3102

— Wstyd, panie prezesie — denerwowała się Marietta.

3103

— Przecie może się poddać — wzruszył ramionami pułkownik.

3104

Lecz Włoch nie myślał o poddaniu się. Znosił piekielny ból i było widoczne, że nie ustąpi.

3105

Wielaga też doszedł do tego przekonania, a wiedząc, że wkrótce rozlegnie się gwizdek sędziego na przerwę, postanowił za wszelką cenę skończyć.

3106

Nagłym ruchem targnął przeciwnika w bok, i nieznacznie podstawiwszy mu nogę, rzucił o ziemię i przywalił sobą na obie łopatki.

3107

Cyrk zatrząsł się w posadach. Ogromny ryk, burza oklasków i tupanie tysiąca nóg zmieszały się w hałas, w którym zarówno gwizdek sędziego, jak i dzwonek przewodniczącego stały się nieme.

3108

— Brawo, brawo, Wielaga! — ryczał Dyzma, aż mu pot wystąpił na czoło.

3109

Tymczasem zapaśnicy podnieśli się z dywanu.

3110

Wielaga kłaniał się dokoła, natomiast Tracco podszedł do stolika jury i coś mówił, pocierając siny kark.

3111

Wreszcie hałas ucichł. Wówczas sędzia wyszedł na środek areny i oznajmił:

3112

— Spotkanie zapaśnicze mistrza Polski, Wielagi, z mistrzem Włoch, Tracco, zostało nie rozstrzygnięte, gdyż Wielaga położył przeciwnika dzięki podstawieniu nogi, co jest chwytem niedozwolonym. Jury postanowiło…

3113

Dalsze jego słowa zagłuszył ryk protestów.

3114

— Nieprawda!

3115

— Nie podstawił nogi!

3116

— Sędzia kalosz!

3117

— Wielaga zwyciężył!

3118

— Precz z Italiańcami!

3119

Wreszcie pozwolono dojść do głosu przewodniczącemu jury.

3120

— Proszę państwa. Walka została nie rozstrzygnięta, gdyż Wielaga podstawił nogę. Widział to nie tylko sędzia, lecz i ja.

3121

— Nieprawda, nie podstawił! — krzyknął Dyzma.

3122

— To pan mówi nieprawdę — oburzył się przewodniczący.

3123

— Że co? — krzyczał Dyzma. Że co? Jak ja mówię, że nie podstawił, ja prezes Państwowego Banku Zbożowego, to mnie więcej można wierzyć jak takiemu bubkowi z gwizdkiem.

3124

Cyrk zatrząsł się od oklasków.

3125

— Brawo, brawo!

3126

— Prawdę mówi!

3127

Przewodniczący podniósł się z miejsca i zawołał:

3128

— W zapasach wyrokuje jury, a nie publiczność. Walka została nie rozstrzygnięta.

3129

Nikodem stracił całkiem panowanie nad sobą i ryknął na cały cyrk:

3130

— A g…!

3131

Efekt był kolosalny. Z galerii podniósł się istny huragan oklasków, śmiechu i okrzyków, wśród których słowo użyte przez Dyzmę powtarzało się wciąż.

3132

Nikodem wpakował ręce w kieszenie i powiedział:

3133

— Chodźmy z tej budy, bo mnie szlag trafi.

3134

Wychodzili, śmiejąc się.

3135

— No — mówił pułkownik Wareda — dopiero to ci zrobi popularność!

3136

— Eee…

3137

— Nie żadne eee… tylko popularność. Jutro cała Warszawa tylko o tym będzie mówiła. Zobaczysz. Ludzie lubią mocne słowa.

3138

Nazajutrz nie tylko mówiono o tym, lecz i pisano. Niemal wszystkie dzienniki podały szczegółowy i pikantny opis awantury, a niektóre zamieściły nawet fotografię bohatera wieczoru.

3139

Nikodem był zły na siebie.

3140

— Miałem rację — mówił do Krzepickiego — że ich rugnąłem, ale teraz gotowi mnie za ordynusa[397] mieć.

3141

— Co tam, drobiazg — pocieszał Krzepicki.

3142

— Bo mnie rozzłościli, dranie!

Rozdział trzynasty

3143

Ulica Krochmalna o tej porze była całkiem pusta. I nie dziw, bo minęła północ, a mieszkańcy tej dzielnicy już o szóstej wstają do pracy. W nikłym świetle gazowych latarń stały śpiące kamienice z czerwonej cegły. Z rzadka rozlegały się kroki przechodnia śpieszącego do domu.

3144

Tylko w jednej bramie stali trzej mężczyźni. Stali w milczeniu, oparci o mur. Czekali. Można by było pomyśleć, że zdrzemnęli się, gdyby nie trzy żarzące się punkty papierosów.

3145

Wtem doszedł do ich uszu odgłos ciężkich kroków. Ktoś szedł od strony ulicy Żelaznej. Jeden z oczekujących w bramie przykucnął i ostrożnie wychylił głowę tuż nad ziemią, po czym cofnął się i szepnął:

3146

— Jest.

3147

Kroki zbliżały się i po minucie ujrzeli niskiego, grubego człowieka w czarnej jesionce. Gdy minął bramę, wysunęli się za nim.

3148

Obejrzał się.

3149

— Panie — zawołał szczupły blondyn — ma pan zapałkę?

3150

— Mam — odparł tamten i przystanął, sięgając do kieszeni.

3151

— Pan się nazywasz Boczek? — nagle zapytał blondyn.

3152

Grubas przyjrzał się mu.

3153

— Skąd pan mnie zna?

3154

— Skąd, a stąd, draniu, że mordy nie trzymasz na kłódkę!

3155

— Kiedy…

3156

Nie dokończył. Potężny cios twardej pięści rozmiażdżył mu nos i górną wargę. Jednocześnie otrzymał z tyłu uderzenie w głowę i silne kopnięcie w brzuch.

3157

— Jezu! — krzyknął i potoczył się do rynsztoka.

3158

Pod czaszką uczuł szum, w ustach smak krwi.

3159

Napastnicy nie uważali jednak roboty za skończoną. Jeden pochylił się nad leżącym i walił go pięściami w brzuch i w piersi, drugi zbiegł na jezdnię i wymierzył obcasem straszliwe ciosy w twarz.

3160

MorderstwoOkropny ból poderwał leżącego. Z nieprawdopodobną, jak na jego tuszę, szybkością stanął na równe nogi i rozpaczliwym głosem ryknął:

3161

— Ratunku! Ratunku!…

3162

— Zatknij mu pysk! — zdyszanym szeptem zawołał blondyn.

3163

Drugi chwycił leżący na chodniku kapelusz ofiary i przytknął go do zmasakrowanej twarzy.

3164

— Ratunku!… ratunku! — krzyczał ten bez przerwy.

3165

Z daleka na rogu ulicy przystanął ktoś.

3166

— Te, Franek, ktoś idzie.

3167

— Ratunku! Ratunku!…

3168

— Nie ma rady, trzeba go pomacać.

3169

Szczęknęła sprężyna składanego noża i szerokie długie ostrze bezgłośnie wpiło się po rękojeść w ciało.

3170

Raz, drugi, trzeci…

3171

— Fertig[398].

3172

Wytarł nóż o jesionkę. Dwaj pozostali szybko przeszukali kieszenie. Zegarek, paszport, pugilares[399]

3173

Po chwili ulica Krochmalna była znowu pusta.

3174

Niebo poczynało już szarzeć, gdy skręcili w nią dwaj policjanci na rowerach. Nocny patrol.

3175

— Patrz no — zawołał jeden — tam ktoś leży.

3176

— Pewno pijak.

3177

Zeskoczyli z rowerów i od razu po kałuży krwi poznali, z czym mają do czynienia.

3178

— Oporządzony jak wieprz.

3179

— Zobacz no puls.

3180

— Zimny już.

3181

— To naród, psia ich mać! Trzeba jechać do komisariatu.

3182

— To już trzeci w tym tygodniu.

3183

Zaczął prószyć deszcz. Drobny, zimny jesienny deszcz.

Nocy dzisiejszej patrol rowerowy VIII komisariatu policji państwowej znalazł na ulicy Krochmalnej trupa mężczyzny, lat około pięćdziesięciu.

Przybyły lekarz Pogotowia stwierdził śmierć wskutek przebicia worka sercowego ostrym narzędziem i wskutek upływu krwi oraz pęknięcia czaszki. Wskutek zupełnego zmiażdżenia twarzy trudno ustalić tożsamość ofiary. Żadnych dokumentów ani przedmiotów mogących ułatwić śledztwo nie znaleziono. Zwłoki przewieziono do prosektorium. Istnieje przypuszczenie, iż zmarły zginął wskutek porachunków partyjnych.

3184

Prezes Nikodem Dyzma złożył gazetę i zaczął bębnić palcami po suknie biurka.

3185

— A cóż ja na to poradzę — wzruszył ramionami.

3186

Początkowo przeraził się faktu śmierci Boczka. Przyszło mu na myśl, że śledztwo dojdzie jednak do niego. Bał się też, że widmo zamordowanego nie da mu spać po nocach.

3187

Z drugiej strony świadomość nieistnienia tego wysoce niebezpiecznego człowieka, świadomość bezpieczeństwa i zniknięcia wiszącej dotychczas nad głową groźby była uczuciem silniejszym od obaw, które z biegiem czasu malały do zera.

3188

Któż jego, prezesa banku, może posądzić o podmawianie jakichś bandytów do mordu!

3189

Zresztą czyż on, Dyzma, winien jest śmierci Boczka? Przecież jej nie chciał.

3190

— Sam sobie winien. Głupia pała… Doigrał się…

3191

Do gabinetu wszedł Krzepicki. Zamknął za sobą drzwi i z tajemniczym uśmiechem powiedział:

3192

— Panie prezesie, czy zechce pan przyjąć pewnego interesanta? Interesanta bardzo ciekawego.

3193

— Kogo?

3194

— Pańskiego dobrego znajomego.

3195

Dyzma zbladł jak płótno. Zerwał się z miejsca i drżąc na całym ciele, zapytał nieswoim głosem:

3196

— Kto?!…

3197

Opanował go nieludzki strach, że tam za drzwiami czeka Boczek, pokrwawiony, ze zmasakrowaną twarzą…

3198

— Co panu jest, panie prezesie? — z niepokojem zapytał Krzepicki.

3199

Dyzma oparł się o biurko.

3200

— Pan jest chory?

3201

— Nie, nie… Więc kto tam jest?

3202

— Kunicki.

3203

— Ach, Kunicki… Dobrze…

3204

— Przyjmie go pan?

3205

— Dobrze.

3206

Po chwili do gabinetu wpadł Kunicki. Rumiany i ruchliwy jak zawsze. Już w progu rozpoczął powitania, wyrzucając szepleniące słowa z niesłychaną szybkością.

3207

Nikodem patrzał na niego kilka minut, nie mogąc na tyle się skupić, by zrozumieć, co mówi.

3208

— A, bo człowiek, kochany panie Nikodemie, lat ma coraz więcej, a jednak nie starzeje się. Ale i pan doskonale wygląda. Cóż tam w polityce? Co? Jak interesy? Skarżą się wszyscy na stagnację[400], na podatki, panie złoty, przecie ten podatek obrotowy to zarzyna obywatela! I świadczenia! Słowo daję. Śliczny ma pan gabinet, ze smakiem, stylem. Może zrobi mi pan łaskę, kochany panie Nikodemie, no, mój drogi, nie odmówi mi pan i zje ze mną śniadanko, od rana nic w ustach nie miałem… Śliczny gabinet. Nie wybierze się pan do mnie, do Koborowa? Wprawdzie pogoda pod psem, ale spokój, spokój. Dla nerwów to konieczne i Nina ucieszy się, biedactwo, taka samotna… Przyjechałby pan na parę dni, co?

3209

— Owszem, może w przyszłym tygodniu.

3210

— Królu złoty, dziękuję, bardzo dziękuję. No to chodźmy na śniadanko. Może do „Bachusa”, co?

3211

— Dziękuję, ale nie mogę. Jestem dziś na śniadaniu u księcia Roztockiego.

3212

Skłamał, lecz osiągnął przewidywany efekt. Kunicki rozpłynął się w zachwycie i zaczął wyliczać wszystkie możliwości, jakie otwierają człowiekowi takie olbrzymie stosunki, jakie ma kochany pan Nikodem.

3213

Teraz wyjechał i właściwy powód wizyty: podkłady kolejowe. Staruszek przymilał się, krygował[401], sypał cyframi zysków, jakie obaj osiągną z uzyskania przez Koborowo dostaw dla kolei, tłumaczył, że ostatecznie, jeżeli jemu, Leonowi Kunickiemu, z powodu tamtego procesu nie zechcą dać, to mogą dać przecie pani Ninie Kunickiej.

3214

— Nie wiem — bronił się Dyzma.

3215

— Che, che, che, ale ja wiem, że jak kochany pan zechce paluszkiem kiwnąć… No, królu złoty, niechże pan pogada z ministrem komunikacji!

3216

Póty piłował Nikodema, aż ten zgodził się.

3217

— Tylko niech pan nie wyjeżdża, bo jeżeli trzeba będzie układać się, to ja się na tym nie znam.

3218

Kunicki, uradowany, zapewnił kochanego prezesa, że oczywiście nie wyjedzie, aby w razie potrzeby służyć informacjami, chociaż jest przekonany, że te nie będą potrzebne człowiekowi mającemu tak genialną głowę.

3219

Wejście Krzepickiego z korespondencją przerwało potok jego wymowy. Pożegnał się z Dyzmą, zamawiając się na jutro, i wyszedł.

3220

— To znany spryciarz — zauważył Krzepicki.

3221

— Ho, ho i jaki — potwierdził Nikodem — takiego nie łatwo wykiwać.

3222

Długa twarz Krzepickiego rozszerzyła się w lekceważącym uśmiechu.

3223

— Moim zdaniem, panie prezesie, nie ma takiego wielkiego spryciarza, który by nie znalazł większego, co go nabije w butelkę.

3224

Dyzma roześmiał się szczerze. Sam siebie uważał właśnie za takiego spryciarza. Wydało mu się nawet, że rozumie to i Krzepicki, co zdawał się mówić poufały uśmiech na jego twarzy.

3225

— No, co pan kalkulujesz? — zapytał Dyzma.

3226

— Kalkuluję — odparł Krzepicki, spuszczając oczy — że nasze czasy należą do tego, co umie łapać okazję.

3227

— Niby jaką okazję?

3228

Krzepicki zadarł głowę, przeciągnął dłonią po ostro wystającej grdyce i rzucił niedbale:

3229

— Koborowo to piękny grosz.

3230

— Ba!…

3231

— Nie każdemu się zdarza…

3232

Dyzma pokiwał głową.

3233

— A ot, Kunickiemu się zdarzyło.

3234

— A może zdarzyć się i… panu.

3235

Nikodem spojrzał nań nieufnie:

3236

— Mnie?…

3237

— Świat należy do tych, co umieją skrupuły[402] wyrzucić za okno.

3238

— Niby nie być skrupulantami?…

3239

Krzepicki nie odpowiedział i tylko bacznie obserwował oczy Dyzmy.

3240

— Panie prezesie — zaczął po chwili, cedząc słowa. — Wie pan, że jestem dla pana więcej niż życzliwy?

3241

— Wiem — odparł Dyzma.

3242

— Otóż chcę być szczery. Dla pańskiego dobra, a nie przeczę, że i dla mojego. Dziś tylko ten traci, kto jest głupi.

