Konstanty Ildefons Gałczyński

Teatrzyk Zielona Gęś

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Teatrzyk „Zielona Gęś”

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Potworny wujaszek

5. W szponach kofeiny czyli Straszne skutki niedozwolonej operacji

1. SCENA I

2. SCENA II

3. SCENA III

6. Trzy gwiazdki na niebie

7. Hamlet

8. Pożyczka polska czyli Zyg-zyg marchewka

9. Pan Tadeusz

1. Księga XI

10. Dwóch Polaków

11. Jodły na gór szczycie

12. Fafik i robaczki świętojańskie

13. Siedmiu braci śpiących

14. Złoty zegarek

1. Akt I

2. Akt II

15. Zaręczyny Gżegżółki

1. Scena I

2. Scena II

3. Scena III

16. Żarłoczna Ewa

17. Gżegżółka na konferencji pokojowej

18. Śmierć Juliusza Cezara

19. Trzy niewidome myszy

20. Koncert Armii Zbawienia

21. Wesele na Kurpiach

1. Nadprogram

22. Pogrzeb zbrodniarza wojennego

23. Sposób na dobry humor

1. Scena I

2. Scena II

3. Scena III

24. Siedem kotów

25. Gżegżółka w roli psa

1. Scena I

2. Scena II

26. Gżegżółka w roli trębacza z Wieży Mariackiej

27. Xiążę Józef Poniatowski ze stemplem 1946

28. Straszna rozmowa Gżegżółki z duchem

29. Piekielny Piotruś w niebie

30. Imieniny prof. Bączyńskiego czyli Ostrożnie z życzeniami!

1. Scena I

2. Scena II

31. Wieczór sentymentalny

32. Dymiący piecyk

33. Ballada „Lillie”

34. Dziwny kelner

35. Swój cały zespół w uroczystej chwili składania świątecznych życzeń czytelnikom „Przekroju”

36. Smutny sylwester prof. Bączyńskiego z wesołym końcem

37. Nieznany list Juliusza Słowackiego do matki

38. Kominek zgasł

39. Nieudany potop z powodu zimy

40. On nie doczekał się

1. Akt I

2. Akt II

3. Akt III

41. Zastaw się, a postaw się

1. Część pierwsza

2. Część druga

42. Szczęście rodzinne czyli Ostrożnie z przekleństwami

43. Judyta i Holofernes

44. Żona Lota

45. Franciszek, czyli W szponach meteorologii

46. Złośliwy krasnoludek

47. Noc lorda Hamiltona

48. Kochanek w szafie z gzymsem

49. Krasnoludek w szafuni z gzymsikiem

50. 50. spektakl

1. Szycie nie jest romansem

2. Akt I

3. Akt II

4. Akt III

5. Nad program

51. Łańcuch szczęścia

52. Latarnia sławy

1. Akt I

2. Akt II

53. Polski wersal

1. „Polski wersal”

54. Osiem dni stworzenia

1. Dzień pierwszy:

2. Dzień drugi:

3. Dzień trzeci:

4. Dzień czwarty:

5. Dzień piąty:

6. Dzień szósty

7. Dzień siódmy:

8. Dzień ósmy:

55. Żywcem zapeklowana

1. Akt I

2. Akt II

3. Akt III

56. Poranek mickiewiczowski

57. Szczęśliwy reakcjonista czyli Cierpiętnik doskonały

58. Tragiczny pianista

59. Zamyślony kelner

60. Poezja drożeje

1. Akcja:

61. Nieśmiały petent

62. Przedwojenny pułkownik

63. Ciepły Maciej

1. Akt I

2. Akt II

3. Akt III

4. Akt IV

5. Akt V

6. Akt I

64. Dobre rady babuni

65. Dwóch Polaków z firmy „Serwantes”

66. Trzy metry rury czyli Rapsod w Barbakanie

67. Prof. Bączyński na Wsypach Brytyjskich

1. Akt I czyli marzenia spełniają się

2. Akt II czyli katastrofa

68. Mysikrólik

69. Hamlet

70. Wielka Improwizacja prof. Bączyńskiego

71. Cud na pustyni

72. Miłość

73. Pożegnanie z bronią

74. Zasady leczenia przekaźnikowego czyli tzw. Terapia transferowa

1. Akt I

2. Akt II

3. Akt III

4. Akt IV

5. Akt V

75. Ostrożność

76. Wieczór dyskusyjny w Krakowie

77. Coctail-party w Waszyngtonie

78. Koniec świata

79. Ballada podwórzowa o pewnym Dante

80. Rewolucja kulturalna w Wołominie

81. Trzech wesołych gitarzystów

82. Witaj, Gwiazdko!

1. ODSŁONA PIERWSZA

2. Odsłona druga

83. Salut noworoczny

84. Nieznany rękopis St. Wyspiańskiego

85. Nagły koniec p. Twardowskiej

1. I

86. Nie igra się z publicznością

87. Pomysł Zeusa

88. Destrukcyjny wpływ kobiet czyli I tak być mogło

89. Gdyby Adam był Polakiem

1. Odsłona I

2. Odsłona II

3. Odsłona III

90. Hej, użyjmy, póki czas, bo za sto lat nie będzie nas

91. Komunikatywny młodzieniec czyli Nie wszystko, co zrozumiałe, to dobre

92. Noc hawajska

93. Przydybanie babci w lasku

1. Akt I

2. Akt II

3. Akt III

94. Precz z sentymentalnym romantyzmem!

95. Metamorfoza biskupa Krasickiego

96. Zaręczyny prof. Bączyńskiego z Hermenegildą Kociubińską

97. Hamlet & kelnerka

98. Zabawa w duchy

99. Idiota

100. Cyrk Gżegżółki

101. Ostrożnie spuszczajmy wodę/Ludzie wczorajsi

1. I. Ostrożnie spuszczajmy wodę

2. II. Ludzie wczorajsi

102. Ludzie wczorajsi

1. II

103. Nogarium

104. Oszczędny tatuś czyli Pierożki z mięsem

105. Człowieka z głową jak ogórek

106. Śmierć w kawiarni

107. Ubogi poeta

108. Bal u prof. Bączyńskiego

109. Były czasy

110. Filon i Laura, i dobrze poinformowany facet

111. Pozytywny góral

112. Miłość chirurga

113. Gdy się bierze byka za rogi

114. Zakrycie Ameryki

115. Zamarzający chłopczyk

116. Lament twórcy

117. Potęga słów czyli Ostrożnie z przekleństwami

118. Spacer psa Fafika czyli Tortury popularności

119. Oda do młodości

120. Kłótnia żebraków

121. Nieodprasowane spodnie

122. Fatalny koniec złej sztuki

123. Banda fałszerzy sonetów

1. Akt I

2. Akt II

3. Akt III

124. Uroczyste nadanie psu Fafikowi...

125. Dziwny krawiec

1. Akt I

2. Akt II

3. Akt III

4. Akt IV

126. Skarga Julka

127. Deszcz

128. Straszny koniec spóźnialskich

129. Cyniczna uczta etnografów

130. Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło

1. Akt I

2. Akt II

131. Przygoda Paderewskiego czyli Perfidia publiczności

132. Lekcja dla starych tumanów

133. Metempsychoza

134. Tragiczny koniec mitologii

135. Cud w Lublinie

136. Gawęda starego kretyna

137. Wietrzna symfonia

138. Cztery piosenki o przedmiotach codziennego użytku

1. I

1. Durszlak

2. II

1. Szelki

3. III

1. Żelazko

4. IV

1. Maszynka do mięsa

139. Listonosz przychodzi o siódmej

1. PROLOG

2. EPILOG

140. Córka zegarmistrza

1. Odsłona pierwsza

2. Odsłona druga

3. Odsłona trzecia

141. Dramat zdradzonego mężczyzny, czyli Przygnieciony przez kredens

142. Awantura w najmniejszym teatrze świata

143. Nikotyna niektórym jednak potrzebna

1. Odsłona pierwsza

2. Odsłona druga

144. Walizka

145. Skutki gry Orfeusza

146. Trzynasty największy wyczyn Herkulesa

147. Rower-Gigant

1. Obraz I

2. Obraz II

3. Obraz III czyli Epilog

148. Leniwi literaci

149. Rekord Gżegżółki

150. Serenada Gżegżółki

151. Ulica snobów

152. Koncert w Częstochowie

153. Idiota niezłomny

154. Celestyn Księżyc

155. Siedmiu zakochanych staruszków

1. Akt I

2. Akt II

3. Akt III

156. Biuro w każdym domu czyli Męczeństwo św. Biurokracego

157. Lew

1. Scena I

2. Scena II

158. Telefon do Hermenegildy

159. Wesoły bankiet wielkanocny

160. Poeta jest w złej formie

161. Dyskusja

162. Osioł i jego cień

163. Biurokrata na wakacjach

164. Kaloryfery

1. Scena I

2. Scena II

3. Scena III

4. Scena IV

5. Scena V

6. Scena VI

165. Przypisy

166. Wesprzyj Wolne Lektury

167. Strona redakcyjna

Teatrzyk Zielona Gęś

(tom)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury.

Wspieraj Wolne Lektury

Jeśli tak jak my wierzysz, że to, co robimy, jest ważne i potrzebne — wesprzyj naszą zbiórkę!

Teatrzyk „Zielona Gęś”

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Potwornego wujaszka

Występują:

1. POTWORNY WUJASZEK

2. NIESZCZĘŚLIWA CIOCIA

3. GENERAŁ MŚCISŁAW

POTWORNY WUJASZEK

ocieka krwią.

NIESZCZĘŚLIWA CIOCIA

Cóż to za nowy kawał, Alojzy?

POTWORNY WUJASZEK

Zamordowałem baronową.

NIESZCZĘŚLIWA CIOCIA

głucho

To już szósta zbrodnia w tym tygodniu. Alojzy, co się z tobą stało?

POTWORNY WUJASZEK

Nuda. Nudzę się.

NIESZCZĘŚLIWA CIOCIA

Nudzisz się? Och, jaka to szkoda, że jestem sparaliżowana, bo uplotłabym sobie wianek z narcyzów i w tym wianku zatańczyłabym ci taniec Mórz Południowych. Pamiętasz, jak w Mszanie Dolnej...

POTWORNY WUJASZEK

Gdzie jest nasz kotek?

NIESZCZĘŚLIWA CIOCIA

Wyszedł na dach.

POTWORNY WUJASZEK

Szkoda, bo chciałem go udusić. Dusić. Dusić. Nuda.

NIESZCZĘŚLIWA CIOCIA

Och, uduś mnie, nieszczęsny. Przecież i tak nie dla mnie radość życia, skoro lewe oko mam wybite przez ciebie i tylko pół wiosny widzę w tym roku.

POTWORNY WUJASZEK

Wiosna? Wiosna będzie wtedy, jak wróci generał.

NIESZCZĘŚLIWA CIOCIA

Czy wróci?

POTWORNY WUJASZEK

Wróci z bronią w ręku. Na białym koniu. I wszystkie dzwony uderzą. I nie będzie nudy, tylko konstrukcja i wielki, natchniony płacz odrodzenia. Jajka stanieją. Ja zostanę wojewodą smoleńskim. God save general[1].

GENERAŁ

nie wraca.

POTWORNY WUJASZEK

dusi kotka.

Kurtyna

12 V 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

dramat z życia

pt.

W szponach kofeiny

czyli

Straszne skutki niedozwolonej operacji

Występują:

1. ROBERT, ROBERTOWA,

2. SZARLATAN JAMAYKA

Scena I i III przedstawiają willę nad przepaścią.

Scena II w gabinecie szarlatana Jamayki.

SCENA I

ROBERT

I love coffee. I love coffee. Kocham kawę. Pić.

ROBERTOWA

Robercie, przestań żłopać tę ohydną kawę. Przecie wiesz, jak kawa okropnie szkodzi ci na serce.

ROBERT

z piekielnym błyskiem w oczach

Na co?

SCENA II

ROBERT

Czy pan jest szarlatanem Jamayką?

SZARLATAN JAMAYKA

Tak jest. Zmieniam płeć i wzrost. Uwłosiam. Odmładzam. Wykonuję cudy. Na życzenie unoszę się w powietrzu jako miss Ofelia w postaci metamorfozy. Specjalność zęby i serce.

ROBERT

Niech pan rypie.

SZARLATAN JAMAYKA

Co? Ząb?

ROBERT

Nie. Serce.

SZARLATAN JAMAYKA

Kto nie chce kochać, kto chce pić kawę,

niech wie, choć to brzmi jak bajka,

że leczy każdą sercową sprawę

sławny szarlatan Jamayka.

800 złotych proszę do skrzynki.

Dziękuję. Nóżki na łóżko.

Nożykiem ko-ko. Kozikiem ki-ki;

hopla, kochane serduszko!

Usuwa serce Robertowi. Robert natychmiast idzie na kawę.

SCENA III

ROBERTOWA

Nareszcie wróciłeś, ukochany. Jest doskonała grochówka w stołówce.

ROBERT

Nigdy. I love coffee. Kawa. Teraz już kawa wyłącznie.

ROBERTOWA

Znowu kawa. Ty sobie do reszty zniszczysz serce, Robercie.

ROBERT

O, teraz już nie.

ROBERTOWA

zauważa czarną czeluść w miejscu, gdzie Robert normalnie nosił wieczne pióro

Wielkie nieba, jak ty dziwnie wyglądasz! Przysuń się do mnie. Pocałuj. Na Jowisza, zupełnie nie słyszę bicia twojego serca.

ROBERT

I nie usłyszysz więcej. Za skromne 800 złotych kazałem sobie serce usunąć. I teraz bez obawy o apopleksję będę dniem i nocą pił kawę. I love coffee. Pić. Pić.

ROBERTOWA

podaje mu wiaderko z kawą.

ROBERT

rozczarowany[2]

Kawa mi nie smakuje. Pocałunki odpycham. Okazuje się, że we wszystko trzeba wkładać serce. A teraz już serca nie mam. I dlatego też nie mogę kochać ani kawy, ani ciebie, Robertowo. Czymże jest życie?

Rzuca się w przepaść.

Kurtyna

19 V 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Trzy gwiazdki na niebie

Występują:

1. TRZY GWIAZDKI i GŻEGŻÓŁKA

DWIE GWIAZDKI

w duecie

Dwie gwiazdki przez boski

firmament, ach, płyną...

PIERWSZA GWIAZDKA

solo

Ja wiodę do Moskwy.

DRUGA GWIAZDKA

solo

A ja do Londynu.

GŻEGŻÓŁKA

Oto patos. Oto chwila dziejowa. Decyzjo, wzywam cię, przyjdź! Muszę przecież na coś się zdecydować: wybrać pierwszą gwiazdkę albo drugą; muszę trójkąt historii przekręcić o sto osiemdziesiąt stopni. Muszę! Uwaga: przekręcam.

Wyjmuje podręczniki do nauki języków obcych i uczy się z zapałem: „bank” — the bank, the bank — „bank”, „kotlet” — katliet, katliet — „kotlet”. Przy słówku „kotlet” Gżegżółka zamyśla się głęboko.

TRZECIA GWIAZDKA

pojawia się, śpiewa

Jam gwiazdka jest trzecia

chodź do mnie na słówko

Zawiodę cię, dziecię,

do baru „Pod Mrówką”.

GZEGŻÓŁKA

Kochana, kochana gwiazdeczka. Oto piosenka, która mi naprawdę odpowiada. Buzi, królowo. Grunt to tradycja. A tradycja, martyrologia i nostalgia to moja misja dziejowa. I bezmyślność. I skandal. I awantura. Ty słyszysz, Europo?

Bije się w pierś, recytuje „Wielką Improwizację”[3], śpiewa Z dymem pożarów[4] i wpada „Pod Mrówkę”, gdzie zostaje natychmiast zamordowany przez przeciwników politycznych za pomocą stojącej lampy.

Następuje:

Uroczysty Pogrzeb z Delegacjami, Transparentami i Lampionami,

po czym

Uroczyste Sprowadzenie Zwłok do Rodzinnego Koźminka,

po czym

Uroczyste Przeniesienie Zwłok do faktycznie Rodzinnych Błaszek,

po czym

Uroczyste Zabalsamowanie Zwłok za pomocą nowoczesnych Aparatów i Uroczyste Przemówienie Delegata Irlandii,

po czym

Uroczysty Recital Fortepianowy znakomitego pianisty, całkowity Dochód na budowę Pomnika Gżegżółki,

po czym

Uroczyste Odsłonięcie Pomnika Gżegżółki, nad program Uroczyste Przemówienie Delegata Irlandii,

po czym

Młodzież szkolna, korzystając z Wielkiej Pauzy, wysadza Pomnik Gżegżółki w Powietrze. Pochody, protesty, confetti, poczta francuska, tombola[5] itp.

Na zakończenie:

Dancing Towarzyski w Sali Dobrze Ogrzanej.

Kurtyna

26 V 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś’’

ma zaszczyt przedstawić

Hamleta

Występuje:

1. HAMLET

HAMLET

Wielki Wóz z lewej strony. Straże śpią...

Trąby.

i w dali —

Trąby.

HAMLET

Biedny Yorrick!

Trąby.

HAMLET

...sam sobie sterem,

Trąby.

HAMLET

...żeglarzem,

Trąby.

HAMLET

...okrętem, trąby

Trąby.

HAMLET

Litości!

Trąby.

HAMLET

Milczy

Trąby.

HAMLET

Bardzo żałuję, ale ja w tych warunkach pracować nie mogę.

Schodzi ze sceny

Trąby.

Kurtyna

2 czerwca 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Pożyczkę polską

czyli

Zyg-zyg marchewka

Występują:

1. RZĄD AMERYKAŃSKI

2. RZĄD POLSKI

3. SOWY

4. PUCHACZE

5. i KRUKI

RZĄD AMERYKAŃSKI

Fatalny rok 1948! Katastrofy żywiołowe, strajki i zaliczki dla p. Roba-Jegierowskiego doprowadziły nas do ruiny. Wszystkie narody odwróciły się do nas plecami. Pozostaje nam tylko jedno: zwrócić się o pożyczkę do bohaterskiego rządu polskiego. Polska, ten kraj wiatraków i tęsknych równin. Kościuszko[6]. Pułaski[7]. Paderewski[8]. Stop. Prosimy o pożyczkę.

RZĄD POLSKI

przyznaje pożyczkę.

RZĄD AMERYKAŃSKI

Odwieczna przyjaźń amerykańsko-polska, która...

RZĄD POLSKI

cofa pożyczkę.

RZĄD AMERYKAŃSKI

Ochl... Nikczemne intrygi znanych amerykańskich grup emigracyjnych na żołdzie Moskwy i Warszawy, która...

RZĄD POLSKI

przyznaje pożyczkę.

RZĄD AMERYKAŃSKI

Ach!... Odwieczna przyjaźń amerykańsko-polska...

RZĄD POLSKI

Zyg-zyg marchewka.

cofa pożyczkę.

RZĄD AMERYKAŃSKI

Litości!

SOWY, PUCHACZE i KRUKI

Hej, sowy, puchacze, kruki!

(Nie znałeś, panie, litości.)

Szarpajmy ciało na sztuki,

Niechaj nagie sterczą kości.

Kurtyna

zapada złowieszczo.

Uwaga! W teatrach młodzieżowych należy słowo „nagie” zastąpić przez „ubogo, ale schludnie odziane”, czyli że powinno być:

Hej, sowy, puchacze, kruki!

(Nie znałeś, panie, litości.)

Szarpajmy ciało na sztuki,

Niechaj ubogo, ale schludnie odziane sterczą kości.

9 czerwca 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Pana Tadeusza

Występują:

1. Klucznik Gerwazy, Woźny Protazy

2. Pan Tadeusz nie występuje. Na emigracji.

Księga XI

— Tak tak tak, Protazeńku — rzekł klucznik Gerwazy.

— Tak tak tak, Gerwazeńku — rzekł woźny Protazy.

— Tak tak tak — powtórzyli zgodnie kilka razy.

Kiwając w takt głowami. Wreszcie woźny rzecze:

Bieda nasza skończy się wkrótce, ja nie przeczę,

Wszakże były przykłady. Pamiętam procesy

Dziejowe, w których działy się gorsze ekscesy,

A referendum cały zakończyło kłopot:

Tak z Borzobochatymi pogodził się Łopot,

Krepsztułowie z Kupściami, Putrament z Pikturną,

Z Minkiewiczem Mackiewicz, z Kwileckimi Turno,

Co mówię! Choć Polacy miewali swe grzeszki,

Lecz godzili się w końcu z Soplicą Horeszki,

Bo, gdy na rozum wzięła Królowa Jadwiga,

To się bez sądów owa skończyła intryga,

Więc po cóż wciąż ze sobą mamy mieć na pieńku?

WOŹNY PROTAZY

Tak tak tak, Gerwazeńku.

KLUCZNIK GERWAZY

Tak tak, Protazeńku.

WOŹNY PROTAZY

Na Mickiewicza i Marylę Świderską! Czy mnie ucho nie myli? Obywatel klucznik zmienia zdanie? Na początku przedstawienia głosowaliście Tak Tak Tak, a teraz tylko Tak, Tak, dwa razy. Co to znaczy?

KLUCZNIK GERWAZY

Bo, rozumiecie, co do jednego „tak” rozmyśliłem się. W sprawie upaństwowienia i Nysy — Tak-Tak. Ale co do senatu to jednak jestem za senatem. Nie. Twardo. Przed chwilą „Głos Horeszkowa” otrzymał wiadomość. Z Waszyngtonu.

WOŹNY PROTAZY

Paczka?

KLUCZNIK GERWAZY

Masa paczek. Posłuchajcie: 1000 Bęc-Walskich, kinofikacja i 1000 literatów zawodowych (Oddział Koźminek i Błaszki Powiat) otrzymało wizy i samolotami odjeżdża do Ameryki. Na stałe. A paczki na cały stan tych byków na zasadzie special agreement będą przychodziły w dalszym ciągu. Rozumiecie? Więc głosuję za senatem. Ale amerykańskim!!

Kurtyna

16 czerwca 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Dwóch Polaków

Występują:

1. SANDWICZ

2. SKOCZWISKI

SKOCZWISKI:

Ja pana wykończę.

SANDWICZ

A ja pana.

SKOCZWISKI

Co? Dokumenty!

SANDWICZ

Legitymacja!!

SKOCZWISKI

Czy pan wie, kto ja jestem?

SANDWICZ

A czy pan wiesz, z kim masz zaszczyt?

SKOCZWISKI

Nie wiem, ale sądząc z pańskiego plugawego wyglądu, przypuszczam, że nie słyszał pan nawet o Heraklicie z Efezu[9].

SANDWICZ

Nie. Mam w Efezie pańskiego Heraklita. Precz z Heraklitem z Efezu!

SKOCZWISKI

Co? Niech żyje Heraklit z Efezu!

SANDWICZ

daje mu w twarz

SKOCZWISKI

Jak?

daje mu w twarz

Pauza dziejowa.

SANDWICZ

Czy pana boli?

SKOCZWISKI

O tak. Cierpię.

SANDWICZ

I ja. Cierpimy. A znowu na jednej mapie nas nie było.

SKOCZWISKI

Niemożliwe.

SANDWICZ

Znowu intrygi.

SKOCZWISKI

Przeklęta Europa.

SANDWICZ

Ma pan lusterko? Czuję, że jagody[10] mi puchną.

SKOCZWISKI

I mnie. Dobrze by było jakiś gorący kompres. Ma pan kuchenkę elektryczną?

SANDWICZ

Mam, ale kontakt zepsuty.

SKOCZWISKI

jadowicie

Był to pewnie pański jedyny kontakt z rzeczywistością.

SANDWICZ

To nie pański interes. A kuchenki też nie ma. Zgubili.

SKOCZWISKI

Kto zgubił?

SANDWICZ

Nie wiem. Ot, zgubili i koniec. Od kuchenki został mi tylko sznur.

SKOCZWISKI

jak echo

Ostał ci się ino sznur [11].

Światła ciemnieją; wiatr

Kurtyna

23 czerwca 1946

Teatrzyk Zielona Gęś

ma zaszczyt przedstawić

Jodły na gór szczycie

Występują:

1. JODŁY

2. MŁODY HISTORYK GŻEGŻÓŁKA

3. MONIUSZKO W DĘBOWYCH RAMACH

4. i SPOŁECZEŃSTWO

Scena przedstawia willę młodego historyka Gżegżółki. Przez otwarte okno widać jodły na szczycie gór. Gżegżółka przy stole zawalonym księgami i dokumentami. Nad Gżegżółką ogromny portret Moniuszki w dębowych ramach.

GŻEGŻÓŁKA

Jakim szczęśliwy! Po tylu latach tułaczki nareszcie na ziemi ojczystej w mojej skromnej, ale własnej willi mogę się oddać w dalszym ciągu wytężonej pracy na ukochanej niwie historycznej.

pisze

Kiedy Buburyk XII zamordował swoich dwunastu synów w łaźni... Przecinek.

JODŁY

szumią

GŻEGŻÓŁKA

Szum tych jodeł zaczyna mnie denerwować. Tracę wątek.

JODŁY

szumią jak na złość

GŻEGŻÓŁKA

Do jasnej polędwicy! Synów w łaźni. Przecinek. A co dalej? Wszystko przez ten szum. Pójdę i zetnę te jodły.

ogląda się za piłą

MONIUSZKO W DĘBOWYCH RAMACH

Nie waż się, śmiałku!

GŻEGŻÓŁKA

A właśnie, że się odważę.

MONIUSZKO W DĘBOWYCH RAMACH

Tylko spróbuj!

GŻEGŻÓŁKA

Właśnie, proszę pana, że spróbuję.

bierze piłę, wychodzi z lewej strony, wdrapuje się na szczyt gór, ścina jodły i wraca z prawej strony

JODŁY

przestają nareszcie szumieć

GŻEGŻÓŁKA

Nareszcie spokój. Jakim szczęśliwy!

pisze

Kiedy Buburyk XII zamordował swoich dwunastu synów w łaźni... Przecinek.

