Jan Kasprowicz

Hymn Św. Franciszka z Asyżu

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Hymn św. Franciszka z Asyżu

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Hymn Św. Franciszka z Asyżu

Bądź pochwalony, Rozdawco cierpienia!

Ręceś mi przekłuł i nogi

i krew mi cieknie z głowy,

a oto z Krzyża

zstępuje ku mnie w przechwalebnych ogniach

biały Serafin

i radość w serce mi leje

i z duszy śpiewne wytwarza narzędzie,

ażebym śpiewał i grał,

ażebym sławił i wielbił

Rozdawcę bolesnych stygmatów,

z których się rodzi Wesele

i Miłość...

I śpiewam i gram

do wtóru anielskich Zastępów,

mogących patrzeć w oblicze

Twórcy...

I śpiewam: bądź pochwalony!

A wy, stworzenia boże, słuchajcie mej pieśni

i chwalcie razem ze mną Tego, co was kocha.

Ty, słońce, przede wszystkim, zestrój swoje blaski

w hymn płomienisty,

albowiem przezeń nam świecisz

i przezeń siewców rozbudzasz,

ażeby ziarno siewali

na sytny[1] chleb Ducha...

Długom–ci czekał na przedwieczne Słowo,

jakkolwiek we mnie było i poza mną,

we wszystkich drzewach i we wszystkich trawach,

w wszystkich jasnościach i wszystkich ciemnościach,

w róży i lilii,

w robaku i płazie,

w głębinach wody i w górach pustynnych,

w płaczu, nadziei, w uciesze i trwodze.

Długom—ci czekał, albowiem me plecy

okrywał jedwab i pasem błyszczącym

były ściągnięte me biodra

i drogocenne trzewiki

chroniły stopy me,

aby ich piasek nie zbrudził,

po którym stąpa — człowiek.

Długom–ci czekał, o Panie,

żądny się oprzeć na Twojej światłości,

albowiem w ręku moim była laska,

w kosztowny metal okuta,

a zaś w marzeniach sięgałem po berło,

by rozkazywać wszystkiemu, co żyje.

A oto dzisiaj spłynął na mnie zdrój

Łaski,

iż mogę

z wyciągniętemi rękoma

patrzeć w Krzyż

i z ran rozkosznych przelewać

krew.

I widzę twarz Serafina,

całą w ognistych rozbłyskach,

i słucham wiewu, któryś dał nam, Panie,

abyśmy przezeń rozumieli tchnienie

Twojej Istoty!...

I słucham szeptów, któreś dał nam, Panie,

w eukaliptowych koronach,

w cichych gałęziach oliwek i pinii,

byśmy w nich mieli oddźwięk tajemnicy

Twojego Bytu!

I słucham dzwonu, jak dzwoni

w sferach powietrznych, pełnych Twego Ducha,

wzywając ludzi i głazy

i ryby w rzece i ptactwo,

nim jeszcze zaśnie po gniazdach,

i mchy na dachach i zielsko w szczelinach

zwalonych bramic i schodów,

i te różowe cyprysy

na świętym miejscu umarłych,

i kości, złożone w ziemi:

aby ci bracia moi i me siostry

zmówili pacierz wieczorny,

aby na jego rozbrzmieniach,

na śpiewnych rozlewach dzwonu,

płynęli duchem ku Tobie...

Raduj się, serce, weselem

twojego Zbawcy!

Dzwoń, szumiej i szeptaj[2] poszumem,

szeptem i dźwiękiem okręgów,

boś oto cząstką ich serca,

bo oto przyszło ku tobie

Ocknienie!

O miasto, z zimnych zbudowane głazów,

na których zorza przygasa!

Ciepło jest w tobie i ogień,

albowiem w twojem ubóstwie

kryje się Miłość!...

O moi bracia i siostry

z jarzmem na plecach,

z ciężarem konwi na głowie!

Już ja w rzemiennym przepasaniu swoim

nie mam–ci złota ni srebra,

już ja rzuciłem laski i trzewiki

i śpieszę ku wam ubogi,

tylko bogaty tym Słowem,

co mnie przy słońca zachodzie,

przy dźwięku dzwonów i przy szepcie traw

wyrwało z obierzy Zła.