3243

Zamyślił się, a zniecierpliwiony Dyzma zawołał:

3244

— No, gadajże pan, do cholery!

3245

— A nie pogniewa się pan prezes?

3246

— Cóż to, masz mnie pan za głupiego?

3247

— Boże broń i dlatego mówię…

3248

Przysunął krzesło i spoważniał.

3249

— Panie prezesie, czy żona Kunickiego wciąż kocha się w panu?

3250

— I to jak! Co dzień ot takie listy przysyła.

3251

— To bardzo dobrze.

3252

Pochylił się do ucha Nikodema i zaczął mówić:

3253

Było już po trzeciej, gdy obaj wyszli z banku i wsiedli do samochodu.

3254

— „Oaza”! — krzyknął Dyzma szoferowi i klepnął swego sekretarza po kolanie. — A pan to też masz łeb na karku. Żeby się tylko udało!

3255

— Dlaczego się nie ma udać? Więc sztama[403]? — wyciągnął rękę.

3256

— Sztama! — ścisnął ją mocno Dyzma.

3257

Tegoż wieczora prezes Nikodem Dyzma złożył wizytę inżynierowi Romanowi Pilchenowi, ministrowi komunikacji.

3258

Był to drobny brunet, zawsze uśmiechnięty i pogodny, znany ze swej pasji zdrabniania wyrazów. Jego żona, siwiejąca szatynka, o wybitnie semickim typie, i sam minister przyjęli Dyzmę owacyjnie.

3259

— Prezesiuniu kochanieńki — zawołał Pilchen na jego widok — ależ to słówko w cyrczku! Niechże cię kaczuszki podepczą! Myślałem, że szlaczek mnie trafi ze śmiechu! To się nazywa określonko!

3260

— Może niezbyt salonowe — ciągnąc słowa potwierdziła jego żona — ale za to bardzo męskie.

3261

— Słuszniutko, racyjka, mamy w naszym kraiku za dużo ugrzeczniaków i fajtłapków, za dużo cukiereczków! Solne słówko tak działa jak kubełeczek zimniutkiej woduni.

3262

Nikodem śmiał się i usprawiedliwiał tym, że tak już był zirytowany, że musiał „wygarnąć”.

3263

Po kolacji przystąpili do interesu.

3264

Nikodem nie przypuszczał, że pójdzie tak łatwo.

3265

Pilchen wprawdzie zastrzegał się, że ostatecznej decyzji dać nie może, zanim nie porozumie się z odnośnym departamentem swego ministerstwa, lecz w zasadzie „dla mileńkiego prezesiunia” gotów jest zrobić wszystko. A progi kolejowe, czy takie, czy owakie, zawsze się przydadzą.

3266

— I ma pan moje przyrzeczonko, że załatwimy się prędziutko. Tak czy owak, aby szybciutko, taka moja metodka.

3267

Dyzma podrapał się w głowę.

3268

— Właściwie mówiąc, to mnie zależałoby na tym, żeby załatwienie sprawy przeciągnąć…

3269

— Przeciągnąć, braciszku? — zdziwił się minister.

3270

— Che, che, nie śpieszy mi się za bardzo.

3271

Pilchen roześmiał się i zaopiniował, że wobec tego musi uznać Dyzmę za niebywałego interesancika.

3272

Nikodem zapytał, czy będzie mógł jutro przyjść do ministerstwa i, otrzymawszy potwierdzającą odpowiedź, zaczął się żegnać.

3273

— Bardzo zdolniutki łebek — powiedział minister, gdy drzwi za Dyzmą się zamknęły i wierzaj, moja malupuśka, że każdziutka grzecznostka zrobiona jemu to dobrze ulokowany kapitalik.

3274

— Ach, nie wiem — odpowiedziała pani Pilchenowa — nie znam się na tych waszych kombinacjach politycznych, jednak przyznać muszę, że pan Dyzma wywiera bardzo dodatnie wrażenie. Co to jednak znaczy wychowanie angielskie.

3275

Nikodem wrócił do domu i zaraz zatelefonował do Krzepickiego, oznajmiając, że sprawa jest na dobrej drodze.

3276

Następnie zabrał się do czytania od dawna nie otwieranych listów Niny. Szukał w nich potwierdzenia trwałości jej uczuć.

3277

Słowa i ton listów nie pozostawiały w tym względzie najmniejszych wątpliwości. Wszystkie przepełnione były miłością i skargami na mękę tęsknoty, wspomnieniami chwil wspólnie spędzonych i marzeniami o przyszłym szczęściu we dwoje.

3278

W jednym z listów znalazł wzmiankę o żalu, z jakim porzuci Koborowo, w którym się urodziła i które mówi do niej wyrazem jasnych lat dziecinnych.

3279

Dyzma uśmiechnął się, zatarł ręce i otworzył biurko. Z paczki papierów wyjął drukowany formularz i zaczął uważnie czytać.

3280

Była to plenipotencja[404], uprawniająca pana Nikodema Dyzmę do wszelkich czynności finansowych i prawnych w imieniu Niny Kunickiej. Plenipotencję tę wręczył mu zaraz po jego przyjeździe do Koborowa Kunicki.

3281

Dyzma złożył arkusz starannie i wsunął do pugilaresu[405]. Gwizdał wesoło, zdejmując ubranie, i z rozmachem położył się do łóżka. Jego myśli zajęte były wielką grą, którą rozpoczął, a były to myśli radosne i emocjonujące.

3282

I nagle, ni z tego, ni z owego, w tej samej chwili, gdy przekręcił kontakt stojącej na nocnym stoliku lampy i gdy pokój zaległa ciemność, jak obuchem uderzyła go świadomość.

3283

Duch„Zamordowano Boczka”

3284

Znieruchomiał.

3285

„Zamordowano na mój rozkaz… Za moje pieniądze… Ja zamordowałem Boczka… Cholera!”

3286

Uparta myśl zdawała się wsysać w mózg. Czy też jest życie pozagrobowe, czy prawda, co mówią o duchach?…

3287

Wtem na przeciwległej ścianie dojrzał jakiś ruch w ciemności… Jakiś tworzący się kształt…

3288

Włosy zjeżyły się mu na głowie i rozdygotaną ręką sięgnął do kontaktu. Zawadził jednak rękawem pidżamy o abażur i lampa z łoskotem spadła na ziemię.

3289

Zdrętwiał. Kształt posuwał się ku łóżku.

3290

Cała krew zbiegła się do serca, z krtani wyrwał się przeraźliwy, długi okrzyk. Jeden, drugi, trzeci, czwarty… Sekundy zdawały się godzinami.

3291

Nagle usłyszał człapanie pantofli. Przez szparę sąsiednich drzwi wpadła smuga światła i na progu sypialni stanął Ignacy z rewolwerem w ręku.

3292

— Co się stało?

3293

— Zapal prędzej światło.

3294

Macanie ręką po ścianie i miękki trzask kontaktu. Pokój zalało światło, oślepiające, zbawcze światło.

3295

— Co się stało panie prezesie?

3296

Dyzma usiadł na łóżku.

3297

— Nic. Przez sen zdawało mi się… że ten… że złodziej…

3298

— A ja się przestraszyłem. No, chwała Bogu.

3299

— Nerwowy jestem. Wiesz co, Ignacy, weź swoją pościel i będziesz tu spał na otomanie[406].

3300

— Jak pan rozkaże.

3301

— Aha, i idź do kredensu, nalej mi szklankę wódki i przynieś. To dobrze mi zrobi.

3302

Gdy wypił dwoma haustami i zjadł na przekąskę jakiś czerstwy pasztecik, a Ignacy ułożył się na otomanie, Nikodem uczuł zupełny spokój.

3303

— Tfu, baba ze mnie — powiedział do siebie, odwrócił się do ściany i zasnął kamiennym snem.

Rozdział czternasty

3304

Krzepicki obejrzał plenipotencję[407] i, zwracając ją Dyzmie, rzekł:

3305

— W absolutnym porządku.

3306

— A dowiedział się pan, kto w ministerstwie będzie ten „gips” załatwiał?

3307

— Owszem. Niejaki Czerpak, naczelnik wydziału.

3308

— Jak? Czerpak? Śmiesznie się nazywa. Ale nie o to się rozchodzi. Grunt, co to za gość?

3309

— Nie znam go, ale podobno można z nim pogadać. Zresztą minister Pilchen przez sam fakt osobistego przekazania sprawy temu Czerpakowi ułatwi nam sytuację znakomicie.

3310

O jedenastej zjawił się Kunicki. Zaczął od pogody i opowiadania o swojej wczorajszej bytności w teatrze, lecz w oczach miał niepokój. Czy też Dyzma zrobił coś dla niego, czy nie?

3311

Wreszcie zapytał ostrożnie. Nikodem kiwnął głową.

3312

— Owszem, byłem wczoraj u ministra…

3313

— Królu złoty! No i co?

3314

— Ciężko było, ale wreszcie obiecał zająć się tym…

3315

— Dzięki Bogu! Kochany panie Nikodemie, pan mi z nieba spadł.

3316

— Staram się, jak mogę.

3317

PieniądzWytłumaczył Kunickiemu, że sprawa przeciągnie się kilka dni, może i tydzień, że wymagać będzie szeregu konferencji i rozmów, że na razie, póki rzecz w zasadzie nie jest zdecydowana, Kunicki może się nie pokazywać w ministerstwie, lecz gdy przyjdzie do finalizowania umowy, będzie musiał osobiście omawiać szczegóły.

3318

— Świetnie, świetnie! — cieszył się Kunicki. — Ale, panie Nikodemie, może jakie koszty?… Służę natychmiast.

3319

Nikodem pokiwał się w fotelu.

3320

— Chyba — powiedział z namysłem — chyba jakie pięć tysięcy wystarczy…

3321

— E… niech będzie sześć! Odbijemy to sobie i tak z ładnym procentem, che, che, che. Jeśli się chce szybko jechać, trzeba osie dobrze smarować! Nie żałować smaru! To, panie Nikodemie, najlepsza zasada we wszystkich interesach. Nie bać się wydatków, jeżeli się chce mieć dochody.

3322

Odliczył dwanaście nowiuteńkich banknotów, które Dyzma niedbałym ruchem zgarnął do kieszeni. Oswoił się już do tego stopnia z grubszymi kwotami, że nie sprawiały na nim tak wstrząsającego wrażenia, jak na początku nowego okresu jego życia.

3323

Tym razem pojechał z Kunickim na śniadanie, podczas którego wysłuchał całego wykładu o dostawach w ogóle, a o dostawie progów kolejowych w szczególności.

3324

O trzeciej Dyzma poszedł do ministerstwa. Pilchen był już w palcie i w kapeluszu, lecz na widok Dyzmy natychmiast wyraził gotowość pozostania.

3325

Był już w kursie sprawy i oświadczył, że zasadniczo zgadza się. Kwestię kontyngentu[408] i warunków „kochany prezesiunio” musi omówić już z naczelnikiem Czerpakiem, kiedy mu się spodoba.

3326

— Naturalnie — dodał — że załatwimy tę transakcję tylko z tego powodziku, że mamy pełniutkie zaufanie do drogiego prezesiunia i jestem pewniutki, że jego czcigodna osóbka daje gwarancyjkę, iż wszyściusieńko będzie w porządeczku.

3327

— Murowane — zapewnił Dyzma.

3328

LiteratTego wieczora miał przyjęcie u hrabiny Czarskiej, wdowy po Maurycym, ordynacie[409] kaszowickim, który pozostawił po sobie nieduży majątek i nieznaczny dorobek literacki pod postacią czternastu powieści, wydanych nakładem autora, i sześciu nigdzie, niestety, nie granych dramatów historycznych.

3329

Pani Czarska z tej racji uważała za swój święty obowiązek otaczać się literatami i nie było w Warszawie żadnego głośniejszego nazwiska literackiego, które by jednocześnie nie figurowało na liście gości jej salonu.

3330

Większość ich bywała tam nawet często, przychodząc z pustymi żołądkami, a wychodząc z dobrze naładowanymi i niosąc pod pachą przynajmniej dwa tomy dzieł nieboszczyka hrabiego Maurycego, by na następnej kolacji w alei Szucha móc podnieść wysoką wartość talentu zmarłego kolegi i wyrazić szczere oburzenie z powodu zapoznania tak świetnego pisarza.

3331

Jedynymi dwiema osobami w tym salonie, które demonstracyjnie ziewały podczas głośnego czytania sześciu dramatów historycznych, były panny Iwona i Marietta, siostrzenice pani domu.

3332

Dla nich bywało tu poza literatami sporo młodzieży z arystokracji.

3333

Gdy Nikodem przestąpił próg salonu, od razu poznał szereg osób, spotykanych czy to u pani Przełęskiej, czy u księstwa Roztockich, a co go bardzo speszyło, ujrzał też niemal wszystkie panie z owej diabelskiej nocy.

3334

Jedyną pociechą w tym względzie był brak panny Stelli, której wręcz bał się.

3335

Powitano go z radością, lecz i z szacunkiem.

3336

Szczególniej panie z Loży Gwiazdy Trzypromiennej z panią Lalą Koniecpolską na czele witały się z nim w ten sposób, że czuł się jeszcze bardziej zdetonowany[410].

3337

ErotyzmByło w ich wzroku coś, co zbyt jaskrawo przypominało mu ową piekielną noc. Oczyma szukały jego oczu, zachowując w ruchach jakąś dziwną powściągliwą rozwiązłość.

3338

Nikodem chętnie uciekłby stąd, gdyby nie przeświadczenie, że dzięki bytności u hrabiny Czarskiej rozszerzy swoje stosunki towarzyskie i znajdzie kilka nowych znajomości, które mogą pomóc mu w przyszłości.

3339

Pani Czarska od początku zaatakowała Dyzmę całym pęczkiem pytań, dotyczących wiekopomnych dzieł śp. jej męża.

3340

Nikodem, jak mógł, wywijał się, twierdząc, że zarówno „Kwiaty uczuć”, jak i „Śpiew słowika” czytał wielokrotnie.

3341

Na szczęście przybyły mu na pomoc panny Czarskie i pani Lala Koniecpolska, wobec czego zwolniony został z wysłuchania cytat wiekopomnych dzieł śp. Maurycego Czarskiego.

3342

Natomiast panna Marietta zaproponowała Dyzmie zaznajomienie się z podobno niezwykle ciekawym pisarzem Zenonem Liczkowskim. Liczkowski z miejsca zagadał Nikodema projektem wciągnięcia Nikodema w akcję popierania przygotowań do stworzenia Akademii Literackiej.

3343

— Nie wątpię, panie prezesie, że pan całkowicie uznaje potrzebę powstania instytucji, która by nareszcie przystąpiła do racjonalizacji literatury pod hasłem selekcji nazwisk i udostępnienia wybranym możności studiów rozpoznawczych.

3344

— Owszem — powiedział Nikodem, nie wiedząc, o co chodzi, lecz zdając sobie sprawę z tego, że należy przyznać słuszność Liczkowskiemu.

3345

Chudy jegomość w rogowych okularach bezceremonialnie wziął Dyzmę za guzik i z niezwykłą swadą[411] zaczął mu klarować zasady organizacji Akademii Literackiej, przy czym wyraził przekonanie, że pan prezes, w zrozumieniu idei tworzenia osi piśmiennictwa polskiego, zechce poprzeć projekt nie tylko u ministra oświaty, lecz i u prezydenta Rzeczypospolitej. Do towarzystwa przyłączyło się jeszcze kilku panów, którzy, nie szczędząc elokwencji[412], namawiali Nikodema do poparcia całej akcji.

