Władysław Syrokomla

Kradzione

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Kradzione

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Kradzione

Przypowieść szlachecka. Podsłuchano

— W ręce[1] aspana[2], Panie Jakubie,

Mówisz: kradzione lepsze i chcesz tego dowieść;

Ja sobie rozmaite przypowieści lubię,

Powiem aspanu przypowieść:

W samym końcu zaścianku, pilnując swéj niwy,

Żył sobie szlachcic poczciwy, —

A miał syna wyrostka z wąsem wyżéj nosa,

Chłopiec dobre miał serce, ale w głowie za to

Okropnie było pstrokato,

Zwyczajnie jak u młokosa.

A tutże mój mospanie, obok ich stodoły

Ciągnął się wygon sąsiada,

Na którym pasły się stada,

Konie, owieczki i woły.

— Czy wiecie co, tatulu (tak mówił raz młody),

Fraszki to — praca i cnota,

U nas panie poczciwość, trudy, niewygody,

A w domu wieczna hołota[3];

Czy to Pan Bóg uważa[4], że ludziska giną,

Poczciwym nie da talarka,

Dla jednego pomyślność odmierza ośminą[5],

Drugiemu liczy na ziarnka.

Na przykład choćby u nas: — ot idą zapusty,

A w domu ni to, ni owo,

Hola, jakby to dobrze, by na Czwartek Tłusty

Utuszyć pieczeń wołową!

— A skądże weźmiesz wołu?

— Czy to wielka sztuka,

Niby to dostać nie możem,

Chodzą woły sąsiada — po gardlisku nożem,

Niech potém sąsiad poszuka. —

— Cóż to! — zawołał ojciec — to kradzież wyraźnie,

To jakaś sztuka zbójecka;

A siódme przykazanie? a sumienie? — błaźnie,

A nasza wiara szlachecka?...

— At myśleć, co się godzi, a co się nie godzi,

Za cóż my biedni i głodni?

Nas jeden wół przeżywi przez kilka tygodni,

Czy to po ludziach nie chodzi? —

Na takie argumentum ojciec mruknął z cicha:

— Cóż robić? szatan cię uczy,

Ukradniem jutro wołu — lecz pomnij do licha,

Nigdy kradzione nie tuczy!

Wieczorem stary ojciec poszedł do sąsiada,

Cichaczem kupił wołu, napił się borysza[6];

Nazajutrz bierze syna, niby się podkrada,

I z wołem... het! do zacisza.

Zaraz nożem po gardle, nieszczęsnego byka

Rozćwiartowali w stodole,

I jak słowo powiedzieć[7], już u czynszownika[8]

Wołowa pieczeń na stole.

— Wiesz co teraz, mój synku? — odmierzym się w pasie,

Zjadając mięsko tak cudnie,

Będziem wiedzieć Mospanie, po niejakim czasie,

Kto z nas utyje? kto schudnie? —

Zmierzyli się; — i każdy na swojej poprędze[9]

Zaznaczył kreskę czerwoną.

— Co to gadać tatulu, schudzeni przez nędzę,

Teraz utuczym się pono[10]! —

Przez całe trzy tygodnie gody[11] u szlachcica,

Co dzień przysmaczek od wołu:

Dzisiaj rura do barszczu, jutro polędwica,

Po jutrze pieczeń u stołu.

A tu rozruch w zaścianku, sąsiad niby jęczy,

Niby to szuka wołu, niby ludzi zowie,

Syn dręczy się obawą jak duch potępieńczy,

Już mu i jadło nie w głowie;

Czy kto skrzypnie we wrotach — on w nocy i we dnie

Marzy o przyjściu sąsiada;

W obiedzie... strach, zgryzota, co chwila poblednie,

A ojciec smaczno zajada.

Syn był młody i zdrowy, jak dębina krzepka;

Ojca wiek zniszczył i znoje;

Lecz kiedy zjedli wołu — syn wysechł jak szczepka,

A ojciec utył we dwoje.

— A co błaźnie! (rzekł stary) pamiętaj przysłowie:

Że maleparta[12] do czarta,

Ja zakupiłem wołu, — toć mi szło na zdrowie,

Ty kradnąc schudłeś na charta. —

*

— A cóż panie Jakubie, jak przypowieść zda się?

— Moralna! sens na wierzchu jakby gwiazda świeci.

— Ja umiem jeszcze lepsze — a w swobodnym czasie

Więcej opowiem waszeci. —

12 marca 1849

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. w ręce czyjeś — formuła ofiarowania, dedykacji, także toastu. [przypis edytorski]

2. aspan — skrócona, potoczna forma zwrotu grzecznościowego. [przypis edytorski]

3. hołota — gołota; bieda. [przypis edytorski]

4. uważać — tu: zwracać uwagę na coś. [przypis edytorski]

5. ośmina — daw. miara objętości (także: achtel; korzec), używana np. do odmierzania zboża; równa 32 garncom (1 garniec w XIX w. był równy 4 litrom). [przypis edytorski]

6. borysz — podarek pieniężny lub poczęstunek przy sprzedaży albo kupnie; także: litkup. [przypis edytorski]

7. jak słowo powiedzieć — szybko i łatwo. [przypis edytorski]

8. czynszownik — osoba niebędąca właścicielem, ale dzierżawiąca ziemię za czynsz. [przypis edytorski]

9. popręga — pasek noszony na wierzchnim ubraniu. [przypis edytorski]

10. pono — podobno, prawdopodobnie. [przypis edytorski]

11. gody — święto. [przypis edytorski]

12. maleparta — właśc. male parta (łac.): źle nabyte; część łac. przysłowia: male parta male dilabuntur, czyli: źle nabyte marnieje; pol. popularne porzekadło: male parta do czarta. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-gawedy-kradzione

Tekst opracowany na podstawie: Władysław Syrokomla, Gawędy i rymy ulotne, Nakładem Księgarni pod firmą Zawadzkiego i Węckiego, Warszawa 1853.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Utwór powstał w ramach konkursu ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Edsel L@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.