Już ja się nie gnę przed Blichtrem i Próżnią,

lecz idę ku wam, aby jarzmo wasze

wziąć na swe barki

i, konwie wasze dźwigając na głowie,

nierozerwalny zawrzeć ślub

z wyzwalającą Miłością!

Zbliżam się ku wam, pragnąc razem z wami

i razem z wszystkim rodzeństwem,

co kwitnie, pełza i świeci i gaśnie,

mężnie anielską oślepiwszy bronią

Centaura Pychy,

zaśpiewać pieśń tę jedyną:

Bądź pozdrowione Cierpienie,

gdyż z ciebie rodzi się Miłość!

O bracie mój, księżycu! o siostry me, gwiazdy!

Świecicie nad mrokami mojej siostry ziemi,

co, mając Jutro przed sobą,

nie umie zasnąć w łasce i spokoju,

a tylko w myślach się wije,

jakby, powstawszy rano,

rozpuścić wszystkie swe żądze...

I Zazdrość się zerwie

i będzie zazierała pod okna sąsiada,

zali nie bielszy chleb na jego stole...

A potem, przeklinając dzień, który ją zrodził,

pod fartuch schowa garnek z rozżarzonym węglem

i pójdzie go podłożyć między snopy zboża...

O bracie mój, księżycu! o siostry me, gwiazdy!

Chwalcie wraz ze mną Miłość,

ażeby Chciwość

nie wyciągała pokurczonych palców

po kruszec drogi, schowany w piwnicach

zamków, ujętych w parów i ostrokół...

Albowiem wszystko jest marność,

blichtrem i próżnią

potęga możnych,

a błogosławion li ten,

który w rzemiennem przepasaniu swoim

nie nosi złota ni srebra,

lecz bosy, z odkrytą głową

idzie pomiędzy swą brać...

O bracie mój, księżycu! o siostry me, gwiazdy!

Na lśnistych waszych drogach, w tęczach waszych blasków

rząd apostołów i świętych,

proroków i pustelników

i zachwyconych dziewic,

oczy utkwiwszy w Krzyż,

wyrzeczeń nuci psalm.

I słodkość mają w oczach,

na głowach kwiaty lilii,

krew z nich strumieniem ciecze,

a ręce ich oparte

na przewiązanych słupach,

na rozżarzonych rożnach,

na kołach żelazistych,

na mieczach i toporach,

a z warg im uśmiechniętych

wypływa zbożny psalm.

A tutaj, w mrokach ziemi, śród pałacu Zbytku,

na stopniach bazaltowych, pod urną z porfiru,

ciężki zasypia Przesyt...

O zwisłe piersi oparł

obrzękłą twarz i śpi...

Dłoń jego ściska puchar,

z niego się wino leje

na róże, pozrywane w wirydarzu[3] wiosny!

O róże, siostry moje, o najmilsze dzieci

kochającego Twórcy,

co posiał was, by upleść niebiańską koronę

dla Przenajświętszej Panny:

przebaczcie, że was ręce dotknęły nieczyste!

O zbudź się, Grzechu grzechów, i patrzaj: tam Szatan

na barki wziął Rozpustę,

zbiegłą z uścisków twych,

i, skrzydła rozpostarłszy, wzniósł ją nad twój gmach

i rzuca z wysokości, sięgającej niebios,

na wieków wiek zamkniętych, w straszne widmo Sądu.

Słyszę:

anielskie huczą trąby —

widzę:

umarli wstają z grobów,

kłąb ciał w śmiertelnych kurczach

przeklina, ryczy, wzdycha

westchnieniem, od którego ślepnie przerażenie...

Potworne sznury wężów

wpiły się w potępieńców,

a czarny Szatan–zwierz

rozrywa ich widłami

i strąca w piekielny ogień.

A nad ostatnim szczeblem

drabiny Jakubowej,

na chmurze spłomienionej

siadł sprawiedliwy Sędzia

i sądzi złych i dobrych,

i sądzi tak przez wieki, długie, straszne wieki.

Zasię Bóg–Człowiek,

Krzyż dźwigający w jednej,

a drugą na swe blizny wskazując otwarte,

Cierpienia wzywa głosem,

aby ukochać Miłość,

gdyż ona li odwlecze

dzień Sądu...