3346

Dyzma przyrzekł, że zrobi wszystko, co leży w jego mocy, by poprzeć program literatów spod znaku Liczkowskiego.

3347

Pani Czarska, nieustannie flanująca[413] wśród gości, znalazła dość czasu, by przypiłować Nikodema na dwieście złotych dla jakiejś dobroczynnej instytucji.

3348

Toteż gdy Nikodem znalazł możność wyrwania się z rozmowy z paru mocno starzejącymi się paniami, natychmiast skorzystał z okazji i ulotnił się bez śladu.

3349

W domu znalazł nowy list Niny, w którym poza zwykłymi wyznaniami uczuć był długi ustęp, domagający się jego przyjazdu do Koborowa.

3350

Nikodem zadzwonił do Krzepickiego i długo z nim rozmawiał o całej sprawie.

3351

Obaj byli zadowoleni z dotychczasowego jej przebiegu. Krzepicki prosił Dyzmę, by ten postarał się wzbudzić w Kunickim jak największe zaufanie.

3352

— Musi wierzyć panu, panie prezesie, inaczej wszystko diabli wezmą.

3353

— Niechby mi nie wierzył… Nikodem wzruszył ramionami.

3354

— Byle tylko pani Nina w ostatniej chwili nie popsuła wszystkiego.

3355

— Nie bój się pan, damy sobie radę.

3356

Około pierwszej zjawił się Kunicki. Był w doskonałym humorze i pełen najlepszych myśli.

3357

Gdy Dyzma zakomunikował mu oświadczenie ministra i zapowiedź rychłej realizacji dostawy, Kunicki rzucił się mu w objęcia i zaczął go zapewniać, że tak kochanego człowieka, jak najdroższy pan Nikodem, czcigodny prezes, nie znajdzie się na całej kuli ziemskiej.

3358

Zbliżała się czwarta, gdy Nikodem zatelefonował do naczelnika Czerpaka i umówił się z nim na kolację.

3359

Krzepicki tego dnia nie towarzyszył swemu szefowi.

3360

Czerpak był to czterdziestoletni ruchliwy jegomość, nie posiadający żadnych innych aspiracji prócz chęci porzucenia swojej posady i zajęcia się jakimś zyskowniejszym przedsiębiorstwem.

3361

Nikodem od razu to wyczuł.

3362

Toteż bez dłuższych ceregieli zaproponował Czerpakowi stanowisko kierownika tartaków koborowskich.

3363

Teraz dopiero zrozumiał, że dzięki uprzejmości ministra Pilchena może najbardziej silne zastrzeżenia, wynikające z dawnego procesu, usunąć z widowni.

3364

Naczelnik widocznie nie znał sytuacji, z której by nie potrafił wybrnąć za odpowiednią rekompensatą.

3365

Czerpak, nie wnikając w powody intencji prezesa Dyzmy, przyrzekł stosować się ściśle do jego instrukcji, a były one proste.

3366

— Panie Czerpak, za dwa dni wezwie pan do siebie pana Kunickiego.

3367

— Rozkaz.

3368

— Zacznie pan z nim maglować całą sprawę punkt po punkcie, ale tak, żeby ten wiedział, że dostawę otrzyma, tylko trzeba załatwić dużo formalności.

3369

— Rozumiem, panie prezesie, już go wypiłuję.

3370

Podstęp— Po trzech dniach gadaniny powie mu pan, że w piątek rano będzie przyjęty przez ministra Pilchena, który musi osobiście wypytać go o różne rzeczy, gdyż nazajutrz wyjeżdża wieczorem na miesiąc za granicę. Kapujesz pan?

3371

— Tak jest, panie prezesie.

3372

— Dobrze. To mu pan powiesz w czwartek rano. Pamiętaj pan: w czwartek rano! O godzinie, hm… jedenastej i pożegnasz się pan z nim, a o pierwszej zadzwonisz pan do mnie do banku. Będzie tam u mnie Kunicki. Otóż poprosisz go pan do telefonu i powiesz, że wynikła wielka przeszkoda, że minister dowiedział się o jakimś procesie Kunickiego i powiada, że z wszystkiego będą nici, jeżeli Kunicki nie przedstawi natychmiast dokumentów w tej sprawie.

3373

— A była taka?

3374

— Była. Na to Kunicki powie panu, że ma takie dokumenty, ale w Koborowie, i że zaraz jedzie, a jutro jeszcze przed odjazdem ministra przywiezie je. Tak na pewno powie. No to pan powiesz, że to niemożliwe, bo minister stanowczo chce omówić z nim handlową stronę kwestii osobiście, i to rano. Rozumiesz pan?

3375

— Tak jest panie prezesie.

3376

— Trzeba tak zrobić, żeby Kunicki musiał kogoś posłać po te dokumenty, a żeby sam nie mógł ruszyć się z Warszawy. Już to pan, panie Czerpak, potrafisz.

3377

— Dla pana prezesa, che, che, che, wszystko potrafię.

3378

— Nie pożałujesz pan tego — rzekł Dyzma wstając.

3379

Dwa dni upłynęły Dyzmie w gorączkowym nastroju. Niekończące się rozmowy z sekretarzem, który z zadziwiającą skrupulatnością opracował plan w najmniejszych drobiazgach, później częste widywanie się z pogodnym jak majowy ranek Kunickim, długa wizyta u pani Przełęskiej, jeszcze dłuższa u jej znajomego komisarza Urzędu Śledczego, telefony, listy, konferencje, nie licząc częstego porozumiewania się z Czerpakiem.

3380

Nikodem w duchu pełen był podziwu dla sprytu Krzepickiego. Dobrze się czuł w jego towarzystwie i wiedział, że i Krzepickiemu jest z nim dobrze.

3381

Stopniowo, systematycznie dojrzewał plan. Oczka sieci zaciskały się wciąż, chociaż dla Kunickiego niepostrzeżenie. Po każdej rozmowie z Czerpakiem zjawiał się on w banku i zdawał Dyzmie obszerne sprawozdanie, nie kryjąc radości i uwielbienia dla życzliwych dlań uczuć kochanego pana Nikodema. Ten zresztą kadził mu nie mniej i zapewniał o swojej przyjaźni.

3382

Tak nadszedł decydujący czwartek.

3383

W gabinecie prezesa Banku Zbożowego punktualnie o godzinie pierwszej zadzwonił telefon.

3384

— Psiakrew! — z dobrze udaną irytacją zawołał Nikodem. — Pozwoli pan, panie Kunicki, że dowiem się, kto tam czego chce.

3385

— Ależ proszę, proszę, kochany panie Nikodemie — podskoczył Kunicki.

3386

— Słucham!…

3387

3388

— Co?… Kogo?

3389

3390

— A, dzień dobry panu, owszem, wypadkiem[414] udało się panu. Pan Kunicki jest właśnie u mnie.

3391

Podał słuchawkę Kunickiemu.

3392

— To naczelnik Czerpak. Szukał pana po całym mieście.

3393

Kunicki chwycił słuchawkę,

3394

— Halo!… Moje uszanowanie panu naczelnikowi, moje uszanowanie. Czym mogę służyć panu naczelnikowi?

3395

Dyzma wstał i podszedł do okna. Słuchał. Był tak podniecony, że literalnie wpił się palcami w parapet. Słuchał.

3396

Stopniowo zaczął się uspakajać. Rozmowa potwierdziła jego nadzieje.

3397

Głos Kunickiego z wolna przeszedł w dźwięk niepokoju, przerażenia i zajęczał prośbą, później, gdy odkładał już słuchawkę, zawołał z nieukrywaną rozpaczą:

3398

— Cóż ja pocznę! Cóż ja pocznę!

3399

— Bo co się stało? — zapytał Dyzma ze współczuciem.

3400

Kunicki rzucił się na krzesło i otarł pot z czoła. Szepleniąc jeszcze bardziej niż zwykle zaczął opowiadać Nikodemowi, że żądają koniecznie dokumentów z procesu, że musi je dostarczyć najpóźniej do jutra do ósmej wieczór, a że ruszyć się nie może, bo ma audiencję u ministra o jedenastej rano, a minister przecie wieczornym pociągiem wyjeżdża na cały miesiąc.

3401

— Ratuj pan, kochany panie Nikodemie, radź, co robić? Co począć?

3402

— Hm… prosta rada: depeszuj pan do Koborowa, by panu te dokumenty wysłali.

3403

— Ba! — zawołał Kunicki — żeby to było możliwe! Dokumenty są w kasie ogniotrwałej, a klucze przecie mam ze sobą.

3404

— No, to trzeba zaraz kogoś posłać. Ma pan przecie swój samochód. Może szofera?

3405

— Szofera?! Królu złoty! Jakże ja mogę szoferowi dać klucze od kasy?! Tam są pieniądze i papiery, i biżuteria, i najróżniejsze dokumenty olbrzymiego znaczenia… Boże, Boże, co począć, co począć?!…

3406

Dyzma zamyślił się.

3407

— No dobrze, a nie ma pan w Warszawie nikogo zaufanego?

3408

— Nikogo, nikogo, ani żywej duszy!

3409

— No, to na dostawy trzeba pogwizdać.

3410

— Panie, ależ to miliony, to miliony! — oburzył się Kunicki. — Marzyłem o tym od lat! I teraz nagle… ach, ja idiota, czemuż nie zabrałem!…

3411

— Czego?

3412

— No, tej zielonej teczki, którą pokazywałem panu… Pamięta pan?…

3413

Wtem Kunicki uderzył się w czoło. Chciał coś powiedzieć, lecz przygryzł wargi.

3414

— Owszem, pamiętam. Zielona teczka — rzekł spokojnie Dyzma.

3415

— Byłby jeden sposób — odezwał się po pauzie Kunicki tonem wahania — byłoby jedno wyjście… ale…

3416

Dyzma spuścił oczy, by Kunicki nie mógł w nich dojrzeć wyrazu oczekiwania.

3417

— Jaki sposób?

3418

— Hm… Nie śmiałbym nawet prosić… Ale sam pan wie, jakie to ważne dla mnie… Dla mnie i dla pana też…

3419

— Pewno. Miliony pieszo nie chodzą.

3420

— Drogi panie Nikodemie — wybuchnął Kunicki — pan jest jedynym człowiekiem, który może uratować całą sprawę.

3421

— Ja? — nieszczerze zdziwił się Dyzma.

3422

— Pan, pan, bo tylko panu jednemu mogę zaufać. Panie Nikodemie kochany, królu złoty, niechże mi pan nie odmawia!

3423

— Niby czego?

3424

— Wprawdzie zmęczy się pan trochę, ale co to znaczy w pańskim młodym wieku! Kochany panie Nikodemie, niech pan machnie się do Koborowa!

3425

Wyjął z kieszeni skórzany woreczek, w którym pobrzękiwały klucze.

3426

— Niechże pan mnie ratuje. W panu jedyna nadzieja!

3427

Nikodem wzruszył ramionami.

3428

— Ja tam nie lubię grzebać się po cudzych schowkach.

3429

— Królu złoty! — Kunicki złożył ręce błagalnym ruchem.

3430

Nikodem udawał, że się namyśla.

3431

— I trzeba lecieć jak wariat… Człowiek się nie wyśpi…

3432

— Więc cóż ja pocznę, co ja pocznę?! — rozpaczliwie szeplenił Kunicki.

3433

Dyzma bębnił palcami po biurku, wreszcie machnął ręką.

3434

— No, już dobrze, pal pana licho, pojadę.

3435

Stary zaczął wśród szeplenienia dziękować, ściskając dłonie Nikodema, lecz ten dojrzał wyraźnie błyski obawy i nieufności w jego małych, ruchliwych oczkach.

3436

— Który to klucz?

3437

— O ten, ten, a otwiera się całkiem po prostu, tylko górną rozetę trzeba nastawić na dziewiątkę, a dolną na siódemkę.

3438

Dyzma wziął ołówek i zanotował obie cyfry.

3439

— No to już dobrze, zjem coś i pojadę. Dzwoń pan po samochód.

3440

W godzinę później Nikodem po krótkiej rozmowie z sekretarzem zszedł na dół.

3441

W bramie czekał nań Kunicki. Był zdenerwowany tak dalece, że nie umiał już tego ukryć. Raz po raz podejrzliwie zerkał na Dyzmę, dając mu ostatnie informacje i objaśniając, że teczka z dokumentami leży z prawej strony na samej górze, że w teczce są absolutnie wszystkie dokumenty, dotyczące procesu, że zatem nigdzie więcej szukać ich nie trzeba.

3442

— Dobra, dobra — przerwał Dyzma i otworzył drzwiczki auta.

3443

— A niech pan, kochany panie Nikodemie, nie zapomni dobrze zamknąć kasy. I rozetki przekręcić.

3444

— Zrobione, no do widzenia. Jazda!

3445

Samochód ruszył. W kwadrans już byli za miastem.

3446

Nikodem wydobył z kieszeni długi, wąski, stalowy klucz i obejrzał go z zainteresowaniem.

3447

— Taka mała cholera — mruknął pod nosem — a tyle przez nią da się zrobić.

3448

Auto szło szybko znajomą szosą. Wkrótce zaczął kropić deszcz, pokrywając szyby drobniutkimi kropelkami. Zbliżał się wczesny jesienny zmierzch. Nikodem nastawił kołnierz i, rozmyślając, zdrzemnął się.

3449

Zatrzymali się raz tylko w celu zmiany koła, gdyż najechali na gwóźdź.

3450

Było już zupełnie ciemno, gdy dojrzeli światełka Koborowa.

3451

Wysiadł przed podjazdem i wydał szoferowi dyspozycje. Otworzyły się drzwi, wybiegła służba.

3452

— Pani w domu? — zapytał Dyzma, nie odpowiadając na ukłony.

3453

— Tak jest, proszę jaśnie pana. Pani jest w bibliotece.

3454

— Dobrze.

3455

— Czy mam zameldować?

3456

— Nie potrzeba. Możecie odejść, sam potrafię.

3457

Przeszedł przez ciemny salon i otworzył drzwi.

3458

Przy stole siedziała Nina, pochylona nad książką. Nie podniosła głowy. Nikodem zamknął drzwi za sobą i chrząknął.

3459

Teraz dopiero podniosła nań oczy i stłumiony okrzyk wyrwał jej się z ust. Zerwała się i podbiegła do niego, zarzucając mu ręce na szyję.

3460

— Niko, Niko, Niko!…

3461

Tuliła się doń, a jej twarz jaśniała szczęściem.

3462

— Przyjechałeś, przyjechałeś, mój słodki, mój jedyny!

3463

— Jak się masz, Nineczko!

3464

— Boże, jak ja strasznie stęskniłam się za tobą!

3465

— A ja niby nie?

3466

— No siadajże! Powiedz, na długo przyjechałeś?

3467

— Niestety, tylko na parę godzin.

3468

— Co ty mówisz? Ależ to okropne.

3469

— Tak się składa.

3470

Głaskała jego twarz końcami palców.

3471

Nikodem w krótkich słowach wyjaśnił cel swego przyjazdu i dodał, że z radością podjął się tej wycieczki, gdyż wiedział, że będzie mógł bodaj kilka godzin spędzić z Niną.

3472

Siadła mu na kolana i, przerywając sobie pocałunkami, opowiadała o swojej tęsknocie, o miłości, o nadziei, z jaką oczekiwała tej szczęśliwej chwili, gdy zostanie jego żoną.

3473

— Jeżeli nic nieprzewidzianego nie zdarzy się — przerwał jej Dyzma — pobierzemy się prędzej, niż myślisz.

