Émile Verhaeren

Wychodźcy

tłum. Bronisława Ostrowska

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Wychodźcy

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Wychodźcy

Z burym kotem, z wiernym psem,

Z chęcią życia Bóg wie czem[1],

Idą w mroku, brnąc po grudzie,

Nasi ludzie:

Wiekuistych dróg tułacze,

Dżdżów pijaki, mgieł palacze.

Nic nie mają nasi ludzie:

Nic a nic —

Prócz gościńca w mroków chmurze.

Każdy niesie na kosturze

W swojej chustce w wielkie kraty,

Mieniąc[2] ramię po kolei,

Każdy niesie

Zabrukane[3], stare szmaty

Nadziei.

Idą ludzie, nasi ludzie,

W głuchym trudzie, brnąc po grudzie,

W nieskończoność mrocznych dróg.

Karczma stoi w suchym lesie,

W głuchej ciszy:

Stara karczma nieznanego.

Gruzów ciszy sowy strzegą,

Zgrają szczury w niej biegają,

Szczury, myszy.

Stara karczma w zbiegu dróg

Ma stoczone czerwiem[4] ściany,

Strzechę burą na kształt strupa,

Trzęsie w wietrze szyld blaszany

Z piszczelami kościotrupa.

Nasi ludzie, ludzie trwóg:

Kładą krzyż na klęskę swą

I drżą.

Nasi ludzie mają w duszy

Dwa bezżarne[5] żużle czarne,

Żużle czarne dwa — na krzyż!

W nieskończoność zmierzchniej głuszy

Polatuje głos podzwonny

Przez bezdroża zapomniane

Leśnych cisz:

To madonny tak wołają

Z kaplic licznych okolicznych:

Jako ptaki w mgle zbłąkane

Madonny!

Nasi ludzie — ludzie trwóg:

Drżą, że dziewki ich nie mają

Świec gromnicznych,

Że kadzidło nie ma woni,

Że w odludnej chyba niszy

Nad barwioną z gipsu głową

Kilka jeno róż się kłoni

W sennej ciszy.

Boją się, gdy legnie cień

Na ich pól stwardniałej grudzie —

Boją się miesięcznych lśnień

Nad drętwotą swoich wód —

Trupa ptaka u swych wrót:

Nawet ludzi już się boją

Nasi ludzie.

Nasi ludzie są niezdolni,

Niedołężni i bezwolni,

Choć zaciekli są w uporze

Nędzą swoją!

Nasi ludzie to biedaki,

Jeśli liczą jeszcze kiedy,

To plon chyba własnej biedy:

Na groszaki.

Przez różańce długich lat

Naszych ludzi płonne zboże

Śnieć toczyła, sporysz jadł!

Ich lemiesze z spiekłych ról

Odrzucały grudy skał,

Głazów zwał,

Szczęki się zażarły w gniew:

Wgryźć się w ziemię ornych pól

Aż do serca! aż do trzew!

Z burym kotem, z wiernym psem,

Z klatką, w której drzemie ptak,

Z mocą życia chyba w tem[6],

By bunt gnieść, a ból swój nieść,

Opuszczają pól swych szlak

Nasi ludzie, ludzie trwóg,

W głuchym trudzie, brnąc po grudzie

W nieskończoność zmrocznych dróg.

Za spódnicą swych macierzy

Dzieci drobnych stadko bieży:

Drżące stadko i beczące

W mroku chmury.

Starców wzrok znużony w mgle

Żegna jeszcze własny kąt

Strupieszałej, szarej ziemi,

Kędy kąsa wiatr, jak trąd,

Gdzie, jak mróz — zaraza żre!

A za niemi[7]

Idą ludzie znad wybrzeży

O ramionach wyschłych w sznury...

Umęczony orszak kroczy

W mroku chmury,

Bez pragnienia, bez wspomnienia,

Bez zawiści dawnych szczęść,

Nawet już i bez tej woli,

By pięć palców ścisnąć w pięść

Przeciw doli —

Przeciw śmierci.

Nasi ludzie, ludzie pól

W nieskończoność niosą ból.

