Bolesław Leśmian

W zwiewnych nurtach kostrzewy (cykl)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

W zwiewnych nurtach kostrzewy (cykl)

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Topielec

5. Gwiazdy

6. Odjazd

7. Wieczór

8. W polu

9. Tęcza

10. Koń

11. Stodoła

12. Wśród gieorginij

13. Pierwszy deszcz

14. [Oto słońce przenika światłem bór daleki...]

15. Wiosna

16. Przyśpiew

17. Fala

18. Wiatrak

19. [W ślad za górnym orszakiem obłoków przesuwnych...]

20. [W głąb podwórza świt przenika sennie...]

21. [Zapłoniona czereśnia, przez wróble opita...]

22. Pieszczota

23. [Żuraw skrzypi za furtą ogrodu...]

24. [O majowym poranku deszcz ciepły i przaśny...]

25. Pogoda

26. [Upalny ranek. Gwary i turkoty...]

27. Przemiany

28. Przypisy

29. Wesprzyj Wolne Lektury

30. Strona redakcyjna

W zwiewnych nurtach kostrzewy (cykl)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Topielec

W zwiewnych nurtach kostrzewy[1], na leśnej polanie,

Gdzie się las upodobnia łące niespodzianie[2],

Leżą zwłoki wędrowca, zbędne sobie zwłoki.

Przewędrował świat cały z obłoków w obłoki,

Aż nagle w niecierpliwej zapragnął żałobie

Zwiedzić duchem na przełaj[3] zieleń samą w sobie.

Wówczas demon zieleni wszechleśnym[4] powiewem

Ogarnął go, gdy w drodze przystanął pod drzewem,

I wabił nieustannych rozkwitów pośpiechem,

I nęcił ust zdyszanych tajemnym bezśmiechem,

I czarował zniszczotą[5] wonnych niedowcieleń,

I kusił coraz głębiej — w tę zieleń, w tę zieleń!

A on biegł wybrzeżami coraz innych światów,

Odczłowieczając duszę i oddech wśród kwiatów,

Aż zabrnął w takich jagód rozdzwonione dzbany,

W taką zamrocz[6] paproci, w takich cisz kurhany[7],

W taki bezświat zarośli, w taki bezbrzask[8] głuchy,

W takich szumów ostatnie kędyś[9] zawieruchy,

Że leży oto martwy w stu wiosen bezdeni[10],

Cienisty, jak bór w borze — topielec zieleni.

Gwiazdy

Tej nocy niebo w dreszczach od gwiazd mrugawicy[11]

Kołysało swój bezmiar w sąsiednie bezmiary,

To w próżnię swe radosne unosząc pożary,

To zbliżając je znowu ku mojej źrenicy.

Patrzę, niby przez nagły w mej ślepocie wyłom,

A światy roziskrzone — zaledwo[12] na mgnienie

Odsłaniają mym oczom, jak nieba mogiłom,

Dalekie, zatajone w srebrze ukwiecenie.

Odsłaniają swe jary[13], wzgórza i parowy[14],

Już z jednego szum borów płonących dolata[15],

Z drugiego — cisza grobów, a z trzeciego świata —

Krzyk o pomoc i zawiew południa lipcowy.

Zasłuchany, wpatrzony stoję tak do świtu,

Aż niebo wron zbudzonych przesłoni gromada,

Gwiazdy giną w jaśnistych[16] roztopach błękitu,

I gąszcz rosy na rzęsach zbłyskanych osiada.

Skroń znużoną pochylam do stogu na łące,

Garścią rozćwierkanego rojem świerszczów[17] siana

Rzeźwię[18] oczy, smugami gwiazd jeszcze gorące,

I do snu odniałego[19] padam na kolana.

I śni mi się, i trwogą uderza do głowy

Krzyk o pomoc i zawiew południa lipcowy.

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Odjazd

Gdym odjeżdżał [20]na zawsze znajomym gościńcem[21],

Patrzyły na mnie bratków wielkie, złote oczy,

Podkute szafirowym dookoła sińcem.

Był klomb i rój motyli, i błękit przezroczy[22],

I rdzawienie się w słońcu dojrzałej rezedy[23].

A gdy byłem już w drodze, sam nie wiedząc kiedy

I czemu — przypomniałem[24] te oczy, przyziemnie

Śledzące mą zadumę i wpatrzone we mnie

Tym wszystkim, czym się można wpatrzeć w świat i dalej.

Co widziały te oczy, nim w tysiącu alej

Zginąłem, jedną chatę rzucając za sobą?

I czemu z szafirową zawczasu żałobą

Patrzyły w ten mój odjazd poprzez zieleń rdzawą

Rezedy, co pachniała, przytłumiona trawą?

I dlaczego te oczy były coraz łzawsze?