3474

— Jak to? A rozwód? Przecie procesy rozwodowe ciągną się miesiącami.

3475

— Nie ma strachu, bo tu obejdzie się bez rozwodu. Radziłem się adwokata. Da się zrobić unieważnienie małżeństwa.

3476

— Nie znam się na tym — z powątpiewaniem powiedziała Nina. — W każdym razie jesteś bardzo dobry, że myślałeś o tym.

3477

Podano kolację. Przeszli do jadalni. Wypytywała Nikodema o jego obecny tryb życia. Cieszyła się, że bywa u Czarskich i Roztockich, że jest protektorem komitetu, opracowującego projekt Akademii Literackiej, że ma już kilkadziesiąt tysięcy odłożonych w banku.

3478

Wstali od stołu, gdy lokaj zameldował, że szofer gotów jest do drogi.

3479

— Dobrze. Niech czeka.

3480

Rzucił okiem na zegarek i oświadczył, że musi śpieszyć. Nina chciała iść z nim do gabinetu męża, lecz Nikodem poprosił ją, by lepiej zaczekała.

3481

— Ależ dlaczego? — zdziwiła się.

3482

— Tak… Widzisz, muszę tam przeczytać niektóre papiery i notatki porobić… A jakbyś ty była przy mnie, che, che, che, nie chciałoby mi się robić… Poczekaj, zaraz wrócę.

3483

Zapalił światło i rozsunął ciężką aksamitną kotarę.

3484

We wnęce muru stała wielka zielona kasa ogniotrwała. Nikodem przyglądał się jej z ukontentowaniem. Przyszło mu na myśl, że włamywacze musieliby dobrze napracować się, zanim zdołaliby dotrzeć do wnętrza tej stalowej szafy, a jemu na to wystarczy niecała minuta, ba, otworzy ją bez żadnego wysiłku.

3485

— Jak się ma dobrą kiepełę[415] — mruknął — to i wytrychów nie trzeba… Wprawdzie to kombinacja nie moja, tylko Krzepickiego, ale mnie na korzyść wychodzi…

3486

Klucz bezgłośnie przekręcił się w zamku, jedno przekręcenie klamki i kasa stanęła otworem.

3487

Wewnątrz panował wzorowy porządek. Na półkach z prawej strony starannie ułożone zostały książki i teczki z papierami, na półkach z lewej piętrzyły się paczki banknotów. Dwie pełne były pudełek, do których Dyzma najpierw zajrzał: biżuteria, masa złotych pierścionków, naszyjników, broszek, brylanty, rubiny.

3488

„Niczym u jubilera”.

3489

Lecz należało śpieszyć. Nikodem wyjął wszystkie teczki, książki i notatniki. Była to gruba plika[416]. Zaniósł ją na biurko i, odłożywszy na stronę zieloną teczkę, otworzył pierwszą książkę. Przerzucając strony wypełnione datami i cyframi szybko zorientował się, że jest to książka dłużników Kunickiego z dawnych jego czasów, gdy jeszcze trudnił się lichwiarstwem. Wymownie świadczyła o tym wysokość inkasowanych procentów. Między innymi często powtarzało się nazwisko ojca Niny: „Hr. Ponimirski 12000 dol.”, „Hr. Ponimirski 10000 zł” itd.

3490

Dyzma wziął do ręki drugą książkę. Zawierała wpis wpływów i dochodów Koborowa. Trzecia, czwarta i piąta również przepełnione były cyframi.

3491

To nie interesowało Nikodema. Zabrał się do teczek. Zaraz w pierwszej znalazł to, czego szukał: weksle. Właściwie nie weksle, lecz blankiety, podpisane in blanco[417]. Cały plik, a wszędzie ten sam podpis: Nina Kunicka, Nina Kunicka, Nina Kunicka…

3492

Pod wekslami leżała plenipotencja[418], wystawiona przez Ninę na nazwisko męża, i rejentalny[419] akt sprzedaży Koborowa Ninie.

3493

Ten ostatni Dyzma złożył i schował do kieszeni, po czym systematycznie zawiązał teczkę i odłożył ją wraz z zieloną na stronę.

3494

Nie zrezygnował jednak z przeszukania innych. Rezultatem zaś tego była jego wielka radość.

3495

Zaraz w następnej znalazł dwie koperty. Na małej widniał napis: „Mój testament” na drugiej zaś: „W razie mojej śmierci spalić nie otwierając”.

3496

— W razie śmierci — roześmiał się Nikodem — ale ponieważ nie umarł, to mogę otworzyć.

3497

Złamał lakową pieczęć i wyjął zawartość. Od razu rzucił się mu w oczy paszport austriacki.

3498

— Tu cię mam, bratku.

3499

Paszport był wystawiony na nazwisko Leona Kunika, syna Genowefy Kunik i N. N. W rubryce: „Zawód” stało jak byk: „kelner”.

3500

Następnym dokumentem był wyrok sądu krakowskiego, skazujący Leona Kunika na trzy miesiące więzienia za kradzież platerów[420]. Pod nim leżała paczka listów, dalej znów notatnik, cały zapisany, i znowu wyrok sądu, na ten raz warszawskiego, skazującego już Kunickiego na dwa lata więzienia za współudział w podrabianiu pieniędzy.

3501

Nikodem spojrzał na zegarek i zaklął.

3502

Było już po dwunastej. Szybko zebrał rozrzucone papiery i wpakował je do kieszeni.

3503

Pozostałe rzeczy z powrotem umieścił w kasie, zamknął ją na klucz i, wziąwszy pod pachę obie odłożone teczki, poszedł pożegnać się z Niną.

3504

Czekała nań w buduarze[421] nieco zniecierpliwiona jego długą nieobecnością. Jednakże uśmiechnęła się doń i zapytała:

3505

— Już musisz jechać, najdroższy?

3506

— Muszę. Nie ma rady. — Usiadł przy niej i wziął ją za rękę. — Kochana Nineczko — zaczął, przypominając sobie plan ułożony z Krzepickim. — Kochana Nineczko, czy masz do mnie zupełne zaufanie?

3507

— Jak możesz nawet pytać? — powiedziała z wyrzutem.

3508

— Bo widzisz, bo widzisz… jak by tu powiedzieć, zbliżają się takie sprawy, że wyklaruje[422] się, co i jak…

3509

— Nie rozumiem.

3510

— Wyklaruje się wszystko. Albo pozostanie po staremu, to znaczy, że ty do śmierci będziesz z Kunickim, albo pobierzemy się i Kunickiego diabli wezmą. A wybór zależy od ciebie.

3511

— Niki! Przecie to jasne!

3512

— I ja tak sądzę. Tedy[423] proszę cię, Nineczko, musisz mi we wszystkim wierzyć, na wszystko godzić się, w niczym nie zaprzeczać, a ja już załatwię wszystko.

3513

— Dobrze, ale dlaczego jesteś taki tajemniczy? Przecież to jasne.

3514

— Nie wszystko jeszcze jest jasne — powiedział z wahaniem — ale będzie jasne. On stary, a przed nami życie… Rozumiesz?…

3515

Była trochę zaniepokojona, lecz wolała nie wypytywać. Powiedziała tedy po prostu:

3516

— Ufam ci bez granic.

3517

No to w porządku — klepnął się po kolanach — a teraz muszę już jechać. Do widzenia, Nineczko, do widzenia…

3518

Objął i zaczął całować.

3519

— Do widzenia, najdroższa, a nie miej mnie za złego człowieka. Jeżeli co robię, to tylko dlatego, że ciebie kocham nad życie.

3520

— Wiem… wiem… — odpowiedziała wśród pocałunków.

3521

Nikodem jeszcze raz pocałował ją w czoło, zabrał teczki i wyszedł. Gdy w hallu[424] nakładał palto, ze względu na obecność służącego pożegnała Dyzmę oficjalnie:

3522

— Do widzenia panu, szczęśliwej podróży. A co do tej kwestii, niech pan postąpi, jak uważa za słuszne… Muszę panu wierzyć, że tak trzeba… Muszę w ogóle komuś wierzyć… Do widzenia…

3523

— Do widzenia, pani Nino. Wszystko będzie dobrze.

3524

— A niech pan prędko przyjeżdża.

3525

— Jak tylko będę mógł wyrwać się, zaraz przyjadę.

3526

Ucałował jej rękę. Służący otworzył drzwi i Nikodem pod ulewnym deszczem przebiegł kilka kroków dzielących go od auta.

3527

— To cholerna pogoda — zaklął zamykając drzwiczki.

3528

— Całą noc będzie lało, ani chybi — przytwierdził szofer.

3529

Istotnie deszcz nie ustawał do rana i samochód, gdy wjeżdżał do Warszawy, cały pokryty był błotem.

3530

W chwili, gdy Dyzma otwierał drzwi swego mieszkania, nie było jeszcze ósmej. Pomimo tego zastał już Krzepickiego. Zamknąwszy drzwi sąsiednich pokojów, by lokaj nie mógł ich podsłuchiwać, zabrali się do wertowania[425] znalezionych przez Nikodema dokumentów.

3531

Krzepicki był zachwycony. Zacierał ręce, a kiedy w paczce listów znaleźli dowody przekupienia urzędnika w związku z dawnym procesem, zerwał się i zawołał:

3532

— No, nie ma na co czekać, jedziemy do Urzędu Śledczego.

3533

— A weksle? — zapytał Dyzma.

3534

— Weksle… hm… Wprawdzie można by je zatrzymać na wypadek zmiany uczuć i zamiarów pani Niny, ale bezpieczniej spalić, oczywiście, jeżeli jest pan pewien, że pani Nina wyjdzie za pana.

3535

— To murowane.

3536

— No więc klasa. Jedziemy.

3537

Naczelnik Urzędu Śledczego, nadkomisarz Reich, należał do gatunku ludzi bezkompromisowych w walce o byt. Zimny, wyrachowany, trzeźwy i przenikliwy, od razu połapał się w intencjach prezesa Dyzmy. Pomimo bujnej elokwencji Krzepickiego, starającego się stworzyć pozory bezinteresowności pryncypała[426], nadkomisarz Reich w końcu wręcz zapytał:

3538

— A pan prezes zamierza ożenić się z panną Kunicką?

3539

Nie było innego wyjścia i Dyzma musiał powiedzieć, że istotnie myśli o tym.

3540

— Niech pan prezes nie przypuszcza, że chcę wtrącać się w jego sprawy osobiste. Bynajmniej. Sądzę jednak, że wsadzenie Kunickiego do więzienia pociągnie za sobą jako naturalną konsekwencję proces sądowy.

3541

— Prawda — potwierdził Krzepicki.

3542

— Otóż to — ciągnął naczelnik — a chyba proces taki, który z natury rzeczy byłby sensacją, nie będzie miłą rzeczą dla pańskiej przyszłej małżonki, panie prezesie, ani dla pana.

3543

— Hm… więc co robić?

3544

Nadkomisarz Reich siedział chwilę w milczeniu.

3545

— Panie prezesie — zaczął z namysłem — byłoby jedno wyjście z sytuacji…

3546

Jakie?…

3547

— Powiedzmy, że Kunickiemu grozi dziesięć, a najmniej sześć lat ciężkiego więzienia. To nie ulega wątpliwości. Dowody są tego rodzaju, że wymigać się nie potrafi. Otóż, co by pan powiedział na to, panie prezesie, gdybyśmy spróbowali ułożyć się z Kunickim?…

3548

— Ułożyć się?

3549

— No tak. Chyba jemu najmniej może zależeć na zdobyciu dziesięciu lat ciupy. Ja myślę, że zgodziłby się na taką propozycję: on zrzeka się wszelkich pretensji do majątku żony i do pana, za to pan daje mu pewną kwotę pieniędzy i paszport zagraniczny. Niech sobie jedzie na zbity łeb, dokąd chce.

3550

— To gotów później wrócić.

3551

— Jest i na to rada. Zrobimy tak: dzisiaj go aresztuję, bardzo surowo przesłucham, pokażę mu wszystkie te szpargały[427] i zamknę na jakieś, powiedzmy, trzy dni, żeby zmiękł. Później go znowu wezmę na przesłuchanie i wówczas zaproponuję ugodę. Nie przyjmie, tym gorzej dla niego, a jeżeli przyjmie, dam mu paszport i pozwolę uciec za granicę. Uciec! Rozumiecie, panowie? Uciec to znaczy nie móc wrócić, gdyż roześlę za nim listy gończe. Co pan na to powie, panie prezesie?

3552

— Bardzo mądre — skinął głową Krzepicki.

3553

— I ja to samo myślę — dodał Dyzma.

3554

— Wprawdzie — ciągnął Reich — jest to plan doskonały, ale nie wiem, czy będę mógł to przeprowadzić. Zważcie, panowie, że w razie wykrycia się całej sprawy ja będę najbardziej poszkodowany. Dymisja pewna, a może być i kryminał. Otóż, to jest ryzyko…

3555

— Panie naczelniku — przerwał Krzepicki — mnie się wydaje, że obawy te nie mają podstaw. Niech pan weźmie pod uwagę wpływy w rządzie pana prezesa. Chyba nie znajdzie pan w Warszawie nikogo, kto by mógł przeprowadzić tyle, ile pan prezes Dyzma.

3556

Naczelnik pochylił się w ukłonie.

3557

— O, wiem to doskonale. Tym milej mi byłoby zrobić taką drobną usługę człowiekowi tak zasłużonemu, tym bardziej że nie wątpię, iż pan prezes zechce zachować mnie w łaskawej pamięci.

3558

— Naturalnie — skinął głową Dyzma.

3559

— Serdeczne dzięki, panie prezesie. Jak zaś wysoko cenię poparcie pana prezesa, niech świadczy fakt, że właśnie w tych dniach wybieram się do niego z pewną małą prośbą.

3560

— Chętnie zrobię wszystko, co będę mógł.

3561

— To dla pana prezesa drobiazg, a dla mnie bardzo ważna rzecz. Mianowicie od nowego roku ustępuję ze stanowiska zastępca głównego komendanta policji. Gdybym miał poparcie tak poważnej osobistości, jak pan prezes, mógłbym liczyć na pewno na nominację…

3562

— A od kogo to zależy? — zapytał Nikodem.

3563

— Od pana ministra spraw wewnętrznych.

3564

— Jeżeli tak — rzekł Dyzma — możesz pan być spokojny. To mój przyjaciel.

3565

— Serdeczne, serdeczne dzięki.

3566

Zerwał się, by uścisnąć rękę Nikodema.

3567

Następnie zaczęli omawiać szczegóły sprawy. Reich i Krzepicki nie zapomnieli o najmniejszym drobiazgu i Dyzma z podziwem słuchał, przyznając w duchu, że sam nie potrafiłby dać sobie rady.

3568

Gdy wrócili do banku, czekał już tu Kunicki. Jego ruchy, wyraz twarzy i oczu — wszystko zdradzało wielkie zaniepokojenie. Krzepicki w przejściu obrzucił go ironicznym spojrzeniem, lecz ten nawet nie zauważył jego. Podbiegł nerwowym krokiem na spotkanie Dyzmy i zaszeplenił:

3569

— Przyjechał pan! Cieszę się bardzo. Przywiózł pan teczkę?

3570

— Dzień dobry. Przywiozłem.

3571

— Panie Nikodemie, doprawdy nie rozumiem, co to wszystko znaczy?

3572

— Niby co?

3573

— No z tą audiencją u ministra! Czerpak powiedział mi, że odłożona. Minister wcale nie wyjeżdża. Panie Nikodemie, on wcale nie miał zamiaru wyjechać. Co to ma znaczyć?