MONIUSZKO W DĘBOWYCH RAMACH

Nie przecinek, tylko kropka.

spada ze ściany i zabija Gżegżółkę na miejscu

SPOŁECZEŃSTWO

Nie płaczcie, o Amorki, i wy, Alcyony.

Szkoda łez. Jak to mówią, są zioła i ziółka.

Za kpiny i złe czyny występny Gżegżółka

poniósł na oczach świata koniec zasłużony.

Kurtyna

30 czerwca 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

pogodny film rysunkowy

produkcji angielskiej

pt.

Fafik i robaczki świętojańskie

Występują:

1. PIES REDAKCYJNY FAFIK — rzekomy terier szkocki

2. ROBACZKI ŚWIĘTOJAŃSKIE

3. i GŻEGŻÓŁKA — ale tylko epizodycznie i w sposób kompromitujący

Scena przedstawia ganek historycznego dworku. Wieczór. Ani liść nie drgnie.

FAFIK

na ganku

GŻEGŻÓŁKA

z podejrzaną uprzejmością pokazuje Fafikowi gęś, śpiącą pod drzewem tulipanowym

Fafik, popatrz, gęś!

FAFIK

Niemożliwe. Pan nie czyta „Przekroju”[12]. Gęś jest zielona. Af! af!

czyta „Przekrój”

„Przekrój” mi się nie podoba. Gęś mi się nie podoba. Nic mi się nie podoba.

GŻEGŻÓŁKA

Fafik! Fafuchna! Pożycz mi tysiąc złotych.

FAFIK

nakłada okulary

Mój młody człowieku, im bardziej poznaję ludzi, tym więcej przekonuję się do zwierząt. Nie pożyczę. Chyba że mi pan przedstawi zaświadczenie z Okrągłą Pieczątką[13], że jest pan psem. I jeszcze jeden warunek: jako pies zagra pan jeden kawałek na fortepianie. Wtedy wyskrobię panu dwa kawałki.

GŻEGŻÓŁKA

Jestem niemuzykalny!

odchodzi z płaczem

ROBACZKI ŚWIĘTOJAŃSKIE

nadlatują nad ganek wielkim rojem w kształcie liry

FAFIK

zdejmując okulary

Znowu lecą te bezużyteczne światłobzdrynie. Af! af! af! af!

ROBACZKI ŚWIĘTOJAŃSKIE

Fafik! Fafik! Szlarafik! Rzekomy terier szkocki. Dobry wieczór.

FAFIK

Af! Nic im nie odpowiem. Albo odpowiem, ale na złość paradoksalnie: dzień dobry. Dzień dobry, światłobzdrynie! Af! af! af! af!

ROBACZKI ŚWIĘTOJAŃSKIE

Buona sera. Bellissima serata[14]. A czemu to ostrzeliwujesz nas swoim szczekaniem?

FAFIK

Bo wyglądacie jak małe nieprzyjacielskie samolociki.

JEDEN ROBACZEK ŚWIĘTOJAŃSKI

siadając Fafikowi na nosie

A teraz ty wyglądasz jak lampa na biurko.

FAFIK

Co? Ja, lampa na biurko? Poczekaj.

podbija go do góry i połyka

Af! af!

NASTĘPNY ROBACZEK

siada mu na nosie

FAFIK

Af!

to samo

W ten sposób Fafik połyka cały rój robaczków świętojańskich w kształcie liry i siłą rzeczy zaczyna świecić, grać i fruwać.

FAFIK

przelatując nad historycznym dworkiem

Czołem, chłopcy. Lecę do Szkocji. Jest to kraj pierwszorzędnych czarnoksiężników i prawdziwych czcicieli zwierząt. Nawet zwykła wódka nazywa się tam White Horse — Biały Koń. Zdemobilizuję się[15] i będę kopał węgiel dla Anglików. Anglicy niech kopią piłkę. Świetny kalambur. Af! af! Od czegóż są polskie pieski? Jeżeli natomiast nie przyjmą mnie do kopalni, to zapiszę się do czarnej redakcji i wstąpię na służbę do Zygmunta Nowakowskiego[16].

I.K.C.[17]

chleba chcę

sera nie porzucę,

bo się dobrze uczę.

Jak to — dobrze? Właśnie, że bardzo źle. Af!

Odlatuje.

Tymczasem nad historycznym dworkiem i nad wszystkimi jego tajemniczymi sprawami, nad Portretem Kasztelana i nad duchami margr.[18] Wielopolskiego i Artura Grottgera[19], i nad łóżkiem w stylu dyrektoriatu, w którym autor zasypia w szlafmycy[20], zapada noc i

Kurtyna

7 lipca 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić.

Siedmiu braci śpiących

PIERWSZY BRAT

chrapie.

DRUGI BRAT

chrapie.

TRZECI BRAT

chrapie.

CZWARTY BRAT

chrapie.

PIĄTY BRAT

chrapie.

SZÓSTY BRAT

chrapie.

SIÓDMY BRAT

chrapie okropnie.

Kurtyna

14 VII 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

tragedię w dwóch aktach

pt.

Złoty zegarek

Występują:

1. OJCIEC i SYN

Akt I

OJCIEC

Synu mój, jesteś dzisiaj pełnoletni. Dla uczczenia tej uroczystej chwili ofiarowuję ci ten złoty zegarek marki „Wal Parajzo”.

SYN

Dziękuję ci, dobry ojcze.

płacze ze wzruszenia

OJCIEC

Pamiętaj jednak, żebyś tego zegarka nie przepił.

SYN

Przepił.

OJCIEC

Nie zastawił w lombardzie.

SYN

Bardzie.

OJCIEC

I nie podarował kobiecie specyficznych obyczajów.

SYN

Czajów.

OJCIEC

Jeżeli natomiast którąś z tych rzeczy uczynisz, przeklnę cię i przekleństwo moje ścigać cię będzie do końca dni twoich. Kropka. Przysięgnij.

SYN

Przysięgam.

OJCIEC

Umieram szczęśliwy.

umiera

Akt II

SYN

spoglądając na zegarek

Północ. Ciężkie jest życie sieroty ze złotym zegarkiem! Pokusy czyhają na nią zewsząd. Lombard już jest, niestety, zamknięty. Cóż mi zostaje? Jedynie pijaństwo, ewentualnie rozpusta.

Mary Lu! Mary Lu!

Popatrz tam! Popatrz tu!

Twoje oczy jak ultramaryna...

nadużywa alkoholu i prowadzi życie rozwiązłe.

DUCH OJCA

wynurza się z zaświatów

Synu!

SYN

Ach!

DUCH OJCA

Nie lękaj się, synu. Przekląć cię, niestety, nie mogę, gdyż sam jestem w piekle. Przed chwilą udowodniono mi, że ten zegarek zwędziłem kobiecie specyficznych obyczajów pod destrukcyjnym wpływem bimbru.

Kurtyna

1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Zaręczyny Gżegżółki

Występują:

1. MAMA — wytworna, ale głucha jak pień dama

2. PTYSIA — panna, jej córka

3. GŻEGŻÓŁKA — młodzieniec pełen zalet

Scena I

GŻEGŻÓŁKA

na klęczkach

Toteż wiedz o tym, Ptysiu, że pokochałem cię od pierwszego wejrzenia. Wzrok twój jak promyk słońca przeszył moje serce, płuca zaczęły energiczniej pracować, moje biedne nerki napełnia niebiańska muzyka, a wątroba zaczęła nareszcie działać. Pauza, Ptysiu, bądź mi żoną.

PTYSIA

Nie mówię: nie, ale najpierw zechciej pan pomówić z mamą. Pamiętaj wszelako pan, że mama jest poniekąd na uszy cierpiąca i nie należy z tąż rozmawiać szeptem.

GŻEGŻÓŁKA

Na Jowisza! Będę ryczał jak lew.

Scena II

GŻEGŻÓŁKA

ryczy

Dzień dobry pani!

MAMA

Nie, nie umiem jeździć na rowerze.

GŻEGŻÓŁKA

Córkę pani pokochałem od pierwszego wejrzenia.

MAMA

Bez wątpienia, telewizja ma dużą przyszłość.

GŻEGŻÓŁKA

I gdyby pani dobrodziejka zechciała mi zaufać i powierzyć swoją córeczkę moim wypróbowanym ramionom!...

MAMA

Naturalnie, że Henryk Ładosz jest najlepszym recytatorem obu półkul!

GŻEGŻÓŁKA

Dziękuję pani! Do widzenia pani!

MAMA

Przepraszam, mam swojego.

Scena III

GŻEGŻÓŁKA

katastrofalnie zachrypnięty

Rrrrrrrrrrrrrrrrr.

PTYSIA

Co?

GŻEGŻÓŁKA

Rrrrrrrrrrrrrrrrr.

PTYSIA

Nic nie rozumiem.

GŻEGŻÓŁKA

poniekąd posępnie

Ona mnie nie rozumie. Ja nie rozumiem mamy. A jednak musimy się jakoś porozumieć. Ptysiu, mimo wszystko będę cię kochał do grobowej deski.

Pracownik sceny wnosi grobową deskę i wielkie czerwone serce.

PTYSIA i GŻEGŻÓŁKA

śpiewają na tle wielkiego czerwonego serca

Gdy się serce z sercem połączy,

Już jest jedno serce, nie dwa,

Jak powiedział pewien Japończyk:

Cukinodo cu-kino-daa.

Kurtyna

28 VII 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Żarłoczną Ewę

Występują:

1. WĄŻ, ADAM i EWA

WĄŻ

podaje Ewie jabłko na tacy

Ugryź i daj Adamowi.

ADAM

ryczy

Daj ugryźć! Daj ugryźć!

EWA

zjada całe jabłko.

WĄŻ

przeżony

Co teraz będzie?

ADAM

Niedobrze. Cała Biblia na nic.

Kurtyna

4 VIII 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

polityczną burleskę

pt.

Gżegżółka na konferencji pokojowej

GŻEGŻÓŁKA

Panowie, zebraliśmy się w tym Paryżu można powiedzieć rodzinnie, wszystko starzy prenumeratorzy i współpracownicy „Przekroju” i widzowie teatrzyku „Zielona Gęś”.

TŁUMACZ ROSYJSKI

„Zielonyj Guś”.

TŁUMACZ ANGIELSKI

„Green Goose”.

BIDAULT

„Oie verte”.

BEVIN

Yes. Green Goose. I remember. British ambassy. Okay.

TŁUMACZ

Tak. Zielona Gęś. Pamiętam. Ambasada brytyjska. Okay.

GŻEGŻÓŁKA

Witam tedy serdecznie: Red. Jerzego Zagórskiego z Krakowa („Przekrój”), Red. Jana Kotta z Łodzi („Przekrój”), Red. Bolesława Surówkę z Katowic (Niejaki X), Red. Mariana Podkowińskiego z Berlina („Przekrój”), Red. Karola Ferstera-Charliego z Krakowa („Przekrój”).

BEVIN

God save Constantin Bęc-Superowski!

TŁUMACZ

Boże, chroń Bęc-Walskiego!

JERZY ZAGÓRSKI

Panowie, na litość boską, o co właściwie chodzi?

GŻEGŻÓŁKA

Chodzi o ocalenie cywilizacji.

Entuzjastyczne oklaski.

Kto, pytam się, ocalił cywilizację starożytną? Gęś Kapitolińska. Kto ocali cywilizację nowożytną? Zielona Gęś. Bo ona jest więcej niż kapitolińska. Ona jest kapitalna. Cywilizacja i Kraków zostaną pomalutku ocalone. Nie od razu Kraków zbudowano.

Huragan oklasków.

GŻEGŻÓŁKA

w dalszym ciągu

Są dwie rzeki na W., dwóch ministrów na Mo.

W tym tkwi sekret harmonii niebieskiej —

rzeki: Wisła i Wołga, a ministrowie to:

Mołotow i Modzelewski.

BEVIN

niezadowolony

BYRNES

do Lippmana

Bardzo dobrze.

GŻEGŻÓŁKA

A powiedzcie mi, panowie, tak szczerze, co to jest konferencja pokojowa?

MARIAN PODKOWIŃSKI

podnosi palec do góry

Konferencja pokojowa to jest taki wesoły obiad po pogrzebie. Chodzi tylko o to, żeby nieboszczyka nie zakopywać za głęboko. A nuż się jeszcze przyda.

JAN KOTT

podnosi palec do góry

Konferencja pokojowa to jest wspólna fotografia kilkunastu panów w cylindrach, którzy robią przyjemny wyraz twarzy i dają sobie słowo honoru, że już więcej nie będą.

JERZY ZAGÓRSKI

krzyczy

Konferencja pokojowa to narada ojców, żeby dzieciom było lepiej.

Niemilknące oklaski, entuzjazm dochodzi do zenitu, nuncjusz papieski zrywa się z miejsca i całuje się z Zagórskim z dubeltówki. Orkiestry odgrywają czterdzieści cztery hymny narodowe, kilkadziesiąt osób zostaje zaduszonych na śmierć w bufecie.

GŻEGŻÓŁKA

jak trup blady ze wzruszenia przemawia na interesującym tle wrzawy i dźwięków

Tak, panowie, na oczach naszych rodzi się nowy, lepszy świat. A świat stary tonie. Stary świat jest topielcem.

BOLESŁAW SURÓWKA Z KATOWIC

Brawo!

GŻEGŻÓŁKA

Skoro pan ośmielił się powiedzieć „brawo”, niech pan powie, jaka jest różnica między topielcem i Zieloną Gęsią?

BOLESŁAW SURÓWKA Z KATOWIC

Nie wiem.

GŻEGŻÓŁKA

Wstyd. Ja panu powiem. Topielec najprzód się denerwuje, a potem jest zielony, a Zielona Gęś jest najprzód zielona, a potem denerwuje się 800 000 czytelników.

śpiewa

ZIELONA GĘŚ to teatr jest wspaniały,

ZIELONA GĘŚ na całym świecie gra.

ZIELONA GĘŚ najlepsze ma kawały,

ZIELONA GĘŚ, ZIELONA GĘŚ, ZIELO-O-NA

GĘ-Ę-Ę-Ś.

Kurtyna

8 sierpnia 1946

Wolne Lektury nie mają stałego finansowania — działamy dzięki społeczności.

Aby spokojnie działać w 2026 roku, potrzebujemy wsparcia.

Dołącz i pomóż nam utrzymać dostęp do literatury dla wszystkich.

wolnelektury.pl/pomagam/

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Śmierć Juliusza Cezara

Występują panowie:

1. JULIUSZ CEZAR — rzymski generał i literat

2. BRUTUS — nieślubny syn powyższego, stoik i morderca

3. 1 SPISKOWIEC

4. 2 SPISKOWIEC

JULIUSZ CEZAR

mimo ostrzeżeń żony wchodzi do senatu.

BRUTUS

szuka sztyletu.

JULIUSZ CEZAR

zdenerwowany

I ty, Brutusie, przeciwko mnie?

BRUTUS

Naturalnie.

nie może znaleźć sztyletu. Wyciąga rocznik tygodnika „Szpilki”[21] i czyta Cezarowi na głos wiersze i prozę.

JULIUSZ CEZAR

umiera automatycznie.

1 i 2 SPISKOWIEC

wychodzą powoli.

Kurtyna

18 VIII 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Trzy niewidome myszy

Występują:

1. GŻEGŻÓŁKA — wędrowny poeta

2. PIEKIELNY PIOTRUŚ

3. FAFIK — pies redakcyjny

4. PROF. BĄCZYŃSKI

5. SPOŁECZEŃSTWO

6. i KSIĘŻYC

Scena: Odpust w Gogolinie.

Kiełbasy kołyszą się na wietrze.

GŻEGŻÓŁKA

na podmostku, do Społeczeństwa

Gę-gę! Grać i wygrać, panowie. Czarna przegrywa, czerwona wygrywa! Najrozma-a-itsze przedmioty: kolczyki, broszki, scyzoryki, nożyki, kolie brylantowe, zegarki. Nasz preparacik do wywabiania plam. Środki na porost włosów. Lalki od miłości i miłość od samotności oraz: jak mały Amorek przez worek wleciał do Tworek[22].

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Dlaczego?

PROF. BĄCZYŃSKI

szlocha ze wzruszenia, że jest nareszcie z powrotem w Polsce.

FAFIK

Af-af!

GŻEGŻÓŁKA

Grać i wygrać, panowie! Kochanowskiego Treny[23] i Pieśń o fladze[24] za pół ceny, prawdziwa noga Mussoliniego[25] oraz taka!

podnosi łokieć

amerykańska senzacya literacka, czyli Porwanie w Tiutiurlistanie[26]. Bingo, bingo, panowie! Tylko nie pchać się, Cyganów nie bić, nie bądźcie Niemcami, hołoto!

FAFIK

Af-af! Af-af!

GŻEGŻÓŁKA

Fafik, spokój! Idź lepiej zrób podpisy pod nowe zdjęcia 3 Konferencji Pokojowej[27]. Bingo!

SPOŁECZEŃSTWO

Gżegżółka, nie pieprz chrzanem, tylko pokaż Trzy Niewidome Myszy!

GŻEGŻÓŁKA

Chwileczkę! Ale ecie-pecie z góry!

Wyciąga z mózgu przez lewe ucho trzy niewidome myszy i ustawia je sobie słupkiem na nosie.

SPOŁECZEŃSTWO

Bravo-o-o-o!

PROF. BĄCZYŃSKI

mdleje.

GŻEGŻÓŁKA

Uwaga! Wnimanije! Attention! To było tak: Te trzy niewidome myszy pobiegły za stodołę.

SPOŁECZEŃSTWO

okrzyk zdziwienia.

GŻEGŻÓŁKA

A żona gospodarza dopadła je z nożem do ćwiartowania pieczonego indyka i odcięła im ogony. Yes[28].

Teraz powiedzcie, czyście widzieli kiedy w Gogolinie takie trzy niewidome myszy?

SPOŁECZEŃSTWO

entuzjastycznie

Rzeczywiście nie! Bravo! Najstarsi ludzie czegoś podobnego nie pamiętają! Vivat[29] Gżegżółka!

PROF. BĄCZYŃSKI

płacze.

Ale ta żona była garbata.

GŻEGŻÓŁKA

Jaka żona? Aha, ta z tym nożem, To nic, panie profesorze. Żona może być garbata, tylko nie może być nudna.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Dlaczego?

PROF. BĄCZYŃSKI

mdleje i przewraca stragan z kiełbasami.

FAFIK

Af-af-af-af-af-af-af!!

KSIĘŻYC

wschodzi nad Gogolinem.

Kurtyna

Arturowi Maryi Swinarskiemu[30] na pamiątkę nocy z 6 na 7 miesiąca sierpnia 46.

25 VIII 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Koncert Armii Zbawienia

Występują:

1. BISKUP BURKE — bęben

2. MISS PETIT POOH

3. JOHNNY BROWN, B. ALKOHOLIK — trąbka

4. TŁUM ZWICHNIĘTYCH MORALNIE

5. oraz DESZCZ

Scena: Boston, USA, Ulica 7-a.

Biskup Burke, Miss Petit Pooh i Johnny Brown waląc w bęben, rzepoląc na skrzypcach i trąbkę.

BISKUP BURKE, MISS PETIT POOH i JOHNNY BROWN

Święty-święty-Hallelujah!

TŁUM ZWICHNIĘTYCH MORALNIE

nieznacznie odradza się moralnie

DESZCZ

zaczyna kropić

BISKUP BURKE

waląc w bęben

Psiakrew. Bracia. Zbliża się koniec świata. Ryba Gobi wyjdzie z głębi wód i pożre Instytut Rockefellera i Konferencję Pokojową. Tudzież pożre całkowicie ta ryba wynalazców bomby atomowej i wynalazców maszynki do kręcenia mięsa. Jarosze wtedy staną po prawej, mięsożercy po lewej, a pośrodku ja. Kupujcie moją broszurę „Jak zostałem jaroszem”.

MISS PETIT POOH

na skrzypcach

Święty-święty-Hallelujah.

BISKUP BURKE

Wraz z kolorowym portretem ryby Gobi tylko cztery dolary. Cztery dolary. Cztery dolary. Cztery dolary. Cztery dolary.

JOHNNY BROWN

trąbka

Święty-święty-Hallelujah. Święty-święty-Hallelujah.

BISKUP BURKE

Dziękuję. Cztery dolary. Święty – dziękuję – Hallelujah!

TŁUM ZWICHNIĘTYCH MORALNIE

odradza się całkowicie

DESZCZ

leje jak z cebra

JOHNNY BROWN

wylewa co chwila wodę z trąbki i wpatruje się z utęsknieniem w szyld baru „Pod Wesołą Sową”

MISS PETIT POOH

wylewa przez pomyłkę do skrzypiec wodę z buta nr 41

Sakramencka ulewa. Wszystkie chmury się obrywają. Boston przemienia się w akwarium. Ja pluszczę, ty pluszczesz, on, ona, ono pluszcze. My pluszczemy, wy pluszczecie, oni, one pluszczą.

BISKUP BURKE

przez deszcz i ciemności, przestając walczyć w bęben

Niech to jasna cholera! No, panowie, jeszcze jedno „święty-święty” i idziemy do domu.

Kurtyna

1 września 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Wesele na Kurpiach[31]

Występują:

1. PANNA MŁODA

2. PAN MŁODY

3. i SIEDMIU GOŚCI WESELNYCH

Scena: weselnie przystrojony alkierz[32] wsiowy. Pełno flaszek z gorzałką. Przez okno zagląda staropolski księżyc.

PAN MŁODY

zasępiony

Grób ci zaraz będę kopać,

przestałaś mi się podobać.

PANNA MŁODA

przerażona

Projekt jakiś niesłychany,

Wicku, weźże waleriany[33]!

PAN MŁODY

Waleriany ja nie piję,

za to kulą cię przeszyję.

Przeszywa kulą Pannę Młodą na wylot.

SIEDMIU GOŚCI WESELNYCH

Wbiega i morduje Pana Młodego, po czym następują porachunki osobiste zakończone masowym nawiązaniem kontaktu z tzw. życiem pozagrobowym.

Nadprogram

Żywy obraz: dziewięć trupów weselnych.

Kurtyna

ze względów pedagogicznych,

aby zmienić sposób święcenia wesel na wsi rodzimej,

nie opada.

8 IX 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Pogrzeb zbrodniarza wojennego

Występują:

1. DYREKTOR POMPY ŻAŁOBNEJ

2. GRABARZE

3. i PUBLICZNOŚĆ

DYREKTOR POMPY ŻAŁOBNEJ

Proszę państwa. Za chwilę zostanie pochowany zbrodniarz wojenny nr 8. Proszę o spokój.

PUBLICZNOŚĆ

Brawo!

GRABARZE

spuszczają zwłoki.

PUBLICZNOŚĆ

Bis!

GRABARZE

podnoszą zwłoki do góry i opuszczają z powrotem.

PUBLICZNOŚĆ

Bis!!!

GRABARZE

jw.

PUBLICZNOŚĆ

całkowicie rozentuzjazmowana

Bis!!!

GRABARZE

bisują bez przerwy.

PUBLICZNOŚĆ

zachwycona zlikwidowaniem problemu wojennego żąda dalszych bisów.

Kurtyna

15 września 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Sposób na dobry humor

Występują:

1. GŻEGŻÓŁKA i PIEKIELNY PIOTRUŚ

Scena I

GŻEGŻÓŁKA

wstaje z łóżka lewą nogą

Niech cholera weźmie to całe życie. Piotrusiu, chodź tutaj, to cię zwymyślam i znieważę.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

patrząc przez dziurkę od klucza

Gżegżółka znowu dzisiaj wstał lewą nogą. Trzeba coś na to zaradzić.

GŻEGŻÓŁKA

Piotrusiu!!!!

awanturuje się i używa wyrażeń.

Scena II

Noc. Piekielny Piotruś skrada się i przywiązuje lewą nogę Gżegżółki do łóżka zielonym sznurkiem.

Scena III

GŻEGŻÓŁKA

wstaje z łóżka prawą nogą

Boże, jakże cudowny jest świat! Piotrusiu, to tyś przywiązał moją lewą nóżkę zielonym sznureczkiem do łóżeczka?

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Ja, panie dyrektorze.

GŻEGŻÓŁKA

To rób tak nadal. Jesteś wielkim psychologiem. Pójdź[34], niech cię uściskam. Bo znów chce mi się żyć, działać i współdziałać. Więcej takich zielonych sznureczków w Polsce.

Kurtyna

22 IX 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

z przykrością przedstawia

Siedem kotów[35]

ZIELONA GĘŚ

z czarną chusteczką przy oczach

Byłam ozdobą Europy,

sam Kott[36] powiedział: — O!

I była zupa, były hopy

i coraz lepiej szło,

i coraz lepiej szło,

ale niestety —

PIERWSZY KOT

wchodzi przez komin.

DRUGI KOT

wchodzi po rynnie.

TRZECI KOT

wchodzi spod szafy.

CZWARTY KOT

wchodzi przez dziurkę od klucza.

PIĄTY KOT

wchodzi majestatycznie.

SZÓSTY KOT

wjeżdża.

SIÓDMY KOT

zeskakuje z Wieży Mariackiej[37].

7 KOTÓW

razem, do „Zielonej Gęsi”, demonstrując pazurki, mrucząc i miaucząc.

Ach, jaka smaczna!!

Ach, miam-miam!

lepszaś niż winogrona!

mlaszcząc i chrupiąc „Zieloną Gęś”

Jakże smakuje gąska nam,

tym bardziej że zielona.

PIERWSZY KOT

chrupie i mlaszcze.

DRUGI KOT

mlaszcze i chrupie itd. aż do siedmiu.

GŻEGŻÓŁKA

całkowicie zabandażowany, włosy stoją mu dęba

Z gniewu się, muzo moja, trzęś,

i z pasją wrzeszcz niezwykłą,

o tym, jak „Koty” zjadły „Gęś”

i co z tego wynikło —

ano nic: jak zwykle: premiera w krakowskich Siedmiu Kotach przy ulicy Zyblikiewicza[38].