Czy nie wolno nic nigdy porzucać na zawsze

I zostawiać samopas[25] kędyś[26] — na uboczu?

Czy nie wolno odjeżdżać znajomym gościńcem

I oddalać się zbytnio od tych złotych oczu,

Podkutych dookoła szafirowym sińcem?

Wieczór

Słońce, zachodząc, wlecze wzdłuż po łące

Wielki cień chmury, ciągnąc go na wzgórza,

Zetknięte z niebem, co życie, gasnące

Pod barw przymusem — w głąb marzeń przedłuża,

Aby dowidzieć poprzez dale puste

Jedyną wokół purpurową chustę

Dziewczyny, która swych dłoni oplotem

Kolana zgodnie wgarnęła pod brodę

I coraz bardziej pod niebios namiotem

Samotniejąca w tę dal i pogodę,

Od dawna ruchu i snu nie odmienia,

Chłonąc czar drętwy samego patrzenia

We wszystko naraz, w nic zasię[27] z osobna,

Wpobok[28], zaledwo[29] do siebie podobna,

Wyolbrzymiona wobec próżni świata,

Krowa się w świetle różowi łaciata,

Co jednym rogiem pół słońca odkrawa,

A drugim wadzi o daleką gruszę...

Sennych owadów nieprzytomna wrzawa

Umacnia pustkę i podsyca głuszę[30],

Wspartą na stogach, powiązanych w drągi.

Kolejne idą nad polem przeciągi

Tchu ziół dalekich, zaprawnego[31] potem

Zoranej ziemi, co — tknięta wron lotem —

Paruje ciężko i chłodnieje z wolna.

Na widnokresie[32] jakaś mgła dowolna,

Cień, niemający przyczyn wśród przestworu[33],

Rośnie, by zwiększyć potęgę wieczoru,

I wśród rosnących z nim razem bezmiarów

Dziwnie brzmią zgiełki świerszczących komarów.

W polu

Dwoje nas w ciszy polnego zakątka.

Strumień na oślep ku słońcu się pali,

W liściu, co trafił na krzywy prąd fali,

Wirując, płynie szafirowa łątka[34].

Nadbrzeżna trawa, zwisając, potrąca

O swe odbicie zsiwiałą kończyną,

Do której ślimak, pęczniejąc z gorąca,

Przysklepił muszlę swym ciałem i śliną.

W przerzutnym[35] pląsie znikliwsza[36] od strzały

Płotka[37] się czasem zasrebrzy na mgnienie.

Pod wodą — spojrzyj! — prześwieca piach biały

I mchem ruchliwym brodate kamienie.

Czemu ci głowa na dłonie opadła?

To — pachnie trawa i ten piach pod wodą —

To — wód, polśnione smugami, zwierciadła

Parują ciszą, blaskiem i ochłodą.

Tych kilku dębów ponad brzegiem liście,

Podziurawione i przeżarte chciwie

Przez gąsienice, trwają tak przejrzyście

Nad własnym cieniem, co utkwił w pokrzywie.

Z tej tu pokrzywy czar dębowych cieni

Zgarnę ku piersiom, co na słońce dyszą,

Ustami dotknę bezmiernej zieleni,

Stęsknionej do mnie swym sokiem i ciszą.

Do kwiatów przywrę rozpalone czoło,

Wsłucham się w bąki grające i brzmiki[38],

I będę patrzał[39], jak lepkie gwoździki

Wśród jaskrów[40] lśniącą ociekają smołą.

I będę patrzał, jak maki i szczawie

Mdleją, ciał naszych odurzone wonią,

I będę wodził twoją białą dłonią

Po wielkiej trawie, nieznanej nam trawie.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Tęcza

Słychać go było, jak po młodym życie

Biegł coraz śpieszniej — ciepły deszcz majowy,

Zbryzgany słońcem, co przez obłok płowy[41]

Wzdłuż mu kropliste rozwidniało nicie[42].

Pyląc, uderzył w piach drogi spróchniały,

Poszperał w krzaku, co lśniąc, się kołysze,

Strącił liść z wierzby, przyciemnił głaz biały

I ustał, w nagłą zasłuchany ciszę.

Teraz mu patrzeć, jak wierzchem obłoku

Tęcza, bezmiary objąwszy, rozkwita,

Poprzerywana i niecałkowita,

Jakby się śniła zmrużonemu oku.

Aż luźne znikąd jednocząc migoty[43],

Nagłą zawisa ponad światem bramą,

By ci przypomnieć, że zawsze tak samo

Trwasz w każdym miejscu u wnijścia[44] tęsknoty.

By ci przypomnieć, żeś z duszą, snem zżartą,

Wpatrzony w bezmiar, wsłuchany w swe dreszcze,

Wszedł do tych światów przez bramę rozwartą,

Co się za tobą nie zamknęła jeszcze.