3574

— Chodźmy do mego mieszkania — odparł czerwieniąc się Dyzma — tam panu wytłumaczę.

3575

— Doprawdy, doprawdy nie rozumiem — szeplenił bez przerwy, drepcząc za Nikodemem.

3576

— Niech Ignacy idzie sobie na miasto — rzekł Dyzma do służącego.

3577

Gdy Ignacy wyszedł, zwrócił się do Kunickiego:

3578

— Panie Kunicki… hm… Otóż pańska żona postanowiła wziąć rozwód.

3579

— Co takiego?! — poderwał się Kunicki.

3580

— To, co pan słyszy. Rozwodzi się i wychodzi za mnie.

3581

Kunicki obrzucił Dyzmę złym wzrokiem.

3582

— Ach tak… Może przyjechała z panem?

3583

— Nie, została w Koborowie.

3584

Stary zagryzł wargi.

3585

— Kiedy moja żona powzięła to postanowienie? Przecież to niemożliwe! Nic mi nie wspominała! Może to chwilowy kaprys? Kaprys pod wpływem pańskiej intrygi…

3586

— Jakiej tam intrygi… Po prostu zakochała się we mnie i ma dość starego dziada.

3587

— Ale ten stary dziad — zasyczał Kunicki — ma miliony.

3588

— Guzik ma, nie miliony. Miliony i Koborowo są własnością Niny.

3589

— Na papierze, tylko na papierze, szanowny panie! Nie ma na co łakomić się.

3590

— Albo i jest na co — filozoficznie odparł Dyzma.

3591

— Niestety, przykro mi bardzo — zjadliwie roześmiał się Kunicki — ale mam weksle[428] żony, które opiewają na taką sumę, że z nawiązką pokrywają całą wartość majątku.

3592

Nikodem wpakował ręce w kieszenie spodni i wydął wargi.

3593

— Co do weksli, panie Kunicki, to weksle rzeczywiście były. Były, ale spłynęły.

3594

Kunicki zbladł śmiertelnie. Trzęsąc się całym ciałem i z trudnością łapiąc oddech, zajęczał:

3595

— Co? Co?… Jak to?

3596

— Tak to.

3597

— Skradłeś?! Skradłeś mi weksle?! Klucz, proszę zaraz oddać klucz od kasy.

3598

— Klucza nie oddam.

3599

— Ależ to rabunek! Złodziej, bandyta! Ja ciebie do kryminału wsadzę.

3600

— Stul mordę, stary grandziarzu[429]! — ryknął Dyzma.

3601

— Rabunek! Dawaj klucz!

3602

— Nie dam, bo klucz nie twój, rozumiesz, prajdocho[430]! Nie twój, tylko Niny. Jej majątek, jej kasa i jej klucz.

3603

— O nie! Łotrze, nie myśl, że stary Kunicki pozwoli się wystrychnąć na dudka. Jest jeszcze sprawiedliwość w Polsce, są sądy! Są świadkowie, którzy widzieli, że ci klucz dawałem. Z wolna, bratku! Nina też będzie musiała pod przysięgą zeznać, że podpisała mi weksle.

3604

— Nie bój się. To już moja sprawa.

3605

— Są jeszcze sądy! — pienił się Kunicki.

3606

W przedpokoju rozległ się dzwonek.

3607

— Bydlę, on sądem straszy, tfu! — splunął Dyzma na podłogę i poszedł otworzyć drzwi.

3608

— Łajdak! Łajdak! — Kunicki biegał po pokoju jak lis w klatce. — Zaraz muszę iść do prokuratora, do policji…

3609

Lecz iść nie potrzebował: drzwi otworzyły się i do pokoju wszedł przodownik[431] i dwaj wywiadowcy po cywilnemu.

3610

— Czy pan nazywa się Kunicki Leon, vel Kunik Leon? — zapytał szorstkim głosem przodownik.

3611

— Tak, Kunicki.

3612

— Jest pan aresztowany. Proszę nałożyć palto i iść z nami.

3613

— Ja? Aresztowany? Ale za co? To chyba pomyłka.

3614

— Nie ma żadnej pomyłki. Oto rozkaz aresztowania.

3615

— Ale za co?

3616

— To nie moja rzecz — wzruszył ramionami policjant. — W Urzędzie Śledczym powiedzą panu. No, jazda! Ma pan broń?

3617

— Nie.

3618

— Obszukać go!

3619

Wywiadowcy obmacali mu kieszenie. Broni nie było.

3620

— No, jazda! Moje uszanowanie panu prezesowi. Przepraszam, że zakłóciliśmy spokój, ale taki miałem rozkaz.

3621

— Jak rozkaz, to rozkaz — powiedział Dyzma. — Do widzenia.

3622

Kunicki odwrócił się i chciał coś jeszcze powiedzieć, lecz popchnięty przez wywiadowcę, zatoczył się i od razu znalazł się za drzwiami.

3623

Nikodem długo stał w pustym przedpokoju. Wreszcie przygładził przed lustrem włosy i wszedł do jadalni. Na stole przygotowane było śniadanie, o którym dotychczas nie pomyślał. Teraz poczuł ostry głód. Kawa była już zimna i cukier nie chciał w niej rozpuścić się. Wyjął z kredensu karafkę z wódką, na talerz nałożył dużo szynki, kiełbasy, cielęciny i zabrał się do jedzenia.

3624

— A widocznie było mi pisane zostać wielkim panem — odezwał się głośno przy trzecim kieliszku. — Pańskie zdrowie, panie prezesie!

3625

W szyby siekł drobny, ostry deszcz, za oknami było szaro.

Rozdział piętnasty

3626

Dyzma nie lubił generała Jarzynowskiego z powodu jego drwiącej miny, oziębłości i głównie dlatego, że najbliższym przyjacielem generała był Terkowski. Toteż pomimo kilkakrotnych zaprosin wykręcał się od bywania u państwa Jarzynowskich. Tego jednak dnia musiał wreszcie pojechać do nich na wieczór, gdyż generał oświadczył wręcz, że „nieobecność pana prezesa będzie uważał za obrazę osobistą”. Zresztą Dyzma wiedział, że Terkowski siedzi w Żegiestowie i że zatem nie spotka go na pewno.

3627

Do unikania Terkowskiego właściwie nie miał istotnych powodów. Osobiście nie czuł doń antypatii, jednakże powszechna fama głosiła, iż są zaciętymi wrogami, a głosiła tak uporczywie, że Nikodem sam w końcu w to uwierzył, a dość miał sprytu, by spostrzec wyraźną rezerwę Terkowskiego i usprawiedliwioną zresztą niechęć jego do siebie. Na szczęście Dyzma zbyt mocną miał pozycję, by potrzebował liczyć się z tym faktem. Wolał jednak nie stykać się z Terkowskim i z tego względu, że z napomknień pań „pątniczek” domyślał się, iż gruby szef gabinetu premiera ma jakiś związek z „wtajemniczonymi”, których po prostu się obawiał.

3628

Jarzynowscy mieszkali na Wilczej i Dyzma wybrał się pieszo. Przyjęcie musiało być większe, gdyż przed bramą stało kilkanaście samochodów. Przedpokój literalnie zapchany był paltami, zaś z sąsiednich pokojów buchał gwar śmiechów i rozmów.

3629

Generałostwo powitali go z atencją[432] i wprowadzili do salonu właśnie w chwili, gdy zaległa cisza i jakaś dama kwadratowej tuszy, z obnażonymi rękoma, przypominającymi dwie ćwiartki cielęciny, zasiadła do fortepianu. Z konieczności zatrzymał się przy drzwiach i milczącymi skinieniami głowy odpowiadał na ukłony znajomych, początkowo nie orientując się, komu się kłania.

3630

Pierwszą osobą, którą poznał w tłoku czarnych fraków, był Terkowski.

3631

— Szlag by go trafił! — mruknął do siebie, podczas gdy fortepian rozbrzmiał jakimiś mocnymi akordami.

3632

Postanowił tak manewrować, by nie spotkać się z Terkowskim, co przy tej liczbie gości było do zrobienia, tym bardziej że i Terkowski nie będzie szukał zetknięcia się z Dyzmą.

3633

Jakież jednak było zdumienie pana Nikodema, gdy po paru chwilach ujrzał grubasa zmierzającego wprost ku niemu. Terkowski uścisnął mu rękę i, lekko wziąwszy pod ramię, powiedział szeptem:

3634

— Chodźmy na papierosa.

3635

Wszystkie oczy zwróciły się na nich, gdy opuszczali salon, niknąc za kotarą gabinetu generała.

3636

Tam Terkowski wydobył z kieszeni ogromną papierośnicę i częstując Nikodema zaczął kordialnie[433]:

3637

— Sto lat nie widziałem szanownego pana prezesa…

3638

Dyzma milczał, zaskoczony i pełen nieufności.

3639

— Jakże zdrowie? — ciągnął grubas. — Ja bo po sześciu tygodniach odpoczynku świetnie się czuję. Nie uwierzy pan prezes, ale ubyło mi siedem kilo. Niezła porcja, co?

3640

— Niczego sobie — odparł Dyzma.

3641

— Nie ma to, prezesie, jak odpoczynek. Zmiana środowiska, o! Nowi ludzie, nowe sprawy, nowy tryb życia, nowe środowisko…

3642

— Pan był w Żegiestowie? — zapytał Nikodem, żeby coś powiedzieć.

3643

— Tak. Odświeżyłem się tam gruntownie.

3644

Z salonu huczał fortepian, z sąsiedniego pokoju dolatywały urywane słowa licytacji brydżowej. Terkowski mówił swoim głuchym ciężkim głosem, wydobywającym się gdzieś spod olbrzymiego białego plastra gorsu[434]. Jego małe rybie oczy pływały w tłustych powiekach, a grube krótkie palce zdawały się pieścić wielką bursztynową cygarniczkę.

3645

„Czego ta cholera chce ode mnie” — łamał sobie głowę Dyzma.

3646

— A wie pan prezes — nie zmieniając tonu ciągnął Terkowski — że miałem przyjemność poznać pańskiego starego znajomego, bardzo miły człowiek, rejent[435] Winder.

3647

Umilkł nagle, a jego oczy badawczo zatrzymały się na twarzy Nikodema.

3648

Ten naprawdę nie dosłyszał i zapytał:

3649

— Co pan mówi?

3650

— Spotkałem pańskiego starego znajomego.

3651

Nikodem zacisnął szczęki.

3652

— Kogóż to?

3653

— Pana Windera. Bardzo miły człowiek.

3654

— Jak? Windera?… Nie przypominam sobie.

3655

Całą siłą woli zapanował nad wrażeniem i zmusił siebie, by spojrzeć Terkowskiemu wprost w oczy.

3656

— Jak to? Nie przypomina sobie pan prezes rejenta Windera?…

3657

— Rejenta?… Nie. Nie znam.

3658

Terkowski roześmiał się z wyraźną ironią.

3659

— A on dobrze pana prezesa pamięta. Jechaliśmy w jednym przedziale i ten miły staruszek wiele mi o panu opowiedział i o Łyskowie…

3660

Dyzmie zakręciło się w głowie. Więc koniec? Katastrofa? Zdemaskowano go? Aż do bólu zacisnął w kieszeniach pięści. Przez myśl przebiegło mu, by po prostu rzucić się na Terkowskiego, chwycić go za szyję, za tłustą, przelewającą się fałdami przez kołnierzyk szyję i dusić, aż ta obleśna twarz zsinieje. Skurczył się w sobie. Wszystkie mięśnie nabrzmiały mu tak, że aż uczuł ich drżenie.

3661

— Przepraszam najmocniej — zabrzmiał nagle tuż przy nim głos jakiejś pani, która w przejściu go potrąciła.

3662

To go otrzeźwiło w jednej chwili.

3663

— O jakim Łyskowie? Co pan opowiadasz? — Wzruszył ramionami. — Wszystko to jakaś bujda. Żadnego Windera nie znam.

3664

Terkowski podniósł brwi i strzepnął flegmatycznie popiół z papierosa.

3665

— Ach, naturalnie — odparł spokojnie — może to jakaś pomyłka.

3666

— Pewno, że pomyłka — uspokajał się Nikodem.

3667

— Ma się rozumieć. Tym bardziej się cieszę, że wkrótce będziemy mogli ją wyjaśnić. W przyszłym tygodniu przyjedzie do Warszawy rejent Winder. Zaprosiłem go, bo to bardzo, bardzo miły człowiek. Widocznie mówił o kimś, kto ma zaszczyt nosić pańskie nazwisko, a może o jakimś pańskim krewnym… Che, che, che!

3668

Dyzma nie miał czasu odpowiedzieć. Koncert w salonie skończył się i wśród ogłuszających oklasków do gabinetu weszło kilkanaście osób, otaczając ich zwartym kołem.

3669

Resztę wieczoru spędził Nikodem jak na rozżarzonych węglach, wreszcie koło północy wymknął się cichaczem.

3670

Siekł ostry drobny deszcz. Nie zapinając palta, Dyzma szedł wolno do domu. Tutaj, nie rozbierając się, rzucił się na kanapę.

3671

Sprawa była jasna.

3672

Jest teraz w rękach Terkowskiego. A Terkowski nie daruje. Mściwa jucha. I sprawa z nim to nie z takim Boczkiem…

3673

Wzdrygnął się.

3674

Wstał, pozapalał wszystkie światła, zdjął palto, kapelusz, frak i zaczął chodzić po pokoju. Pod czaszką myśli kręciły się jak kołowrotek, aż czoło pokryło się potem.

3675

— Bo jeżeliby teraz sprzątnąć Windera… Dałoby się może zrobić… To i co z tego?

3676

Terkowski, raz wpadłszy na ślad Łyskowa, już nie da się zbić z tropu. A jak Windera nie stanie, no! To od razu będzie wiedział, czyja ręka… Nie tylko wyleją. Jeszcze do kryminału wsadzą…

3677

„Prosić?… O, nie, to by się na nic nie zdało”.

3678

Zbyt dobrze wiedział, co to jest Terkowski.

3679

Huczało mu w głowie. Całą noc spędził bezsennie. Czuł się teraz przeraźliwie samotny i bezsilny. Przecież nawet Krzepickiemu nie mógł się zwierzyć… Co robić… co robić…

3680

Śniadania nie jadł i kazał Ignacemu zadzwonić do banku, że czuje się niezdrów i nie przyjdzie. Jednakże już w pół godziny potem skombinował, że jego nieobecność może dojść do wiadomości Terkowskiego. Opanowała go złość. Zwymyślał bez powodu Ignacego i poszedł do banku. Tu ostentacyjnie zlustrował wszystkie biura, zajrzał do Wandryszewskiego i zrobił mu awanturę o spóźnienie bilansu, chociaż sam poprzedniego dnia zaakceptował trzy dni zwłoki. Krzepickiemu burknął „dzień dobry” i zamknął się na klucz w gabinecie.

3681

Rozważał długo, czy też Terkowski mówił już komu o swych informacjach i podejrzeniach, doszedł wszakże do przekonania, że tak sprytny człowiek nie zechciałby się dzielić z kimkolwiek posiadaną przewagą. Jak jej użyje? Dyzma nie łudził się, że Terkowski zechce ze skandalem „wywalić” i jego, i Jaszuńskiego, i Pilchena…

3682

Było zatem jedyne wyjście: podać się zaraz do dymisji, zebrać forsy, co się da, nie zapomnieć o kasie koborowskiej, wziąć paszport zagraniczny i wyjechać jeszcze przed przyjazdem rejenta Windera do Warszawy. Oczywiście na małżeństwo z Niną krzyżyk[436]. Kunickiego trzeba wypuścić i pogodzić się z nim jakoś… Żeby nie skarżył…

3683

— Cholera!…

3684

Odezwał się telefon. Krzepicki meldował, że przyszła hrabina Koniecpolska i jeszcze jedna pani. Koniecznie chcą się widzieć.