Kurtyna

I byłoby, wiecie, wszystko dobrze, gdyby nie to, że „Zielona Gęś” postanowiła jednak na własną rękę zmartwychwstać w następnym „Przekroju” — ku przerażeniu niektórych PT.

Czytelników i pani Stefani Grodzieńskiej[39], którą z tego miejsca pozdrawia serdecznie

K. I. Gałczyński

29 IX 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś’’

ma zaszczyt przedstawić:

Gżegżółkę w roli psa

Występują:

1. GŻEGŻÓŁKA – młody angelolog

2. HRABINA H. KOCIUBIŃSKA

3. i DWIE PRZEKUPKI

Scena I

GŻEGŻÓŁKA

do siebie

O, jakże biedny jestem. Elektryka nawaliła, świeczka zgasła, wanna zepsuta, klozet nieczynny, odbija mi się, proszę państwa – o! A na śniadanie zostało mi tylko jedno jajeczko bez skorupki (słownie: bez skorupki), ponieważ skorupkę ofiarowałem ubogiemu, żeby ubogi mógł z niej zrobić karzełka z brodą na choinkę i sprzedać go pijanemu za wysoką sumę kochanych pieniędzy. Tym sposobem sytuacja moja jest bez wyjścia. Ale wiem, co uczynić. Powiedziała jaskółka, że ma rozum Gżegżółka. Wynajmę się samotnej hrabinie Hermenegildzie jako pies. Będę lojalnie aportował, będę szczekał, będę pląsał, a za to otrzymam od samotnej hrabiny pełne utrzymanie, poduszkę i obróżkę. Śmiało, Gżegżółko. Do hrabiny. Do hrabiny.

Scena II

Śliczny poranek. Hrabina Hermenegilda prowadzi pod arkadami Sukiennic Gżegżółkę na smyczy.

JEDNA PRZEKUPKA do DRUGIEJ PRZEKUPKI

Popatrz, jakiego wytwornego młodzieńca prowadzi hrabina Hermenegilda.

GŻEGŻÓŁKA

nagle przypomina sobie, że jest psem

Af-af!

zatrzymuje się pod latarnią

HRABINA

mdleje

GŻEGŻÓŁKA

w konsekwencji traci posadę

Tymczasem

Kurtyna

nader wstydliwie opada

6 października 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś’’

ma zaszczyt przedstawić

Gżegżółkę w roli trębacza z Wieży Mariackiej

Występują:

1. GŻEGŻÓŁKA

2. WIEŻA MARIACKA

3. i CAŁY KRAKÓW

GŻEGŻÓŁKA

trąbi

Tra-ta-ta-ta-ta-ta-ta-tataaa...

CAŁY KRAKÓW

jest zadowolony

GŻEGŻÓŁKA

nagle

Dość mam tego, tej trąbki trata-ta-ta i tych tanich sukcesów ach! ach! Tyle lat i ciągle trąbka. Ojciec – trąbka i dziaduś – trąbka. Absolutnie dość. Ale wiem, co zrobię. Zrobię łagodną rewolucję muzyczną we własnym, jak to się mówi, zakresie i miast na trąbce zagram hejnał na organkach. Hejże, do czynu, Gżegżółko!

wyciąga z kieszeni organki i gra hejnał na organkach

CAŁY KRAKÓW

jest oburzony

WIEŻA MARIACKA

ze zgorszenia przewraca się

13 października 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Xięcia Józefa Poniatowskiego[40] ze stemplem 1946

Występują:

1. XIĄŻĘ PONIATOWSKI

2. POETA NORWID

3. CESARZ NAPOLEON

4. CHÓR NOWYCH POLAKÓW

5. i WIELU INNYCH

Czas: 1813. Bitwa Narodów pod Lipskiem.[41]

Miejsce: nad rzeką Elsterą.

XIĄŻĘ

Bóg mi powierzył honor Polaków...

zamierza rzucić się w nurty rzeki, ale w końcu zmienia zdanie

Dla honoru będę pracował.

zrzuca mundur, przebiera się w cywilne łachy i przenosi się na Ziemie Odzyskane[42]

CESARZ

jest przerażony.

POETA

Brawo! Przyszłość narodu zdobywa się potem, a nie krwią.

CHÓR NOWYCH POLAKÓW

Pracować trzeba jak cholera.

Czyśmy to jacy tacy?

Więcej Osmańczyka[43], mniej Grottgera[44]

i wszystko będzie cacy.

To bardzo łatwo jest umierać.

Żyć trudniej — rzekł Horacy[45].

CHÓR NOWYCH POLAKÓW i WSZYSCY CZYTELNICY „LISTÓW z FIOŁKIEM”

razem

Więcej Osmańczyka! Mniej Grottgera!!

I wszystko będzie cacy.

XIĄŻĘ

machając koronkową chusteczką z pociągu odjeżdżającego do Wrocławia

Znudziła mi się ta Elstera,

wolę się wziąć do pracy.

TUTTI — WSZYSCY

Więcej Osmańczyka!! Mniej Grottgera!!

I wszystko będzie cacy.

PUBLICZNOŚĆ

Autor!!!

AUTOR

podpisuje się.

Kurtyna

20 X 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Straszną rozmowę Gżegżółki z duchem

Występują:

1. GŻEGŻÓŁKA i DUCH

Dekoracja: Sala Senatorska na Wawelu.

GŻEGŻÓŁKA

Co słychać?

DUCH

Nic.

GŻEGŻÓŁKA

To w porządku.

Kurtyna

27 X 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Piekielnego Piotrusia w niebie

Występują:

1. PIEKIELNY PIOTRUŚ

2. GŻEGŻÓŁKA

3. i HERMENEGILDA

Scena: w dwóch kondygnacjach: Niebo u góry, ziemia na dole.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

u góry; z nudów śpiewa znaną piosenkę

Siedzi baba na cmentarzu,

trzyma nogi w kałamarzu,

przyszedł duch, babkę w brzuch,

babka w krzyk, a duch znikł.

GŻEGŻÓŁKA

Piotrusiu, co tam robisz u góry?

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Głupieję.

głupieje.

GŻEGŻÓŁKA

To wróć na ziemię, Piotrusiu.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Okay.

wraca na ziemię, do Gżegżółki, podwatykaniwszy dwie niemałe gwiazdy ze szczerego srebra.

GŻEGŻÓŁKA

odwijając gwiazdy z papieru

Dobrześ to uczynił, mój dzielny chłopcze. Niebo niebem, a ziemia ziemią. Sprzedamy to na ciuchach i za otrzymane pieniądze kupimy sobie gołębia, chałwy i Porwanie w Tiutiurlistanie[46] na prezent gwiazdkowy dla słodkiej Hermenegildy.

HERMENEGILDA

ze wzruszenia spada z drabiny.

Kurtyna

spada ze świstem.

Daleki, nostalgiczny śpiew za kurtyną:

Siedzi baba na cmentarzu,

trzyma nogi w kalamarzu

(itd.)

3 listopada 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Imieniny prof. Bączyńskiego

czyli

Ostrożnie z życzeniami!

Występują:

1. CZCIGODNY SOLENIZANT

2. PIEKIELNY PIOTRUŚ

3. HRABINA HERMENEGILDA

4. i CHÓR STARCÓW

Scena I

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Ja, Piekielny Piotruś, nie

umiem winsować.

Może pan profesor mnie

w nos pocałować.

PROF. BĄCZYŃSKI

całuje Piotrusia w kurzajkę na nosie

HRABINA HERMENEGILDA

W związku z twoimi imieninami, ukochany, jeszcze dziś w nocy będę stuprocentowo twoją. A oto zaliczka.

daje mu usta

PROF. BĄCZYŃSKI

inkasuje usta i wsadza je do słoja ze spirytusem

PIEKIELNY PIOTRUŚ, HRABINA HERMENEGILDA i CHÓR STARCÓW

razem

Sto lat, sto lat niech żyje, żyje na-a-a-am!!

Scena II

PROF. BĄCZYŃSKI

dożywa do stu lat, wskutek czego wyrasta mu śnieżna broda do podłogi. Powstało w ciągu tego czasu Antyimperialistyczne Imperium Słowiańskie. Hitler oczywiście odnalazł się i jest strażakiem w jednym z hamburskich teatrów. Bernard Shaw [47]postanowił umrzeć. Mistinguett[48] — nie

WSZYSCY bez CHÓRU STARCÓW

Jeszcze raz, jeszcze raz

niech żyje, żyje na-a-a-am.

PROF. BĄCZYŃSKI

dożywa następnych stu lat i całkowicie upodabnia się do prasłowiańskiego wykopaliska

Hitler zaczyna kombinować. Gerard Bernard Shaw absolutnie umiera. Słowianie wreszcie nauczyli się zgody i skromności, a Baczyński żąda następnych „Stu lat”, bo mu się to strasznie spodobało.

PROF. BĄCZYŃSKI

Ja chcę jeszcze „Stu lat”. Śpiewajcie.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Dlaczego?

WSZYSCY GOŚCIE IMIENINOWI

Protestujemy.

protestują i wychodzą przerażeni na lewo

KURTYNA

się rozsypuje ze starości z sienieradzkim trzaskiem

Anons: W jednej z najbliższych „Zielonych Gęsi” do wesołej gromadki przekrojowej, złożonej z: 1) prof. Baczyńskiego, 2) Hermenegildy Kociubińskiej, 3) Psa Fafika, 4) Piekielnego Piotrusia i 5) Niefrasobliwego Gżegżółki, dołączy się, kochani, nowa Postać: 6) OSIOŁEK PORFIRION. Szan. Autor obmyślał OSIOŁKA PORFIRIONA przez całe 6 (sześć) lat za drutami niemieckiego obozu Altengrabow, nie więc dziwnego, że jest to postać groteskowo-heroiczna. OSIOŁEK PORFIRION to fenomen: dzieli, mnoży, ryczy, mówi śmieszne wiersze i... pracuje.

10 listopada 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Wieczór sentymentalny

Występują:

1. ALOJZY GŻEGŻÓŁKA — młody angelolog[49]

2. HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA — poetka hermetyczno-sympatyczna

3. SŁOWIK

4. KSIĘŻYC

5. i OSIOŁEK PORFIRION

GŻEGŻÓŁKA

wzdycha

Ach!

HERMENEGILDA

jw.

Och!

GŻEGŻÓŁKA

jw.

Och!

HERMENEGILDA

jw.

Ach!

SŁOWIK

robi swoje.

KSIĘŻYC

rozmarza.

Pauza.

GŻEGŻÓŁKA

Przepraszam panią, gdzie tu jest właściwie kasa, bo chciałbym otrzymać maleńką zaliczkę.

HERMENEGILDA

mdleje.

OSIOŁEK PORFIRION

mówi za pomocą poezji

Nad problemów zawiłość,

nad obłędy poetów,

nad kobietę i miłość

lepsza miłość konkretu.

Kurtyna

24 XI 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Dymiący piecyk

Występują:

1. CHÓR POLAKÓW

2. DYMIĄCY PIECYK

3. OSIOŁEK PORFIRION

4. i DZWONY

CHÓR POLAKÓW

basem, wierszem

My tu od wieków stoimy,

a ten piecyk ciągle dymi.

Czy to w lecie, czy też w zimie

piecyk dymi, piecyk dymi,

ach, geopolitycznymi

racjami jesteśmy wyni[50]

DYMIĄCY PIECYK

O, biedny, biedny jam piecyk,

od wieków te same rzecy.

Od tej ściany do tej ściany

cały piec zaczarowany,

więc czy to w lecie, czy w zimie

dymem natrętnym dymię

i nic się, ach, nic nie zmienia,

a ci Polacy modlą się i grają Szopena

och!

CHÓR POLAKÓW

Cudu! Cudu!

„Jak jarmużu[51] bedłki[52]’’[53], (?)

tak cudu pragnie lud.

OSIOŁEK PORFIRION

z narzędziami

Nie rozumiem. Nie ponimaju[54]. I do not understand[55].

Wynosi popiół, czyści rury, czyli wykonuje kilka prostych czynności zduńskich.

PIECYK

przestaje dymić

CHÓR POLAKÓW

natychmiast z radości pogrąża się w pijaństwo i dzwoni w dzwony

DZWONY

Bum-buum tedeum!

CHÓR POLAKÓW

Nasz piecyk cudem zreparowany,

lecz Osiołek Porfirion to gość podejrzany.

biją Porfiriona

Kurtyna

1 grudnia 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Balladę „Lilie”

Występują:

1. GŻEGŻÓŁKA — młody asceta

2. i PANI

GŻEGŻÓŁKA

ukazuje się przerażony

Zbrodnia to niesłychana[56]

Pani...

PANI

zabija pana

GŻEGŻÓŁKA

Co dalej? Aha:

Zabiwszy, grzebie go w gaju,

Na łączce, przy ruczaju,

Grób liliją zasiewa,

Zasiewając tak śpiewa:

PANI

śpiewa

Tomasz, skąd ty to masz?[57]

GŻEGŻÓŁKA

zgorszony spuszcza kurtynę

8 grudnia 1946

Podoba Ci się to, co robimy? Przekaż darowiznę Wolnym Lekturom: wolnelektury.pl/pomagam/

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Dziwnego kelnera

Występują:

1. DZIWNY KELNER

2. GOŚĆ I

3. GOŚĆ II

4. i GOŚĆ III

DZIWNY KELNER

Pan płaci?

GOŚĆ I

Kotlet barani.

DZIWNY KELNER

Kotlet barani dwieście. Wódki nie było?

GOŚĆ I

Wódki nie było.

DZIWNY KELNER

Wódki nie było pięćset. Piwo?

GOŚĆ I

Piwa nie było.

DZIWNY KELNER

Piwa nie było sześćset, kotlet dwieście, osiemset, dziękuję panu.

do Gościa II

Ozór[58], sos chrzanowy?

GOŚĆ II

Jajecznica z trzech.

DZIWNY KELNER

Ozór, sos chrzanowy nie było dwieście pięćdziesiąt, jajecznica z trzech dziewięćdziesiąt dziewięć, szampan nie było sześć tysięcy, razem 6349, dziękuję panu, dobranoc panu.

GOŚĆ III

wstaje i za pomocą dębowej laski robi dziurę w głowie Dziwnego Kelnera

DZIWNY KELNER

Dziura w głowie osiemset pięćdziesiąt, kotlet wieprzowy dwieście, razem tysiąc pięćdziesiąt, piwa nie było sto, tysiąc sto pięćdziesiąt, dziękuję panu, dobranoc panu. Moje uszanowanie panu.

Kurtyna

15 grudnia 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Swój cały zespół

w uroczystej chwili

składania świątecznych życzeń

czytelnikom „Przekroju”[59]

GŻEGŻÓŁKA

„Zielona Gęś” — rzecz nowa,

podług nowych wzorów,

życzę więc Wam — nowego

poczucia humoru.

PROF. BĄCZYŃSKI

Badacz aniołów, życzę Wam,

o moi mili,

żebyście mniej fruwali,

a więcej chodzili.

HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

Ja, której świetną przyszłość

wróżył Ludwik Solski[60],

gdy umrę, zrozumiecie,

czym byłam dla Polski.

Mdleje; za mówienie nie na temat Gżegżółka bije ją laską po głowie i wyciąga za kulisy.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Grunt, zebyś się jaką rybą nie otruł,

bo nieboscyka się boją.

Tego zycy Piekielny Piotruś

wsystkim Cytelnikom „Psekroju”.

PIESEK FAFIK

Wzywam do świętej zgody

rządy i narody.

Pogódźcie się i psom zostawcie

kość niezgody.

OSIOŁEK PORFIRION

ryczy proroczo

Następują

Śledzie i Dzwony, po czym wszystko przesłania śnieg jak bezkresna

Kurtyna

22 grudnia 1946

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

widowisko

pt.

Smutny sylwester prof. Bączyńskiego z wesołym końcem

Występują:

1. PROF. BĄCZYŃSKI — ceniony angelolog[61]

2. PIEKIELNY PIOTRUŚ

3. i SERAFIN

Scena: Ulica warszawska w śnieżnej zamieci.

Czas: Sylwestrowy.

PROF. BĄCZYŃSKI

trzymając się latarni z powodu wichury

Piekielny Piotrusiu, jesteś?

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Jestem, panie.

PROF. BĄCZYŃSKI

Widzisz, wszyscy nas opuścili. Hermenegilda uciekła ze strażakiem. Pies Fafik leży w szpitalu. Osiołek Porfirion pije od trzech dni. Gżegżółka zwariował na premierze Wielkanocy akurat, psiakrew, przed samym Bożym Narodzeniem. Zostaliśmy, Piotrusiu, sami. Sami. Och!

szlocha.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

szlocha również.

SERAFIN

sfruwa z góry

Czołem, chłopcy!

PROF. BĄCZYŃSKI i PIEKIELNY PIOTRUŚ

razem

Czołem, panie aniołomistrzu!

Tu następuje kawałek dialogu i dzieją się różne rzeczy, których nie rozumie nawet sam autor.

Kurtyna

5 I 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Nieznany list

Juliusza Słowackiego do matki

Występują:

1. LIST i PRZYPISEK

LIST

Kochana Mamo!

Zacząłem dzisiaj pisać poema pod tytułem Ojciec zadżumionych[62]. Nagłówek chyba będę musiał zmienić, bo rozniósł się lotem błyskawicy i nasz czołowy émigré[63] już podobno chodzi błędny i obrażony. W ogóle moje nowe poema dziwnie irytują émigrés. Bo, imaginuj sobie, kiedy u Bęc-Walskich rozpocząłem moje czytanie, a zaczyna się to:

„Trzy razy księżyc odmienił się złoty”

hrabia August[64] jął wołać, żebym natychmiast to „trzy” zmienił na jakąś inną cyfrę, a jak nie zmienię, to on mnie, imaginuj sobie, pobije. Ponieważ wątły ostatnio jestem i jak obłok blady, proszę Cię, poradź, co mam uczynić.

Jul.

PRZYPISEK (WYDAWCY)

Powyższy list rozmiaru 13x18 pisany na zżółkłych kartkach drżącym pismem znalazł u siebie w szafie:

K. I. Gałczyński

Kurtyna

12 stycznia 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

dramat

z życia wyższych sfer towarzyskich

Kominek zgasł

Występują:

1. BARON

2. BARONOWA,

3. i wierny, ale cyniczny SŁUŻĄCY

Miejsce: Sala indyjska.

Czas: Północ.

BARON

Ręce masz jak lód, Idalio.

BARONOWA

Boś ty trupa uczynił ze mnie, Ignacy. Przez osiem lat konsumowałeś napoje wyskokowe z szantrapami[65], puszczając w niepamięć mnie, twoją ongiś psychologicznie wyśnioną kochankę. Spójrz na ten kominek.

BARON

patrzy

BARONOWA

Tak samo jak on wygasła z dniem dzisiejszym ona...

BARON

Kto?

BARONOWA

Nie kto, tylko co. Moja miłość. Kominek zgasł.

BARON

Idalio, przebacz!

pada na kolana

BARONOWA

wstrząsana wichurą nierzadko sprzecznych namiętności, przez zęby

O, nie! Niech ci Bóg przebaczy, biedny Ignacy. Ja ci przebaczyć nie mogę.

siada przez pomyłkę na dzwonku elektrycznym

WIERNY SŁUŻĄCY

Pani dzwoniła?

BARONOWA

Nie. Ale możesz wejść, Pafnucy. Bądźże i ty świadkiem mojej tragedii. Widzisz, wszystko się we mnie wypaliło. Kominek zgasł.

WIERNY SŁUŻĄCY

podchodzi do kominka

Cholernie mokre drzewo, pani baronowo.

Kurtyna

19 stycznia 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Nieudany potop z powodu

zimy

Występują:

1. NOE

2. ŻONY NOEGO

3. DZIECI NOEGO

4. i ZWIERZĘTA NOEGO

NOE

Szanowni zgromadzeni!

ZWIERZĘTA

Proszę się streszczać.

NOE

Już kończę. A więc, jak już zaznaczyłem, nasza biblijna sytuacja jest bez wyjścia. Wody, jak widzicie, zamarzły i arka stała się nonsensem. Czy zgadzacie się przerobić arkę na sanie?

ŻONY i DZIECI NOEGO

tupiąc z zimna

Hu-hu! Zgadzamy się.

NOE

przerabia arkę na sanie, przyczepia dzwonek i całe towarzystwo odjeżdża na górę Ararat[66] kuligiem.

Kurtyna

26 stycznia 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

polski dramat

z kategorii tzw. „ciężkich”

pt.

On nie doczekał się

Występują:

1. ON i ONA

Akt I

ONA

Kochasz?

ON

Kocham.

ONA

I zawsze będziesz kochał?

ON

Zawsze.

ONA

A gdybym od ciebie odeszła?

ON

Co takiego?

dostaje padaczki.

ONA

Uspokój się, malutki. Tylko na chwilę. Do sklepiku. Po twoje ulubione parówki.

ON

Ach, to co innego. Weź trzy kilo. Nasza jest noc.

ONA

Pa, kochanie. A będziesz tęsknił?

ON

Tak jest, będę tęsknił, najdroższa. Umrę z tęsknoty. Wracaj więc błyskawicznie. Nie męcz swojego skowronka.

Akt II

ON

sam

Piekło oczekiwania! Huragan uczuć! Nie, dłużej nie mogę.

dłużej nie może, dostaje zeza, obłędu, po czym z hukiem przewraca się na podłogę i umiera z tęsknoty.

Akt III

ONA

bez ruchu

A!

wypuszcza parówki z rąk i parówkami jak kwiatami obsypuje wyżej wspomnianego.

Kurtyna

2 lutego 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

„Muzeum przysłów narodowych”

Zastaw się, a postaw się

Występują:

1. DYREKTOR ZAPSZCZYKULSKI — krótkowidz ze sztuczną szczęką

2. DYREKTOROWA ZAPSZCZYKULSKA — krótkowidzka ze sztuczną szczęką

3. 80 GOŚCI IMIENINOWYCH

4. i OSIOŁEK PORFIRION

Część pierwsza

DYREKTOROWA ZAPSZCZYKULSKA

Jutro twoje imieniny, Nikodemie. Przyjdzie jak zwykle osiemdziesiąt osób. Za co, ach, za co kupimy wódki i kiszki?

DYREKTOR ZAPSZCZYKULSKI

Nie martw się, Geniu. Jakoś to będzie. Honor rodziny Zapszczykulskich nie zostanie splamiony, choćbyśmy...

Pauza.

DYREKTOROWA ZAPSZCZYKULSKA

Po cóż ten wielokropek? Wal śmiało. Nie tak stara ma pierś jeszcze i wszystkie, hej! zniesie pioruny.

DYREKTOR ZAPSZCZYKULSKI

...choćbyśmy mieli nawet sprzedać nasze zęby i okulary.

DYREKTOROWA ZAPSZCZYKULSKA

rzuca mu się w ramiona

Bohaterze. Ty zawsze umiesz poświęcić się dla sprawy.

Część druga

80 GOŚCI IMIENINOWYCH

w zenicie bachicznego szału

Hu-ha! Co za kiszka! Vivant Zapszczykulski i Zapszczykulska! Ale gdzież to nasz szanowny solenizant?

DYREKTOR ZAPSZCZYKULSKI

wchodzi majestatycznie, wsparty na ramieniu wiernej małżonki. Złączeni dozgonnym uściskiem oboje demonstrują zawieszoną na dwojgu piersiach tekturę z następującym napisem: „Nic nie widzimy i nie możemy przemówić, ponieważ sprzedaliśmy nasze zęby i okulary. Natomiast jesteśmy bardzo szczęśliwi. Pijcie i jedzcie. Honor Zapszczykulskich ocalony. Z wysokim poważaniem Zapszczykulscy”.

OSIOŁEK PORFIRION

ukazuje się

Na Zapszczykulskich patrzę okiem pełnym trwogi.

Zastaw się, a postaw się — ot, stare nałogi.

Kurtyna

29 II 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

dramat meteorologiczny

pt.

Szczęście rodzinne

czyli

Ostrożnie z przekleństwami

Występują:

1. TATUNIO

2. MAMUNIA

3. BABUNIA

4. DZIECINA

5. PIORUN

6. i OSIOŁEK PORFIRION

Scena: Ciche, apolityczne ognisko domowe wieczorem.

BABUNIA

Jak mi dobrze!

poprawia okulary i w dalszym ciągu ceruje wszystko.

MAMUNIA

patrząc na Tatunia

Nareszcie razem!

płacze ze szczęścia.

DZIECINA

igra pluszowym karzełkiem.

Pauza; cisza; szczęście.

TATUNIO

nagle

Nie, ja zgniję w tym mieszczańskim domu! Ja mam tego dosyć! Ja jestem stworzony do innych rzeczy! Ja czuję w sobie nieograniczone możliwości! Trzymajcie mnie!

patrząc na Babunię i Dziecinę

Niech to wszystko piorun strzeli!

PIORUN

strzela i całkowicie likwiduje problem cichego, apolitycznego ogniska domowego wieczorem.

OSIOŁEK PORFIRION

Mój Boże, a już wszystko się tak ślicznie zapowiadało!

Kurtyna

16 II 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

III akt opery

pt.

Judyta i Holofernes

Występują:

1. JUDYTA

2. HOLOFERNES

3. CHÓR

4. i TRĘBACZE

JUDYTA[67]

Po dnia spiekocie

mroki niezmierne.

Tam w tym namiocie

śpi Holofernes.

wchodzi do namiotu drzemiącego Holofernesa

Jakie to jednak smutne!

Serce przenika strach.

Zaraz cię, głowo, utnę.

Ciach.

CHÓR

Ucina, ucina,

ucina głowę mu.

Ucina, ucina,

ucina.

TREBACZE

trąbią

Tru-tu-tu.

JUDYTA

Koniec krwawego dzieła,

strach się z radością miesza,

już cię głowo, ucięłam,

głowo Holofernesa.

CHÓR

Ucięła, ucięła,

ucięła głowę mu.

Ucięła, ucięła,

ucięła.

TREBACZE

trąbią

Tru-tu-tu.

HOLOFERNES

z brakującą głową

Ciekaw, jak ja teraz będę żył. Chyba żebym się przyzwyczaił.