Koń

Koniu krzywy, koniu siwy,

Ozdobiony łachem grzywy,

Kocham zawiew zmydlonych twym potem rzemieni

I oddech, juchą[45] parnej dymiący zieleni.

Łeb kościaty, ale krewki,

Z wargą miękką, jak pierś dziewki,

Przewieś mi poprzez ramię w rzewną bezrobotę[46],

Bym twarzą prężnej szyi wyczuwał ciągotę[47].

Koniu smutny aż do śmierci

Z białą pręgą lejc[48] na szerci[49],

Zaprzyjaźnij się ze mną, jak to czynisz z wołem,

Wejdź do mojej chałupy, siądź razem za stołem.

Dam ci wody z mego dzbana,

Dam ci cukru, dam ci siana,

Dam bryłę szczerej soli, gleń[50] świeżego chleba

I przez okno otwarte przychylę ci nieba.

Nie sęp[51] oczu brwi sitowiem,

Powiem tobie, wszystko powiem!

A gdy noc już nastanie, pozamykam dźwierze[52]

I wspólnie odmówimy wieczorne pacierze.

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Stodoła

Tyś całował dziewczynę, lecz kto biel jej ciała

Poróżowił na wargach, by cię całowała?

Tyś topolom na drogę cień rzucać pozwolił,

Ale kto je tak bardzo w niebo roztopolił?

Tyś pociosał stodołę w cztery dni bez mała[53],

Ale kto ją stodolił, by — czym jest — wiedziała?

Stodoliła ją pewno ta Majka stodolna,

Do połowy — przydrożna, od połowy — polna.

Ze stu światów na przedświat[54] wyszła sama jedna

I patrzyła w to zboże, co szumi ode dna.

Wśród georginij

Wśród georginij[55] — brzęczenie os.

Twojeż to kroki? Twójże głos?

To — koniec lata, jeden z tych dni,

Gdy słońce blednie, a ogród lśni.

To chory półsen znużonych drzew.

Odwróć swe oczy, ucisz swój śpiew!

To — spija rosę ostatni znój —

To — w cieniu twoim cień spoczął mój.

Pierwszy deszcz

Pierwsza z brzękiem zbudziła się mucha,

Pierwsze liście powypełzły z drzew,

I deszcz pierwszy wdudnia mi do ucha

Rozegrzmiały w błyskawicach śpiew.

Tego śpiewu zgruch i rozgruch długi

Któż by pojął, któż pochwyciłby?

Rozbrykane, rozwierzgane strugi

Miażdżą o ziem pluskające łby.

Już przy ziemi wrzask ich zaumiera[56],

A po niebie jeszcze dalej gna!

Chmura oścież w wszechświat się rozdziera,

Nie ma za nią kresu ani dna!

Słońce, w szyby łzawiejąc odżdżone[57],

Po podłodze złoty wzburza łan,

I odbicia okien rozmnożone

Wprawia w kurze zruchomiałych ścian.

Ktoś rozepchnął furtę w mym ogrodzie,

Aż z odwrzaskiem runęła na błoń!

Nie wiem, kto to — lecz w porannym chłodzie

Błogosławię niewiadomą dłoń.

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

[Oto słońce przenika światłem bór daleki...]

Oto słońce przenika światłem bór daleki,

Sosnom z nieba podając tajny znak wieczoru.

Oto sosny spłonęły, jakby w głębiach boru

Nagle coś szkarłatnego stało się na wieki!

Zwabiony owym znakiem, biegnę tam niezwłocznie,

Aby zawczasu jeszcze, nim wpłynę w noc ciemną,

Zastać na nikłym trwaniu i sprawdzić naocznie

To właśnie, co już drzewa widziały przede mną.

Wiosna

Młode jeszcze gałęzie tężą się pokrótce

W zielonej, pniom dla znaku przydanej obwódce.

Kwiaty, kształt swój półsennie zgadując zawczasu,

Nikłym pąkiem wkraczają w nieznaną głąb lasu.

W dali — postrach na wróble przesadnie rękaty

Z zeszłorocznym rozpędem chyli się we światy,

Jakby chciał paść w ramiona pobliskiej cierpiałki[58],

Co naprzeciw cień w skrócie rzuca w piasek miałki.

W obłoku — obłok drugi napuszyście[59] płonie.

Wróbel łeb zaprzepaszcza w swych skrzydeł osłonie,

Jak gdyby nasłuchiwał, co mu dzwoni w sercu?