3685

— Powiedz pan, że jestem chory.

3686

— Mówiłem — tłumaczył się Krzepicki — powiadają, żeby zameldować pomimo to, bo pan prezes na pewno przyjmie.

3687

Ponury jak noc położył słuchawkę i otworzył drzwi.

3688

— Proszę — odezwał się szorstko.

3689

Z panią Koniecpolską była ta demoniczna panna Stella. To wprawiło Dyzmę w jeszcze gorszy humor.

3690

Zaczęły go troskliwie wypytywać o zdrowie i doradzać różnych lekarzy. W końcu wyraziły przekonanie, że ta niedyspozycja nie przeszkodzi Mistrzowi w odbyciu w terminie misterium Loży. Termin właśnie przypada jutro, a na nieszczęście mąż pani Koniecpolskiej siedzi w majątku i misterium można urządzić tylko w mieszkaniu Wielkiego Trzynastego.

3691

To już do reszty zirytowało Dyzmę.

3692

— Niech mi panie dadzą święty spokój. Nie mam teraz głowy do tego.

3693

— Wyzdrowieje Mistrz do jutra — zawyrokowała apodyktycznie panna Stella — a obowiązek Gwiazdy Trzypromiennej musi być dokonany.

3694

— Co tam wyzdrowieję, nie wyzdrowieję — szarpnął się Dyzma. — Zdrów jestem, ale głowy nie mam do tego. Mam ważniejsze sprawy na karku.

3695

Zaległo milczenie. Nikodem podparł pięścią brodę i odwrócił twarz do okna.

3696

— Panie Miszcz — odezwała się cicho pani Koniecpolska — pan mieć jakieś przykroszcz?

3697

Nikodem zaśmiał się ironicznie.

3698

— Przykrość, przykrość… cha, cha, przykrość… Taki gałgan znajdzie się, co człowiekowi na łeb włazi…

3699

— O, chyba pan, Mistrzu, każdemu potrafi dać radę — z przekonaniem powiedziała panna Stella.

3700

Nikodem spojrzał na nią uważnie.

3701

— Nie każdemu. Jak kto pod ziemią ryje jak świnia, oczernia, łże jak pies… Chce człowieka z błotem zmieszać, wygryźć…

3702

Oczy panny Stelli zwęziły się.

3703

— Któż to taki?

3704

Dyzma machnął ręką i milczał.

3705

— Powiedz Mistrzu, kto jest przeciw tobie!

3706

— Co mam gadać…

3707

— Potrzeba powiedzieć — dźwięcznym głosikiem zawołała pani Koniecpolska — potrzeba. Możem cosz wymiślić, jakiego sposoba.

3708

— Zakon Gwiazdy Trzypromiennej jest potężny — poważnie dodała panna Stella.

3709

Nikodem wciągnął szyję w podniesione ramiona i nieoczekiwanie dla samego siebie powiedział:

3710

— Terkowski.

3711

Na twarz obu pań odbiło się zdumienie. Dyzma zaklął w duchu: po co tym babom powiedział? Idiota.

3712

Panna Stella wstała i uroczyście zbliżyła się do Dyzmy.

3713

— Mistrzu! Masz prawo rozkazywać. Czy ten człowiek musi zginąć?

3714

Dyzma przestraszył się. Zwariowała baba.

3715

— Mistrzu — ciągnęła panna Stella. — Czy ma być usunięty raz na zawsze, czy tylko na pewien czas? Rozkazuj.

3716

Nikodem roześmiał się. Wydało mu się czymś dziecinnie głupim, że ta przysadkowata[437] małpa, z tym całym poważnym, jak na kazaniu głosem, pyta się, co zrobić z takim potentatem jak Terkowski. W tejże jednak chwili przyszło mu na myśl, że zaledwie kilka dni dzieli go od przyjazdu Windera. A wówczas szlus. Skończone wszystko. Jak się Terkowski zwącha z Winderem… Chyba żeby Terkowskiego wówczas w Warszawie nie było.

3717

— Niech pani wyprawi Terkowskiego do Afryki na drzewo czy do innej ciężkiej cholery! — rzucił z gorzkim szyderstwem.

3718

— Kiedy? — twardo zapytała panna Stella.

3719

— A choćby i dziś, cha, cha, cha… Z pani to wesoła kobita! No, ale nie zawracajmy sobie głowy bajkami. Więc co z tym misterium?

3720

Panie kategorycznie zażądały dotrzymania terminu. Wobec strachu przed jakimś bliżej nie określonym nieszczęściem, jakim miało grozić niewypełnienie obrzędów, Dyzma skapitulował i zgodził się drugie zebranie Loży Gwiazdy Trzypromiennej urządzić u siebie.

3721

Wieczorem dla „zalania robaka” pojechał z Waredą do „Oazy”, a wróciwszy do domu zasnął snem kamiennym.

3722

Od rana zaczęło się od tego, że panna Stella z panią Lalą Koniecpolską przewróciły do góry nogami całe mieszkanie, które Nikodem musiał im oddać na łup. Poczciwy Ignacy otrzymał trzydniowy urlop, gdyż Dyzma pragnął jak najściślej zakonspirować „misterium”. Z tego powodu cała ciężka robota, jak przesuwanie mebli, rozkładanie dywanów itp., spadła na niego samego.

3723

Po części był z tego zadowolony, gdyż mniej miał czasu do myślenia o Terkowskim i o groźbie przyjazdu Windera. Panie nie wspominały o Terkowskim. Widocznie zapomniały. „To i lepiej — myślał — wczoraj niepotrzebnie wysypałem się przed nimi”. Z furią przesuwał meble i dźwigał dywany.

3724

Toteż wieczorem był już tak zmachany, że chętnie zamknąłby się w swojej sypialni na cztery spusty. Niestety, sypialnia została wybrana, jak i trzy inne pokoje z łazienką, na garderobę dla pątniczek.

3725

O jedenastej powstała straszna awantura, okazało się bowiem, że jedna z pań przybyć nie może, gdyż w ostatniej chwili powrócił jej mąż. Ponieważ zaś przepisy stanowczo wymagały obecności dwunastu pątniczek, wszystkie panie były zrozpaczone.

3726

Nikodem natychmiast zaproponował odłożenie misterium na dalszy tydzień, lecz panna Stella z oburzeniem oświadczyła, że byłoby to już pogwałceniem kanonów[438] i że nigdy nie pójdzie drogą najsłabszego oporu. Trzeba jakoś temu zaradzić. Z niespodziewanym sukursem przyszła jedna z pań, baronowa Wehlbergowa. Zna jedną dziewczynę, którą bez obawy o zdradę można po prostu wynająć na tę noc. Jest to miła i młoda dziewczyna, „girl” w jednym z kabaretów. Baronowa zna ją dobrze, gdyż przed zamążpójściem sama śpiewała w tym kabarecie i wie, że owej małej Władzi można powierzyć niejedną tajemnicę.

3727

Nie było innego wyjścia, zgodzono się więc na małą Władzię, którą też natychmiast wytelefonowano. Początkowo odmówiła ze względu na zły humor swego przyjaciela, z którym umówiła się na dansing, jednakże dała się przekonać przy pomocy wymownego argumentu pod postacią stuzłotówki.

3728

Dzięki temu misterium mogło się rozpocząć punktualnie o północy z zachowaniem całego rytuału.

3729

O pierwszej, podczas wywoływania szatana, był mały incydent z Władzią. Już półprzytomna, rozpłakała się i krzyczała, że chce wyjść. Ledwie zdołano ją przekonać. Po wypiciu wina z peyotlem[439] uspokoiła się zupełnie.

3730

O drugiej salon prezesa Nikodema Dyzmy niczym nie przypominał już salonu jakiegokolwiek, a zwłaszcza salonu któregoś z prezesów.

3731

Podobny był raczej trochę do wędzarni, nieco do łaźni rzymskiej i najwięcej do domu, o którym nikt nie mógłby powiedzieć, że jest za bardzo prywatny.

3732

Późny świt grudniowy zaglądał już przez szpary zasłon okiennych, gdy towarzystwo rozeszło się do swoich pokojów. Na placu pozostał jedynie Wielki Trzynasty. Siedział oparty o ścianę i chrapał tak, że aż szyby się trzęsły.

3733

Było dobrze po południu, gdy obudził się. Był piekielnie wyczerpany, w głowie huczał mu młyn.

3734

Ubrał się i zajrzał do swojej sypialni. Panie pątniczki zaczęły budzić się. W łazience był tłok. Jedna po drugiej żegnała się z Nikodemem i wychodziły, ledwie trzymając się na nogach.

3735

Wreszcie został sam. Pootwierał okna i ociężałymi ruchami zabrał się do przyprowadzania mieszkania do jakiego takiego porządku.

3736

Właśnie przesuwał pianino, gdy w przedpokoju rozległ się dzwonek.

3737

Przyszedł Krzepicki.

3738

— Oho, panie Nikodemie! — zawołał ze śmiechem. — Musiała być grubsza bibka[440].

3739

Od czasu aresztowania Kunickiego zażyłość z pryncypałem[441] tak wzrosła, że nie tytułował go już panem prezesem.

3740

— Niech ich cholera weźmie — zaklął ponuro Dyzma.

3741

— Ależ pan wygląda — podziwiał Krzepicki — nie wiedziałem, że pan lubi takie zabawki.

3742

— Diabła tam lubi!

3743

— Ach, więc to przez umartwienie?

3744

— Niech pana szlag trafi — zirytował się Dyzma — pomógłbyś pan lepiej.

3745

— Ale po co pan to sam robi? Gdzież Ignacy!

3746

Dyzma sapał i nic nie odpowiedział. Wreszcie zaklął i rzucił się na kanapę.

3747

Krzepicki zapalił papierosa.

3748

— Wracam od Reicha.

3749

— No?

3750

— Kunik wreszcie zmiękł. Noc w ciemnej i nieopalonej celi pomogła. Żądał tylko widzenia się z żoną i upierał się przy tym. Ustąpił dopiero wówczas, gdy Reich przeczytał mu i pokazał ten list pani Niny, który ostatnio pan otrzymał. Zgadza się na sto tysięcy, ale pod warunkiem wydania mu kompromitujących dokumentów.

3751

— No i co?

3752

— Oczywiście Reich jest za mądry, żeby na to poszedł. Jedno mu obiecał, że dokumenty zatrzyma u siebie, nie w aktach Urzędu Śledczego.

3753

— Zgodził się w końcu?

3754

— Powiedział, że prosi o jeszcze jeden dzień namysłu. Niech się pan nie obawia. Musi zgodzić się.

3755

Wstał, strzepnął popiół i dodał:

3756

— A swoją drogą powinien pan donieść pani Ninie, że jej mąż zostanie zwolniony i z własnej woli jedzie za granicę… Hm… Może pan nawet napisać, że zabiera połowę swego majątku w gotówce i w papierach wartościowych. To uspokoi jej, że tak powiem, ciekawość.

3757

— Tak — zauważył po namyśle Dyzma — trochę pucu[442] nie zaszkodzi. Tylko ja myślę, że lepiej nie pisać. Taki list może komu wpaść w ręce albo co…

3758

Nagle Nikodem przypomniał Terkowskiego i wzdrygnął się. Nie, nie… Postanowił za wszelką cenę o tym nie myśleć. Ot, będzie, co będzie. Byle nie myśleć o tym… Byle nie teraz. Koborowo… Jechać… Wszystkie członki odmawiały mu posłuszeństwa. Skrzywił się i dopowiedział:

3759

— Aby nie dziś.

3760

Istotnie Dyzma był doszczętnie wyczerpany. Cały dzień przeleżał bezczynnie na kanapie. Nie podnosił się nawet do telefonu, który dzwonił kilkakrotnie.

3761

Myśli jego koncentrowały się na tym, jak w bezpieczny sposób wycofać się z Loży Gwiazdy Trzypromiennej. Druga z tych nocnych orgii, które go przerażały i doprowadzały do śmiertelnego zmęczenia, zdecydowanie wpłynęła na jego ustosunkowanie się do zaszczytnej roli Wielkiego Trzynastego.

3762

Rozumując zresztą logicznie, doszedł do przekonania, że i tak dzięki Loży nawiązał bardzo bliskie znajomości z paniami z najwyższego towarzystwa, że otwarte są dla niego ich domy i gdyby udało mu się teraz jakoś z Zakonu wykręcić, w niczym by to nie zmniejszyło zdobytych stosunków.

3763

Ale jak wykręcić się? Najprościej byłoby poradzić się Krzepickiego, który na wszystko ma gotowe sposoby. Jednakże nie mógł tego zrobić. W pamięci zbyt mocno tkwiła groźba śmierci za zdradę tajemnic Loży.

3764

Po długich rozmyślaniach wpadł na pomysł: „Czy nie najlepiej powiedzieć tym zwariowanym babom, że dzisiejszej nocy diabeł zabronił mi być tym całym »trzynastym«?… Nie podobam mu się więcej i zapowiedział, że więcej nie zjawi się, jeżeli będę ja…”

3765

Postanowił zaraz nazajutrz pójść do hrabiny Koniecpolskiej i tak sprawę postawić.

3766

Niech sobie zamęczają kogo innego.

3767

Roześmiał się. Przyszedł mu na myśl Wareda.

3768

„Wpakuję Waredę! Powiem, że diabeł gwałtem chciał Waredy”.

3769

Ignacy podał kolację i przyniósł wieczorne dzienniki. Dyzma odsunął je niechętnie i zabrał się do jedzenia, gdy zadzwonił telefon.

3770

Telefonował Wareda. Po krótkich powitaniach zapytał:

3771

— No, czytałeś?

3772

— Niby co? — bąknął Dyzma.

3773

— Jak to co? Greka udajesz? Nie wiesz niby?

3774

— Ale gadajże!

3775

— No o wyjeździe Terkowskiego.

3776

Dyzma zachwiał się na nogach.

3777

— Że… że… co?

3778

— No, że dziś wieczór wyjeżdża do Pekinu jako poseł na nową placówkę. Nie czytałeś wieczornej prasy?

3779

Mówił coś jeszcze, ale Nikodem nie słyszał. Rzucił słuchawkę na widełki i pobiegł do jadalni.

3780

Szybko rozłożył dzienniki.

3781

Istotnie wszystkie donosiły, że w związku z nowym ukonstytuowaniem się władzy w Chinach dotychczasowy szef gabinetu premiera, podsekretarz stanu Jan Terkowski, został mianowany posłem i ministrem pełnomocnym przy rządzie chińskim i dziś odjeżdża do Pekinu.

3782

Dyzma podniósł oczy znad gazety. Serce waliło mu w piersi jak bęben.

3783

Zerwał się z miejsca i zaczął krzyczeć:

3784

— Ura! Ura! Ura!

3785

Przybiegł zdumiony Ignacy i zatrzymał się w progu.

3786

— Czy pan prezes wołał?

3787

— Ignacy! dawaj wódki! Musimy ten interes oblać!

3788

Służący wydobył karafkę i kieliszki i nalał jeden.

3789

— Nalewaj drugi! — krzyknął Dyzma — no, na pohybel sukinsynom!

3790

Wypili. Jeden, drugi, trzeci, czwarty…

3791

Nikodem usiadł.