CHÓR

podaje w wątpliwość oświadczenie Holofernesa

Azaliż, azaliż,

azaliż, podły psie,

przyzwyczaisz, przyzwyczaisz,

ach, przyzwyczaisz się?

Kurtyna

23 lutego 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Żonę Lota

Występują:

1. LOT i ŻONA LOTA

ŻONA LOTA

wychodząc z płonącej Gomory

Ach, zechciej mnie objaśnić, mój mężu, w tym względzie,

jak długo ta Gomora jeszcze płonąć będzie.

LOT

wychodząc z płonącej Gomory

Nie wiem, bo to zależy od dekretów w niebie,

tymczasem nie oglądaj się, żono, za siebie.

ŻONA LOTA

Dlaczego? Cóż za tyran! Ach, jak kocham mamę,

właśnie, że się obejrzę, zaraz w rzeczy samej.

na złość ogląda się za siebie i za karę zostaje, jak wiecie, przemieniona w słup soli.

LOT

próbuje

Sól, ach, sól najprawdziwsza! Wiwat. W tym sposobie

trza postąpić po męsku. Już ja wiem, co zrobię!

rozpuszcza Żonę w podróżnym spodeczku i wylewa, jak to się mówi, „za okno”.

Kurtyna

LOT

wychodząc radośnie przed Kurtynę

Nareszcie, proszę państwa, spokój.

2 III 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś’’

ma zaszczyt przedstawić:

tragedię wierszem

Franciszek,

czyli

W szponach meteorologii

Wykonawcy:

Występują:

1. Zespół Mniejszy Krakowskiego Teatru Rapsodycznego[68]

2. FRANCISZEK

3. i KRÓL-DUCH[69]

FRANCISZEK

Do kresu męki

oto się zbliżam.

Czy znajdę czystą

wśród moich piżam?

Nie znajduje czystej piżamy i wdziewa szatę rapsodyczną[70].

Północ. Groza. Wskazówka stoi nieruchoma.

FRANCISZEK

Ty drżysz, ręko Franciszka?

Hej, śmiało, ręko ma!

Wyciąga rapsodyczną chustkę do nosa, refleksyjnie oglądając nos w lusterku.

Uszu dwoje, ócz dwoje,

tyleż rąk, nóg ślicznych,

a tyś zawsze samotny,

o, nosie tragiczny!

Szlocha, wyciera nos i kicha.

KRÓL-DUCH

Przepraszam, kto to kichnął?

Niech zaraz się przyzna.

FRANCISZEK

Kto idzie? Hasło!

KRÓL-DUCH

Patos. A odzew?

FRANCISZEK

Ojczyzna.

Spod pachy ze złowieszczym brzękiem wypada mu termometr. Powoli, nie spiesząc się, zwiesza głowę na piersi.

Oto jak z tragedii typa

dniem i nocą męczy grypa.

muzyka Chopina

Kurtyna

16 marca 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Złośliwego krasnoludka

Występują:

1. HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA (II piętro)

2. ASCETA W STARSZYM WIEKU (I piętro)

3. i ZŁOŚLIWY KRASNOLUDEK

ZŁOŚLIWY KRASNOLUDEK

Na pierwszym piętrze już wszystko przygotowane. Dziura w porządku. Asceta w starszym wieku już się kąpie. Koniec wieńczy dzieło. Hejże, do czynu!

wchodzi pod wannę Hermenegildy na II piętrze

HERMENEGILDA

wchodząc do wanny

Oto zanurzam moje ciało w orzeźwiającej wodzie. Witaj, wodo, witaj, kąpieli, witaj, radości, promienna córo Olympu!

wykonuje, mydląc się, całą IX Symfonię[71] z chórami i bębnem.

ZŁOŚLIWY KRASNOLUDEK

Poczekaj. Już ja cię, literacka szantrapo[72], urządzę!

wyjmuje korek

HERMENEGILDA

Och!

spływa na pierwsze piętro do wanny Ascety w Starszym Wieku.

ASCETA W STARSZYM WIEKU

Ach!

umiera ze wstydu i przerażenia.

Kurtyna

23 III 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Noc lorda Hamiltona

Występują:

1. LORD HAMILTON

2. OBERŻYSTA

3. BABUNIA OBERŻYSTY

Scena: Oberża „Pod Złotą Sową i Tabliczką Mnożenia”. Wietrzna noc na przedwiośniu.

OBERŻYSTA

Goddam[73]. Już chciałem zamykać. Niestety. Oto, świecąc sobie nad głową holenderską latarnią, zbliża się chwiejnym krokiem ten przeraźliwy rozpustnik Hamilton. Trzeba będzie otworzyć, babuniu.

BABUNIA OBERŻYSTY

otwiera.

LORD HAMILTON

wchodząc

Dobry wieczór, upiory. Dajcie mi pić. Życie to kalambur, a kalambur to nonsens o podwójnym znaczeniu. Wobec tego poproszę o podwójną whiskey.

BABUNIA OBERŻYSTY

nalewa

Oto ona, milordzie.

LORD HAMILTON

wyjmuje pistolet i kładzie trupem Bogu ducha winną Babunię.

BABUNIA OBERŻYSTY

Na Jowisza!

umiera.

OBERŻYSTA

Zauważam, że wasza lordowska mość pozwoliłeś sobie tym razem na wybryk zamordowania mojej ukochanej babuni. Czy to nie za wiele?

LORD HAMILTON

obserwuje z zainteresowaniem kłąb dymu nad lufą pistoletu

Nie wiem. To zależy od ciebie. Babcię proszę doliczyć do rachunku.

OBERŻYSTA

dolicza.

Wiatr. Groza.

Kurtyna

30 marca 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

(dziś 2 przedstawienia)

ma zaszczyt przedstawić

sztukę

pt.

Kochanek w szafie z gzymsem

Osoby:

1. SZANTRAPA i GŻEGŻÓŁKA

SZANTRAPA[74]

w piżamie, otwierając szafę z gzymsem

Wyłaź, Felek. Mąż poszedł. Do szulemi.

GŻEGŻÓŁKA

wychodzi z szafy z gzymsem

Najdroższa. Tyle szczęścia. W głowie mi się kręci.

SZANTRAPA

Kochasz?

GŻEGŻÓŁKA

Kocham. Zgaś lampę. Zatańczymy taniec zmysłów.

SZANTRAPA

Gaszę.

Tańczą. Księżyc.

Kurtyna

19 kwietnia 1947

Przedstawienie popołudniowe

dla dzieci

pt.

Krasnoludek w szafuni z gzymsikiem

Osoby:

1. KRÓLOWA SZANTRAPA

i KRASNOLUDEK GŻEGŻÓŁKA

KRÓLOWA SZANTRAPA

w wianku z róż

W dni parzyste otwieram moją szafunię kluczykiem złotym, a w nieparzyste srebrnym. Dzisiaj kolej na srebrny. Kluczyku, przekręć się.

Kluczyk przekręca się. Z szafuniu z gzymsikiem wychodzi Krasnoludek Gżegżółka.

KRÓLOWA SZANTRAPA

Cóż za śliczny Krasnoludek! Biedactwo. Mało to się w tej szafie nie udusilo.

KRASNOLUDEK GŻEGŻÓŁKA

Rzeczywiście. Ale gdzie jest twój małżonek, król Szantrapus?

KRÓLOWA SZANTRAPA

Na polowaniu. Ale to lepiej. On nie wierzy w Krasnoludki.

KRASNOLUDEK GŻEGŻÓŁKA

Niegodziwy! Zgaś lampuchnę. Zatańczymy taniec elfów.

KRÓLOWA SZANTRAPA

Gaszę.

Tańczą. Księżyc.

Kurtyna

13 kwietnia 1947

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

z niekłamanym wzruszeniem

swój

50. spektakl

Bierze udział

po gościnnych występach w Urugwaju

cała trupa:

1. SŁYNNY GŻEGŻÓŁKA — fenomen nonsensu

2. PROF. BĄCZYŃSKI — zasłużony angelolog[75]

3. HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA — poetka polska

4. OSIOŁEK PORFIRION — wszechświatowa chluba zoologii

5. FAFIK — demokratyczny pies-ekscentryk-ateista

6. PIEKIELNY PIOTRUŚ — ulubieniec publiczności

GŻEGŻÓŁKA

wychodząc przed kurtynę

Rodacy! Demokracjo ukochana! Narodzie Polski! Oto — mimo kpin i szyderstw — dajemy dzisiaj 50. przedstawienie w naszym najmniejszym teatrzyku świata. Ciężki to był, szkoda gadać, rok, ale nie złamało nas nic. Subwencję[76] odrzuciliśmy z pogardą. I ciągle jest nas sześcioro, sześcioro...

HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

wyrywa się z krzykiem na proscenium[77], zamyka oczy i improwizuje

Dwoje bydląt, dwóch mężczyzn, kobieta i dziecko

Oto jest nasza trupa nierozłączna nigdy.

Nie zrażą nas szyderstwa, nie złamią konflikty,

ni żadne sidła pokus stawiane zdradziecko.

A teraz jeszcze szybko powiem państwu mój ostatni wiersz pt. Autoportret.

GŻEGŻÓŁKA

bijąc ją laską po głowie i wpychając w kulisę[78]

Autoportret powiesz ewentualnie nad program. A teraz zagramy państwu specjalnie na dzisiejszy jubileusz przez Szanownego Autora napisany nasz przebojowy dramat z życia krawców holenderskich

pt.

Szycie nie jest romansem

Akt I

WSZYSCY

szyją i śpiewają starą pieśń Piękna nasza holenderska ziemia

Akt II

WSZYSCY

jak wyżej

Akt III

WSZYSCY

tak samo, z dodatkiem zbiorowych westchnień

Kurtyna

Nad program

HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

improwizuje

Społeczeństwo jak bazyliszek[79]

patrzy na mnie, mówię to tu wam,

a ja po prostu z kiszek

moje wiersze wypruwam.

czyta z kartki

Autoportret

Łeb jak bomba,

nos jak trąba,

oczy jak kartofle,

uszy jak pantofle,

a cała figura

podobna do szczura

z takim ogonem!

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Dlaczego?

FAFIK

szczeka

Af! Af! Af! Af! Af! Af! Af! Af!

8 razy

Jowiszu[80], Gęś Zieloną zbaw.

OSIOŁEK PORFIRION

w postaci nocnej: w piżamie i bez zębów, licząc i sortując Prezenty i Gotówkę od Społeczeństwa

Nawet kot na dachu miauczy:

Kochany jest K. I. Gałczy.

Kurtyna

20 kwietnia 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Łańcuch szczęścia

GŻEGŻÓŁKA

czyta

„Łańcuch szczęścia zaczął go pewien szkocki inżynier pan Antoni Makbomba wielki przyjaciel Polski ten łańcuch szczęścia już obiegł naszą kulę ziemską sześć razy zaraz przepisz sześć razy i poślij dalej dożyjesz sędziwych lat w dobrobycie a jak nie posłuchasz i nie przepiszesz to zaraz nastąpi koniec świata enitemaus barabba”.

blednie, przepisuje i przesyła prof. Bączyńskiemu

PROF. BĄCZYŃSKI

dostaje epilepsji, przepisuje i przesyła Hermenegildzie Kociubińskiej

HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

mdleje, przepisuje i przesyła Piekielnemu Piotrusiowi

PIEKIELNY PIOTRUŚ

płacze, przepisuje i przesyła Psu Fafikowi

PIES FAFIK

Koniec świata?

wyje przeciągle, przepisuje i przesyła Osiołkowi Porfirionowi

OSIOŁEK PORFIRION

czyta, wybucha śmiechem

OTO SPOSÓB, MOI ZŁOCI,

W JAKI BAWIĄ SIĘ IDIOCI.

KONIEC ŚWIATA

nie następuje

OSIOŁEK PORFIRION

wrzuca otrzymany plik papieru do kominka i na powstałym płomieniu przyrządza sobie jajecznicę z 80 jajek ze szczypiorkiem i pieczarkami

Kurtyna

27 kwietnia 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Latarnię sławy

Występują:

1. DANTE ALIGHIERI – poeta włoski

2. OSIOŁEK PORFIRION – wszechświatowa chluba zoologii

Scena: Noc. Florencja. Nędzna izdebka przy nędznej uliczce: dei Gonfalonieri. Przez nędzny lufcik widać nędzną latarnię z nędznym światłem. Rok 1320 osławiony z powszechnej nędzy.

Akt I

DANTE

wykłada „Boską komedię[81]”. Czyta:

O, Pizo, wdzięcznej zakątków krainy,

Gdzie brzmi słodkiego »si« nota pieszczona!...

Pauza

I ja się pytam, co z tego? Kto to oceni? Kto zrozumie? Punktualnie za rok umrę. A gdzie słodycze popularności? Na diabła trud. Pytam: gdzie słodycze popularności? O, Jowiszu[82]!

pod wpływem rozpaczy obala się jak zwykle głową na oryginał, a nogami na przekład Aliny Świderskiej[83]

OSIOŁEK PORFIRION

wchodząc zamiast Jowisza; nie pukając

Bo wszędzie jest potrzebna metoda.

DANTE

Bba!

spogląda na wyżej wspomnianą latarnię za oknem; wpada w osłupienie; widzi wizję

Akt II

DANTE

wybiegając z nędznej izdebki

Eureka!

zalewa się, śpiewa, wchodzi na latarnię i w dalszym ciągu śpiewa

OSIOŁEK PORFIRION

No nareszcie! Jutro będzie mówiła o tobie cała Florencja, messer Alighieri.

Kurtyna

4 maja 1947

Polski wersal

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt zawiadomić

Prześwietną PT. Publiczność

z ubolewaniem, że przedstawienie

z powodu choroby nerek

HERMENEGILDY KOCIUBIŃSKIEJ

się nie odbędzie

Dyrekcja

PUBLICZNOŚĆ

ryk.

GŻEGŻÓŁKA

Niestety, proszę państwa, ale nic do tego, co jest wydrukowane powyżej, dodać nie mogę. Hermenegilda dziś nie wystąpi i improwizować nie będzie.

PUBLICZNOŚĆ

Zmusić ją!

GŻEGŻÓŁKA

Zlitujcie się, ona jest chora na nerki.

PUBLICZNOŚĆ

Niech ją szlag trafi, ale niech gra. Moliera też szlag trafił na scenie. Niech ona nie podgrywa hrabiny. Służba nie drużba. Pokazać nerki!

GŻEGŻÓŁKA

pokazuje obolałe nerki Hermenegildy

Jak widzicie, wykluczone. Proszę państwa! Zamiast Hermenegildy wystąpią koledzy Osiołek Porfirion i pies Fafik i odegrają sztukę prof. Bączyńskiego z perkusją pt.:

„Polski wersal”

Dekoracja: Drzwi. Fafik i Porfirion certują się[84], kto ma przejść pierwszy.

FAFIK

do Porfiriona

Pan będzie łaskaw. 8 razy

PORFIRION

do Fafika

Nie, pan będzie łaskaw. 10 razy

FAFIK I PORFIRION

razem

Zmęczyliśmy się.

siadają, razem na siedząco

Pan będzie łaskaw. Nie. Pan będzie łaskaw. 24 razy

PORFIRION

Uf, to ciężka robota. Ledwo zipię.

kładzie się.

FAFIK

kładzie się

Pan będzie łaskaw.

PORFIRION

Nie. Pan będzie łaskaw. 548 razy na leżąco

PERKUSJA

bębny, kotły i filiżanki

Pan będzie łaskaw. PAN będzie łaskaw. PAN będzie łaskaw. TA. TA. TA. PAN będzie łaskaw...

Kurtyna

Z ostatniej chwili (telefonem):

UPAŃSTWOWIENIE „ZIELONEJ GĘSI”?

Warszawa, 10 V 1947

Wasz korespondent (Dr B.) donosi:

Pogłoski o mającym nastąpić upaństwowieniu Teatrzyku „Zielona Gęś” krążą tu uporczywie. Prasa stołeczna wymienia aż siedem nazwisk najwybitniejszych artystów-pisarzy, ubiegających się o stanowisko kierownika literackiego w Państwowym Teatrze „Zielona Gęś”.

Osiołek Porfirion podaje się do dymisji.

Ten wieloletni współpracownik „Gęsi” miał oświadczyć prywatnie Edwardowi Trojanowskiemu, redaktorowi naczelnemu „Wieczoru Warszawy”:

— W uroczystościach podniesienia naszego teatru do godności pierwszej sceny polskiej udziału nie wezmę. Nie cierpię rozgłosu i pompy. (Dr B.)

11 maja 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Osiem dni stworzenia

Dzień pierwszy:

oddzielenie wody od ziemi.

Dzień drugi:

stworzenie nieba i gwiazd.

Dzień trzeci:

ryby i gady.

Dzień czwarty:

stworzenie roślin.

Dzień piąty:

stworzenie zwierząt, m.in. Psa Fafika i Osiołka Porfiriona.

Dzień szósty

stworzenie pierwszych ludzi.

Dzień siódmy:

przerwa.

Dzień ósmy:

stworzenie teatru, premiera polskiej sztuki, kosmiczny deficyt, nuda, trąby i koniec świata.

Kurtyna

Z ostatniej chwili (telefonem):

W związku z upaństwowieniem Zielonej Gęsi artyści najmniejszego teatru świata zmuszeni byli przesłać do Warszawy swoje curricula vitae[85], z których wyjątki dla zaspokojenia ciekawości Czytelników podajemy poniżej:

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

Ur. 1890 w Bołtupajewie nad Sitwą... W dzieciństwie byłem marzyciel... rodzice nazywali mnie „fenomenem nonsensu”, co i zostało... Raz chciałem zagrać Hamleta... Niestety intrygi dyrektorowej... Sportem nie interesuję się.

PROF. BĄCZYŃSKI

Ur. w Dukwi w r. 1890. Artysta-angelolog[86]... W dzieciństwie chorowałem na świnkę, czyli mumps, później na choroby inne... (Zawsze walczyłem o Prawdę, Piękno i Dobro, uwzględniając etykę i estetykę...) Z polskich pisarzy dramatycznych ja najbardziej cenię: Antoniego Mikolasza, Jadwigę Szadurską i Fąfarę. Nie piję.

HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

Ur. 1890 w Smyrnie (Azja Mniejsza). Panna absolutna. Przedstawicielka polskiego „doloryzmu”[87]. Improwizatorka... Lubię grać... Wydałam: Echa jesienne, Naprzekór i wstążeczka, Twierdzenie Pitagorasa, Chłopcy maszerują, Ptaszki spod paszki, Posążek Buddy, Profil robotnika, Sianokosy figlarne, dramat wierszem Leszek Biały, Plan miasta stołecznego Warszawy oraz Zbiór najnowszych piosenek. Chciałabym, żeby wszyscy się kochali, żeby nigdzie nie było żadnych intryg, żeby te rzeczy były ustalone, a Człowiek najwyższą wartością Ludzkości.

OSIOŁEK PORFIRION I PIES FAFIK

Oboje ur. 1890. Miejsca urodzenia sobie nie przypominają. Zwierzęta-ekscentrycy. Kierownicy Sekcji Dramatycznej Klubu Zwierząt i założyciele Poczty Zwierzęcej. Ulubiony sport: ping-pong.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Ur. 1890. Warszawa. Dziecko ulicy i ozdoba salonu. Self-made man[88]. Wynalazca perkolatora. Wizjoner. Mistrz najmniejszej formy poetyckiej i aforysta.

Przykład: „Kobieta jest jak patelnia, ponieważ kobietę, jak również patelnię można wziąć za rączkę”.

(Dr B.)

18 maja 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

krwawy dramat w trzech aktach

z octem z życia wyższych sfer

uniwersytecko-towarzyskich

pt.

Żywcem zapeklowana

Występują:

1. GASPARON — upiorny baron

2. GASPARONOWA — niewierna baronowa

3. i JAN PACHNĄCY — wierny służący

Akt I

Dekoracja: tajny krużganek przed drzwiami do sypialni Baronowej.

BARON

zaglądając do dziurki od klucza

Na Jowisza, Janie, to nadzwyczajne. Baronowa mnie zdradza z profesorem zwyczajnym. Nie przeżyję powyższego, załamując się moralnie.

załamuje się moralnie oraz słania na nogach.

JAN P.

Odwagi, jaśnie panie baronie. Wszystko się ułoży.

BARON

zaglądając ponownie do dziurki od klucza

Bba. Już się ułożyło.

Akt II

Dekoracja: biblioteka Barona. Pośrodku biblioteki niepokojących rozmiarów słoik.

BARON

cierpiący; na stronie

Gdyby dusza nie była nieśmiertelna, powiedziałbym, że zostałem śmiertelnie zraniony w duszę. Kobiety, kobiety!

Pukanie.

Antre[89]!

BARONOWA

wchodząc

Czy nie napijesz się czego, Dżymi?

BARON

Owszem, dziękuję.

szczęka zębami.

BARONOWA

Ale przebóg! cóż znaczy ten złowieszczy słoik?

BARON

Ha-ha! Zaraz się dowiesz o wszystkim. Janie!

JAN P.

wchodząc

Pani dzwoniła?

BARON

Nonsens. Pani nie dzwoniła i już nigdy dzwonić nie będzie. Giń, wiarołomna!

porywa wraz z Janem P. Baronową i obaj pakują tę ostatnią do przygotowanego słoika, zalewając zawartość octem.

Uwaga: pozostałe fazy peklowania z uwagi na nerwy PT. Publiczności odbywają się za sceną.

Akt III

Ujęty w rodzaju operowym.

ARIA BARONOWEJ W SŁOIKU

wierszem

Jak gwiazda lśniła kariera moja,

cóż, dziś ta gwiazda zgaszona.

Baron za wiarołomstwo wsadził mnie do słoja

i pędzę życie korniszona.

Kurtyna

opada przez pomyłkę, toteż podnosi się z powrotem.

ARIA BARONOWEJ W SŁOIKU

ciąg dalszy

Nie pomagają żadne pacierze,

nie mogę wydobyć się nijak.

Któż mnie pokocha w tym charakterze?

Ach, chyba tylko pijak.

25 V 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt zawiadomić

PT. Publiczność,

że sala została wynajęta na

Poranek mickiewiczowski

WOŹNI

ziewając, wnoszą Drzewka Bobkowe w kubłach i Portret.

WENTYLATOR

nieczynny

PREZES

Proszę państwa, kolega Jan W. Starzec wygłosi Odę do młodości.

GŁOS I

Chciałbym prosić o wyjaśnienie, jakie to jest imię W.

PREZES

po szeptanej naradzie z recytatorem, który w trakcie rozmowy blednie

Proszę państwa, W. to nie jest żadne imię. On sobie tylko tak dodał.

GŁOS I

Jak to dodał? Jakim prawem? Jakby sobie wszyscy tak zaczęli dodawać, to co by wyszło?

GŁOS II

Racja. Mickiewicz nic sobie nie dodawał. Mamo, jest ta szynka?

GŁOS I

A po drugie, to ja miałem wygłaszać Odę do młodości, a nie obywatel, który sobie to i owo nielegalnie dodaje! Gdzie on był w 39 roku?

wchodzi na scenę i staje na wprost Jana W. Starca w pozycji wyjściowej

Kolego Starzec, ja pana proszę, opuść pan scenę bezpośrednio.

JAN W. STARZEC

Nie, nie opuszczę.

GŁOS I

To ja pana zmuszę.

zmusza go.

GŁOS KOBIETY

Panowie, panowie, z uwagi na powagę miejsca i chwili starajcie się uniknąć scen dantejskich i karczemnych burd.

JAN W. STARZEC i GŁOS I

starają się uniknąć.

JEDEN B. PIJANY

śpiewa nieaktualnie

Wśród nocnej ciszy

Głos się rozchodzi...

JAN W. STARZEC

Bez serc, bez ducha, to szkieletów ludy!

GŁOS I

Panie kolego, jeżeli pan nie przestaniesz, to ja pana zrobię na szkielet stuprocentowy.

JAN W. STARZEC

Młodości, podaj mi skrzydła!

JEDEN B. PIJANY

ciąg dalszy

Wstańcie, pasterze...

Kilka bardziej zdyscyplinowanych osób wstaje.

WOŹNI

ziewając i sądząc, że się skończyło, wynoszą Drzewka Bobkowe w kubłach i Portret.

WENTYLATOR

nagle zaczyna funkcjonować.

Kurtyna

1 czerwca 1947

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

sztukę

pt.

Szczęśliwy reakcjonista

czyli

Cierpiętnik doskonały

Występują:

1. SZCZĘŚLIWY REAKCJONISTA — młodzieniec na pograniczu czterdziestki z kompleksem Grottgera[90] i piegami

2. MAMA SZCZĘŚLIWEGO REAKCJONISTA — niemal gwiazda filmowa na pograniczu sześćdziesiątki jedynki

3. ZEGAR — przyrząd ze sprężynami i wskazówkami

4. i CHÓR — zespół ryczących za wynagrodzeniem

Miejsce: Willa Szczęśliwego Reakcjonisty „Mon Caprice”.

Czas: Poranek.

SZCZĘŚLIWY REAKCJONISTA

leży na kanapie.

MAMA SZCZĘŚLIWEGO REAKCJONISTA

przeglądając stare fotografie

Wstań, synku. Już słońce wschodzi

jak, że tak powiem, ananas.

SZCZĘŚLIWY REAKCJONISTA

Wschodzi? Cóż mnie obchodzi?

Bo wschodzi, ale

głucho, z satysfakcją

nie dla nas.

RAZEM

głucho, z satysfakcją

Ale nie dla nas.

zaciskają ręce z satysfakcją.

MAMA SZCZĘŚLIWEGO REAKCJONISTA

podstawiając synkowi srebrną patelnię, na której dymi 20 sadzonych jaj z pieczarkami i szczypiorkiem

Posil się, synku. Prześliczne

jajka zrobiłam tobie.

SZCZĘŚLIWY REAKCJONISTA

O, jajka, jajka tragiczne!

Wolałbym spożyć je w grobie.

zaciska ręce i pałaszuje jajka na kanapie, zapominając o rzeczach ostatecznych.