Świat, zda się, dziś nam nastał, a na pola szczercu[60],

Gdzie zieleń swym wyrojem omgliła rozłogi[61],

Bocian, pod prostym kątem załamując nogi

I dziób dzierżąc wzdłuż piersi dogodnie, jak cybuch[62],

Kroczy donikąd, w słońca zapatrzony wybuch,

Co skrzy się, że go okiem zgarnąć niepodobna[63],

We wszystkich rosach naraz i w każdej z osobna.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyśpiew

Wkosmacona w kwiat płytki,

Łeb ująwszy w dwie chwytki,

Pszczoła, nim ją porwie lot,

W słońcu myje się, jak kot —

I do naga z odwianych[64] skrzydeł się rozbiera.

Lada powiew — lada

Płoszy wróbli stada,

I psi rumian[65] kreśli cień

Ten sam niemal, co dzień w dzień,

I żuk brzuchem w niebiosy złudnie zaumiera[66].

Staw obłokiem żegluje,

Młyn mu kołem ojcuje,

Spoza lasu szumi las,

Spoza czasu szemrze czas,

Droga roztopolona[67] śni się nie do końca...

Utrudą[68] żałobny

Koń, dozgonnie ksobny[69],

Zaniepatrzył się na wóz,

Przymknął oczy w cieniu brzóz

I krótkim kaszlem dudni, jak kobza[70], do słońca.

Niech się dłuży cień ławy,

Niech wypoczną w nim trawy!

Z łbem na łapie chudy pies

Śpi po łapy owej kres,

Jakby na niej się świata kończyło bezdroże.

Ziele w jarze[71], ziele!

Skąd twoje wesele[72]?

Niech się wzmaga wiew[73] i żar,

Niech się wzmaga bór i jar,

I to wszystko, co jeszcze, prócz nich, stać się może!

Fala

Niepostrzeżenie w morza urasta głębinie

Fala, która w niebiosach szuka dla się[74] tronu.

Niepochwytna[75] dla oka w narodzin godzinie,

Olbrzymieje[76] tym śpieszniej, im bliższa jest zgonu.

Cicha bywa, gdy wzbiera nad sióstr zmarłych tłumem,

Aż załamie się w miejscu, gdzie się skędzierzawi[77],

Wówczas, węsząc śmierć spodem, burzy się i wrzawi[78],

I uderza o brzegi swym pośmiertnym szumem.

I z tym szumem, malejąc, pada na kolana,

I na ląd swe pozgonne[79] wysypuje śniegi.

Czy zaszumisz po śmierci, duszo przewezbrana[80]?

Czy uderzysz raz jeszcze o znajome brzegi?

Wiatrak

Piętrząc się nad ugorów[81] chętną mu równiną,

Wiatrak, na wszystkie wokół odsłonięty światy,

Poskrzypuje drewnianą w tańcu krynoliną[82],

A na trawę, jak diabeł, miota cień rogaty.

Wędrowcze, w jednym miejscu zatkwiony[83] kosturem[84],

Co znaczą twoje wstrząsy i nagłe podrygi?

Komu kłaniasz się wokół dębowym kapturem?

Z kim tak trafnie rozmawiasz na migi i śmigi[85]?

W co wierzysz? Kogo widzisz nad sobą w lazurze[86]?

Gdybyś się uczłowieczył — jakie miałbyś lica[87]?

Co za stwór się zataił w twej sękatej skórze?

Czym jesteś, oglądany przez duchy z księżyca?

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

[W ślad za górnym orszakiem obłoków przesuwnych...]

W ślad za górnym orszakiem obłoków przesuwnych,

Co kształty w miarę biegu odmieniają stale,

Światła chodzą po łące w odstępach nierównych,

Jakby wzajem o sobie nie wiedziały wcale.

Nie wiadomo, co łąkę tak szerzy w bezmiary,

Czy ich zwiewność, czy cichość, czy ruch, czy jasnota?

Czy raczej nieustanna tych cieniów pierzchota[88],

Co się kryją — spłoszone — w parowy[89] i jary[90]?

Czekam, aż jedno z świateł, skupionych na jaskrze[91],

Dotrze do mnie wraz z przerwą obłoków na niebie

I w pierś moją uderzy — i cały się zaskrzę,

I łące nagle drogę rozwidnię do siebie.

[W głąb podwórza świt przenika sennie...]

W głąb podwórza świt przenika sennie,

Słychać bicie dwóch sprzecznych zegarów.

Na śmietniku skrzy się drogocennie

Potłuczonych resztka okularów.

Kiedy z rynny jaskółka wylata[92],

Mur w ślad za nią zda się rość[93] w obłoki!

Pod akacją już obce dla świata

Leżą szczura rozczochrane zwłoki.

Dłoń dziewczęca z przeciwka dla psoty

Szkłem na ścian mych kwiaciate[94] obicie

Rzuca żywe, słoneczne pełgoty[95],

Którym lubię się przyglądać skrycie.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

[Zapłoniona czereśnia, przez wróble opita...]