A na maleńkiem ziarnku,

dokąd dotychczas nie dotarły jeszcze

grzmoty anielskich surm,

wykwita kwiat ostatniej,

najhaniebniejszej zbrodni:

tam Chciwość, Pycha, Zazdrość

do walki bratobójczej pogania plemiona.

Widzę:

leje się krew człowieka.

Wilk, szakal i hiena

rzucają legowiska.

Łuna za łuną bije,

sieroty płaczą głodne

i matka pierś rozrywa!

Widzę:

kalekom z rąk wyschniętych

na ziemię lecą krokwie,

a starce, bez podpory, daremnie oczyma

szukają oślepłymi, gdzie znaleźć kęs chleba.

A Dżuma, owinięta w szary, długi całun,

przebiega z kosą w ręku zagon za zagonem

i kosi resztę kłosów, których nie stratował

szalony, Miłosierdziu wrogi tabun wojny.

O biedni staruszkowie! o słabe sieroty!

O matki zrozpaczone! do was–ci ja idę!

O ziemio, siostro moja, rodzicielko Winy,

do ciebie ja przychodzę bez złota w rzemieniu,

pokorny i ubogi,

tylko bogaty tym Słowem,

co dziś przy słońca zachodzie,

przy dźwięku dzwonów i przy szepcie traw,

stało się dla nas orędziem pokoju!

O ziemio, siostro moja, żądna krwi i hańby,

do ciebie ja przychodzę,

bosy, z odkrytą głową,

i jarzmo twe i grzech twój i wszystką twą grozę

chcę dźwigać razem z tobą

i razem z tobą śpiewać

przedziwny hymn Miłości,

boć ona li odwlecze

dzień Sądu...

O bracie mój, księżycu, o siostry me, gwiazdy!

O róże, które dłonie zrywają nieczyste —

chwalcie wraz ze mną i z wszystkim stworzeniem,

z mym drogim bratem ogniem

i z siostrą moją wodą,

z wszystkim, co rośnie i pełza i kwitnie,

z wszystkim, co szumi i szepce i dźwięczy,

z wszystkim, co płonie i gaśnie

chwalcie, chwalcie, chwalcie

sprawiedliwego Sędzię,

który odwlecze dzień Sądu

przez Miłość...

Ręceś mi przekłuł i nogi

i w bok mi włócznię wbiłeś,

a biały twój Serafin

zstępuje ku mnie z Krzyża,

zaś na promiennym obłoku

ptaszęta wiją gniazda

i nucą...

Uciszcie się, ptaszkowie! Brat wasz pieśń chce śpiewać,

albowiem serce mu rośnie,

że może cierpieć Cierpieniem,

z którego rodzi się Miłość...

Że wyciągnąwszy ramiona

i zapatrzony w tę jasność,

opływającą ciernie,

zwite na Krzyża wiązaniu,

może dziś słuchać wiewów,

któreś mu dał,

abyśmy przez nie rozumieli tchnienie

Twojej Istoty —

że może słuchać tych szeptów,

któreś nam dał

w eukaliptowych koronach,

w cichych gałęziach oliwek i pinii,

byśmy w nich mieli oddźwięk tajemnicy

Twojego Bytu!...

Lub nie! śpiewajcie wraz ze mną

hymn jaśniejący, jak słońce,

gdy pada na tę łąkę, na te złomy stare,

na moje miasto rodzinne,

na grzbiety tych mgławych gór!

Chwalcie Go razem ze mną,

boć On wam dał skrzydła,

abyście mogły kąpać się w błękitach!

On to wam krągłe dał oczy,

abyście mogły patrzeć na ten Krzyż,

na Serafina twarz!

On wam dał bruzdy i miedze,

krzewinę głogu i wierzchołki drzew,

abyście miały gdzie spocząć!

On–ci tak swoim każe świecić żarom,

iżby się ziarna kruszyły

na zapas dla waszych spichlerzy!

Śpiewajcie, braciszkowie, i ty, siostro pszczółko,

i ty, mój świerszczu polny,

i ty, moja muszko,

i ty, mój kwiecie rumianku,

i ty, daleki a głęboki szumie

mojego brata wiatru,

i ty, jedwabny promieniu,

który oprzędzasz ten stok!

I ty, siostro Klaro,

którą wybrałem między niewiastami,

albowiem wdzięczna jesteś i zachodna,

a zasię dusza twa

jest jak przedziwne zwierciadło,

odbijające świętą wolę Twórcy!