Długa pauza.

MAMA SZCZĘŚLIWEGO REAKCJONISTA

Włóż buty, synku. Wesoło

już gdaczą w ogrodzie kury.

SZCZĘŚLIWY REAKCJONISTA

Jakże włożę buty od dołu,

gdy męczą nas tak od góry?

nie posiada się z radości.

RAZEM

leżąc na kanapach; nowe porcje jajecznicy

Czyż słońce wzejdzie nad tęczą?

Czasem sądzimy już, że nie.

O, jakże nas męczą i męczą,

i męczą, i męczą szalenie!

Taniec.

CHÓR

Męczą mamę i syna

szalenie, niesłychanie.

ZEGAR

Pierwsza godzina.

WSZYSCY

grobowo

Czas na drugie śniadanie.

Kurtyna

spada i zabija się na miejscu.

8 VI 1947

Uwspółcześnienia interpunkcji.

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

ALOJZEGO GŻEGŻÓŁKĘ

w roli

Tragicznego pianisty

Miejsce: Filharmonia.

Czas: g. 19.15 punktualnie.

Temperatura: + 30° R[91].

Program:

PERPETUUM MOBILE NOWACZKA[92]

MARSZ FUCZIKA[93]

i WALC 15-ty BRAHMSA[94]

6 koszów z kwiatami za kulisą.

GŻEGŻÓŁKA

wychodzi na estradę w spodenkach kąpielowych i kłania się Publiczności z takim uniżeniem, że lewym nosem dotyka wskazującego palca u stopy dolnej.

PUBLICZNOŚĆ

Aaaaaaaa.

GŻEGŻÓŁKA

stwierdza w tej samej chwili, że nagły paraliż nie pozwala mu oderwać głowy od stopy i, w związku z powyższym, na swoją własną prośbę, zostaje w postaci kabłąka wytoczony za kulisę za pomocą obojętnego woźnego.

PUBLICZNOŚĆ

nie posiada się z oburzenia, współczucia i rozczarowania.

Kurtyna

majestatycznie zapada, przesłaniając okropny widok. Widok poucza, że każdy z nas, nie tylko Gżegżółka, może stać się igraszką w rękach losu, wobec czego należy się uczyć pokory i wystrzegać megalomanii.

15 VI 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

ALOJZEGO GŻEGŻÓŁKĘ

jako

Zamyślonego kelnera

Program:

1. ZAMYŚLONY KELNER — ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

2. GOŚĆ — ***

3. DIABEŁ — ANTONI ANIELSKI

Reżyseria i insc.: prof. Bączyński.

Muzyka: Osiołek Porfirion.

Szelki Alojzego Gżegżółki z firmy „Cicisbeo i Mańkut”

Miejsce: Oberża „Pod Złotym Żołądkiem i Trzema Strusiami”

Czas: południe.

NAJMNIEJSZY TEATR ŚWIATA

PREMIERA CO NIEDZIELA

GOŚĆ

Rosół.

GŻEGŻÓŁKA

w rudej peruce, w ręku róża

Tak jest.

przynosi żywego królika w śmietanie.

GOŚĆ

Prosiłem przecież o podanie mi rosołu z kury. Żeby był gorący. Z zieloną pietruszką. I koperkiem.

GŻEGŻÓŁKA

Tak jest.

śpiewa

Ciężkie jest życie kelnera.

Życie kelnera to łza.

Kiedyż, ach, weźmie cholera

Takiego kelnera jak ja?

sprząta królika i podaje śrubsztak[95]; śpiewa

Kiedyż, ach, weźmie ryczącego

Kelnera infernalnego?

W ręku mam różę

I uszy za duże,

A w sercu Moniuszko mi gra.

GOŚĆ

patrząc lewym okiem na śrubsztak

To niesłychane. To jest śrubsztak. A ja prosiłem o rosół. Niech pan idzie do diabła.

DIABEŁ

wychodzi spod ziemi w postaci pudla.

GŻEGŻÓŁKA

odchodzi z Diabłem stosownie do polecenia.

Śpiew na opadającej kurtynie.

ARIA ZAMYŚLONEGO KELNERA

W ręku mam różę

I uszy za duże,

A w sercu Moniuszko mi gra.

Kurtyna

22 VI 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

ponurą panoramę dźwiękową

na temat

Poezja drożeje

W rolach głównych:

Pozostałe osoby:

1. PIES FAFIK

2. bilety ulgowe i passe-partout nieważne

3. STROSKANY PIEKIELNY PIOTRUŚ

4. STROSKANY OJCIEC

5. STROSKANA MATKA

6. i CHÓR STROSKANYCH STARCÓW

Meteorologia: Trzaskający upał.

Scena: Nieopalone mieszkanie. Zegar bez wskazówek. Nędza (i głód w sensie intelektualnym).

Czas: Obojętny. Nie śpieszy się.

Akcja:

FAFIK

Książka to najlepszy przyjaciel. A ja znowu nie mam co czytać. Z moimi okularami na końcu nosa wyglądam jak słynna ciotka Eupalinosa. Ale zdaje się, że nadchodzi matka. Czy jednak przyniesie coś do czytania? Życie bez książki jest jak stół bez nóg.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Fafik ma rację. Matka nadchodzi. Ale czy przyniesie coś do czytania? W kwiecie wieku umrę z głodu intelektualnego. Dlaczego?

STROSKANY OJCIEC

Jak nie mam mojej poezji do łóżka, to po prostu idiocieję.

idiocieje na stronie

Ale zdaje się, że istotnie nadchodzi matka. Kto wie, może przyniesie wreszcie coś do czytania.

STROSKANA MATKA

wpada zdyszana

Poezje znowu zdrożały na czarnym rynku. Ale nie martwcie się. Spekulantów poezjami zamkną. Tymczasem dzisiejszą noc jakoś przetrzymamy. W spółdzielni „Lutnia i spółka” dostałam jedną stroniczkę z tomiku pt. Ptaszki spod paszki Antoniego Franbolli.

czyta triumfalnie

Ptaszki spod paszki

Do Bani

„Od godziny w Luwrze

ja mówię do Bani: — Mówże!

a Bania: — Co? A Bania: — Ba...”

Pauza.

STROSKANY OJCIEC

Dlaczego przerywasz, do cholery?

STROSKANA MATKA

Bo tu jest wielokropek.

STROSKANY OJCIEC

Dalej!

STROSKANA MATKA

„...A Bania: — Ba...

Paryż. Bania. I ja.

*

I ja mówię: — Niedobraś

jak selery i ja, i pory

i ja mógłbym cię oblać,

bo ja jestem podobny —

do amfory”.

Pauza.

STROSKANA MATKA

To, niestety, wszystko, co dostałam na całą rodzinę.

FAFIK

Wobec tego jeszcze raz.

STROSKANA MATKA

czyta jeszcze raz

„Od godziny w Luwrze mówię do Bani...”

STROSKANY OJCIEC

Jaka bania? Nic nie rozumiem. Ja zidiocieję!

idiocieje.

STROSKANA MATKA

przestaje czytać i pod wpływem nieczytania upada kulturalnie i również idiocieje.

PIEKIELNY PIOTRUŚ I FAFIK

jak wyżej.

STROSKANY OJCIEC

wybucha w związku z ogólnym upadkiem kulturalnym

Zaznaczam, że zidiociałem kompletnie.

idiocieje kompletnie na oczach PT. Publiczności i pomimo wali się na kanapę[96].

Kurtyna

CHÓR STARCÓW

za kurtyną

MY ŚPIEWAMY, A NAS NIE WIDAĆ

I STĄD PŁYNIE WIELE GORYCZY,

BO Z TEGO, JAK WIDAĆ, WIDAĆ,

ŻE NIKT SIĘ Z NAMI NIE LICZY.

29 czerwca 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

ALOJZEGO GŻEGŻÓŁKĘ

w charakterze

Nieśmiałego petenta

Osoby:

1. NIEŚMIAŁY PETENT – ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

2. DYREKTOR — ***

3. WOŻNY — KONSTANTY BABA (pierwszy raz po powrocie z Paryża)

4. OSIOŁEK PORFIRION — kierownik Instytutu Teatralnego „Zielonej Gęsi”

Uwaga! Trzeci dzwonek. Przedstawienie w Najmniejszym Teatrze Świata zaczyna się.

GŻEGŻÓŁKA

nieśmiało

Chcę mówić z panem dyrektorem.

WOŻNY

Niech pan spocznie. Chwileczkę. Pan dyrektor je zupę.

Pauza pół godziny.

GŻEGŻÓŁKA

coraz nieśmielej

Chciałbym mówić z panem dyrektorem.

WOŻNY

Niech pan spocznie chwileczkę. Pan dyrektor je pierożki.

Pauza godzinę.

GŻEGŻÓŁKA

nasilenie nieśmiałości

Pragnąłbym mówić z panem dyrektorem.

WOŹNY

grając z nudów na pianinie „Marsza gladiatorów”

Niech pan spocznie chwileczkę. Pan dyrektor je kompot.

Pauza dwie godziny.

GŻEGŻÓŁKA

na klęczkach

Czy ewentualnie mógłbym dać panu dyrektorowi w mordę?

WOŹNY

Niech pan spocznie. Momencik. Pan dyrektor zaraz wyjdzie.

DYREKTOR

wychodzi

GŻEGŻÓŁKA i WOŻNY

pierwszy na klęczkach, a drugi przy pianinie dają w mordę Dyrektorowi

OSIOŁEK PORFIRION

Nie rób ze siebie pawia,

szanuj mrówkę i kwita,

w tym właśnie sęk, jak mawiał

ojciec Piotr, karmelita.

Kurtyna

6 lipca 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

ALOJZEGO GŻEGŻÓŁKĘ

w roli

Przedwojennego pułkownika

Dekoracja: Pustelnia Parmezańska.

Czas: jak zwykle.

Muzyka: Frédéric François Chopin.

Efekty świetlne: Osiołek Porfirion.

Akcja:

OSIOŁEK PORFIRION

manewruje światłami.

PRZEDWOJENNY PUŁKOWNIK

Światła mnie twoje drażnią,

a nerki sumienia krzyczą.

Życie me było baśnią.

Ach, jakże było byczo.

OSIOŁEK PORFIRION

puszcza reflektor w nos Przedwojennego Pułkownika

A cus to za bloda siwa,

ktulą leflektol psenika?

Poznaję: to twas plawdziwa

psedwojennego pułkownika.

PRZEDWOJENNY PUŁKOWNIK

Masz słuszność, Porfirionie:

masona poznać po kielni[97].

Cóż, gdy się teraz wałkonię[98]

w tej Parmezańskiej Pustelni!

Nic mi, ach, nic nie smakuje,

a wczoraj było tak byczo...

Dziś jestem starym wujem,

który karmi się goryczą.

karmi się goryczą na stronie.

OSIOŁEK PORFIRION

ocierając kilogramową łzę z oka Przedwojennego Pułkownika, którego właśnie w tej chwili bolą nerki i sumienie

Nie martwta się, mój mały,

że ból ciąży i cięży!

Rży w stajni mój koń biały,

pojedziewa[99] na księżyc.

Nie masz jak na księżycu

dla hop-siup-pułkowniczeńka.

Eej! na księżycu byczo,

cej! wojenka, wojenka.

odjeżdżają na xiężyc.

Kurtyna

Wojtkowi Żukrowskiemu[100] na memoriam obiadu w krak. „Ermitażu”[101]

Odpowiedzi

DYREKCJI NAJMNIEJSZEGO TEATRU ŚWIATA PREMIERA CO NIEDZIELA:

Pani A. w Ziemi Ognistej:

Genialne. Nie będziemy drukować.

13 VII 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

polską sztukę w pięciu aktach bez epilogu

pt.

Ciepły Maciej

Występują:

1. MACIEJ

2. SUFLER

3. DZIEWCZYNA

4. CHÓR STARCÓW

5. i MUZYKA ZE SCENĄ

Poświęcam Nieustraszonym Pionierom Chłopskiej Dramaturgii

Akt I

SUFLER

Macieju!

MACIEJ

A co?

Kurtyna. Antrakt 15 minut.

Akt II

MACIEJ

Czemu ty, dziewczyno,

pod jaworem [102]stoisz?

DZIEWCZYNA

nie odpowiada; zagadka; atmosfera zagadki

MACIEJ

krzyczy

Czemu ty, dziewczyno,

pod jaworem stoisz?

DZIEWCZYNA

jak wyżej

MACIEJ

podsuwa Dziewczynie krzesło

DZIEWCZYNA

siada

Puenta: oszołomienie; kurtyna; antrakt 15 minut.

Akt III

DZIEWCZYNA

siedząc

Słonko mnie nie piecze,

deszczu się nie boję,

na Jasieńka czekam,

pod jaworem stoję.

SUFLER

Siedzę! Siedzę!

DZIEWCZYNA

Pod jaworem siedzę...

siedzi

Kurtyna; antrakt 15 minut.

Akt IV

Cały jak wyżej.

Kurtyna; antrakt 15 minut.

Akt V

Na scenie szafa. Na szafie stoją, milcząc: Ciepły Maciej, Sufler, Dziewczyna i Chór Starców.

CHÓR STARCÓW Z MUZYKĄ

Hop dziś dziś trala lalla

„ „ „ „ „

„ „ „ „ „

hop dziś dziś bęc.

Koniec

Kurtyna

PS. Ale nazajutrz o tej samej porze dalejże na odwertkę[103]:

Akt I

SUFLER

Macieju!

MACIEJ

A co? itd.

20 lipca 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Dobre rady babuni

W roli Babuni

(pierwszy raz po powrocie z Paryża)

HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

Opracowanie muzyczne: Filharmonia w Gogolinie

Asystent reżysera: Osiołek Porfirion

Tak się zaczyna i natychmiast się kończy:

BABUNIA

w oknie, na ósmym piętrze pewnego domu w Gogolinie

Pamiętajcie więc, wnuczęta i prawnuczęta, że nie należy wychylać się przez okno, ponieważ jakkolwiek okupacja przyzwyczaiła nas do różnego typu niebezpieczeństw, to jednak w dalszym ciągu nie należy sobie żadnego typu niebezpieczeństwa lekkomyślnie lekkoważyć[104]. Skończyłam. Czy ma ktoś jakieś zapytania?

Szmer w rodzinie, brak decyzji interpelacyjnej[105], tymczasem Babunia (Hermenegilda Kociubińska ) wychyla się niefortunnie i wypada przez okno, żeby via[106] Ziemia powędrować do Nieba.

FILHARMONIA W GOGOLINIE

blacha

KTO SIĘ W OPIEKĘ ODDA PANU SWEMU...[107]

Kurtyna

27 lipca 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Dwóch Polaków z firmy „Serwantes”[108]

STARY POLAK DON KICHOT[109]

Jestem Polak Don Kichot —

hopsa hopsa hopsasa —

mocarstwowy idiota,

ryms od sasa do lasa.

MŁODY POLAK SANCZO PANSA[110]

do Publiczki i Starego Polaka

A jam młody jest Polak,

zdolny, zębaty szczeniak,

ty masz w głowie wiatraczki,

ja tabliczkę mnożenia.

STARY POLAK DON KICHOT

ostatni raz z włócznią szturmuje wiatraki, deklamując rapsodycznie

Ba, właśnie przez te rzeczy —

bez tabliczki, w wiatraczek.

nabija sobie guza i obala się z koniem na Matkę-Ziemię

Jakiż Pan Bóg pocieszy

Don Kichota, co płacze?

Departament Niebieski nie odpowiada. Stary Polak Don Kichot żegna się krzyżem świętym, szybko odczytuje „Trylogię”[111] i kona z okrzykiem

Precz ze sprzedawczykami!

MŁODY POLAK SANCZO PANSA

zwracając się do Dyrekcji Teatru „Zielona Gęś”

Wynieść trupa, bo śmierdzi.

Kwiat wyrośnie ze śmierci.

Wynieść, godnie pochować.

W kwiatach będziem[112] budować.

zwracając się z kolei do Publiczności, z niskim ukłonem

Obertasa, Robota;

pędźmy Robocie Kota;

ciotki niech bzdury plotą,

nam — wspólnota-robota.

Hymn. Defilada. Chopin.

Kurtyna

3 sierpnia 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:.

Trzy metry rury

czyli

Rapsod w Barbakanie

Komentarz

Rzecz dzieje się w król.-stoł. mieście Krakowie, gdzie poeci stają na głowie. Przez szpareczkę w kurtynie widać Barbakan, czyli Rondel (obecnie najwspanialszy teatr plenerowy Europy). Właśnie idzie widowisko Adama Polewki[113] Igrce w gród walą[114], a ponieważ w przeddzień lało, Barbakan, na skutek braku 3-ch (trzech) metrów rury kanalizacyjnej, stoi idealnie pod wodą wraz: z aktorami, Publicznością, orkiestrą i Leniwymi Pierogami Magistrackimi ze Szpadami, vide: Heraklit[115] — Woda, początek wieków, Jalu Kurek[116] — Woda wyżej[117] i inni.

Akcja:

KURTYNA

majestatycznie podnosi się z dołu do góry.

DESZCZ

znowu leje.

CHÓR LENIWYCH PIEROGÓW MAGISTRACKICH ZE SZPADAMI

śpiew polifoniczny:

Boże, wspieraj, Boże, ochroń

nasz Barbakan i nasz Gród...

SŁAWETNE POSPÓLSTWO

po szyję w wodzie

O, jakże piękny jest Kraków...

CHÓR LENIWYCH PIEROGÓW MAGISTRACKICH ZE SZPADAMI

c.d.

bo w tym Rondlu strasznie mokro,

przydałby się jaki kanalizacyjny cud.

CUD KANALIZACYJNY

w ogóle nie następuje. Woda zalewa Sławetne Pospólstwo, a częściowo i szpady Leniwych Magistrackich Pierogów.

SŁAWETNE POSPÓLSTWO

pod wodą przez nos

O, jagże bięgny jezd Gragów!

O, JAGŻE BIĘGNY JEZD GRAGÓW!

OSIOŁEK PORFIRION

pojawia się ni stąd, ni zowąd z trzema metrami rury kanalizacyjnej.

Wielkie słowa, dużo krzyku,

koturn, patos, rapsod, chór.

Nam — nie tylko Koperników,

lecz i kanalizacyjnych rur.

Zakłada w pocie czoła i uszu trzy metry rury. Woda spływa. Słońce względnie księżyc wschodzi. Igrce w gród walą[118]. Deszcz nie leje.

LENIWE PIEROGI MAGISTRACKIE ZE SZPADAMI:

Leją wobec tego i walą Osiołka Porfiriona, iżby go ukarać za niezdrowe zachcianki realizatorskie, zachcianki, powtarzam, Panie Redaktorze, które w tak niezdrowy sposób psują ustalone od prawieka kontury zamglonego, mglistego, biurokratycznego pejzażu.

Kurtyna

Majestatycznie opada z góry na dół ze słowami:

„Któż wypowie twoje piękno, Krakowie prastary[119] itd. ”

17 VIII 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Prof. Bączyńskiego na Wyspach Brytyjskich

Dekoracja: port Cardigan nad Kanałem Św. Jerzego.

Osoba:

1. PROF. BĄCZYŃSKI — zasłużony polski angelolog[120]

Akt I

czyli marzenia spełniają się

PROF. BĄCZYŃSKI

na klęczkach

Dzięki Ci, Wielki Boże. Boże Kircholmu[121], Boże Wiednia, Boże Ciechocinka, Boże praojców! Oto, na skutek nieodwracalnych przemian dziejowych, wysp tych autochtoni wynieśli się do Kanady i Australii, a ja, jako pierwszy polski pionier, obejmuję imieniem Narodu we władanie te Wyspy Błogosławione. Nareszcie! Nareszcie genialne granice naturalne. Nareszcie żadnych sąsiedztw, o święty Ildefonsie[122]! Nareszcie pierwszorzędna geopolityka, dynamika i liryka. A kultura po prostu aż się unosi w powietrzu. God save the culture[123]. Gratias agamus[124]. Te Deum[125]. A na jutro, co to jutro mamy? piątek, na jutro, na godzinę czwartą rano punktualnie zarządzam historrrryczną uroczystość inkorporrrracyjną, powtarzam: piątek, czwarta rano, ponieważ i tak wszyscy przyjdą w poniedziałek, około południa, punktualnie.

Skończyłem.

otwiera na str. 19-ej Summa Angelologiae[126], modli się, płacze ze szczęścia i zasypia.

ANIOŁOWIE

wychodzą z Angelologii i śpiewają polifonicznie znany szlagier Braciszka miłego sen rozweselmy[127].

Akt II

czyli katastrofa

PROF. BĄCZYŃSKI:

Niech to wszystko cholera weźmie. Zimny deszcz pada od góry, gorący Golfsztrom[128] grzeje od dołu, w ten sposób całe nasze pokolenia będą narażone na ustawiczną grypę i spleen[129]. Grypa nadszarpnie płuca pokoleń, spleen sparaliżuje wolę pokoleń, sparaliżowana wola nie dokona historrrrycznych czynów na miarę Fidiasza[130] — precz — z — krawcami!

kicha

Bo na co nam krawcy?

kicha

Nam chodzi o wielkość.

kicha

A tu położenie geograficzne potworne. Woda i woda. I żadnego sąsiedztwa, na którym można by się oprzeć w razie czego tentego, vide[131] dziełko kolegi Cidąmbskiego Fatalne skutki melancholicznych granic naturalnych.

Skończyłem.

Śpiewa polifonicznie Bogurodzicę[132], mdleje i przeziębia się ostatecznie.

Kurtyna

zapada szczelnie, żeby uchronić osobę

zasłużonego angelologa od przeciągów

24 sierpnia 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Mysikrólik

Jest to siódma postać NAJMNIEJSZEGO TEATRU ŚWIATA, czyli najmniejszy ptaszek Europy w najmniejszym teatrze Polski.

Kontrakt z Mysikrólikiem podpisaliśmy w Krynicy, na razie wyłącznie na piosenki. Oto pierwsza piosenka Mysikrólika w dwie minuty po podpisaniu kontraktu, ułożona przez wdzięczność i współczucie dla Autora

Serce Poety

wszechświatowy przebój

Teatru „Zielona Gęś”

w wykonaniu słynnego

MYSIKRÓLIKA

(Wszystkie prawa zastrzeżone! Copyright by „Przekrój” [133]1947)

Uwaga! Kobiety ubrane do połowy płacą połowę.

MYSIKRÓLIK

śpiewa sentymentalnie na melodię tanga „Gdzie twoje serce i gdzie miłość twa...”

Serce poety,

ono pisze jak Mok[134].,

ale niestety

czasem pisze ad hoc.

Życie przemija,

od pisania boli szyja.

Serce poety

jest jak stary szlafrok.

Szmer, oszołomienie, wątłe brawko.

Kurtyna

31 sierpnia 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

z oburzeniem

Hamleta

Spektakl, niestety, nie dopuszczony do konkursu szekspirowskiego, a to dzięki ponurym machinacjom intrygantów, karierowiczów oraz kombinatorów.

PROF. BĄCZYŃSKI

Narodzie polski, oto jakie wiekopomne wysiłki teatrologiczne idą na marne z powodów jak wyżej!

rozdziera szaty, ale ceruje je natychmiast

HAMLET

Być albo nie być — oto jest pytanie[135],

Które powtarzam od lat trzystu w kółko.

Lecz, cyt! Poloniusz schodzi na śniadanie,

Nie, to Gżegżółka. Jak się masz, Gżegżółko?

GŻEGŻÓŁKA

Niedobrze mam się, bo w życiu trza przebyć

Przez las problemów, a któż je rozwiąże?

Więc gdy dylemat stoi: być czy nie być,

Może spróbujmy nie być, mości książę!

OBAJ, tj. GŻEGŻÓŁKA i HAMLET

na próbę przestają być

KURTYNA

sprytnie wykorzystuje sytuację i skwapliwie zapada

7 września 1947

Wolne Lektury to dostęp do książek, audiobooków i wiedzy — bezpłatnie, dla każdego. Ale za tym stoją realne koszty i brak stałego finansowania, dlatego działamy dzięki społeczności. Chcemy spokojnie działać w 2026 roku i dalej udostępniać literaturę bez barier. Dołącz i wesprzyj naszą zbiórkę.

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Wielką Improwizację prof. Bączyńskiego

Scena przedstawia b. wysoki przedmiot, ew. skałę.

U podnóża skały niezglebione morze względnie Ocean.

PROF. BĄCZYŃSKI

nieogolony; sam

Boli mnie ręka,

Boli mnie noga,

Straszne jest życie

Angelologa[136]!

Cóż, że przez Naród

Jestem kochany,

Kiedy mnie bolą

Wszystkie organy.

Ach, całe ciało

Z tyłu i z przodu

Tylko powodem

Jest do zawodu.

Boli mnie noga,

Boli mnie ręka,

Życie angelo-

loga to męka.

Och, żaden organ

Nie chce mi służyć,

Oto są skutki

Różnych nadużyć.

Lecz wiem, co zrobię,

Wiem, co uczynię:

Z mą sławną księgą

Pójdę na pustynię!

rozpina sobie nad głową swoją Angelologię jak parasol i w tej postaci odchodzi na pustynię.

Kurtyna

zapada majestycznie[137], zasłaniając dla niepowołanych oczu wewnętrzny dramat człowieka, który w ascezie szuka ukojenia i równowagi.

14 IX 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś’’

ma zaszczyt przedstawić:

Cud na pustyni

W roli głównej:

W roli epizodycznej:

1. ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

2. NIEMOWLĘ PŁCI MĘSKIEJ

Dekoracja: Pustynia, palmy, wielbłądy.

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

Oto jestem na pustyni. Ani wody, ani chłodnego cienia, ani żadnej spółdzielni. Pustynio, imię twe beznadziejność. Ale cóż to wydaje takie cudne dźwięki pod listkiem kaktusa? Aha, to niemowlę płci męskiej podrzucone przez wyrodnego turystę. Na Jowisza, sam raczej zginę, niżbym miał to dziecię bez opieki zostawić! Odwagi, Gżegżółko.

bierze dziecię na ręce

Wszelako, czymże ja cię będę karmił, maleństwo? Żadnego browaru na horyzoncie, a personalnie jestem mężczyzną. Pozostaje tylko wiara w cud.

wierzy i natychmiast wyrastają mu damskie piersi

Cud! Cud! Och, posil się, dziecię, a potem zaśnij jak anioł.