Zapłoniona czereśnia, przez wróble opita,

Skrzy bieliście[96] ku słońcu odziobaną pestę[97].

Korę, sokiem nabrzmiałą, żuk drasnął i przez tę

Drobną skazę żywicy płowa[98] kropla świta.

Jeszcze pod zlewą[99] rosy obfitej niezwykle

Kwiat się wątły ugina i ziemi dosięga,

I młodych jeszcze mrówek cwałująca wstęga,

Zachowując kształt w biegu, różowieje nikle.

Jakaż radość bezbronna i z jakąż łez siłą

Wzbiera we mnie i serce obnaża na światy,

Gdy zaoczę[100] tej nocy narodzone kwiaty

W miejscu, gdzie jeszcze wczoraj tych kwiatów nie było!

Pieszczota

Ten pąk róży, co dobył zaledwo[101] pół skroni,

W uścisk liści od spodu tak czujnie ujęty!

Ten uśmiech, co się uczy i barwy, i woni —

Ten czar, co tym czaruje, że nierozwinięty!

Na palcach doń[102] się zbliżam, by kroków odgłosy

Nie spłoszyły tej ciszy, w której trwa i rośnie,

I oczy przymykając, całuję zazdrośnie

Jedwab ciepły od słońca i mokry od rosy.

A po chwili, gdy dłonią muskając twe sploty,

Opodal tego pąka w cieniu drzew cię pieszczę,

Ustom moim dorzucam ślad twojej pieszczoty

Do smugi pocałunku, niestartego jeszcze.

[Żuraw skrzypi za furtą ogrodu...]

Żuraw[103] skrzypi za furtą ogrodu,

Słońce skrzy się w zadrach płotu tak nieznośnie,

Z gęstwy płynie dech przyziemny chłodu,

Wilga gwiżdże i dwugłośnie, i trójgłośnie.

Lubię dojrzeć ukradkiem

Kłos, co w kwiatach przypadkiem

Taki inny wzwyż rośnie.

Z odrobiną słońca w rdzawej blasze

Popod[104] klombem polewaczka[105] leży pusta.

Zdaje mi się, że dmuchnięciem zgaszę

Złotą muchę, co uderza w moje usta.

Obłok, prósząc przez drzewa

Skry[106] ogniste, powiewa,

Jak płonąca w dal chusta.

Ta murawa, wychmarzona z rosy,

Mym się oczom tak narzuca, jak dziwota,

Skoro jabłko, zjedzone przez osy,

Wskaże mi ją, dzwoniąc w ziemię, jak pięść złota.

Wzrok zdziwiony nią pieszczę,

Jakbym nie znał jej jeszcze

Za dni mego żywota.

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

[O majowym poranku deszcz ciepły i przaśny...]

O majowym poranku deszcz ciepły i przaśny[107]

Trafia w liście na oślep — prawie bezhałaśny.

Krople, spadłe i kurzu pociągnięte błoną,

Podskakują na piachu i wzajem się chłoną,

I wspólnie olbrzymiejąc[108], trwają same przez się,

Aż je ziemia powoli uszczupli i wessie.

Coraz mniej ich przybywa na drogi i łany.

Już wygładza się strumień, deszczem pręgowany,

Już zza chmur, rozpostartych na kształt kruczych skrzydeł,

Słońce pęk wysztywnionych ku ziemi promideł[109]

Rozwachlarza[110] znienacka i przez wyzior[111] w chmurze

Prześwitując, rozwidnia strojne brzozą wzgórze

I klin pola przygodny i pogrąża w złocie

Sad wiśniowy aż do dna wraz z wróblem na płocie,

Co, światłem zaskoczony, ćwierka wniebogłosy.

I łzy jeszcze niestałej i ruchliwej rosy

Skrzą się tłumnie, u liści zawieszone brzegu,

I wzdłuż łodyg cwałują resztą swego biegu.

Motyl, któremu skrzydła posklejał miód słodki,

Na bakier[112] wpięty w kitę zachwianej tymotki[113],

Kołysze się w cudownym oczom bezukryciu,

Znacząc jakiś świat w świecie, jakieś życie w życiu,

I coś sobie wyznają dwa milczące znoje,

Dwa szczęścia niepojęte — i jego, i moje.

Pogoda

I chcę, i nie chcę, i muszę

Dziś jaśnieć razem z pogodą,

Co niepokoi mi duszę

Złotego szczęścia urodą.

A szczęście lśni od niechcenia,

A ja przezywam je: „Ono”—

I rozkosz porozumienia

Poufnie wzdyma mi łono!

A Ono w słońcu się szerzy,

Na rzęsach światłem osiada,

Ale do siebie należy,

I nikt go, nikt nie posiada!

A Ono teraz w obłoku,

A teraz — w środku trawnika,

Pociesznie przynaglam[114] kroku,

Niech krok do szczęścia nawyka[115].