3792

— Wiesz co, Ignacy?

3793

— Słucham pana prezesa.

3794

— Uważaj: kto mnie w drogę włazi, mnie, Nikodemowi Dyzmie, tego zawsze diabli wezmą. Rozumiesz?

3795

Wychylił kieliszek i mimo woli spojrzał w czarną czeluść drzwi do gabinetu: z ciemności patrzyły nań fosforyzujące[443] okrągłe oczy.

3796

Splunął i przeżegnał się.

3797

— Pijmy, Ignacy!

3798

Było grubo po północy, gdy kładąc się do łóżka powiedział służącemu:

3799

— Uważasz, Ignacy, baby to mogą świat do góry nogami przewrócić, bo trzymają z diabłami…

3800

— I pewno — potwierdził Ignacy.

Rozdział szesnasty

3801

We wtorek Nikodem wraz z Krzepickim byli u mecenasa Licuńskiego, specjalisty od spraw rozwodowych, a w środę po raz ostatni u nadkomisarza Reicha, na ręce którego złożyli sto tysięcy złotych.

3802

We czwartek zaś z Dworca Głównego odchodziły dwa pociągi w dwóch przeciwnych kierunkach. W jednym siedział skulony, stary, trzęsący się na całym ciele człowieczek. W drugim prezes Państwowego Banku Zbożowego, wesoło żegnający się z gronem przyjaciół odprowadzających go życzeniami i powinszowaniami.

3803

I staruszek nie był samotny. W drugim rogu przedziału siedział krępy[444] mężczyzna o czerwonej twarzy, z prawą ręką ukrytą w kieszeni palta[445] charakterystycznym ruchem, który w danym wypadku był raczej wynikiem profesjonalnego nałogu, nie zaś potrzeby.

3804

Pociąg Warszawa — Berlin odszedł pierwszy. W niespełna dziesięć minut po nim ruszył drugi na Białystok — Grodno.

3805

Ze stopni wagonu zeskoczył ostatni Krzepicki, który w urywanych zdaniach składał szefowi pośpieszną relację z rozmowy, jaką przeprowadził z Kunickim przed jego odjazdem w Urzędzie Śledczym. Ze sprawozdania tego wynikało, że Kunicki nie robił żadnych trudności, że jest zupełnie zrezygnowany i złamany, że udzielił informacji i wyjaśnień, dotyczących interesów Koborowa, nowemu administratorowi, którym z woli narzeczonego i plenipotenta[446] właścicielki zostaje Krzepicki.

3806

Dyzma był zupełnie zadowolony.

3807

Rozlokowawszy się w pustym przedziale, zaczął rozmyślać o swojej nowej roli.

3808

Niewątpliwie trzeba teraz zrzec się prezesury banku. Bo i co mu po tym całym banku? Kolosalne dochody Koborowa, wygodne i spokojne życie, brak konieczności trzymania uwagi w nieustannym napięciu, by nie palnąć czegoś nieodpowiedniego — wszystko to przemawiało za porzuceniem banku.

3809

Oczywiście zdawał sobie sprawę, że sam nie podołałby administrowaniu Koborowem.

3810

Na szczęście miał pod ręką Krzepickiego, który potrafi wszystko. Dyzma nie miał najmniejszej wątpliwości, że w sprawach pieniężnych zbytnio ufać sekretarzowi nie należy. Pocieszał się jednak myślą, że Krzepicki nie zechce narażać się na stratę tak korzystnego stanowiska.

3811

Za oknami wagonu rozciągała się rozległa równina, pokryta grubym śniegiem.

3812

Duch, KobietaPrzypomniał mu się Terkowski. Zacisnął szczęki. Teraz już dobrze zdawał sobie sprawę z faktu, że uwolnienie się od Terkowskiego zawdzięczał paniom z Loży. Jakimi drogami działały, jakie wpływy były na ich usługi — nie wiedział i wiedzieć nie chciał. Bał się ich. Bał się teraz bardziej niż wówczas, gdy drżał przed zażyłością tych bab z duchami. Żywi są niebezpieczniejsi.

3813

Toteż nie zaniechał postanowienia: jak najprędzej wyjść z Loży. Oczywiście utrzymywać nadal możliwie bliskie stosunki z tymi paniami, ale raczej wepchnąć na swoje miejsce Waredę.

3814

Śmiał się w duchu, przypominając sobie skupione miny pani Koniecpolskiej i panny Stelli, gdy im ponuro zakomunikował „wolę szatana”. Już pułkownik będzie się miał z pyszna!

3815

Pociąg zanurzył się w korytarzu leśnym.

3816

Zbliżał się już wieczór, mglisty wieczór zimowy, gdy załomotały pod kołami zwrotnice Koborowa.

3817

Na peronie stał jakiś urzędnik kolejowy i Nina. Dojrzała Nikodema w oknie i jej twarz rozjaśniła się uśmiechem.

3818

Na powitanie wyciągnęła doń rękę, wskutek czego musiał postawić walizkę na śniegu.

3819

— Nareszcie, nareszcie…

3820

Przeszli przez pusty budynek stacyjny i wsiedli do auta.

3821

Motor rozbudził się na warkot starteru[447], koła poślizgnęły się na śniegu i samochód ruszył.

3822

— Powiedz, powiedz… czy on… czy on… od razu się zgodził?

3823

W głosie jej drgał niepokój.

3824

Dyzma roześmiał się.

3825

— Musiał.

3826

— Jak to musiał? — przestraszyła się.

3827

— Nineczko — odparł krótko — sama mówiłaś, że miłość wszystko zwycięża.

3828

Gdy mijali tartaki, rozbłysły właśnie latarnie. Kilku ludzi, stojących przy drodze, zdjęło czapki.

3829

— No i co… co on teraz będzie robił?

3830

— A co to nas obchodzi — wzruszył ramionami Nikodem. — Zabrał wszystko, co było w bankach. Było prawie tyle, co warte Koborowo. Z głodu nie umrze.

3831

— Wyjechał za granicę?

3832

— Tak.

3833

— A nie wróci?

3834

— Mowy nie ma. Już ja ci ręczę.

3835

Zamyśliła się.

3836

— Powiedziałeś, Niko, że musiał się zgodzić. Czy… czy były jakieś powody natury…

3837

— Nie masz większego zmartwienia, Nineczko? Rzecz załatwiona i koniec. Co cię to teraz obchodzi?

3838

— Jednak on był moim mężem…

3839

— A ja cię mówię, że nawet nie był.

3840

Zdziwiła się:

3841

— Jak to nie był?

3842

Zaczął jej wyjaśniać, jak umiał, zawiłą procedurę unieważniania małżeństw i powtarzać argumentację adwokata.

3843

— Za dwa miesiące, jak dobrze pójdzie, będziesz znowu panną Ponimirską, a za trzy, jeżeli masz jeszcze na to chęć, zostaniesz moją żoną.

3844

Milczała.

3845

Zaniepokoiło to Dyzmę. A może teraz rozmyśli się?… Może, poczuwszy wolność, nie zechce wiązać się z nim.

3846

— Czemu milczysz, kochana Nineczko? — zapytał najsłodziej, jak potrafił.

3847

— Ach, nic, nic — ocknęła się — myślałam o tej historii. Ale nie trzeba o tym myśleć, prawda?… Minęło… przeszło… Widocznie tak się stać musiało…

3848

Przytuliła się do niego.

3849

— Życie takie jest — powiedział z przekonaniem.

3850

— Boję się życia. Życie jest groźne.

3851

— Ja się go tam nie boję.

3852

— O, wiem, bo ty jesteś silny, strasznie silny.

3853

Wszystkie okna pałacu koborowskiego jarzyły się światłem.

3854

Nina wyjaśniła, że ostatnio co wieczór kazała robić taką iluminację[448], gdyż bała się ciemności.

3855

W hallu[449] zebrała się cała służba.

3856

Wprawdzie nie wiedzieli nic konkretnego, lecz z urywkowych spostrzeżeń szofera, który bez pana powrócił z Warszawy, wyciągali pewne wnioski, obecnie potwierdzone niebywałym wypadkiem wyjazdu pani na stację.

3857

Czuli, że coś się święci. Nina nazwała to intuicją, a Nikodem — nosem.

3858

Na twarzy pokojówki, której kazał przygotować sobie łóżko w sypialni Kunickiego, nie dojrzał ani cienia zdziwienia.

3859

Nina martwiła się, że znowu zostanie sama, gdy on pojedzie do Warszawy.

3860

— Jedź i ty, Nineczko. Zabiorę cię ze sobą.

3861

— Ba — uśmiechnęła się — gdyby to było możliwe.

3862

— A dlaczego nie? — zdziwił się.

3863

— Nie wypada. Jak to? Nie rozumiesz, jaki wywołałoby to skandal.

3864

— Phi — wzruszył ramionami — wielkie rzeczy. Przecie my się pobierzemy. Zresztą możesz mieszkać w hotelu i będziemy widywali się codziennie.

3865

Klasnęła w ręce.

3866

— Mam, mam! Ciocia Przełęska! Zamieszkam u cioci Przełęskiej!

3867

— No widzisz.

3868

— Ale nie chciałabym, żeby mój pobyt w Warszawie przeciągnął się dłużej. Nie lubię miasta. Najlepiej czuję się w Koborowie. Prawda, Niku, że my będziemy mieszkali stale w Koborowie?

3869

— Ma się wiedzieć. Dość mam tej Warszawy. Powyżej uszu.

3870

— Jakiś ty dobry. Chodź, zagram ci coś, co grywałam zawsze, myśląc o tobie.

3871

Przeszli do małego saloniku. Nina otworzyła pianino.

3872

— A ty nie grasz? — zapytała.

3873

— Tylko na mandolinie.

3874

Roześmiała się.

3875

— Chyba żartujesz?

3876

— Jak Boga kocham.

3877

— To takie komiczne: grać na mandolinie.

3878

— Dlaczego?

3879

— Nie wiem, ale wydaje mi się, że to musi być strasznie zabawne. Tak poważny prezes, mąż stanu i raptem mandolina.

3880

— Żałuję, że instrument zostawiłem w Warszawie. Zagrałbym ci też jeden kawałek.

3881

Pocałowała go w same usta, lecz gdy chciał ją objąć, wywinęła się ze śmiechem i zaczęła grać.

3882

— Ładne? — zapytała, zamykając wieko.

3883

Muzyka— Owszem. Nawet bardzo ładne. A słowa do tego jakie?

3884

— Jak to słowa? — zdziwiła się. — Aha! Ty myślałeś, że to z opery? Nie, to jest sonata[450], wiesz czyja?

3885

— Czyja?

3886

— Czajkowskiego.

3887

— Aha, ładny kawałek. A jak się nazywa?

3888

— C-moll.

3889

— Ce mol? Śmiesznie. Dlaczego nie de mucha?

3890

Nina rozbawiona zarzuciła mu ręce na szyję.

3891

— Mój pan dziś jest nastrojony żartobliwie. E… teraz już wiem: z tą mandoliną to też był żart. Niedobry! Tak dworować[451] ze swojej małej Nineczki. Nineczka! Wiesz, że mnie nikt tak nie nazywał?… Ni-neczka… Wiesz, że to może nie jest najładniej, ale mnie się najbardziej podoba, no powiedz…

3892

— Nineczka — powiedział Dyzma i pomyślał: „Co ona chce, do choroby, od mojej mandoliny?”

3893

— Tak lubię, najbardziej lubię. Mówisz to tak twardo. Jest wtedy w twoim głosie taka chropowatość, siła, nie: rozkaz jakby nie wiem, dlaczego, ale wydaje mi się, że taki głos muszą mieć marynarze o krtaniach przesyconych solą i jodem.

3894

— Jodem? To marynarze tak często pędzlują sobie gardła?

3895

Roześmiała się.

3896

— Naprawdę jesteś dziś w doskonałym humorze. Wiesz, ty masz prawdziwy talent mówienia dowcipów. Wygłaszasz je zawsze z taką powagą, która potęguje ich siłę komiczną. Nie masz pojęcia, jaka jestem szczęśliwa, gdy mogę być przy tobie. Tak mi zaraz lekko, swobodnie, radośnie i tak bezpiecznie. Od wielu, wielu dni twoja mała Nineczka będzie po raz pierwszy spała słodko i spokojnie, nie będą przeszkadzały smutne myśli…

3897

Nikodem zmrużył oko.

3898

— Ale za to będzie przeszkadzało co innego.

3899

Spąsowiała i przytuliła się doń mocniej.

3900

— Nie, nie — oponowała bez przekonania. — Nineczka będzie spała słodko na górze, a Nik słodko na dole.

3901

— Mowy nie ma. Teraz już mowy nie ma. Szkoda każde następne słowo[452].

3902

— Niku!…

3903

— Fertig[453]!… Załatwione, postanowione. Nie ma o czym gadać. Jak tylko służba wyniesie się, moja Nineczka zejdzie na dół.

3904

— Nie zejdzie — przekomarzała się.

3905

— To ja pójdę na górę.

3906

— I zastanę drzwi zamknięte na klucz — śmiała się, ocierając policzek o jego usta.

3907

— Drzwi? Co mi tam drzwi! Wyłamię w trymiga[454].

3908

— Och, ty mój najdroższy siłaczu! Daj uszko, coś ci powiem.

3909

Zbliżyła usta do ucha Nikodema i wyszeptała:

3910

— Nineczka przyjdzie do swego pana.

3911

— Tak to rozumiem…

3912

Było już po jedenastej, gdy rozstali się i Dyzma poszedł do sypialni Kunickiego.

3913

Po drodze zapalił światło w gabinecie i otworzył pancerną kasę. Na półkach piętrzyły się stosy banknotów. Wziął jedną paczkę i chwiał nią w powietrzu, jakby chcąc zważyć jej ciężar.

3914

— Moje… Wszystko moje. Forsa, kasa, pałac, fabryki… Grube miliony.

3915

Rozbierając się, starał się wyobrazić sobie, jak będzie z tego olbrzymiego majątku korzystać.

3916

Przede wszystkim postanowił zaraz jutro zrobić lustrację[455] majątku i wezwać oficjalistów[456] na rodzaj odprawy. Układał w myśli przemówienie, jakie do nich wygłosi, gdy skrzypnęły drzwi.

3917

Przyszła Nina.

3918

Nikodemowi nie było sądzone spać tej nocy.

3919

O siódmej służba rozpoczynała sprzątanie i Nina musiała zdążyć przejść na górę, zanim lokaje nadejdą ze służbowego skrzydła.

3920

Dyzma zapalił papierosa i poprawił poduszki.

3921

„Jeżeli tak zawsze będzie — pomyślał — długo nie pociągnę”.

3922

Chciał zasnąć, lecz nie mógł.

3923

— Trzeba wstawać — mruknął i zadzwonił.

3924

Kazał przygotować kąpiel i zrobić zaraz jajecznicę z dziesięciu jaj z szynką.

3925

— Tylko żeby była tłusta!

3926

Gdy już był ubrany i przeszedł do jadalni, skonstatował[457], że stół nie jest nakryty, a jajecznicy nie podano. Zwymyślał lokaja od bałwanów, a gdy ten zaczął tłumaczyć się, że wystygłaby, ryknął:

3927

— Milcz, durniu, nie wystygłaby, żebyś na porę zrobił. Mogłeś uważać, że wychodzę z łazienki. Ja was, hołotę, nauczę porządku! Dawaj jajecznicę i każ osiodłać konia… Stój! Nie, zaprząc sanki.

3928

— Słucham jaśnie pana.