NIEMOWLĘ

Jest realistą, nie wierzy w cuda; płacze.

Aaaaaaaaa...!!!

GŻEGŻÓŁKA

Spostrzega, że piersi są, jakkolwiek brak w nich pokarmu; martwi się.

Uuuuuuuu...!

NIEMOWLĘ

Wyjmuje torebkę z mlekiem w proszku; posila się.

PUSTYNIA, PALMY & WIELBŁĄDY

Pękają ze śmiechu.

GŻEGŻÓŁKA

Odchodzę, trzymając w prawym ręku rozpadającą się wiarę w cuda, a w lewym swój złamany światopogląd.

Odchodzi.

KURTYNA

Zawadzając z prawej strony o palmę, zapada.

21 września 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Miłość

Osoby:

1. ON i ONA

ON

poeta

Mario, kocham cię. Kocham tak, jak nikt przedtem i potem. Jak nikt na świecie. Jak nikt w dziejach. Tak nie kochał ani Dante[138], ani Don Juan[139]. Miłość. Czy ty rozumiesz, co to jest miłość?

ONA

medyczka

Rozumiem. Jest to psychiczna hipermetamorfoza[140] prowadząca do hipercenestezji[141], co w konsekwencji daje angiopatyczną[142] neurastenię[143].

ON

Dziękuję.

KURTYNA

spada ze złowieszczym świstem

28 września 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

powieść pacyfistyczną

pt.

Pożegnanie z bronią

Występują:

1. BROŃ

2. AUTOR

AUTOR

patetycznie, w sztywnym kołnierzyku

Żegnam na zawsze.

Kurtyna

uroczyście spada.

5 października 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Zasady leczenia przekaźnikowego

czyli tzw.

Terapię transferową

Akt I

LEKARZ I

Co panu dolega?

PACJENT

Noga.

LEKARZ I

Noga? Wobec tego pójdzie pan na Oddział N.

PACJENT

Ba, kiedy właśnie nie mogę chodzić.

LEKARZ I

A, rzeczywiście. No to pana zaniosą.

Akt II

LEKARZ II

Co panu dolega?

PACJENT

Noga.

LEKARZ II

A która?

PACJENT

Lewa.

LEKARZ II

Świetnie. Obywatelu Czerwiaczek, zanieście obywatela pacjenta na Oddział NL.

Akt III

LEKARZ III

Co panu dolega?

PACJENT

Noga lewa.

LEKARZ III

W porządku, ale czy ból ma charakter nerwowy czy fizyczny?

PACJENT

Nerwowy.

LEKARZ III

Cudownie. Przenoszę pana na oddział cierpiących nerwowo na lewą nogę, czyli na oddział NLN.

Akt IV

PACJENT

Zaczyna mnie lekko boleć głowa.

LEKARZ IV

Byczo. Nareszcie będzie można nieco powiększyć statystykę oddziału dla chorych umysłowo.

Akt V

LEKARZ V

Smutno wygląda ten pacjent. Czy pan może tęskni do innego życia?

PACJENT

O, tak, niezmiernie.

Epilog:

Zajeżdża wytworny ekwipaż Zakładu Odpoczynkowego „WIECZNOŚĆ — AETERNITAS” i Pacjent wyzwolony od trosk, ale za to zaopatrzony w kilka tysięcy diagnoz, odjeżdża w znanym kierunku.

Kurtyna

zapada na zawsze

12 X 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

jednoaktówkę

pt.

Ostrożność

W roli głównej:

1. PROF. BĄCZYŃSKI

PROF. BĄCZYŃSKI

wychodząc z domu:

a) sprawdza gaz;

b) chowa zapałki;

c) zamyka szczelnie okna;

d) akwarium stawia na szafie;

e) kota wpycha do szuflady;

f) dzieciom odbiera ostre przedmioty;

g) żonie książki treści podniecającej;

h) spirytus denaturowany wylewa do zlewu;

i) wyłącza telefon;

j) pali Pana Tadeusza i Trylogię;

k) na wszelki wypadek gasi światła i zabarykadowuje klozet;

l) pod podmuchem lekkiej schizofrenii przykleja sobie rude wąsy;

m) dziurkę od klucza zatyka ligniną;

n) b. ostrożnie wychodzi na miasto;

o) wpada pod pędzącą z szybkością 60 km ciężarówkę z kapustą.

Kurtyna

19 października 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Wieczór dyskusyjny w Krakowie

PRZEDMÓWCA

Skończyłem.

wybiega

Oklaski.

PREZES

Pierwszy do głosu zapisał się p. prof. Bączyński. Poprosimy więc p. prof. Bączyńskiego.

PROF. BĄCZYŃSKI

pławiąc się w obłudzie i kwicząc z zadowolenia systemem bezszmerowym

Proszę państwa! Wysłuchaliśmy z podziwem światłych i przenikliwych uwag naszego znakomitego przedmówcy. Śmiało można powiedzieć, że nie ma chyba na tej sali słuchacza, który by nie został wstrząśnięty problematyką, śmiałością sformułowań, gramatyką i stylistyką znakomitego badacza. Ale — zważywszy choćby na to, że nasz znakomity przedmówca jest nieobecny, gdyż — powodowany tragiczną chorobą żołądka — w tej chwili opuścił tę salę i już prawdopodobnie nie wróci, a również biorąc pod uwagę znane, a tak bolesne okoliczności w życiu naszego znakomitego przedmówcy, musimy niestety przyjść do wniosku, że nasz znakomity przedmówca stanowi właściwie rzadki, aczkolwiek często spotykamy w naszym mieście, okaż kompletnego idioty.

Oklaski.

Kurtyna

26 X 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

po raz pierwszy w Polsce

ZIELONĄ GĘŚ

(osobiście)

w roli decydującej

w wielkim spektaklu politycznym

pt.

Coctail-party w Waszyngtonie

SENATOR GOOD MORNING

Nudno, co?

SENATOR ICE-CREAM

Rzeczywiście.

SENATOR O’COCOA

To może zagramy w szach-mach-ciach-ciach?

SENATOR GOOD MORNING

Dobrze. Ja wychodzę. Szach.

Islandia wylatuje w powietrze.

SENATOR ICE-CREAM

Mach.

Sardynia wylatuje jw.

SENATOR O’COCOA

Ciach.

Znowu coś tam wylatuje w powietrze ku zadowoleniu Senatorów śpiewających hymn nr 51 „Bóg jest ostoją naszą”.

SENATOR GOOD MORNING

Teraz mój ruch?

ZIELONA GĘŚ

Nie, teraz mój ruch! Ciach.

Ze świstem wylatują w powietrze Senatorowie.

ZIELONA GĘŚ

zwracając się za pośrednictwem „Przekroju”[144] do pokojowo usposobionych narodów świata

A teraz, moi kochani, będziemy nareszcie mogli pracować spokojnie.

Kurtyna

2 listopada 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Koniec świata

PAN BÓG

Rrrrrr. Ogłaszam koniec świata. Rrrrrr.

Cała kosmiczna kombinacja zaczyna się demontować.

BIUROKRATA

Rrrrrr. Bardzo dobrze. Rrrrrr. Ale gdzie jest w tej sprawie odnośne pismo z okrągłą pieczątką zaopatrzone tamtejszym numerem przeciągniętym przez tutejszy dziennik podawczy?

Okazuje się, że takie pismo było, ale zginęło, wobec czego koniec świata wprawdzie następuje faktycznie, ale formalnie nie ma żadnego znaczenia.

KURTYNA

spada optymistycznie

9 listopada 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś’’

ma zaszczyt przedstawić:

barytona Gżegżółkę

w

Balladzie podwórzowej

o pewnym Dantem

GŻEGŻÓŁKA

śpiewa na melodię „Żyli w pałacu hrabia z hrabiną”[145]

W mieście Florencji mieszkał lebiega[146],

na pewno znasz rzeczy pan te,

ciągle był smutny, coś mu dolega,

zwał się Alighieri Dante[147].

Jeszcze w tych czasach była ciemnota,

nie było uświadomienia,

żadnych subwencji[148], więc on się miotał,

ten Dante, od urodzenia.

Kolega nieraz mówi do niego:

— Napisz coś, nie graj barona...

A Dante na to: — Drogi kolego,

ja nie mam wszak Remingtona[149].

Ale mu w końcu gwiazdka migoce,

rozum mu w głowę przenika:

Boską komedię[150] machnął w trzy noce

i pędzi do „Czytelnika”[151].

Tam przed Borejszą[152] stanął z gitarą,

zapachniał siarką i piżmem...

— Chociaż, powiada, jestem makaron[153],

lecz sięm nie splamił[154] faszyzmem.

Więc mu wydali wszystko w całości,

ma dziś na obiad i kino,

całkiem normalny chodzi po mieście,

można powiedzieć — wypłynął.

A z Beatrycze to w każdy wtorek...

poczynał ostro i dzielnie,

bo święte słowa są Braci Rojek[155]:

Grunt to, panowie, spółdzielnie!

Kurtyna

spada ze spółdzielczym pozdrowieniem

16 listopada 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Rewolucję kulturalną w Wołominie[156]

Utwór poświęcony Jerzemu B. w Warszawie.

AUTOR I

Warto by.

AUTOR II

Trzeba by.

AUTOR III

Ba!

AUTOR IV

Ale jak?

AUTOR V

Czy ja wiem?

AUTOR VI

Mgła.

AUTOR I

W takim razie może razem, do kupy?

AUTOR III

Cóż z tej kupy, jeśli w kupie trupy?

AUTOR I

Rzeczywiście, jest niedobrze, mój Boże.

AUTOR V

Niech więc nam społeczeństwo pomoże.

SPOŁECZEŃSTWO

nagle, paradoksalnie, wspaniałą miotłą wymiata pp. Autorów.

KURTYNA

Pierwszy etap załatwiony.

23 XI 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:.

Trzech wesołych gitarzystów

(historia z fatalnym końcem)

PIERWSZY GITARZYSTA

Brzdęk.

DRUGI GITARZYSTA

Brzdąk.

TRZECI GITARZYSTA

Ja, oczywista,

też brzdęk, brzdąk.

TRZEJ GITARZYŚCI

razem

I tak od bramy do bramy

chodzimy i ludziom gramy,

więc lubią nas ludziska:

i katolik, i marksista:

za te piosenki,

za ten maleńki

BING BONG BONG.

CZYTELNICY „PRZEKROJU”

A co robicie z pieniędzmi?

GITARZYŚCI

Pieniądze zarobione

puszczamy „Pod Kalesonem” —

i świetnie, i chwała Bogu,

że nie mamy gorszych nałogów,

bo są nałogi, panowie,

że włosy stają na głowie,

już lepiej do baru,

a potem z gitarą

BING BONG BONG.

I tak od bramy do bramy

chodzimy i ludziom gramy,

frontem do ludzi, kropelka wódzi

i brzdęk, i brzdąk, i brzdąk.

PROF. BĄCZYŃSKI

Znany angelolog[157] pojawia się zaspany i podchwytuje z zachwytem.

Pieniądze zarobione

puszczamy„Pod Kalesonem”

i brzdęk...

CIOTKA ZNANEGO ANGELOLOGA

Ja ci dam, łajdaku!

brzdęk. Bije go.

Kurtyna

zapada szybko, żeby nie narażać PT. Publiczności na widok scen o charakterze dantejsko-karczemnym.

7 XII 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

z nieopisanym wzruszeniem

niesłychane widowisko gwiazdkowe

w 2-ch odsłonach

z udziałem tańczącego i śpiewającego

AUTORA

pod rewelacyjnym tytułem

Witaj, Gwiazdko!

1. Pomysł tytułu: ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

2. Kierownik szatni: A. DZIMICZ

3. Wentylacja: PIES FAFIK

4. Bufor: PROF. BĄCZYŃSKI

5. Obsługa kurtyny: H. KOCIUBIŃSKA

6. Przy sznurku: DYR. POTWORNY

7. Dzwonki: DR H. MATEUSZCZYK

8. Scenariusz: PIEKIELNY PIOTRUŚ

9. Ew. dialogi: WACŁAW CHĘDOGI

10. Muzyka: MOZARTOWSKI i OSIOŁEK PORFIRION

11. Problematyka: DZIWANOWICZ

12. Dynamika: HENIO OPPEL

13. Umywalnie: DR MED. TARAS BĄBA

Uwaga! Uwaga!

Ogólna transmogryfikacja[158] przestrzeni scenicznej oraz pulweryzacja[159] widowni za pomocą naszych patentowanych pulweryzatorów pod osobistym sprężystym kierownictwem Władysława Stachowicza[160].

ODSŁONA PIERWSZA

OJCIEC „ZIELONEJ GĘSI”

śpiewa i tańczy

Proszę państwa...

Oklaski.

TENŻE

Już Pułaski[161]...

Oklaski.

TENŻE

Promień Gwiazdki...

Oklaski.

TENŻE

Strumień łaski...

Oklaski.

TENŻE

przyglądając się spodniom pewnego obywatela w pierwszym rzędzie

Spodnie w paski...

Oklaski, nie! proszę państwa, tu zrywa się cały huragan oklasków, i to tak silny, że Teatrzyk „Zielona Gęś” przewraca się do góry nogami, razem ze swoją problematyką i bufetem.

Odsłona druga

Siłą rzeczy pod gołym niebem. Na pierwszym planie widzimy Choinkę, przed którą na czele Królów, Pasterzy i Aniołów klęczy niżej podpisany z czerwonym nosem nad wąsikami i Zieloną Gęsią pod pachą. Prószy śnieg.

NIŻEJ PODPISANY

bijąc pokłony

NIE MAM PIENIĘDZY NI REALNOŚCI,

LECZ TO, CO MAM, TO WEŹ,

TEN PODARUNEK PRAWDZIWEJ MIŁOŚCI,

MOJĄ NIEREALNĄ GĘŚ.

Śnieg

zamiast kurtyny.

21 XII 1947

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Salut noworoczny

Osoby:

1. CAŁY ZESPÓŁ „ZIELONEJ GĘSI”

Czas: 1948

Miejsce: Polska.

PROF. BĄCZYŃSKI

do Zespołu

Kochani przyjaciele! Oto nadszedł pracowity rok 1948. Tradycyjnym zwyczajem musimy go uczcić salutem armatnym, czyli dwudziestoma i jednym wystrzałem z armaty.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Gdzie jest armata?

PROF. BĄCZYŃSKI

Niestety, Ministerstwo Kultury i Sztuki w ostatniej chwili odmówiło nam armaty, wychodząc z założenia, że nasz teatr w ogóle nie ma sensu. Co robić?

HERMENEGILDA

Ja się poświęcę.

poświęca się.

PROF. BĄCZYŃSKI

O ty, niezastąpiona!

dorabia Hermenegildzie lufę i kółka i zbliża się do Hermenegildy z zapalonym lontem

GŻEGŻÓŁKA

Ognia!

HERMENEGILDA

nie strzela.

GŻEGŻÓŁKA

Powtarzam. Ognia!

HERMENEGILDA

zwracając się lufą w stronę wrogów „Zielonej Gęsi”, a na kołach radośnie odjeżdżając w przyszłość

Nie będę strzelać. Jak na złość.

Na przekór całemu światu.

Jest tylko praca. Było dość

frazesów i wiwatów.

Jest tylko praca. Mózg i mięśnie.

I mózg, i mięśnie ma lud.

Oto jest salut „Zielonej Gęsi”,

nasz noworoczny salut.

Kurtyna

1 I 1948

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury.

Wspieraj Wolne Lektury

Jeśli tak jak my wierzysz, że to, co robimy, jest ważne i potrzebne — wesprzyj naszą zbiórkę!

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Nieznany rękopis St. Wyspiańskiego

POSEJDON

Kiedyś byłem ścichapęk[162],

Kiedyś miałem dwoje szczęk,

Gdym cię po raz piersy[163] ujzoł,

Dziś me został tylko trójząb,

Śtucne zęby, śtucny świat,

Lecz tyś moja, tyś mój kwiat.

wychodzi z trumny

MOJA

Czym ja twoja, czy nie twoja,

Nie mam ja z tobom spokoja.

wchodzi do trumny

GŻEGŻÓŁKA

wychodzi z trumny

O co chodzi, nie wiem sam,

Ale sercem, Polską gram.

Muchy brzęczą. W niebie grzmi.

Słońce świeci. Pada dżdż.

CHÓR

skacząc przez trumnę

Trza sposobić smolnych wiech[164].

Trza toporem prać po łbiech.

WIECH

Każdą wzmiankę człek ocenia.

B. dziękuję. G. jak Gienia.

Kurtyna

PUBLICZNOŚĆ

patriotycznie zamyślona, z dostojeństwem a boleśnie rozchodzi się do domów

11 stycznia 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

dwie nadzwyczajne jednoaktówki

nagrodzone złotymi medalami Grand Prix

na konkursie dramatycznym

miesięcznika „Lampa”

I

Nagły koniec p. Twardowskiej

Scena: Dansing-bar „Rzym”.

A. MICKIEWICZ

Jedzą, piją, lulki palą,

Tańce, hulanka, swawola,

Ledwo karczmy nie rozwala,

Hi-hi! Ha-ha! Hejże! Hola![165]

KOMISJA SPECJALNA

Dobry wieczór!

zamyka całe towarzystwo do ciupy[166]

A. MICKIEWICZ

Młodości, podaj mi skrzydła![167]

MŁODOŚĆ

podaje skrzydła, na których A. Mickiewicz przezornie odlatuje sprzed nosa zdumionej Komisji

Kurtyna

18 stycznia 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

Nie igra się z publicznością

Scena: Sala Cytrynowa w pałacu hrabiny Ciborowskiej.

KSIĄŻĘ BAZYLI

do hrabiny

Pozwól, hrabino, że w dniu Twego Patrona złożę w upominku u Twoich stóp te dwadzieścia pięć żarówek...

JEDEN Z WIDZÓW

do swojej żony

Mamo, słyszysz? Żarówki!

wskakuje na scenę, z rąk znakomitej aktorki wyrywa pudełko z żarówkami i ucieka z łupem do domu

KSIĄŻĘ BAZYLI

filozoficznie

L’art et la vie. Sztuka i życie.

Kurtyna

18 stycznia 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Pomysł Zeusa

Osoby:

1. ZEUS

2. LEDA

3. i CAŁY ZESPÓŁ NAJMNIEJSZEGO TEATRU ŚWIATA

ZEUS

Powiedz mi, piękna Ledo, dlaczego jesteś niewrażliwa na moje zaloty?

LEDA

Dlatego, że jesteś szkaradnym staruchem.

ZEUS

Poczekaj!

przemienia się w złoty deszcz

Prawda, jak pięknie szumię?

LEDA

Lipa. Banał i zgaga. Bajki o złotym deszczu przewałkowały już wszystkie podręczniki mitologii.

ZEUS

speszony

Rzeczywiście. Ale zaraz, może coś z bykiem?

przemienia się w byka.

LEDA

O, biedny Zeusie — i ten numer jest ograny. Przecież pod postacią byka uwodziłeś Europę.

ZEUS

Istotnie.

płacze.

LEDA

do Publiczności

Żal mi tego pana. Zupełny zanik inwencji.

do Zeusa

No, Zeusku, do góry uszy! Spróbuj jeszcze czegoś. W życiu trzeba próbować.

ZEUS

próbuje przemienić się w orła

O!

LEDA

Do bani. Mit z orłem jest mitem z taką brodą!

ZEUS

Eureka! Mam! Wymyśliłem! Będziesz moją!

przemienia się w Zieloną Gęś.

LEDA

No, nareszcie! Pójdź w moje objęcia! Och!

znosi jajko, z którego zamiast Heleny i Kastora z Polluksem wykluwają się: Hermenegilda Kociubińska, Alojzy Gżegżółka, Pies Fafik, Osiołek Porfirion, Piekielny Piotruś i na końcu prof. Bączyński

PROF. BĄCZYŃSKI

I to jest właśnie, proszę państwa, geneza Teatrzyku „Zielona Gęś”, NAJMNIEJSZEGO — TEATRU — ŚWIATA — PREMIERA — CO — NIEDZIELA.

Kurtyna

25 stycznia 1948

Teatrzyk„Zielona Gęś’’

ma zaszczyt przedstawić

Destrukcyjny wpływ kobiet

czyli

I tak być mogło

Osoby dramatu:

1. KRÓL JAN SOBIESKI[168],

2. KRÓLOWA MARYSIEŃKA[169],

3. KANCLERZ GŻEGŻÓŁKA,

4. DWORZANIN I,

5. DWORZANIN II,

6. DWORZANIN III

Miejsce: Pałac królewski w Wilanowie.

Czas: Rok 1684.

SOBIESKI & MARYSIEŃKA

Toną w miłosnym pitigrilli[170], że użyjemy terminologii naszego znakomitego kolegi prof. Wiecha[171].

DWORZANIN I

Królu, donieśli Włosi,

że się na coś zanosi.

Przeprasza i wychodzi.

DWORZANIN II

Zanosi się wyraźnie.

SOBIESKI

tonąc jak wyżej, do Dworzanina II

Precz z moich oczu, błaźnie!

DWORZANIN III

Melduje.

Ze sułtanem i świtą

Turcy na Wiedeń idą! [172]

SOBIESKI

Odprawia Dworzanina; do Marysieńki:

Świecisz dla mnie jak gwiazd siedem,

Marysieńko, cudo moje.

Cóż mi Turcy, cóż mi Wiedeń,

ja o ciebie tylko stoję.

Stoi tylko o Marysieńkę.

KANCLERZ GŻEGŻÓŁKA

zupełnie zadyszany

Ach, królu, straszna gaffa:

Wiedeń zajął Mustaffa[173].

SOBIESKI

Daje znaki, że stracił kompletnie kontakt z rzeczywistością.

Tymczasem:

Turcy zalewają Europę, powstają piekarnie tureckie, kawa po turecku[174] i marsze tureckie[175]. Jednocześnie pojawiają się masowo na golasa tak zwani święci tureccy, wobec czego

KURTYNA

dyskretnie zapada.

1 lutego 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

boską komedię wierszem

w jednym akcie, trzech odsłonach,

z muzyką Fryderyka Chopina

pt.

Gdyby Adam był Polakiem

Występują:

1. PRAOJCIEC ADAM

2. EWA

3. WĄŻ (aktor w masce węża)

4. OSIOŁEK PORFIRION (aktor w masce osła)

5. PIES FAFIK

6. GŁOŚNIK

7. SUFLER

8. FORTEPIAN

9. DZWONY

10. MOTYKA

11. SŁOŃCE

12. i TYSIĄCE INNYCH ELEMENTÓW

Odsłona I

Pies Fafik i Osiołek Porfirion przed kurtyną. Nad sceną wisi Głośnik.

OSIOŁEK PORFIRION

Włosy stają na głowie.

PIES FAFIK

Straszne rzeczy, panowie.

OSIOŁEK PORFIRION

Często straszna obawa.

PIES FAFIK

Że na nic cała sprawa.

OSIOŁEK PORFIRION

Po prostu rozpacz sama

PIES FAFIK:

Przy stworzeniu Adama

OSIOŁEK PORFIRION

Wciąż trudności olbrzymie.

PIES FAFIK

Olbrzymi eksperyment.

OSIOŁEK PORFIRION

Raz prawie się udało.

PIES FAFIK

Już miał duszę i ciało.

OSIOŁEK PORFIRION

Lecz nijak się, w tym bieda,

PIES FAFIK

skoordynować nie dał.

OSIOŁEK PORFIRION

Cierpiał bez żadnej racji

PIES FAFIK

na brak koordynacji.

OSIOŁEK PORFIRION

Serce mu wlazło w głowę,

PIES FAFIK

a głowa wlazła w nogi,

OSIOŁEK PORFIRION

a gdy szedł dokądkolwiek,

PIES FAFIK

zawsze stanął w pół drogi.

OSIOŁEK PORFIRION

I z powrotem.

PIES FAFIK

I na krzyż.

OSIOŁEK PORFIRION

Głowa w jedną.

PIES FAFIK

On w drugą.

OSIOŁEK PORFIRION

Lewe oko tam patrzy.

PIES FAFIK

Prawe gdzie indziej mruga.

OSIOŁEK PORFIRION

Tu nerki.

PIES FAFIK

Tam śledziona.

OSIOŁEK PORFIRION

Po prostu Gęś Zielona.

PIES FAFIK

Obraz rozsadzał ramę.

OSIOŁEK PORFIRION

Cóż, polski temperament.

PIES FAFIK

Szaleństwo, proszę pani.

OSIOŁEK PORFIRION

Niesłychany organizm.

PIES FAFIK

Lecz, drodzy, nie martwcie się.

OSIOŁEK PORFIRION

Znowu się ciasto miesi.

PIES FAFIK

Adama z nową głową

OSIOŁEK PORFIRION

przerabiają na nowo.

PIES FAFIK

Znów będzie przerobiony

OSIOŁEK PORFIRION

Gotów po małej przerwie

PIES FAFIK

Znowu uderzą dzwony

Dzwony biją uroczyście.

OSIOŁEK PORFIRION

Znów się głośnik odezwie.

SUFLER

Uff! Gotów Adam wreszcie.

GŁOŚNIK

Uff! Gotów Adam wreszcie.

SUFLER

Zmęczyłem się szalenie.

GŁOŚNIK

Zmęczyłem się szalenie.

SUFLER

Z kulisy[176] go wynieście.

GŁOŚNIK

Z kulisy go wynieście.

SUFLER

I ustawcie na scenie.

GŁOŚNIK

I ustawcie na scenie.

Osiołek Porfirion i Pies Fafik kłaniają się i odchodzą.

