Karol Maliszewski

III. Zdania na wypadek

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

III. Zdania na wypadek

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Nie inaczej

5. *** (W pudełkach)

6. Woda z pól

7. Requiem

8. Wielki post

9. Wielkanoc

10. Zakwitnie kij w twej ręce

11. *** (że ptaki)

12. Tren

13. Ostatni wiersz dla matki

14. Zdania na wypadek śmierci

15. Głuchy czerwiec

16. Zapowiedź

17. Ciepły grudzień

18. Potrawy pośmiertne;

19. Wesprzyj Wolne Lektury

20. Strona redakcyjna

III. Zdania na wypadek

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Nie inaczej

1

Złuszczy się krajobraz razem z nami,

niewiele ubędzie ciemnemu powietrzu,

ale chyba jakieś arche pozostanie.

2

Czas buduje rzeczy swe niedostrzegalnie;

te ruiny są budowlą w toku,

skrzącą się od znaczeń, westchnień

zmarłych wczoraj mieszkańców Hellady.

3

Palce Losu zdrapią nas jak naklejkę,

nie uszkadzając właściwego rdzenia,

bo pozostanie chyba jakieś arche,

4

Tak jak z liścia na wietrze

pozostaje szkielet sieć żył —

widoma konstrukcja, co się przyoblecze

w zieleń... cicho, znów niedostrzegalnie;

5

Czy ślepi krążymy w zaułkach planety?

Bracie, nie inaczej.

***

dla Alka Radomskiego

W pudełkach, w których mieszkam,

jest dużo zielska.

Skrzypią podłogi w pudełkach,

w których mieszkam.

Pudełko podwórka; i ktoś tam nosi

ciasne półbuty po mnie;

pudełko tarasu, jestem ubogi,

uboższy o dach nad głową.

Pudełko ulicy otwierane czule,

zamykane z drżeniem —

dziecięca twarz słońca zagląda

do królika w sianie, podsuwa mu liść.

W pudełku, w którym śpię,

są rośliny; najczęściej paprocie,

skrzypy odciśnięte w węglu,

jest pleśń od północnej strony

i mrowisko, co ogryza na kość.

A tamto pudełko to starość,

z pergaminu zsuwa się sznur

...rozwiń, rozwiń se

ostrożnie przymierzając

zmarszczki, brodę, żałość.

W pudełku żyda na dnie

to ci pozostało.

Woda z pól

Darkowi Sośnickiemu

Podpełza zwątpienie, o pół tonu światła

mniej pod latarnią wiersza; oszczędność energii,

kuśtykanie frazy, o jedenastej cichnie szum

maszyn, milkną drzewa, pękają dreny —

woda z pól, z miedz. Surowy napój,

który trzeba

przebyć; gruda gliny w usta

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Requiem

Tu wszystkie gałęzie należą do zmarłych,

machają nimi wytrwale na wietrze;

czy wciąż w albumach tkwią ich młode oczy,

nie wiem; pozostawili mundury,

suknie ślubne, komunijne ubranka;

nadzy wślizgują się między gałęzie;

czy tam jest jakiś popas

lub piknik u Boga, nie wiem;

nie mogę zawierzyć mitologiom,

niezupełnie wierzę tylko w rozkład;

wrócić na ziemię wiosną, bić deszczem,

być jasnym pędem, gorzkim mleczem w żwirze.

Wielki post

Wśliznął się w trumnę pejzażu ten szelest,

malarstwo flamandzkie czy co do cholery.

Kot płacze na schodach wtulony

w poduszkę marcowej śnieżycy, opery

na trzy, i już cztery: inflacja pór,

miesięcy, całego poczucia. Człowiek

budzi się w człowieku (pst, kurwa, kocie)

z ręką w kanale, na pilocie

ciągłego czuwania: lepkie ślady, Vermeery,

szumy, telepatia, higiena usteczek

nienawykłych do posług, do szukania związku.

Powrót do źródeł, najęty jak kłamie —

poparzony, pojebany, w futro

wsunięty jak w trumnę.

Wielkanoc

„A nie ma jednej kawki w powietrzu,

która by nie spała przez jedną noc życia

w spokojnym gnieździe.

Lecz o mnie Bóg zapomniał”.

J. Słowacki

To było w marcu we wtorek;

zamarzło pod nogami grząskie oparcie

dla paru przebiśniegów.

Z pudła schodów wychodziły dźwięki,

rury jak żywe wiły się pod tynkiem.

Pokrywała się grubą warstwą śniegu

trawa zieleńsza od wszystkiego.

W górach tłoczyło się nowe powietrze,

by nazajutrz zasypać światłem podwórze.

Trzaskały bramy, przelewała się rzeka,

nic nie mogłem zmienić zapisany w księgach.

„Chrystus chuj” wołali wysłannicy piekła.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Zakwitnie kij w twej ręce

Zakwitnie kij w twej ręce tak będzie

oddychaj pełną piersią oddychaj

więcej wspomnień zabierzesz ze sobą

świeże pachnące kretowiska

wyrzucą z siebie krokusa łodyżkę

śnieżyczki wychyną zza kamieni

szlifowanych niegdyś przez potok

już w płuca nabierz trochę ziemi

i niech cię nie zaskoczą

sroki goniące się po niebie

obłoki skrzypiące na wietrze

(jak blaszane wota w kapliczce

bielonej ptasim łajnem)

zakwitnie wszystko bez ciebie

najwyższy wypuści cię z ręki

i powie leć a nie obnoś się

ze złamanym skrzydłem.