Brnę w słońcu po samo gardło,

Co snami łka niecierpliwie,

Twarz mam odwiecznie umarłą,

A w nogach radość mi żywie[116]...

I błogosławię swej twarzy,

I wdycham wiarę od słońca,

Że się na pewno coś zdarzy,

Coś się poszczęści bez końca!

Że Ono drogą rozminną[117]

Zbliża się wciąż bezhałaśnie[118],

I że tak stać się powinno,

I że tak stanie się właśnie!

I czynię kroki niezgrabne,

Ze szczęściem nieoswojone —

I bezdomnieję[119], i słabnę,

I nie wiem, w którą biec stronę?

Trzeba nic nie mieć prawdziwie,

Żyć tylko tym, że się żyje,

By dłoń wyciągać łapczywie

Po takie szczęście niczyje!

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

[Upalny ranek. Gwary i turkoty...]

Upalny ranek. Gwary i turkoty

Kończą się nagle u sztachet ogrodu,

Gdzie ławek cienie, wdumane w piach złoty,

Dają tym piachom czar głębi od spodu.

Zapatrzonemu w dal przed się[120] bez końca

Reszta dorożki z plecami woźnicy,

Znikając nagle na rogu ulicy,

Odsłania szybę, zbłyskaną od słońca.

Pies mój, w ślad za mną idący niemrawie,

Znienacka wstrząsa kudłami swej grzywy

I pysk zadziera, i patrzy ciekawie

Na szyld, od wróbli szary i wrzaskliwy.

Jakaś wariatka męczeńsko uboga,

Słynna w zaułku na całe podwórze,

Wrzuca do skrzynki, strumniałej przy murze,

List, nieudolnie skreślony do Boga.

Przemiany

Tej nocy mrok był duszny i od żądzy parny,

I chabry, rozwidnione suchą błyskawicą,

Przedostały się nagle do oczu tej sarny,

Co biegła w las, spłoszona obcą jej źrenicą —

A one, łeb jej modrząc[121], mknęły po sarniemu

I chciwie zaglądały w świat po chabrowemu.

Mak, sam siebie w śródpolnym wykrywszy bezbrzeżu,

Z wrzaskiem, który dla ucha nie był żadnym brzmieniem,

Przekrwawił się w koguta w purpurowym pierzu

I aż do krwi potrząsał szkarłatnym grzebieniem,

I piał w mrok, rozdzierając dziób, trwogą zatruty,

Aż mu zinąd[122] prawdziwe odpiały koguty.

A jęczmień, kłos pragnieniem zazłociwszy gęstem,

Nasrożył nagle złością zjątrzone ościory[123]

I w złotego się jeża przemiażdżył ze chrzęstem,

I biegł, kłując po drodze ziół nikłe zapory,

I skomlał, i na kwiaty boczył się i jeżył,

I nikt nigdy nie zgadnie, co czuł i co przeżył?

A ja — w jakiej swą duszę sparzyłem pokrzywie,

Że pomykam ukradkiem i na przełaj[124] miedzą?

I czemu kwiaty na mnie patrzą podejrzliwie?

Czy coś o mnie nocnego wbrew mej wiedzy — wiedzą?

Com czynił[125], że skroń dłońmi uciskam obiema?

Czym byłem owej nocy, której dziś już nie ma?

Przypisy:

1. kostrzewa — roślina z rodziny wiechlinowatych, potocznie bywa określana jako wysoka trawa, biologia rozróżnia ok. 650 gatunków zasiedlających całą strefę umiarkowaną Ziemi i tworzących wspólnie rząd kostrzewy (łac. Festuca). Bolesław Leśmian pisząc o zwiewnych nurtach kostrzewy, wskazuje, że powierzchnia porośniętej kostrzewą łąki porusza się na wietrze w sposób przywodzący na myśl powierzchnię wody. [przypis edytorski]

2. niespodzianie — niespodziewanie. [przypis edytorski]

3. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]

4. wszechleśny — obejmujący cały las. [przypis edytorski]

5. zniszczota — zniszczenie. [przypis edytorski]

6. zamrocz — mrok. [przypis edytorski]

7. kurhan — dawny grobowiec w formie wzgórza. [przypis edytorski]

8. bezbrzask (neol.) — ciemność. [przypis edytorski]

9. kędyś (daw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

10. bezdeń — otchłań, przestrzeń bez dna. [przypis edytorski]

11. mrugawica (neol.) — ciągłe mruganie, błyskanie wielu punktów. [przypis edytorski]

12. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]

13. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]

14. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]

15. dolatać — dziś: dolatywać; popr. forma 3. os. lp cz.ter.: dolatuje. [przypis edytorski]