Odsłona II

Pies Fafik i Osiołek Porfirion wnoszą na scenę Adama na noszach, przekładają go na jeden z dwóch rozłożonych leżaków i oddalają się z grzecznym ukłonem. Scena przedstawia raj. Drzewo Wiadomości Dobrego i Złego z tradycyjnym jabłkiem. Na linii horyzontu słońce z promieniami. O słońce jest oparta motyka. Z prawej strony sceny fortepian, rozłożone nuty, ogromny tytuł: „Chopin Morceaux” . O fortepian oparty transparent na kiju. Napis na transparencie niewidoczny dla Publiczności. Adam: łysy, czarne, horyzontalne wąsy, kostium kąpielowy, ostrogi, teczka.

ADAM

rozwalony na leżaku, wyciąga z teczki „Przekrój”[177], czyta

„,Teatrzyk »Zielona Gęś« ma zaszczyt przedstawić nieznany rękopis Wyspiańskiego...’’

Wreszcie coś nieznanego!

Wszystko jest takie znane.

czyta, pęka ze śmiechu

Świetne. Ja wobec tego

na cześć „Gęsi” powstanę.

podrywa się, stuka ostrogami, całuje „Przekrój” w Zieloną Gęś, ziewa; do widzów, ad spectatores[178]

I proszę, by w tej sali

wszyscy również powstali,

powstali i uczcili

Ildefońsa w tej chwili!

z furią

Wara wypinać tyłek

na autorski wysiłek!

rozczarowany

Co? Nikt nie wstaje? Świństwo.

Szkoda. Bardzo mi przykro.

z powrotem wyciąga się na leżaku

GŁOŚNIK

Adamie! Hej, Adamie!

ADAM

Słucham, wielmożny panie.

GŁOŚNIK

Tylko, proszę, się nie broń.

Teraz ci wyjmę żebro.

ADAM

Co? Żebro? Nie pojmuję.

Dlaczego żebro właśnie?

GŁOŚNIK

Chłopcze, nie wpadaj w furię,

tylko słuchaj uważnie.

ADAM

na stronie

Znowu los we mnie godzi.

do Głośnika

Więc proszę: o co chodzi?

GŁOŚNIK

Z żebra stworzęć[179] niewiastę,

twojego życia gwiazdę.

Nie pomogą wykręty,

żebro będzie wyjęte.

ADAM

Moje? Niedoczekanie!

GŁOŚNIK

Właśnie twoje, Adamie.

ADAM

patetyczno-historyczna gestykulacja

Jakem praojciec Adam,

historyczny ślub składam

wobec Was i Historii

i Tromtadratatorii,

i Azji, i Australii,

i Walii, i Kornwalii,

Nemezis i Temidy,

i tragedii Florydy.

i dziejowych regałów,

i spiżu piedestałów,

dzieci i pań, i panów,

i gest

niniejszego fortepianu:

klnę się na Olka Fredrę,

na Cecorę i Wiedeń,

na Arkę, na wieżę Babel,

na Warszawę i Wawel,

na wszystkie dzwony Rzymu,

na „Neminem captivabimus[180]’’,

na proporczyki i lance,

na „Ballady i romance’’,

na serce-sercu-serca,

na „Walce’’ i na „Scherza’’,

na Asnyka i Kopernika

i wszystko, co z tego wynika,

na Don Kichota z Pinokiem

i na całą angelologię,

na Słońce, Księżyc i Chmury,

i na Ministerstwo Kultury,

na Padwę i Kaliopę.

To wystarczy. Dwukropek:

ZA ŻADNE GÓRY SREBRA

NIE DAM SE WYJĄĆ ŻEBRA.

schodzi na proscenium i rozmawia z Publicznością spacerując po proscenium

ADAM

Czy to ja jestem żebrak,

żeby chodzić bez żebra?

zamyśla się, układa nowy slogan

Nawet zwyczajna zebra

nie oddałaby żebra!

zamyśla się, układa nowy slogan

Szlag trafia, trzęsie febra,

ja miałbym stracić żebra?

jak wyżej

O, mnie pomysłów nie brak,

Żeby nie oddać żebra!

natęża się, kombinuje. Do Widowni, ze smutkiem

Niestety, proszę panów,

nie mam więcej sloganów.

wraca na leżak. Pauza

GŁOŚNIK

Adamie, ja cię złamię!

Oddaj żebro, Adamie.

ADAM

zrywa się z leżaka, porywa spod fortepianu transparent, na którym jest napisane:

„ Nie!

Nie damy ani jednego żebra!

Nie!”

i maszeruje, i demonstruje samotnie z transparentem

GŁOŚNIK

Daremne żale, próżny trud[181],

bezsilne przedsięwzięcia,

zbytecznych żeber żaden cud

nie zbawi od wyjęcia.

ADAM

podskakuje do fortepianu i przegrywa na stojąco i na smutno kilkanaście taktów z najsmutniejszego utworu Chopina pt. „Smutek – Tristesse’’ (Etiuda E-dur, opus 10 nr 3), po czym odbiega od fortepianu, chwyta motykę i wali motyką w słońce. Ciemność.

Krzyk

Odsłona III

Po pewnym czasie.

Adam i świeżo upieczona Ewa. Dekoracja ta sama, tylko że motyki przy słońcu już nie ma, widać natomiast w pobliżu dzwonek elektryczny. Adam w kostiumie kąpielowym innego kroju i koloru, bez ostróg, wąsy ogolone, sportowe skarpetki. Ewa (bardzo piękna!) również w kąpielowym kostiumie. Oboje wyciągnięci na leżakach. Adam z „Przekrojem’’, Ewa z „Modą i Życiem Praktycznym’’. Co chwila zamieniają się pismami bądź wyrywają je sobie z rąk, bądź popadają w stan zaczytania. Adam nb. ma zabandażowany brzuch.

Pauza.

ADAM

wściekły, trzyma się za brzuch

Był wąż?

EWA

Był. To jest hrabia.

ADAM

A namawiał?

EWA

Namawiał.

ADAM

Przysięgam na to słońce,

ja tego węża skończę.

EWA

Bravo, śliczności moje,

skończymy go we dwoje.

ADAM i EWA

biorą się za ręce, taniec i śpiew, razem

Hop-dziś-dziś! Dobra nasza!

Wykańczać, ach, wykańczać!

Nie chcemy węża i my

zaraz go wykończymy.

WĄŻ

wchodzi z lewej strony

Good evening, mister Adam[182],

Ścielę się, do stóp padam.

ADAM

Cóż to za nowa heca?

WĄŻ

pokazując Jabłko na Drzewie

Śliczne jabłko polecam.

ADAM

A ja, wężyku kręty,

poproszę pana o dokumenty.

WĄŻ

syczy, wyjmuje ogromny pakiet z dolarami i namawia

EWA

do Węża

Czy guza szuka pan tu?

do Adama

Adamie, bez awantur.

ADAM

groźnie

Ewo, ty nie ucz męża,

idź kapuśniak gotować!

całuje rączki Ewy; z udaną uprzejmością do Węża

Albowiem tego węża

chcę wylegitymować.

do Węża

Poproszę o papiery.

WĄŻ

bezczelnie

A ja pańskie w tym względzie.

ADAM

Nie, do jasnej cholery,

wąż mną rządzić nie będzie.

Czy pan wie, z kim pan gada?

staje na palcach

WĄŻ

staje na palcach

A pan wie, mówi z kim pan?

Jestem wąż.

ADAM

A ja Adam.

WĄŻ

Ja cię czniam.

ADAM

Ja cię bimbam.

Dokumenty!

WĄŻ

Dowody!

ADAM

Dowody!

WĄŻ

Dokumenty!

EWA

Adamie, dość tej zwady,

skończmy z wężem przeklętym.

zrywa Jabłko z Drzewa i razem z Adamem zmusza Węża do przełknięcia fatalnego Jabłka

WĄŻ

po przełknięciu fatalnego Jabłka

Żołądek mi rozpiera

to jabłko, czyniąc rany.

Przeklęty Polak. Teraz

jam na wieki przegrany.

umiera śmiercią węża

ADAM

naciska dzwonek elektryczny

OSIOŁEK PORFIRION i PIES FAFIK

natychmiast wchodzą z noszami na scenę, pakują Węża na nosze i zabierają się do wyniesienia

EWA

zatrzymuje na chwilę niosących, załamuje rączki i pochyla się nad zwłokami z babskim współczuciem

O, substancjo nieżywa,

już się nie ozwiesz do mnie!

ADAM

do Publiczności, zwycięsko-męsko, z gestem w stronę noszów

Oto, co się nazywa,

los kształtować świadomie!

daje monarszy znak Psu Fafikowi i Osiołkowi Porfirionowi, żeby czym prędzej zabrali Węża

PIES FAFIK i OSIOŁEK PORFIRION

odchodzą z noszami

PIES FAFIK

przygaduje niesionemu Wężowi

Ach ty, wężu spod drzewka!

Ach, zyg-zyg-zyg-marchewka!

kłania się grzecznie Publiczności i wraz z Osiołkiem Porfirionem znika w kulisie

EWA

pieści rączką łeb Adama, zapatrzona w głąb kulisy, dokąd wyniesiono Węża. Pauza; po pauzie, nagle i szybko jak trajkotka, to, co się nazywa odbębniać

Adamie, dziecię miłe,

mężu i bohaterze,

ty dzisiaj zasłużyłeś

na moją miłość szczerze.

rzuca się Adamowi na szyję

ADAM

klęka, całuje rączki, jest niewątpliwie wzruszony, ale mimo niewątpliwego wzruszenia trzyma się jakoś i świadomie kształtuje los

FORTEPIAN

gra samoczynnie „Poloneza triumfalnego’’ (A-dur, w opracowaniu Mikulego), potem dzwony, dzwonki elektryczne, iluminacje, ekshumacje, poczta francuska, psalmy amerykańskie, beczki śmiechu, pochody z bębnem, artykuły wstępne, wyścigi cyklistów, bieg w workach, taniec niedźwiedzi, iluzja z pająkiem, kwiaty z 1001 nocy, film na chmurach, pt. „Miłość zwycięża’’, parada psychiatrów, lajkonik, fikcyjny pogrzeb Hermenegildy Kociubińskiej, popularne wykłady z dziedziny meteorologii, szkoły krytyków, walki z przerostami, teleskop („każdy może ujrzeć księżyc za jedne 20 zł”), przelotny deszcz, mechaniczne wniebowstąpienie Jerzego Zawieyskiego, lampa Aladyna, zniknięcie klatki z kanarkami, nożyce demona, koncepcje, konfetti i akademie. Podczas jednej z akademii

Kurtyna

spada przez pomyłkę

8 lutego 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś’’

ma zaszczyt przedstawić

film oświatowy

pod szyderczo-ostrzegawczym tytułem:

Hej, użyjmy, póki czas,

bo za sto lat nie będzie nas

Uwaga: W roli Lekkomyślnego Młodzieńca polski „Szary Lord”

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA!

Osoby:

1. LEKKOMYŚLNY MŁODZIENIEC

2. ŁAKOMSTWO (postać alegoryczna)

3. i NIECZYSTOŚĆ (postać alegoryczna)

LEKKOMYŚLNY MŁODZIENIEC

ryczy

Hej, użyjmy, póki czas,

bo za sto lat nie będzie nas.

używa oraz z ołówkiem w ręku oblicza, że za sto lat nie będzie go

ŁAKOMSTWO

ze słojem korniszonów w occie

Czyżbyś już się wyprztykał?

Czemuś tak zgaszony?

Bardzo proszę: natychmiast

zjedz te korniszony.

LEKKOMYŚLNY MŁODZIENIEC

zjada natychmiast słój korniszonów i natychmiast dostaje skrętu kiszek

Napis na ekranie:

I NADSZEDŁ FATALNY WTOREK. ZNOWU KORNISZONY. SKUTKI NIE DAŁY DŁUGO NA SIEBIE CZEKAĆ...

LEKKOMYŚLNY MŁODZIENIEC

Furda[183] skręt kiszek,

kiedy szatan z nami.

Niech żyje świat

do góry nogami.

Hej, kurdesz[184], kurdesz

nad kurdeszami.

nastawia gramofon i pogrąża się w życie zmysłowe

NIECZYSTOŚĆ

szeptem

Najgorzej, gdy przed sobą

człek swe chęci tai,

więc oglądnij rysunki

Berezowskiej Mai[185].

LEKKOMYŚLNY MŁODZIENIEC

ogląda w „Szpilkach” dwuznaczne rysunki, dostaje wypieków, pokrzywki, egzemy i umiera w konwulsjach, opuszczony przez wszystkich

Napis na ekranie:

I NADESZŁA FATALNA ŚRODA, LEKKOMYŚLNY MŁODZIENIEC WYKOŃCZYŁ SIĘ NA MIEJSCU...

Muzyka: „W mogile ciemnej...”

THE END

Reklama na ekranie:

PO PRZEDSTAWIENIU NA ZNAKOMITE FLACZKI Z PAPRYKĄ PROSIMY „POD KRZYWEGO ROBERTA”. TANCERKI. EFEKTY ŚWIETLNE. DYSKRECJA.

15 lutego 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Komunikatywnego młodzieńca

czyli

Nie wszystko, co zrozumiałe, to dobre

Występują:

1. CHÓR

2. ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

3. KOMUNIKATYWNY MŁODZIENIEC

Scena: W samolocie Katowice—Szczecin.

CHÓR

śpiewa na dachu samolotu

Niezrozumiałstwo i niekomunikatywność w poezji i w monologach towarzyskich to hańba i ohyda. Ale nie mniejsza hańba i ohyda to nadmiar zrozumiałstwa i komunikatywności w poezji i w monologach towarzyskich.

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

chrapie, śnią mu się różowe słonie

KOMUNIKATYWNY MŁODZIENIEC

Samolot to genialny wynalazek, co?

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

przez sen

Nie.

KOMUNIKATYWNY MŁODZIENIEC

Niech pan spojrzy, jakie wspaniałe słońce – co? i te chmury – co? i ten krajobraz pod nami – co?

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

przez sen

Co?

KOMUNIKATYWNY MŁODZIENIEC

Czy pan lubi pomidory? Czy pan czytał książkę O chorobach cywilizacji? Moja mama miała psa...

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

A...

SAMOLOT

podskakuje

KOMUNIKATYWNY MŁODZIENIEC

Zdaje się, że na dachu tego samolotu ktoś śpiewa. I tak jakby coś trzasło.

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

budząc się

Rzeczywiście trzasło. U pana w głowie.

fachowym, energicznym ruchem wyciąga przez lewe ucho z głowy Komunikatywnego Młodzieńca pięć królików nad wyraz prostolinijnych, zrozumiałych i komunikatywnych

Kurtyna

22 lutego 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

(Najmniejszy Teatr Świata)

ma zaszczyt przedstawić

Noc hawajską

Pierwszy raz w Milanówku!

Oryginalne kostiumy. Confetti. Bigos.

Znakomity Franciszek Pudełko-Jazz.

W roli księżyca młody astronom:

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

Scena w momencie najwyższego napięcia zabawy, zmysłów i zdrożnych pragnień: lampiony chwieją się. Confetti szeleszczą. Bigos odchodzi. Franciszek Pudełko chwieje się również, ale, nie zaniedbując swoich obowiązków, śpiewa przez trąbę z towarzyszeniem orkiestry.

Melodia: „Pije Kuba do Jakuba[186]”.

Noc hawajska,

ta noc rajska,

ta noc niesłychana,

ta noc śliczna,

egzotyczna,

do samego rana.

A sala podchwytuje:

A kto nie wypije,

tego we dwa kije,

łupu-cupu po kożuchu itd.

Nagle robi się krwawa awantura, bo okazuje się, że w bufecie zabrakło bigosu. Ale cóż to może obchodzić zakochane pary!

SIKAWKOWY

w helmie, z toporem

Panna Mania ma śliczne oczy,

po prostu jak gwiazdy dwie.

PANNA MANIA

przebrana za anioła

A pan Tomasz jest też uroczy

i tak mocno kocha mnie.

RAZEM

śpiew

Płyńmy, ach! płyńmy w świat rajski,

zasnuci złocistą mgłą.

Świeci nam księżyc hawajski,

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

świeci umieszczony pod sufitem

PANNA MANIA i SIKAWEK

razem, ciąg dalszy

hawajskie lampiony drżą.

PANNA MANIA

Kochał się nawet Marceli,

wielki Marceli Proust[187].

SIKAWEK

robiąc przejrzystą aluzję do kostiumu panny Mani

Kochają się nawet anieli.

RAZEM

Więc zbliżmy usta do ust.

USTA

wobec tego zbliżają się

GŻEGŻÓŁKA

wstydliwie chowa się za chmurkę

Kurtyna

A n o n s ! W następnym numerze prapremiera opery z muzyką Bedřicha Smetany[188] pt. „Przydybanie babci w lasku”.

29 lutego 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

operę

pt.

Przydybanie babci w lasku

Akt I

CHÓR

Przydybali, przydybali

babcię w lasku...

dalszy ciąg mruczando-murmurando.

Akt II

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Na Jowisza, babcia dzisiaj jest znowu niespokojna. Wiosna za pasem. Życie zaczyna się po osiemdziesiątce. O, życie! O, hormony!!

po pauzie

Wszelako wiem, co uczynię. Iżby uchronić naszą drogą babcię od kompromitacji, zaopatrzę Chór w sól i piasek.

zaopatruje Chór w sól i piasek

CHÓR

Przydybali, przydybali

babcię w lasku...

Nasypali...

d. c. murmurando-mruczando.

Akt III

BABCIA

Zamilczcie, Muzy, o tym, co tu się za pięć minut stanie. Albowiem, skryta w słodkim mroku powyższego lasku, oczekuję z utęsknieniem prof. Bączyńskiego. Ale otóż i on. Witaj, angelologu[189]!

PROF. BĄCZYŃSKI

Serwus, maleńka, rozkoszny mrówkojadzie mój.

PIASEK

nagle zaczyna trzeszczeć, a sól działać.

BABCIA

przenosi się do wieczności.

PROF. BĄCZYŃSKI

w zmowie z Piekielnym Piotrusiem, cynicznie dyryguje Chórem

CHÓR

Przydybali, przydybali

babcię w lasku...

Nasypali babci piasku.

Babci soli nasypali.

Babcię w lasku przy-dy-bali!

Kurtyna

7 marca 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

rekordowo niezrozumiały spektakl

pt.

Precz z sentymentalnym romantyzmem!

Występują:

1. HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

2. PROF. BĄCZYŃSKI

3. PIEKIELNY PIOTRUŚ

4. i KARAKULIAMBRO

KARAKULIAMBRO

Dostojewski powiedział, że czasem należy dokądś pójść. Może bym poszedł do Kociubińskiej Hermenegildy? Ale cóż, noc choć oko wykol,

wykłuwa zalanemu przechodniowi oko

a wiatr przewraca mnie.

przewraca się i mówi z pozycji leżącej

Hermenegildo, pragnę cię. Natomiast, na Jowisza, cóż stwierdzam. Oto stwierdzam, że leżę przed domem Hermenegildy. Hermenegildo!

HERMENEGILDA

ukazuje się w okienku w charakterze „panienki z okienka”

To ty, Karakuliambro? Niestety, zejść do ciebie nie mogę, bo muszę być smutna i marząca.

KARAKULIAMBRO

basem

To fatalne. Bo ja również nie mogę pójść do ciebie, bo przewrócił mnie upojny wiosenny wiatr i leżę na jezdni. Możemy więc tylko tęsknić.

tęsknią.

PROF. BĄCZYŃSKI

sfruwając z siódmego nieba w towarzystwie osiemdziesięciu wsięcy aniołów

Ja tu zaraz zrobię porządek w tych romantycznych trudnościach!

bierze za kołnierz ob. Karakuliambro i stawia go na nogi, łechce Hermenegildę, która zaczyna się śmiać, młodzi padają sobie w objęcia, w ten sposób przyczyniając się do dynamiki przyrostu ludności.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

z proscenium:

W każdej trosce wobec tego

Idź zawsze do Bączyńskiego,

Bo Bączyński życie zna,

Kraków, Krupnicza 22.

Kurtyna

Od Dyrekcji:

Prosimy o niezatrzymywanie się w szatni, czyli o nieuwodzenie szatniarek.

A. Gżegżółka

14 marca 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Metamorfozę biskupa Krasickiego

Czas: Wiosenne południe.

Miejsce: Miasto opisane w „Monachomachii”.

IGNACY KRASICKI

przy otwartym oknie, ogląda przedruk swojej nieśmiertelnej „Monachomachii” na ostatniej kolumnie „Po prostu[190]”, studenckiego czasopisma społeczno–literackiego; do Sekretarki

Forsa za przedruk na zasadzie fiksu,

Niech pani zaraz dzwoni do ZAIKSU[191].

SEKRETARKA

dzwoni

SKOWRONKI

też

KRASICKI

czyta swój tekst w „Po prostu”

„...Były trzy karczmy, bram cztery ułomki,

Klasztorów dziewięć i gdzieniegdzie domki”.[192]

wygląda przez okno

Nie! Nie! Niemożliwe! W tej Polsce się widać coś zmieniło, to chyba jest zielona gęś, gdyż, na Jowisza, jestem zupełnie rąbnięty i sksiężycowany. Albowiem cóż widzę? Bramy wyreparowane, domki rosną jak grzybki, były trzy karczmy, są cztery szkoły, brawo, Sztachelski[193]; co do klasztorów...

wstępuje do partii

PRASA EMIGRACYJNA i RODZIMA REAKCJA

syk

OSIOŁEK PORFIRION

wychodząc z kosza redakcyjnego i zakładając sztuczną szczękę celem usprawnienia dykcji

Co do mnie, lubię gęsi reformackie.

Ta gęś się przyda. Ryms w cześć gęsi plackiem!

w dowód podziwu i uznania dla niniejszego przedstawienia „Zielonej Gęsi” pada plackiem, który nb. zostaje natychmiast zjedzony przez wędrujących za chlebem Anglików i Francuzów

Kurtyna

21 marca 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Zaręczyny prof. Bączyńskiego z Hermenegildą Kociubińską

PROF. BĄCZYŃSKI

w Sali Zaręczynowej swojego Zamku Bliźniąt, przed pulpitem z Angelologią, wpatrzony w Hermenegildę jak sroka w kość

Noc nadciąga. Przeklęci spóźnialscy Polacy!

TELEFON

Tu mówi Hadwaowski. Bączynder złoty, kochany, wybacz, że się chwileczkę spóźnię, najwyżej dwieście lat. Co? Oddaję słuchawkę Szmatławskiemu.

Tu mówi pan Szmatławski. Czy to pan Bączyński? Okiej. Otóż pan Szmatławski, proszę pana, zaznacza osobiście panu Bączyńskiemu, że na te zaręczyny nie przyjdzie, bo te zaręczyny mają chaproszpanarakter podejrzany politycznie, a Szmatławscy ze Szmatławca byli zawsze ap

czkawka

apolityczni niech żyje Anglia. Szmirowicz? Oddaję słuchawkę jemu.

Tu płacze Szmirowicz. Ja też nie przyjdę. Dlaczego? Bo jestem obłąkany. Pikasso jestem. Smuga cienia. Gdzie jestem? W Kolombinie[194]; ja i inni kolombiniści. Alkohole i rewolwery. Co? Makabryczne. Kobiety szaleją.

PROF. BĄCZYŃSKI

kładąc słuchawkę na widełkach

Defaktycznie można oszaleć z tym narodem, czyli spóźnianiem się. Jedyny, na którego możemy co do punktualności liczyć, to musje Frufru, znakomity Francuz, filozof mistyczny.

HERMENEGILDA

ze świecznikiem z osiemnastoma jarzącymi się świecami

Niech żyje Franc

ostatnia sylaba zamazuje się fonetycznie, ponieważ z wielkim hałasem i niemałą szczebiotliwością wchodzi na scenę.

MUSJE FRUFRU

sopranem

Niech żyje Polska.

zjada 18 kilo kiełbasy i umiera.

PROF. BĄCZYŃSKI

Rację miał Władysław Sidorowski z Wałbrzycha, kolombinista, gdy sssssstwierdził, że nasz najmniejszy teatr świata to teatr największego paradoksu. Bo, oto, Prześwietna Publiczności,

wskazując na siebie i Hermenegildę

Miłość,

wskazując z kolei na trupa Musje Frufru

a tu — Śmierć.

KSIĘŻYC

błyska przez chmury jak zaręczynowy pierścionek.

WŁOSY

stają na głowie.

CHÓR GRABARZY

łącząc kult zmarłych z talentem reklamowym; śpiew gregoriański

CIĘŻKIE SĄ CHWILE CZŁEKA OSTATNIE,

GDY SIĘ ZATRUJE SKUMBRIĄ[195] LUB BUŁĄ,

WIĘC W RAZACH GORSZYCH ŻOŁĄDKA ZATCHNIEŃ

STOSUJ PIGUŁKI „Z KAMEDUŁĄ”.

Kurtyna

4 IV 1948

Wolne Lektury nie mają stałego finansowania — działamy dzięki społeczności.

Aby spokojnie działać w 2026 roku, potrzebujemy wsparcia.

Dołącz i pomóż nam utrzymać dostęp do literatury dla wszystkich.

wolnelektury.pl/pomagam/

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

sztukę

z życia nadwiślańskich inteligentów

pt.

Hamlet & kelnerka

Osoby:

1. HAMLET — książę Danii

2. KELNERKA — taka pani

3. HENRYK ŁADOSZ — bez komentarzy

4. i PIEKIELNY PIOTRUŚ — świnia

Miejsce: Oberża „Pod Wyskubanymi Brwiami”

Czas: Nieokreślony.

HAMLET

basem

Co może być?

KELNERKA

Wszystko.

odpina broszkę i zdejmuje buty

HAMLET

sopranem, stanowczo

Nie. Te sprawy odłożymy do wtorku. Pytam, co może być w sensie picia?

KELNERKA

Kawa, herbata

HAMLET

lirycznym tenorem

Wobec tego kawa. Nie. Herbata. Nie. Kawa. Nie. Herbata. Nie. A może jednak herbata? Nie. Kawa. Kawa. Herbata. Herbata. Kawa. Kawa. Kawa. Kawa.

pauza: przyćmienie świateł; mezzosopranem

Herbata!