***

że ptaki,

że przelatują z nagich gałęzi jaśminu

na szczyt domu, w którym pędzimy

(przewracając się z jednego przebitego boku

na drugi) żywot,

że bywają spłoszone,

że niekiedy śpiewają (komu? czemu?) —

nie jest powiedziane, że śpiewają

nam, czekającym na nadejście

(kogo? czego?) dopełniacza losu,

może śpiewają tym, którzy nie doczekali,

może Panu Bogu w okno, w jego białe firany

podwiązane różowym kordonkiem świtu;

że kogut,

że pieje zaciekle w komórce sąsiada,

pies szczeka, pękają pąki mimo naszej woli

i że to wszystko mówi coś i znaczy,

bo jest zaznaczone

w księdze naszych domysłów,

w Naturze.

Tren

Antoniemu Mackiewiczowi

Przebiera palcami ciemność

i pociera o pierścionek pełni

zastawiony w lombardzie uschłych olch;

miasteczka pełnią wartę tylko dla mnie,

połyka je horyzont, chłodzi wiatr.

Kobieta drzemie, a spod jej nóg

ucieka ziemia. Agresywny pot,

ale nawet mi nie staje;

robi się starzec ze mnie, powoli

smakuję ten chleb, niosę trumnę,

ocieram się o sąsiedni grób.

a potem przebieram palcami,

sypiąc na twoją twarz

kamyczki, muszelki, grudki. Ciemność

dnia.

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Ostatni wiersz dla matki

światło rdzy

kryjesz ty

Rdza traw, ta rozpacz,

pod bukami przepaść;

przepaść rozpatrz

z góry, przyklaśnij do echa.

Tam przerzuca miasto

zmarłych, stąd światło

na wzgórzach; rozrasta się

cmentarz, rozpycha

jak nowotwór; grząskie pola

równa spychacz,

potwór w snach dziecka;

mamo, pamiętasz

mnie z tamtych przerażeń;

iść na swój grób trzeba odważnie

Zdania na wypadek śmierci

E. i J. Sołtyszczakom

Być ojcem i spokojnie rozmawiać z synem.

Doprowadzić córki do miejsca, skąd same ogarną

pozostałość życia.

Być synem i spokojnie rozmawiać z ojcem przez ścianę

z trawy, gliny, przez korzenie, kłącza.

Nie spodziewać się czegoś nadzwyczajnego,

bo wszystko jest nadzwyczajne.

Groby, grzbiety fal, grzywy koni,

kościany grzebień u twojej skroni.

Sukienka matki, i twoja. Szmer

spodni w szafie, jęk szuflad.

Błądzący oddech trafi na poetę lub szewca

jak Boehme; pozostawi oddźwięk.

Już trzeba wierzyć w coś niezniszczalnego.

Głuchy czerwiec

Iwonie i Antkowi

„...żeby rzucać carmina w przestrzeń

sakralnych jaskiń...”

Cz. Miłosz

Kaplice jak ptactwo,

co obsiada miedze

i wydaje głuchy krzyk

słyszany przez nielicznych;

przez nielicznych tak bardzo.

Urodziłem się w okolicy pozbawionej

katedr — luster wyższej wiary,

pośród wzgórz kręcących się w kółko

nasiąkałem pustką, niedzielą

bez znaczeń. I teraz nie słyszę,

co w powietrzu drży

i dlaczego; za moją głuchotę pomódl się

czytelny, jasny i wytrwały.

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Zapowiedź

To są przecież groby, mamrocze

dziecko; nie mów tak o górach;

niesiemy drabinę ku wyniosłej

gruszy, jabłko w woskowinę

chroni się przed mrozem;

to jest przecież cmentarz, spójrz,

tato, w obłoki, szkielet

goni szkielet i jeździec

bez głowy; góry (przez graby)

zdrobniałe, zgrabiałe;

parowozy zatraciły się

w polach po osie, po rdzę.

Za tobą głos ze stacji

krzyżowej, ksiądz ma

mikrofon; to jest przecież miasto

dochodzące z dołu.

Ciepły grudzień

Ani i Jurkowi

„jastrząb kwilił, co rozwścieczało psy.

krzesło w rzece. kry”.

Tu szedłem, a tam dosłownie

leżałem pod brukiem, pod pianą liści

bitą na asfalcie: oddech ziemi

strofował mnie, naprowadzał —

zaczynały się schody, korytarze.

Tak się leży, tak układa,

wyrównuje oddechy ze wszech stron —

w sobie. Tak się widzi kroki

od spodu, przeczuwa podeszwy; podejrzany

wiatr. W zajezdni dużo flag.

Trochę szedłem, ale coraz bardziej

obraz zachodził w głąb. Zachodziłem,

zaszedłem, stoję nad otwartą

myślą: w notatniku zaciskał się

rząd, gwar brył. I sny.

Kręto, przestrzennie, lustrzanie.

Potrawy pośmiertne;

ten olśniewający stół,

którego będziecie się trzymać

jak burty okrętu zapadającego się

w tłustej zupie oceanu,

a ja wam będę machał jak szalony

z bezludnej wyspy, która zaludni się szybko

i któryś powie „Co się wściekasz”,

i będzie się zacinał, jąkał;

dopiero potem powiedzą mi,

że to Bóg. Ale nie dojdzie do mnie nic,

żadna wielkość, prawda czy poczucie,

pustka rozdęta w piersiach, lśniąca

na krawędziach, to wszystko

(koniec do przełknięcia jak ołów,

rtęć do wypicia)

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/maliszewski-zdania-na-wypadek-zdania-na-wypadek-czesc/

Tekst opracowany na podstawie: Karol Maliszewski, Zdania na wypadek. Wiersze wybrane, red. Radosław Wiśniewski, Klub Integracji Twórczych Stowarzyszenie Żywych Poetów, Brzeg 2007.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl).

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Cab in the Rain, Józef Pankiewicz (1866–1940), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.