16. jaśnisty (gw.) — świecący, błyszczący. [przypis edytorski]

17. świerszczów — dziś częstsza forma D. lm: świerszczy. [przypis edytorski]

18. rzeźwić — orzeźwiać, odświeżać, rozbudzać. [przypis edytorski]

19. odniały — rozpromieniony dziennym światłem. [przypis edytorski]

20. gdym odjeżdżał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy odjeżdżałem. [przypis edytorski]

21. gościniec (daw.) — droga, trakt. [przypis edytorski]

22. przezrocze — przejrzysta płaszczyzna, przestrzeń. [przypis edytorski]

23. rezeda — roślina o niewielkich żółtawych lub zielonkawych kwiatach. [przypis edytorski]

24. przypomnieć (daw.) — dziś: przypomnieć sobie. [przypis edytorski]

25. samopas (daw.) — bez opieki. [przypis edytorski]

26. kędyś (daw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

27. zasię — tu: zaś. [przypis edytorski]

28. wpobok — tu: z boku. [przypis edytorski]

29. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]

30. głusza — całkowita cisza. [przypis edytorski]

31. zaprawny — zaprawiony. [przypis edytorski]

32. widnokres — horyzont. [przypis edytorski]

33. przestwór — rozległa przestrzeń. [przypis edytorski]

34. łątka — zielonkawy lub niebieskawy owad żyjący przy brzegu wód. [przypis edytorski]

35. przerzutny — zmieniający często miejsce. [przypis edytorski]

36. znikliwy — łatwo znikający, ulotny. [przypis edytorski]

37. płotka — drobna, srebrno-biała ryba z czerwonymi płetwami. [przypis edytorski]

38. brzmik — gatunek trzmiela. [przypis edytorski]

39. patrzał — dziś popr. forma 1 os. lp: patrzył. [przypis edytorski]

40. jaskier — niewielka roślina o drobnych kwiatach w kolorze żółtym, białym, czerwonym lub innym, występująca na podmokłych terenach. [przypis edytorski]

41. płowy — tu: jasny; szarożółtawy. [przypis edytorski]

42. nicie — dziś popr. forma B. lm rzecz. nić: nici. [przypis edytorski]

43. migot — drgający blask. [przypis edytorski]

44. wnijście (daw.) — wejście. [przypis edytorski]

45. jucha — krew. [przypis edytorski]

46. bezrobota (neol.) — brak pracy. [przypis edytorski]

47. ciągota (rzad.) — dreszcze. [przypis edytorski]

48. lejc — dziś popr. forma D. lm: lejców. [przypis edytorski]

49. szerć — sierść. [przypis edytorski]

50. gleń (gw.) — duża kromka, pajda. [przypis edytorski]

51. sępić (daw.) — zaciemniać. [przypis edytorski]

52. dźwierze (daw.) — drzwi. [przypis edytorski]

53. bez mała — niemal, prawie. [przypis edytorski]

54. przedświat (poet.) — to, co było przed światem. [przypis edytorski]

55. georginia a. dalia — roślina ogrodowa o dużych kwiatach, kwitnąca pod koniec lata, istnieje kilkadziesiąt gatunków o kwiatach różnych kolorów, rozmiarów i z różną liczbą płatków, została sprowadzona do Europy z Meksyku; dziś częstsza forma D. lm: georginii. [przypis edytorski]

56. zaumierać (daw.) — zamierać, obumierać. [przypis edytorski]

57. odżdżony — zasnuty kroplami deszczu. [przypis edytorski]

58. cierpiałka (daw.) — przydrożny krzyż. [przypis edytorski]

59. napuszysty (przestarz.) — napuszony. [przypis edytorski]

60. szczerzec — pustkowie. [przypis edytorski]

61. rozłóg — otwarta przestrzeń. [przypis edytorski]

62. cybuch — część fajki. [przypis edytorski]

63. niepodobna — nie można. [przypis edytorski]

64. odwiany — odsunięty przez powietrze. [przypis edytorski]

65. rumian psi — roślina polna o pierzastych liściach oraz białych lub żółtych kwiatach w formie koszyczków. [przypis edytorski]

66. zaumierać (daw.) — zamierać, obumierać. [przypis edytorski]

67. roztopolony (neol.) — otoczony topolami. [przypis edytorski]

68. utruda — zmęczenie, trud. [przypis edytorski]

69. ksobny — idący ku sobie. [przypis edytorski]

70. kobza — ludowy instrument muzyczny, przypominający dudy. [przypis edytorski]

71. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]

72. wesele (daw.) — radość. [przypis edytorski]

73. wiew — podmuch. [przypis edytorski]

74. dla się — dziś popr.: dla siebie. [przypis edytorski]

75. niepochwytny — nieuchwytny, trudny do złapania; tu: trudny do zobaczenia. [przypis edytorski]