Wózki liche i powózki

Już od świtu tłuką bruk

Kamienistych polnych dróg.

Jedne stare jak szkielety

Pobrzękują w amulety,

Co z hołobli im zwieszono —

Inne skrzypią w mroki senne,

Jak żurawie gdzieś studzienne —

Inne jak okrętu łono,

Który w burzy strzaskał ster —

A dwa koła, gdzie od lat

Wyrzeźbiono zodiak sfer,

Zdają się po drożnej grudzie

Wieść w płóciennej swojej budzie

Cały świat!

Szkapy stare, nędzne, chude

Ledwie wloką się przez grudę,

Że woźnica wraz idący

Niby wiatrak szalejący

Ciska w przestrzeń raz po raz

Gdzieś podjęty drogą z roli

Senny głaz —

Czarnym krukom — ptakom doli

Mijającej.

Nasi ludzie, ludzie pól

Już pokornie niosą ból.

Trzody nędzne społem z nimi

Po gościńców twardej ziemi

Idą w świat.

Głody gnają je z zagrody,

Klęsk i nędzy wieczny bat:

Owce, których umęczenie

Potyka się o kamienie,

Co krok nowy —

Woły rykiem witające

Rychły zgon —

Opuchnięte, ciężkie krowy,

Wymionami zwisające —

I ciągnący z obu stron

Mułów rząd, co niesie w mrokach

Śmierci krzyż na wpadłych bokach.

Trzody idą, idą ludzie

Przez gościńce w głuchym trudzie,

Drogą mroku, i bezmocy

Drogą, co okrąża świat.

Z jakich, powiedz, dalekości,

Morza losów, morza lat?

Ze spoczynkiem jeno prawie

Na cmentarnych wzgórz murawie,

Co im ściele swą zieloność —

Idąc, wstając, upadając,

Brnąc w bezdrożach głuchej nocy,

Jesień, lata, zimy, wiosny —

Tłum tułaczy, tłum żałosny,

Dąży skroś[8] — z nieskończoności

W nieskończoność.

A w oddali już majaczy

Spod ciężarnej nieb opony[9]

Czoło niby szczyt Taboru[10],

Czarne ssawki, dech czerwony,

Cały mroczny kształt potworu,

Który ciągnie wieczny połów

Polnych ludzi.

Miasto, co przygasa w dzień,

W proch i ołów,

A rozżarza się i pali

W płomieniste skry ogniowe,

Gdy je budzi

Nocny cień.

Miasto murów

i marmurów, z drzewa, cegły, złota, stali —

— Polipowe[11].

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. czem — dziś popr. forma N. lp: czym. [przypis edytorski]

2. mienić — dziś: zmieniać. [przypis edytorski]

3. zabrukany — pobrudzony. [przypis edytorski]

4. czerw (daw.) — robak, larwa; stoczone czerwiem — pogryzione przez robactwo. [przypis edytorski]

5. bezżarne — tu: pozbawione żaru, wypalone. [przypis edytorski]

6. tem — dziś popr. forma Msc. lp: tym. [przypis edytorski]

7. niemi — dziś popr. forma Msc. lm: nimi. [przypis edytorski]

8. skroś — poprzez, na przestrzał. [przypis edytorski]

9. opona (daw.) — tu: zasłona. [przypis edytorski]

10. Tabor — góra (562 m n.p.m.) w płn. Izraelu, 17 km na zach. od Jeziora Genezaret. Wymieniona w Biblii; jest uważana za miejsce, w którym Jezus ukazał się uczniom w swojej boskiej chwale, dlatego zbudowano tam Bazylikę Przemienienia Pańskiego. W bitwie pod górą Tabor w 1799 r. wojska fr. pod wodzą Napoleona Bonaparte zmusiły do ucieczki przeważające siły tureckie. [przypis edytorski]

11. polipowy — tu: przypominający potworną, chorobliwą narośl. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/verhaeren-wychodzcy

Tekst opracowany na podstawie: Liryka francuska, tłum. Bronisława Ostrowska, seria druga, wyd. J. Mortkowicz, Warszawa 1911

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska, Małgorzata Ślusarek.

Okładka na podstawie: fotologic@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.