W wysokiej, białej wieży

zamknęłaś swe Dziewictwo,

a święci aniołowie

znoszą mu kwiaty hołdu.

Strzeże go Czystość i Męstwo,

wszystko się przed nim kłoni,

i jam cię nie obraził

choćby najmniejszym drgnięciem

przyczajonego Grzechu.

Zaś patrząc w twoje oczy,

w ciche, głębokie oczy,

w których się zamknął Raj,

nim jeszcze zdradny wąż

owinął w swoje kręgi drzewo Zła i Dobra,

Miłości czuję prawdę,

jeżeli jest jaki oddech,

którym poranna zorza

owiewa tron niebieski w dzień Wniebowstąpienia.

A oto wczoraj w nocy,

gdym legł na garści słomy,

Kusiciel, wszedłszy do mnie,

celę mą zmienił w kościół.

O Sędzio, przebacz grzech!

Księża, siedzący w stallach,

śpiewali Miserere,

a każdy dźwięk się stawał

czerwoną lub białą różą

i padał na marmury.

O Sędzio, przebacz grzech!

W kosztownych kadzielnicach

paliły się kadzidła,

a na opalach dymu

słały się chóry świętych,

pomiędzy nimi Szatan.

O Sędzio, przebacz grzech!

A kiedy zaśpiewali:

„Wieczysty spokój, Panie,

racz dać tej grzesznej duszy!”

z pomiędzy grona świętych na drodze róż i blasków,

tyś zeszła ku mnie naga —

O Sędzio, przebacz grzech!

I kościół się przemienił

w kosztowny pałac Zbytku;

świat wszystek się rozszalał,

jak tabun dzikich koni

bez uzdy i wędzidła.

Wino się strugą lało,

gięły się srebrne stoły

od pozłocistych zastaw.

Śpiew, harfy, chutne[4] krzyki

i nagie ciała w pląsach:

świat wszystek się rozszalał,

jak tabun dzikich koni

bez uzdy i wędzidła.

Sam Szatan mu przygrywał

i suknie zdzierał z kobiet

i warkocz im rozplatał

i rzucał je pijane

w szalony tłum pijanych.

Śpiew, harfy, chutne krzyki

i nagie ciała w pląsach:

świat wszystek się rozszalał,

jak tabun dzikich koni —

sam Szatan mu przygrywał...

A ja, zluźniwszy rzemieńca,

pełnego srebra i złota,

ległem pod urną z porfiru,

na stopniach bazaltowych.

I twarz skłoniwszy obrzękłą

na tłustą pierś Satyra,

z jedwabiów odsłoniętą,

ledwiem udzierżył puchar.

Z niego się wino lało

na róże podeptane,

a z objęć mych uciekła —

wyrwała się Rozpusta,

mająca twoje oczy...

I Raj się w nich zamykał

z oślizgłym wężem Zdrady,

kiedy już w swoje kręgi

owinął Zło i Dobro.

Uciekła przesycona —

Szatan ją wziął na skrzydła

i uniósł nad mój gmach,

w którym się świat rozszalał

jak tabun dzikich koni...

Do wysokości niebios,

na wieków wiek zamkniętych,

wzniósł ją na swoich barkach

i rzucił w widmo Sądu.

Anielskie grały trąby,

świat wszystek jęczał, płakał,

klął, wił się, ryczał, wzdychał,

że od tych westchnień strasznych

oślepło Przerażenie...

Zaś na maleńkiem ziarnku,

leżącym u mych stóp,

wykwitał kwiat ostatniej,

najhaniebniejszej zbrodni:

to Pycha, Chciwość, Zazdrość

do walki bratobójczej popchnęła plemiona...

Ale nad srogi Twój rozgniew

możniejszą, Sędzio, Twa litość,

co z straszliwego zbudziwszy mnie snu,

kazała iść między ciernie

i żądze wytarzać w ich kolcach...

I popłynęła ma krew,

i ciernie zakwitły różami,

ażebym razem z nimi

i razem z tobą, o siostro ma, Klaro,

mógł sławić i wielbić Twórcę!

Ażebym razem z wonnym kwiatem róż

i razem z duszą twą

mógł dziś zaśpiewać hymn,

że Miłość idzie przez ciebie,

Miłość niewinna i czysta,

która zwycięży nas!