76. olbrzymieć — znacznie rosnąć, stawać się olbrzymem. [przypis edytorski]

77. skędzierzawić się — poskręcać się, pozwijać się. [przypis edytorski]

78. wrzawić — podnosić zgiełk. [przypis edytorski]

79. pozgonny — pośmiertny. [przypis edytorski]

80. przewezbrany — przepełniony, zanadto wezbrany, bujny. [przypis edytorski]

81. ugór — pole od dawna nieuprawiane. [przypis edytorski]

82. krynolina — szeroka halka na metalowej obręczy, noszona pod suknią w XIX w. przez eleganckie damy. [przypis edytorski]

83. zatkwiony — dziś popr.: utkwiony. [przypis edytorski]

84. kostur — kij, mało elegancka laska do podpierania się. [przypis edytorski]

85. śmiga — tu: skrzydło wiatraka. [przypis edytorski]

86. lazur — niebo mające jasnoniebieski kolor, charakterystyczne dla słonecznej pogody. [przypis edytorski]

87. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]

88. pierzchota — ucieczka. [przypis edytorski]

89. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]

90. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]

91. jaskier — niewielka roślina o drobnych kwiatach w kolorze żółtym, białym, czerwonym lub innym, występująca na podmokłych terenach. [przypis edytorski]

92. wylatać (rzad.) — wylatywać. [przypis edytorski]

93. rość (daw.) — rosnąć. [przypis edytorski]

94. kwiaciaty — kwiecisty. [przypis edytorski]

95. pełgota — słaby, niekiedy gasnący blask. [przypis edytorski]

96. bielisty — biały. [przypis edytorski]

97. pesta — duża pestka. [przypis edytorski]

98. płowy — tu: jasny; szarożółtawy. [przypis edytorski]

99. zlewa (daw.) — ulewa. [przypis edytorski]

100. zaoczyć (rzad.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

101. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]

102. doń — do niego. [przypis edytorski]

103. żuraw — rodzaj prostej dźwigni umożliwiającej wyciąganie wiadrem wody ze studni. [przypis edytorski]

104. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]

105. polewaczka (pot.) — konewka. [przypis edytorski]

106. skra — iskra. [przypis edytorski]

107. przaśny — niekwaśny, bez wyraźnego smaku. [przypis edytorski]

108. olbrzymieć — znacznie rosnąć, stawać się olbrzymem. [przypis edytorski]

109. promidło — promień. [przypis edytorski]

110. rozwachlarzać (poet.) — rozciągnąć na kształt wachlarza. [przypis edytorski]

111. wyzior — prześwit. [przypis edytorski]

112. na bakier — na bok. [przypis edytorski]

113. tymotka — trawa o prostych źdźbłach, długich liściach i gęstym kwiatostanie. [przypis edytorski]

114. przynaglać — dziś: przyspieszać. [przypis edytorski]

115. nawykać — przyzwyczajać się. [przypis edytorski]

116. żywie — dziś popr. forma 3 os. lp cz.ter. czas. żyć: żyje. [przypis edytorski]

117. rozminny — powodujący, że trudno się spotkać. [przypis edytorski]

118. bezhałaśnie — dziś: bezgłośnie; bez hałasu. [przypis edytorski]

119. bezdomnieć (neol.) — stawać się bezdomnym. [przypis edytorski]

120. przed się — dziś popr.: przed siebie. [przypis edytorski]

121. modrzyć (przestarz.) — farbować na niebiesko. [przypis edytorski]

122. zinąd (daw.) — z innego miejsca. [przypis edytorski]

123. ościory — pozostałe po wymłóceniu części wąsów ziaren jęczmienia. [przypis edytorski]

124. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]

125. com czynił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: co czyniłem. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lesmian-w-zwiewnych-nurtach-kostrzewy-cykl/

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Łąka, wyd. J. Mortkowicz, Warszawa, 1920

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Amelia Buczkowska, Maja Cencora, Paulina Choromańska, Magdalena Cieślak, Marianna Czabator, Radosław Czajka, Oliwia Denko, Małgorzata Dyć, Aleksandra Dziubińska, Malwina Gockowiak, Emilia Karwowska, Aleksandra Kopeć, Aleksandra Kopeć-Gryz, Damian Kostrzewa, Dorota Kowalska, Marcin Koziej, Daria Latuszek, Joanna Naczas, Marta Niedziałkowska, Pola Olech, Irena Pogoda, Alicja Pyszlak, Martyna Sawicka, Zuzanna Skinder, Julia Styś, Hania Szadkowska, Zuzanna Tereszczuk, Mieczysław Trautzel, Agnieszka Witkowska, Katarzyna Wojda.

Okładka na podstawie: Meadow (La Prairie), Pierre-Auguste Renoir, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-11-04.