Jan Kochanowski

Pieśń XVIII

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pieśń XVIII (Czołem za cześć, łaskawy mój panie sąsiedzie...)

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Pieśń XVIII[1]

Czołem za cześć[2], łaskawy mój panie sąsiedzie.

Boże nie daj u ciebie bywać na biesiedzie,

Każesz mi pić przezdzięki[3] twe przemierzłe[4] piwo,

Że do dna nie wypijam, patrzysz na mię krzywo.

Wszytkoć wadzi: być[5] na nos biedna mucha padła,

Miecesz[6] głową i mniemasz, że cię do krwie zjadła;

Od stołu żenie każesz, fukasz na pachołki,

Wyciskałeś talerze, wyciskasz i stołki[7].

Patrzaj, diable, że sie tu i gościom dostanie:

Gniewaj sie, jako raczysz, jeno nie bij, panie,

Bo ja w tym piwie twoim rozkoszy nie czuję;

Zdrowie rad mam od ciebie[8], kufla nie przyjmuję.

Jeslić o sławę idzie, kto więcej pić może,

Dajęć przodek[9] w tym męstwie; sam pójdę na łoże.

Już ty bądź tym rycerzem, co piwo usieczesz[10];

Tego nie wiem, jesli[11] przed chłopem nie ucieczesz.

Jesli też tak rozumiesz, żebyś mię czestował[12],

Męczysz mię, nie czestujesz; tociem podziękował.

Chcesz mię uczcić? Dajże mi dobrą wolą[13] w domu,

A niechaj po niewoli[14] nie pełnię nikomu.

Prózno mi skwarnę[15] dawasz. Ja nie będę gonił[16],

Bych też nabarziej piwa wczorajszego zronił[17].

Wiem, żeby mię psi przedsię[18] twoi pilnowali,

Bych sie układł, wnet by mi gębę ulizali.

Alem prosto niemyśliw[19]. Ci sie na to godzą,

Co szperki niedopiekłe[20] i twardy ser głodzą[21],

Co sobie gardła ostrzą na niewinne piwo

Rydzem, śledziem, ogórkiem; nie wiem, co im krzywo[22].

I tak we łbie rozumu po trzeźwiu niewiele,

A ostatek chcą zalać w to miłe wesele.

Niech raczej nic nie będzie, ma li go być mało;

Rado by niebożątko z mozgu oszalało[23].

Więc też wojna bez wici[24]: gospodarz sie wierci.

Porwoniście zabitej na ostatek śmierci[25]!

Do tylam was rozwadzał[26], aż mi sie dostało;

Bijcie sie, póki chcecie, mnie tam na tym mało[27].

Kufle lecą jako grad, a drugi już jęczy:

Wziął konwią, aż mu na łbie zostały obręczy.

Potym do arkabuzów[28]. A więc to biesiada?

Jesliście tak weseli, jakaż u was zwada?

Nazajutrz sie jednają; przedsię go nalewaj[29],

A kto z nieżadnym[30] głosem, przed pany zaśpiewaj:

«Chciejże pomnieć, a dobrze baczyć, namilejsza!»

«W czerwonej czapce chodził»[31] zda mi sie cudniejsza.

Usłyszysz tam pięć bassów, dwanaście dyszkantów[32],

Sześć altów, ośm tenorów, dwanaście wagantów[33],

Potym od melodyjej aż posną na stole,

Ali[34] drudzy wołają: «Na dwór, na dwór wole!»

Bodajże wam smród w gębę, mili pijanice,

A trąd na twarz; bo żona lubi takie lice.

Krzywej nogi na starość, nieobrotnej szyje,

Krom klątwy[35], kto będzie żyw, snadnie sie dopije[36].

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. Czołem za cześć — zwrot oznaczający pożegnanie i podziękowanie (tutaj: za ucztę). [przypis redakcyjny]

3. przezdzięki (starop.) — wbrew mojej woli, gwałtem. [przypis redakcyjny]

4. przemierzły — wstrętny, budzący odrazę, obrzydliwy. [przypis redakcyjny]

5. być — by ci. [przypis redakcyjny]

6. miecesz — miotasz, potrząsasz. [przypis edytorski]

7. Wyciskałeś talerze, wyciskasz (...) stołki — rzucałeś talerzami, rzucasz stołkami. [przypis redakcyjny]

8. Zdrowie rad mam od ciebie — z przyjemnością przyjmuję twój toast za zdrowie. [przypis redakcyjny]

9. Dajęć przodek — przyznaję ci pierwszeństwo. [przypis redakcyjny]

10. usiec (tu: 2 os. lp cz. przysz.: usieczesz) — pokonać. [przypis redakcyjny]

11. jesli — tu: czy. [przypis redakcyjny]

12. czestować — okazywać cześć. [przypis redakcyjny]

13. dobra wola (tu: daw. B. lp. dobrą wolą) — swoboda. [przypis redakcyjny]

14. po niewoli — wbrew swojej woli. [przypis redakcyjny]

15. skwarna — środek wymiotny podawany ptakom myśliwskim. [przypis redakcyjny]

16. Ja nie będę gonił — w domyśle: jak ptak myśliwski, któremu podano skwarnę. [przypis redakcyjny]

17. piwa (...) zronił — zwymiotował piwo. [przypis redakcyjny]

18. przedsię — przecież. [przypis redakcyjny]

19. niemyśliw — nie lubiący polowania. [przypis redakcyjny]

20. szperki niedopiekłe — niedopieczone kawałki wysmażonej słoniny (skwarki). [przypis redakcyjny]

21. głodzić (tu: 3 os. lm: głodzą) — tu: gryźć. [przypis redakcyjny]

22. co im krzywo — co im zawiniło. [przypis redakcyjny]

23. Rado by (...) z mozgu oszalało — na pewno zwariuje. [przypis redakcyjny]

24. bez wici — bez uprzedzenia. [przypis redakcyjny]

25. Porwoniście (...) śmierci — niech was śmierć porwie. [przypis redakcyjny]

26. Do tylam was rozwadzał — Tak długo rodzielałem was, bijących (wadzących) się. [przypis redakcyjny]

27. mnie tam na tym mało — mnie to nie obchodzi, mało mi na tym zależy. [przypis redakcyjny]

28. arkabuz — strzelba. [przypis redakcyjny]

29. go nalewaj — nalewaj piwa (czy też innego trunku). [przypis redakcyjny]

30. nieżaden (starop.; tu N. lp: nieżadnym) — niebrzydki. [przypis redakcyjny]

31. Chciejże pomnieć, a dobrze baczyć, namilejsza!; W czerwonej czapce chodził — tytuły pieśni popularnych w czasach Kochanowskiego. [przypis redakcyjny]

32. dyszkant — głos chłopięcy. [przypis redakcyjny]

33. wagant (od łac. vago, vagare: błądzić) — głos pośredni między altem i tenorem, „błądzący” po pijacku; opis całego tego chóru jest wyraźnie groteskowy. [przypis redakcyjny]

34. ali (starop.) — tymczasem. [przypis redakcyjny]

35. krom klątwy — bez przekleństwa. [przypis redakcyjny]

36. snadnie sie dopije — łatwo (skutecznie) się upije (a. zapije). [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-pierwsze-piesn-xviii

Tekst opracowany na podstawie: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: Ian Sane@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.