O nućcie razem ze mną, braciszkowie moi,

ptaszęta, na promiennym siedzące obłoku!...

Serafin stoi przy mnie,

i patrzy jej oczyma,

i rodzi się Miłość —

i świat się obsypuje kwiatem i zielenią!

O nućcie, braciszkowie i ty, siostro pszczółko,

albowiem rodzi się Miłość

i dźwięk płynie po ziemi, nigdyć niesłyszany,

gdy Życie było li Ciałem!

O nućcie, me ptaszęta i ty, siostro muszko,

i ty, mój świerszczu polny,

i ty, mój bracie wietrze,

i ty, mój ogniu, wiekuisty ogniu,

albowiem Miłość się rodzi

i pokolenia idą w imię Ducha

do walki z przemocą i Zdradą!

A w bohaterstwo okuta ich pierś —

we wielkiej idą procesji,

w śmiałym szeregu,

a Czystość wieńczy im skroń,

a hasło: Zbawienie przez Miłość!...

Raduje się moje serce,

raduje się wielką radością,

żeś ręce mi przekłuł i nogi,

że krew mi z boku ciecze,

że mogę patrzeć w Krzyż,

że mogę cierpieć Cierpieniem,

z którego rodzi się Miłość...

Raduje się moje serce,

raduje się wielką radością,

że Twój Serafin biały

Śmierć już prowadzi ku mnie:

bądź pochwalony przez mą siostrę Śmierć!

Nie na to ją stworzyłeś,

aby nam była zniszczeniem,

tylko w łagodnych jej oczach,

patrzących na mnie błękitną światłością

źrenic mej siostry Klary,

potęgę–ś zamknął zbawczą,

przez którą człowiek się staje

szczęśliwym uczestnikiem

nieśmiertelnego Żywota!

Ręce–ś mi przekłuł i nogi

i w bok mi włócznię wbiłeś,

i biały Twój Serafin

zstępuje z Twego Krzyża

i w blaskach promienistych

Śmierć już prowadzi ku mnie —

bądź pochwalony przez mą siostrę Śmierć!

Nie szukam–ci ja ulgi,

bom na to jest, by cierpieć,

a tylko–m wielce spragnion

wiekuistego Żywota,

którego bramy, pełne chwały Twej,

otwiera mi w tej chwili

siostrzyca ukochana,

przednia wśród Twoich córek —

Śmierć!

Bądź pochwalony

przez jej wybawczą Moc!

Bądź uwielbiony

przez ukochanie Śmierci!

Oto spogląda na mnie

głębią łagodnych źrenic

Twojej wybranki Klary,

a świeżych ust dziewiczość

szepce mi słodkie słowa,

że już się zbliżył utęskniony czas

tych moich z nią zaślubin...

Krew sączy mi kroplami

z przekłutych rąk i nóg,

strumieniem krew mi cieknie

ze zranionego boku,

a ciało przebiega dreszcz...

Kleją się ciężkie powieki,

bezwładnie opadają

ponad gasnącą jaśnią moich ócz,

które za chwilę, za chwilę

blask ujrzą przewspaniały

Twojego Majestatu.

O wschodzie nowego bytu!

Płonie już moja góra,

pali się ogród róż,

anieli na skrzypcach grają

u wejścia Porcjunkuli,

ptaszęta wyśpiewują,

oliwek liście szepcą

poranny cichy pacierz,

a korni braciszkowie

na prostych niosą marach

to grzeszne ciało moje,

owite w czarny habit...

Serafin schodzi z Krzyża

i Śmierć spogląda ku mnie

łagodną głębią źrenic

Twojej wybranki Klary —

bądź pochwalony przez mą siostrę Śmierć...

. . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . .

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. sytny — sycący, dający nasycenie. [przypis edytorski]

2. szumiej i szeptaj — dziś popr.: szum i szepcz. [przypis edytorski]

3. wirydarz — ogród umieszczony w wewnętrznym dziedzińcu budynku, najczęściej klasztornego. [przypis edytorski]

4. chutne — pełne chuci, tj. pożądania, żądz. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hymny-hymn-sw-franciszka-z-asyzu

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kasprowicz, Hymny, Instytut Wyd. ,,Bibljoteka Polska", Warszawa, 1922

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: mariaaantonina@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.