3929

Po śniadaniu siadł na małe eleganckie sanki, zaprzężone w parę koni w lejc[458], i kazał jechać do papierni. Zaraz w kantorze uderzył go widok urzędników pijących herbatę.

3930

— Co to, do cholery! — krzyknął. — Fabryka czy knajpa?

3931

Urzędnicy zerwali się na równe nogi.

3932

— Co to za moda! Czy wam za to płaci się, żebyście tu żarli?! Woźny! Gdzie jest woźny?

3933

— Jestem, proszę pana prezesa.

3934

— Zabrać mi zaraz te szklanki, do ciężkiej cholery! I więcej nigdy nie podawać. A panowie możecie żryć w domu. Zrozumiano?

3935

Przeszedł przez biuro i otworzył drzwi gabinetu dyrektora. Gabinet był pusty.

3936

— Gdzie dyrektor?

3937

— Pan dyrektor przychodzi o dziewiątej — drżącym głosem wyjaśnił jeden z urzędników.

3938

— Co?… O dziewiątej? Darmozjady, psiakrew!

3939

Wszedł do fabryki. Praca wrzała tu w pełni. Robotnicy witali Dyzmę charakterystycznym skinięciem głowy, w którym przejawia się cała nieufność, hardość i obawa, jakie czuje robotnik wobec pracodawcy.

3940

Młody inżynier przybiegł do Dyzmy i przywitał go z szacunkiem.

3941

— Jak tam — zapytał Nikodem — w porządku?

3942

— Wszystko w porządku, proszę pana prezesa.

3943

— Niech pan powie swemu dyrektorowi, żeby przychodził do fabryki o godzinie siódmej. Zwierzchnik powinien dawać przykład podwładnym.

3944

Podał mu rękę i wyszedł.

3945

Młyn, tartaki, stajnie, obory, gorzelnia — wszystko to zajęło mu czas do południa. Przeszedł przez Koborowo jak groźna burza, pozostawiając za sobą panikę.

3946

Gdy podjeżdżał do pałacu, ujrzał w oknie Ninę. Uśmiechnięta stała z podniesionymi rękoma i machała nimi na powitanie.

3947

Była jeszcze w szlafroczku, lecz zbiegła do hallu.

3948

— Skądże mój pan wraca? — zapytała półgłosem, gdyż w sąsiednim pokoju lokaj nakrywał stół.

3949

— Byłem w gospodarstwie. Robiłem przegląd.

3950

— I jakże?

3951

— Za dużo próżniaków. Ja ich teraz wezmę do galopu.

3952

— Kochanie, ja nie chcę, żebyś ty zajmował się gospodarstwem. Po naszym ślubie musisz wziąść administratora. Pomyśl: to zabiera tyle czasu! Cały dzień byłbyś poza domem. Ja nie chcę zostawać sama. Zrobisz to, Niku?

3953

— Już zrobiłem — roześmiał się.

3954

— Jak to?

3955

— Zaangażowałem administratora.

3956

— Tak? To znakomicie.

3957

— No bo jak mamy jechać do Warszawy na kilka miesięcy, to musi ktoś pilnować, bo całe Koborowo rozkradliby.

3958

— A kogo zaangażował mój pan?

3959

— Niejaki Krzepicki, znasz go, zdaje się?

3960

— Jak to? Zyzio? Zyzio Krzepicki, adiutant cioci Przełęskiej?

3961

— Aha. Ten sam.

3962

— Komiczny chłopak. Kiedyś mi nadskakiwał. Ale on dawniej nie miał najlepszej opinii.

3963

— Prawdę powiedziawszy, ja nic złego o nim nie słyszałem. Od założenia banku jest moim sekretarzem.

3964

— I jesteś z niego zadowolony?

3965

— Dlaczego nie? A ty nie chcesz, żeby on administrował?

3966

— Cóż znowu! Mój drogi, ja tak dalece nie interesuję się tymi sprawami i tak gruntownie na nich się nie znam.

3967

Zaczęli schodzić się oficjaliści[459] i służący zameldował o tym Dyzmie.

3968

Gdy Nikodem wszedł do obszernej kancelarii, znajdującej się tuż za gabinetem, kilkunastu panów, rozmawiających półgłosem, wstało na jego powitanie.

3969

Skinął im głową i usiadł przy biurku nie prosząc ich siadać.

3970

— Zawołałem panów — zaczął bębniąc palcami po suknie — żeby podać do waszej wiadomości, że właścicielka Koborowa, pani Nina Kunicka, rozwodzi się z mężem i dlatego odebrała od niego plenipotencję[460]. Jedynym jej plenipotentem jestem ja. A ja zapowiadam, że cackać się nie będę. Wiecie pewno z gazet, że Bank Zbożowy jest jak lalka, bo ja, ot tak, wszystko trzymam za pysk. Powtarzam, że cackać się nie lubię.

3971

Podniecał się własnymi słowami i mówił coraz głośniej:

3972

— Powiem krótko: robota to nie zabawa. U mnie musi się tyrać, bo za próżniactwo forsy dawać nie myślę! Zrozumiano? Wylewać będę na zbity łeb darmozjadów. A jeżeli, Boże broń, kogoś złapię na jakiejś machlojce[461], jeżeli dowiem się, że kto z was robi na lewo! No! To wsadzę do ciupy bez żadnego pardonu! U mnie żartów nie ma! Zrozumiano?

3973

Uderzył pięścią w stół.

3974

Zdumieni oficjaliści stali w milczeniu.

3975

— Przyjedzie tu pan Krzepicki, którego wziąłem na administratora. Macie jego słuchać we wszystkim. Ale w dzisiejszych czasach to i rodzonemu bratu nie można wierzyć. Więc umyśliłem sobie tak: jakby który z panów zauważył, że szykuje się jaki kant, rozumiecie, to jeżeli mnie o tym doniesie, dostanie do łapy pięć tysięcy złotych i jeszcze podwyżkę pensji. Ja krzywdy nikomu nie zrobię, będę dla was jak rodzony ojciec, ale nabić się w butelkę nie dam. To wszystko. Możecie panowie iść do zajęcia.

3976

Jeden z obecnych, siwy, zgarbiony człowiek, kierownik gorzelni, zrobił kilka kroków naprzód i odezwał się:

3977

— Panie prezesie…

3978

— No, co tam jeszcze?

3979

— Z tego, co pan prezes mówił…

3980

— A pan zrozumiałeś to, co mówiłem?

3981

— Tak jest, ale…

3982

— Wszystko pan zrozumiałeś?

3983

— Wszystko i dlatego właśnie…

3984

— To nie mamy o czym gadać. Ja tu zwołałem panów nie na rozmówki. A komu się co nie podoba — wolna droga. Na świeży luft[462]! Nikogo nie trzymam za połę. Tylko radzę zastanowić się! O posadę dziś nie tak łatwo. A świadectwo to już dam takie, że no! A i stosunki też mam! Już tam nie radziłbym nikomu w Polsce być moim wrogiem! Do widzenia panom!

3985

Wyszedł trzasnąwszy drzwiami.

3986

Przez chwilę panowało zupełne milczenie.

3987

— Ładna historia — odezwał się jeden z zebranych.

3988

— Ależ to oburzające — zawołał kierownik gorzelni — przecie on z nas chce szpiegów zrobić!

3989

— I co za ton!

3990

— Ja tam pójdę do dymisji.

3991

— Przecież on nas potraktował jak sołdatów[463].

3992

— A co za język! To skandal! Mówił do nas jakimś żargonem, jakby uważał, że inteligentnego języka nie rozumiemy!

3993

— Mówił jakby po to, żeby nas obrazić!

3994

— Jedno tylko mamy wyjście: gremialnie[464] podać się do dymisji.

3995

— Byle tylko solidarnie!

3996

Nie wszyscy wszakże podzielali ten pogląd. Młody, niewiele ponad trzydziestkę liczący agronom, nazwiskiem Taniewski, zaoponował:

3997

— A ja z góry uprzedzam: na mnie, panowie, nie liczcie.

3998

— Ani na mnie — dodał weterynarz.

3999

Posypały się pytania pełne oburzenia.

4000

Taniewski wzruszył ramionami.

4001

— O co panom chodzi? Jeżeli o formę tej odprawy, to ja to uważam za rzecz błahą[465]. Prezes Dyzma jest za wielkim człowiekiem, ma takie zasługi wobec kraju i tyle państwowych spraw na głowie, że jeżeli nie robi z nami wersalu[466], nie ma czemu się dziwić. Zresztą to nie zebranie towarzyskie, a sprawy…

4002

— Sprawy szpiegowskie! Wstyd panu, panie Taniewski, miałem pana za mniej giętkiego w kwestiach etyki — oburzył się główny buchalter.

4003

— Przepraszam bardzo, ale on nikogo nie zmusza do szpiegowania.

4004

— Tak? A co znaczą te nagrody dla denuncjantów[467]?

4005

— Kto panu każe zgłaszać się po nagrodę? — zirytował się Taniewski. — A poza tym, jak widzę, że kto kradnie, to mój psi obowiązek jest podać to do wiadomości okradanego. Nie? Może nie? Nie widzę w tym nic zdrożnego, że pan prezes chce sobie, a raczej nie sobie nawet, tylko swojej mandantce[468], zapewnić gwarancję od nadużyć. Mądrze robi i tyle! Tylko bałwan daje się okradać. Cóż myślicie, gdyby w banku u siebie patrzył przez palce na złodziejstwa, zasłynąłby na cały świat? Potrafiłby tak w kilka miesięcy uzdrowić nasze życie gospodarcze?… A że wymaga sumiennej i pilnej pracy, to ma rację czy nie? Co?…

4006

Przerwał i czekał opozycji. Jednakże wszyscy milczeli.

4007

— Życie to nie siu bździu! A my, Polacy, to zaraz po-draż-nio-na ambicja i hopaj siupaj, a później jazda na bruk i z całej ambicji skamleć pod innymi drzwiami o pracę. Ja tam za dużo tego widziałem, mnie na to nikt nie nabierze. Zresztą, między nami mówiąc, nie widzę tu miejsca na obrazę. Co tu gadać: on jest znakomity mąż stanu, geniusz ekonomiczny, a my, za przeproszeniem panów, drobne kiełbie[469], pętaki. Kto ma zielono w głowie, niech sobie „wyciągnie konsekwencje”, a ja nic, tylko zostaję, ale powiadam, że prezes jest morowy gość, wie, czego chce, a że w bawełnę nie obwija, to stać go na to i koniec.

4008

Zaległa cisza.

4009

— Niewątpliwie ma pan rację — odezwał się jeden głos. Przytwierdził[470] mu drugi, trzeci, dziesiąty…

4010

— No pewnie, że mam — dorzucił Taniewski, biorąc futro z wieszaka.

4011

Kierownik gorzelni rozłożył ręce.

4012

— Ha, róbcie, panowie, jak chcecie. Ja jednak podziękuję za służbę.

4013

Wszyscy zaczęli go namawiać, by dał spokój, że jakoś się ułoży, że o posadę trudno. Staruszek jednak tylko kiwał głową.

4014

Starość— Nie, panowie. Wiem, że trudno, ale ja tam nie przyzwyczaiłem się do takiego systemu pracy. To nie dla mnie. Wy może nawet macie słuszność, ale ja jestem za stary, myślę kategoriami przedwojennymi. Nie potrafię.

4015

Rozchodzili się z wolna. Za ostatnim zamknęły się drzwi. Na nie malowanych deskach podłogi pozostały liczne mokre ślady stóp, śnieg bowiem na dworze był tego dnia niezwykle lepki.

Rozdział siedemnasty

4016

Dwa najpiękniejsze pokoje w mieszkaniu pani Przełęskiej zostały oddane do dyspozycji kochanej Ninusi. Wyglądały jak dwa wielkie klomby i co wieczora lokaj z pokojówką niemało mieli roboty z wynoszeniem koszów i doniczek do kredensowego, by uratować jaśnie panienkę (taki tytuł nakazała jaśnie pani) przed niechybnym uduszeniem się.

4017

Codziennie od południa rozpoczynała się pielgrzymka pań i panów z mondu[471], śpieszących obejrzeć żywą sensację sezonu.

4018

Trwało to tydzień małymi dawkami i przypieczętowane zostało wielkim balem, wydanym przez panią Przełęską, by wszystkim wobec zaprezentować ukochaną siostrzenicę.

4019

Na bal raczyli nawet przybyć księstwo Roztoccy, którzy witającej ich z wypiekami na twarzy pani Przełęskiej oświadczyli, że miło jest im bardzo znaleźć się w tym domu, który swoją sympatią darzy prezes Nikodem Dyzma.

4020

Na ogół w tych sferach mówiono już niemal głośno o zaręczynach Nikodema, które oficjalnie ogłoszone zostaną dopiero po uzyskaniu przez Ninę unieważnienia małżeństwa.

4021

Kwestią frapującą wszystkich i nie dającą spać damom, słynącym z tego, że zawsze są doskonale poinformowane, było pytanie: co się stało z tym Kunickim?

4022

Wiedziano tyle tylko, że wyjechał za granicę i zgodził się na unieważnienie. A dlaczego? No i dlaczego zostawił Ninie cały majątek?…

4023

O tym mogło powiedzieć tylko kilka osób, lecz Krzepicki zbywał pytania uśmiechem, pani Przełęska nie należała do kobiet, z których cokolwiek można wbrew ich woli wydusić. Niny pytać nie wypadało, no a prezesa Dyzmy nikt by się nie odważył.

4024

Pani Koniecpolska, która spróbowała, opierając się na — jak sądziła — upoważniającym ją do poufałości niedawnym współwyznawstwie Trzypromiennej Gwiazdy, skarżyła się później:

4025

— Wyobraźcie sobie, zapytał mnie, czy nie mam większego zmartwienia!

4026

Bal udał się znakomicie, chociaż jego bohaterka nie umiała ukryć zażenowania, wynikającego z jej obecnej sytuacji i z faktu powrotu do dawnego stanowiska.

4027

W Warszawie otoczyła ją atmosfera zaciekawionej życzliwości i szacunku, który — jak szybko zorientowała się — zawdzięczała wielkiej popularności Nikodema.

4028

Każdy człowiek zbliżający się do niej uważał za swój święty obowiązek przynajmniej kilka zdań powiedzieć o Dyzmie, używając samych superlatywów. Słuchała tego z niesłabnącą przyjemnością, lecz i z cieniem jakiegoś prawie zdziwienia. Wiedziała przecie od dawna, że Nikodem jest znakomitością, że jest poważnym mężem stanu i człowiekiem wielkiej wiedzy i zalet. Tam jednak, w Koborowie, wydał się jej mniejszym. Teraz, gdy ze wszystkich stron słyszała tylko słowa podziwu i zachwytu, gdy przekonała się, że zbyt nisko oceniała jego wartość, nabrała wobec niego pewnego rodzaju onieśmielenia.

4029

Tryb życia Niny ułożył się, pomimo swojej atrakcyjności, a raczej dzięki nieustannej atrakcyjności — jednostajnie.

4030

Z rana chodziła z ciotką na spacer lub robiła zakupy w sklepach. O pierwszej wracała, zastając zawsze kogoś, kto przyszedł ją obejrzeć, później był obiad albo w domu, albo u znajomych, czasami na zaproszenie Nikodema w restauracji. O siódmej zjawiał się on sam i jechali do teatru czy kina. W pierwszym wypadku Nikodem odprowadzał ją do domu i żegnali się w bramie, natomiast w drugim — kino kończy się znacznie wcześniej niż teatr — wchodził z n