KELNERKA

A może kawa?

HENRYK ŁADOSZ

A może herbata?

HAMLET

umiera na brak decyzji i skręt kiszek na ostrym zakręcie historycznym

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Makabryczne. Kobiety szaleją.

pisze białą, stanowczą kredą na czarnej trumnie Hamleta:

HAMLET IDIOTA

Kurtyna

11 kwietnia 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

grę towarzyską

pt.

Zabawa w duchy

Dramatis personae[196]:

1. OSIOŁEK PORFIRION — znany osioł

2. A. GŻEGŻÓŁKA — młody geometra

3. PIES FAFIK — najpopularniejszy pies wszechświata

4. PIEKIELNY PIOTRUŚ — świnia

5. HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA — artystka-pisarka

6. PROF. BĄCZYŃSKI — zasłużony angelolog[197], Kawaler Orderu Ładosza

Rzecz odchodzi współcześnie, w tajnych podziemiach Zamku Pod Bliźniętami, własność prof. Bączyńskiego.

Podajemyhalohalo dokładny czas: jesthalohalogodzinadwudziestatrzeciaminutpięćdziesiątosiem!

Groza.

PROF. BĄCZYŃSKI

zdławionym głosem

Bracia! Monstrualna epoka. Ostry zakręt historyczny, nie mówiąc o wielu innych rzeczach. Rozpusta szerzy się. Transmogryfikacja[198] pogłębia się.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Dlaczego?

PROF. BĄCZYŃSKI

Nie przeszkadzaj, kufniaszu!!

cd.

Miliony Polaków, którzy nie zawsze mogą wylegitymować się regularną metryką ślubu, chodzą w gaciach po mieszkaniach, w których to mieszkaniach, powtarzam, czasem wisi popiersie Szopena, oraz młodzież. Ilość notabene[199] dzieci nieślubnych wzrosła znowu o 3% i w ten sposób osławione zaludniania bywają częściowo oparte na krzywdzie seksualnej. Sfera płciowości...

HERMENEGILDA

do wiersza

Ja też jestem w ślepym torze.

Zrób mi krzywdę, profesorze.

mdleje z rozkoszy.

A. GŻEGŻÓŁKA

A moim zdaniem w epoce przełomu, w epoce ogólnej transmogryfikacji jest tylko jedna prawda, a to, że kwadrat przeciwprostokątnej równa się sumie kwadratów przyprostokątnych, i za tę prawdę jestem gotów natychmiast zginąć.

ginie natychmiast, ale niezupełnie.

PIES FAFIK

Niech żyje Pitagoras[200]. Pi-ta-go-ras Pi-ta-go-ras Pi-ta-go-ras pi...

demonstracje i awantury.

PROF. BĄCZYŃSKI

cd.

...więc, bracia; jedyne wyjście, bracia, to zniknąć z szalonej epoki, bracia. Angelologicznie. Skrzydlacie, czyli na zasadzie ducha.

zapija wodą

Bo co robi duch? Duch pokazuje się i znika. Tedy pokażmy się...

CAŁY ZESPÓŁ minus OSIOŁEK PORFIRION

pokazuje się.

PROF. BĄCZYŃSKI

i zniknijmy.

WSZYSCY minus PORFIRION

znikają.

SPOŁECZEŃSTWO

Narrrrrreszcie.

do Porfiriona

Ale ty, Porfirionie, co czynić, powiedz, znak ukaż, wskazówkę daj. Pasterzem bądź, bądź co bądź!

Szloch, ryki, masowa epilepsja.

OSIOŁEK PORFIRION

zakładając binokle

Wskazówkę dam. Tram ta ra ram.

Napięcie, patologia i wyspiańszczyzna.

SPOŁECZEŃSTWO

No!

PORFIRION

ryczy

ZIELONA GĘŚ.

NIE ZNA TRWOGI.

MOCZMY NOGI.

MOCZMY NOGI.

SPOŁECZEŃSTWO

Ahaa.

moczy.

Kurtyna

basem

Ale najprzód obowiązek, a dopiero potem przyjemność.

więc najprzód zapada,

a dopiero potem łaskocze frędzelkami stopy

wyżej wspomniane, boskie, różowe, cijetocijetostopy należą oczywiście do Hermenegildy.

K. I. GAŁCZYŃSKI

westchnienie

Gdybym był młodszy...

Następuje:

Koncert fletowy Mozarta.

18 IV 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Idiotę

IDIOTA

monolog

Dziś oczywiście znów spałem cały dzień. A dlaczego? Bo oczywiście byłem poprzedniej nocy „Pod Aniołkami’’ i oczywiście zalałem się. Pod te aniołki. Ale dlaczego zalałem się? Zalałem się z rozpaczy i z protestu, czyli świętego oburzenia. Bo ja protestuję przeciwko temu, co się dzieje.

goli wódę i obęcwala się do reszty

Bo Wacio twierdzi, że wywożą spinacze. Co proszę? Spi-na-cze? Miliardy wagonów ze spinaczami jadą na wschód. Słyszycie? A my zostaniemy bez spinaczy. Więc jeżeli oczywiście teraz np. będę chciał spiąć coś z czymś, to oczywiście mowy nie ma, bo wywieźli. Bo tak nas wykantowali. Kantu-kantu z amarantu. A jeszcze Wacio twierdzi, że piasku dosypują do spinaczy. Więc gdyby np. połknąć garść spinaczy z piaskiem, to oczywiście naturalnie śmierć w męczarniach, czyli mówiąc naukowo angelologiczna[201] agonia. Ja się załamuję.

załamuje się

A z tą demokratyczną ortografią? Przepraszam, to jak się dzisiaj pisze „ucho” czy „ócho”? Nikt nie wie i wszyscy się boją. A ja się nie boję. Ja jestem gotów umrzeć za ortografię. Cyk i gotowe. Oto moja pierś grottgerowska[202]. Tomasz, karabelę[203]. Szumiały mu echa kawiarni[204]. A ten Gałczyński to cynik i Trembecki[205] demokracji. Polsko, buzi!

umiera automatycznie

Nagrobek

Tutaj leży idiota,

Wszystkich durniów maskota.

Umarł w ostatni wtorek.

Przechodniu, zmów paciorek[206].

PRZECHODZIEŃ

Nie mam czasu, bo idę do pracy.

Kurtyna

25 kwietnia 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt zawiadomić

Prześwietną Publiczność

że w dniu dzisiejszym sala i zespół naszego

Najmniejszego Teatru Swiata

zostały podnajęte przez

Cyrk Gżegżółki

na Przedstawienie Cyrkowe

Bilety ulgowe i pasporty nieważne!

Bufet bezalkoholowy i angelologiczna biblioteka obficie zaopatrzone!

Uwaga! W szatni „E” słynna „ruda Jadzia”, „rozkosz łakomych poetów”, zwana popularnie

Wężem Warszawy

ŁAKOMI POECI

w loży

Zaczynać, do jasnej cholery!!

DYREKTOR GŻEGŻÓŁKA

Jako pierwszy numer naszego programu wystąpi nasza śliczna poetka Hermenegilda Kociubińska jako woltyżerka i wykona dżigitówkę[207] z niemowlętami z narażeniem życia i śmierci.

HERMENEGILDA

Wjeżdża na białym koniu, jest otyła, spada z konia, rodzi ośmioraczki, ośmioraczki wskakują na osiołki, osiołki z niemowlętami na oklep wykonują „promenadę”, „aller” i „looping”[208] pod kierownictwem Osiołka Porfiriona.

ORKIESTRA

Marsz gladiatorów[209]

PROF. BĄCZYŃSKI & PIEKIELNY PIOTRUŚ

Musique[210], stop!

ORKIESTRA

Stopuje.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

My pokazemy obywatelstwu sztuproczentowego męscyznę. Profesoze, zapuscaj!

PROF. BĄCZYŃSKI

Na oczach Prześwietnej Publiczności zapuszcza sobie włosy na plecach i piersiach i w charakterze małpy powraca do klatki za kulisą, gdzie w przerwie jest karmiony i drażniony.

Antrakt 15 minut

(szybko mija)

Czekolada! Lemoniada! Piwooo!

DYREKTOR GŻEGŻÓŁKA

krzyczy z przyświstem

Następuje, Prześwietna Publicznosti, następuje nasz przebojowy numerek:

Nocne życie Krakowa

DYR. GŻEGŻÓŁKA

c.d.

A nad program: nasz największy szlagier kosmicznego wszechświata, waltornia humoru, symfonia zmysłów, numer kosztował dwa miliardy dolarów w złocie:

Rozmowa Clowna Ildefonsa z Zieloną Gęsią

Bębny, werbel: rrrrr.

PUBLICZNOŚĆ

Zamiera w oczekiwaniu.

HISTERYCZKA

Dzwoni sztucznymi zębami, poza tym nic, absolutnie nic nie mąci napięcia.

CLOWN ILDEFONS

Wchodzi z Gęsią i ustawia się na arenie.

PRZEŚWIETNA PUBLICZNOŚĆ

Rzuca na arenę kwiaty, czeki i gotówkę; niektóre kobiety odpinają broszki i zdejmują buty.

CLOWN ILDEFONS

RZEKNIJ, GĄSKO ZIELONA,

CAŁA SŁUCHA SALA,

JAKI JEST TWÓJ STOSUNEK

DO PLANU MARSZALA[211]?

ZIELONA GĘŚ

W odpowiedzi na to pytanie polityczne robi kupkę fizjologiczną.

Kurtyna

PIES FAFIK

oświetlony w budce Kasy

A mnie się znowu Kasa nie zgadza. Ale nic dziwnego, bo ja umiem liczyć tylko do dwudziestu. Niech to wszystko cholera weźmie.

2 maja 1948

Ostrożnie spuszczajmy wodę/Ludzie wczorajsi

Teatrzyk „Zielona Gęś”

Najmniejszy — ale — Najniezmordowańszy

Teatr Wszechświata

ma zaszczyt przedstawić

2 (dwie) błyskawicówki symptomatyczne:

I. Ostrożnie spuszczajmy wodę

(sztuka hydrauliczna)

Czas: 1943.

Miejsce: Londyn, Moulberry Court.

LOTNICTWO GOERINGA[212]

śpiew w bombowcu

DENN WIR FAHREN,

DENN WIR FAHREN,

DENN WIR FAHREN,

GEGEN ENGELLAND —

A-HOOJ! [213]

bombardament[214] i triumfalny odlot do bazy.

MR GEORGE HERRINGS

Nonsens. Moulberry Court wprawdzie zachwiał się, ale stoi. Time is money[215]. Wobec tego pośpieszę się co nieco i przed podpisaniem umowy na dostawę karawanów dla samorządu miejskiego wjadę windą na piąte piętro naszego starego dobrego Moulberry Court i oraz wypróżnię się łagodnie.

wjeżdża na piąte piętro i postępuje w myśl scenariusza.

Niestety:

specyficzne nerwowe pociągnięcie za rączkę na łańcuszku prowokuje paradoksalne zawalenie się całego domu.

MR GEORGE HERRINGS

zapadając się; między trzecim piętrem a parterem

Łańcuszek pękł. Mam tylko rączkę w ręku. Jutro o piątej muszę przeprosić właściciela domu. Zupełnie nie rozumiem, co się stało.

Kurtyna

Nadprogram: komiczne!

Filia „Zielonej Gęsi”;

Poetycki Teatr Recytatora

przedstawia rapsod żałobny

pt.

II. Ludzie wczorajsi

W reżyserii:

OSIOŁKA PORFIRIONA

LUDZIE WCZORAJSI

chór, wiersz

My jesteśmy ludzie wczorajsi,

nie możemy się w sobie znaleźć,

świat się tak zmienił okropnie,

wielka jest nasza boleść,

nie chce nas żadna sitwa,

jesteśmy jak fupa blada,

nie należymy do towarzystwa,

bo towarzystwo nam nie odpowiada.

OSIOŁEK PORFIRION

Sorry; czyli: mocno żałuję.

spuszcza Kurtynę

9 maja 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

II

czyli:

Nadprogram: komiczne!

Filia „Zielonej Gęsi”:

Poetycki Teatr Recytatora

przedstawia rapsod żałobny

pt.

Ludzie wczorajsi

W reżyserii:

1. OSIOŁKA PORFIRIONA

LUDZIE WCZORAJSI

chór, wiersz

My jesteśmy ludzie wczorajsi,

nie możemy się w sobie znaleźć,

świat się tak zmienił okropnie,

wielka jest nasza boleść,

nie chce nas żadna sitwa,

jesteśmy jak fupa blada,

nie należymy do towarzystwa,

bo towarzystwo nam nie odpowiada.

OSIOŁEK PORFIRION

Sorry; czyli: mocno żałuję.

spuszcza kurtynę

9 maja 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Nogarium

Genialny, angelologiczny[216] wynalazek

PROF. BĄCZYŃSKIEGO

ostatni krzyk mody paryskiej!

PROF. BĄCZYŃSKI

Mój wynalazek, obywatele, jest prosty: nie każdego stać na wpakowanie do akwarium złotych rybek. Ale każdy może wpakować do akwarium swoje zwyczajne nogi. Volià[217]!

pakuje nogi do akwarium, czyli moczy nogi w nogarium, czyli jest szczęśliwy od dołu.

CHÓR NÓG

Nam tak niewiele potrzeba:

Trochę mydła. Trochę nieba.

Kurtyna

wznosi okrzyk, ale przez pomyłkę z trzeciego aktu zupełnie innej sztuki (marynistycznej) pt. Dziewiąta fala:

Niech żyje admirał Kutrzeba!

16 V 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

sztukę ekonomiczną

pt.

Oszczędny tatuś

czyli

Pierożki z mięsem

Uważajcie!!!

W roli Tatusia znany „zaludniacz” ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

Dekoracje: Bracia Rojek.

Kostiumy: Prof. Jan Kamyczek.

Scena: przedstawia patelnię z pierożkami na tle ubogiej izdebki.

Czas: sobota g. 18 min. 2.

CHÓR DZIECI

w czym dwie pary ponurych bliźniąt i jedno na pograniczu zeza

Łezki nam z oczu płyną.

Tatusiu, daj nam na kino.

TATUŚ

Po pierwsze: mnie męczy egzema.

Po drugie: na kino nie ma,

a po trzecie...

CHÓR DZIECI

minus pierwsza para bliźniąt

A po trzecie, a po trzecie

cóż to tatuś znowu plecie?

TATUŚ

A po trzecie na kolację są pierożki z mięsem, które, w wypadku nimi przejedzenia się, mają, według Hippokrata[218], właściwość zsyłania snów tak zwanych potwornych. Pierożkami tedy przejecie się. Snami koszmarnymi ubawicie się, czyli wymienione sny pierożkoidalne zastąpią wam całkowicie film kryminalny, a tatuś z zaoszczędzonych w ten sposób pieniędzy kupi nareszcie sobie krawat w kropki. Milczeć, kufniasze! Zezowaty, działaj!

TATUŚ

z powodu upału oczywiście rozbiera się do naga.

ZEZOWATY

oczywiście spuszcza z tego powodu

Kurtynę

bo nie będziemy pokazywali nagusa na scenie

23 maja 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Człowieka z głową jak ogórek

Występują:

1. CZŁOWIEK Z GŁOWĄ JAK OGÓREK

2. i GŁĘBOKI TALERZ

Rzecz dzieje się współcześnie.

CZŁOWIEK Z GŁOWĄ JAK OGÓREK

u szczytu rozgoryczenia

A bodaj ci nóżka spuchła, Jowiszu[219], i tobie, Diano[220], siostro Apollina[221], tobie, która pod nazwą Lucyny[222] opiekujesz się porannymi porodami. Bo cóż z tego, że się urodziłem o poranku, gdy, proszę państwa, urodziłem się na pośmiewisko całemu wszechświatu, czyli z głową jak ogórek!!!!!!!! Wszędzie palcami pokazują mnie. Wszędzie na mój widok ze śmiechu pękają. Na żałobne akademie z tego powodu chodzić nie mogę, chociaż lubiłbym. Na premierach starożytnych tragedii i nowożytnych dramatów też się pokazywać nie muszę, bo się zaraz robi chichot i ryk: „O, idzie człowiek z głową jak ogórek!”.

A sumienie, proszę państwa, czyli psychologia wewnętrzna, dręczy mnie, proszę państwa, dniem i nocą, bo ileż to ileż popsuł patetycznych napięć mój groteskowy wygląd moim patetycznym rodakom! Ale wiem, co uczynię. Skorzystam ze światłej rady Osiołka Porfiriona, czyli wejdę do najbliższej restauracji i poproszę o głęboki talerz.

BO DOŚĆ MAM WSZYSTKICH SZYDERSTW, BZDUREK,

JA, CZŁOWIEK Z GŁOWĄ JAK OGÓREK.

W najbliższej restauracji otrzymuje głęboki talerz i przemienia się w mizerię.

GŁĘBOKI TALERZ

basem

Thank you very much.[223]

Kurtyna

30 maja 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Śmierć w kawiarni

GOŚĆ

Jaką macie kawę?

KELNERKA

Jest zwyczajna, następnie szatan, czyli podwójnie wzmocniona, oraz lucyfer, czyli poczwórnie wzmocniona. Jaką kawą można panu służyć, panie dyrektorze?

GOŚĆ

z determinacją

Lucyfer.

wypija lucyfera i natychmiast umiera.

Komentarz psychologiczny: Serce, które ukochało tyle, serce wcielone, można powiedzieć: serce serc, cor cordium itp. nie wytrzymało, jak widać, porcji kawy poczwórnie wzmocnionej, czyli lucyfera, i nawaliło w kawiarni.

KELNERKA

patrząc w osłupieniu na zwłoki; do Portiera

Pan będzie łaskaw dorobić jak zwykle ucho.

PORTIER

dorabia ucho i energicznym ruchem uchwytując za ucho, przenosi Gościa do wieczności.

Kurtyna

6 VI 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Ubogiego poetę

UBOGI POETA

Otóż i poranek, czyli należałoby wstać z łóżeczka i po odmówieniu krótkiej, ale treściwej modlitewki ogolić się należycie. Wszelako jakże ogolę się, skoro nie mam nawet lusterka?

nie ma lusterka

Chyba że zabiorę ze sobą przyrządy do golenia i udam się do domu naprzeciwko, gdzie jest winda zaopatrzona we wspaniałe zwierciadło.

udaje się do domu naprzeciwko

Niech żyje cywilizacja, panowie! Otóż znajduję się w windzie. Jedną rączką będę się teraz golił, a drugą, za pomocą stosownego guziczka, przenosił moją powłokę cielesną z piętra na piętro.

goli się i jeździ z piętra na piętro

A właściwie czyż w tej windzie nie mógłbym zamieszkać na stałe? Lustro jest, tak że kobietę też zaprosić można. Kuchenkę elektryczną z czasem się kupi, a może i jakiego pieska; a w niedzielę w towarzystwie doborowych znajomych będziemy sobie jeździć na wycieczkę na ostatnie piętro, gdzie jest zawsze słońce i korytka z pelargoniami. O, życie, życie, jakże piękne jesteś niewątpliwie!

naciska fałszywy guzik i winda rozlatuje się na tysiące kawałków

UBOGI POETA

Skrzętnie zbiera kawałki do portfela, po czym wspomniane kawałki rozdaje ubogim: wdowom i sierotom, a za ostatnie pół kawałka kupuje sobie woskową świeczkę. Dolną połowę świeczki zjada, a przy górnej, posilony dolną, pisze doskonały utwór liryczny pt. Schował się księżyc za chmurkę — AU, AUU, AUU... Śliczną masz, Maniu, fryzurkę — AU, AUU, AUU.

Kurtyna

13 VI 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Uroczyste otwarcie sezonu!

Premiera prasowa!

Teatrzyk „Zielona Gęś”

wbrew rozsiewanym plotkom

o szaleństwie Autora

i wynikłym stąd kryzysie repertuarowym

ma zaszczyt prosić

całą prasę krajową i zagraniczną

na swoją pierwszą w obecnym sezonie

premierę prasową

Luminarze prasy, jak również PT. miliony

widzów i entuzjastów

Najmniejszego Teatru Świata

ujrzą za chwilę (cierpliwości!) pierwsze z cyklu

naszych nowych, oszałamiających przedstawień.

gong

Prześwietna publiczności!

Nie szczędząc wysiłków i kosztów, niniejsze Offficjalne rozpoczęcie sezonu i nową epokę w dziejach desek naszego Teatru inaugurujemy złotą plamą na prześcieradle Historii

gong

tj. słodkometrażówką w siedmiu kolorach

pt.

Bal u prof. Bączyńskiego

gong

Kurtyna!!

PIES FAFIK

do Hermenegildy Kociubińskiej

Walczyk, ach, walczyk! Pod twą piersią

w walczyku czas jak sen pomyka.

Mogęż[224] więc prosić, słodka Herciu,

mogęż więc błagać do walczyka?

HERMENEGILDA

Fafuniu, kiedy tańczę z tobą,

widzę świat cały na niebiesko,

na złoto i na szafirowo —

O, jakże ślicznie tańczysz, piesku!

Tańczą.

PROF. BĄCZYŃSKI

stosując sobie za firanką dyskretny zastrzyk z penicyliny[225]

Hej, muzykanci, muzykanci,

rąbcie mnie tonem, saksofonem!

Profesor sobie dziś zatańczy

z mądrym Osiołkiem Porfirionem.

Wychodzi zza firanki i zbliża się do Porfiriona.

OSIOŁEK PORFIRION

do Profesora

Bączynder złoty, witam pana!

W czołobitnościach cały gnę się.

Cóż to za rozkosz niesłychana

spotkać się znów w „Zielonej Gęsi”!

PIEKIELNY PIOTRUŚ

w cylindrze

Z gazem, panowie! Z biglem[226], panie!

Najprzód koszyczek, potem kółko.

Serwus, Alojzy! Szanowanie!

W ramiona moje pójdź, Gżegżółko.

Tańczy z Gżegżółką.

WSZYSCY

Supersymfonia! Superfosfat[227],

kiedy się frak z dekoltem styka.

Walczyk, ach, walczyk! Nocy boska!

Tańczmy więc całą noc walczyka.

Tańczą całą noc.

ZIELONA GĘŚ

O, jakże jestem dziś wzruszona,

gdy znów pod moim starym szyldem

widzę Fafika, Porfiriona,

Gżegżółkę i Hermenegildę!

uciera łzy radości nogą zachwytu; kontynuuje

Ileż to gaśnie gwiazd wysokich!

Jakież wyłażą z worków szydła!

Wieki mijają i epoki,

a ja wciąż trwam, Zielonoskrzydła.

Nie posiada się ze szczęścia.

WSZYSCY

otaczają Zieloną Gęś, śpiewają i tańczą wokół Zielonej Gęsi

Z bufetu najsmaczniejsze kąski

dla ciebie zawsze, Gąsko, mamy!

PROF. BĄCZYŃSKI

zza firanki, gdzie pakuje sobie znowu penicylinę

Ach, tańczmy wokół Zielonej Gąski,

naszej mitologicznej mamy.

OCIEMNIAŁY PIANISTA

Co noc to samo: bębnić, bębnić!

W rozpuściem stracił[228] moje ślepia.

Cóż mi zostało? Cztery zęby,

rozpacz, artretyzm i fortepian.

Traci panowanie nad sobą.

KURTYNA

No, ale zapiał już kur trzeci,

jak by to rzekł Mickiewicz Adam.

Żegnajcie, starcy, wdowy, dzieci!

Czas czynić mą powinność: Spadam.

Spada.

24 października 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

wielki dramat miłosny

pt.

Były czasy

Występują:

1. HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

2. ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

3. PROF. BĄCZYŃSKI

4. OSIOŁEK PORFIRION

5. PIEKIELNY PIOTRUŚ

6. PIES FAFIK

7. KURTYNA

PIES FAFIK

śpiewa

Wieczorem, gdy lampa świeci,

wyciąga babcia portrecik

z kuferka —

i w wielkim sekrecie przed dziećmi

na ten czarowny portrecik

zerka.

Ramki już stoczył robaczek,

babunia wzdycha i płacze:

„Mój Boże,

gdzież to szampańskie na tacy?

O, czemuś odleciał, Ignacy,

jak orzeł?

O, te wspaniałe obiady,

narady i defilady,

laury i róże —

te ryby z wody i z rożna,

i w ogóle, powiedzieć można,

Przedmurze... ”

Tak się staruszka rozpala,

lecz nagle żarówka nawala

(ot, żarówki, kolego!)

i w ciemnościach, jak deszcz maleńki,

pokapują łzy babuleńki

na portret Mościckiego[229].

HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA, ALOJZY GŻEGŻÓŁKA, PROF. BĄCZYŃSKI, PIEKIELNY PIOTRUŚ, OSIOŁEK PORFIRION

ironicznie

He, he, he!

KURTYNA

ironicznie opada

31 października 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Filona i Laurę, i dobrze poinformowanego faceta

LAURA[230]

Już miesiąc[231] zaszedł, psy się uśpiły

i coś tam klaszcze za borem.

Pewnie mnie czeka mój Filon[232] miły

pod umówionym jaworem[233].

Robi się na bóstwo i staje pod umówionym jaworem. Filona jeszcze nie ma. Natomiast coś tam klaszcze za borem coraz energiczniej.

LAURA

c.d.

Szczęśliwa jestem dziś niesłychanie

i Filon musi być moim,

wszystko w porządku, lecz to klaskanie

troszeczkę mnie niepokoi.

I nie bez racji, ponieważ za borem coś tam zaczyna klaskać w sposób jak najbardziej nieprzyzwoity.

LAURA

załamując się nerwowo

Przebóg[234]! Ach, czyżby robota krecia[235]?

O, jakże ja to wyśledzę?!

Lęk mnie przenika. Dwudziesta trzecia

już jest na mojej Omedze[236].

FILON

zza boru; ociekając krwią

Tylko nie w oko!!

COŚ TAM

na chwilę się ucisza, a potem znowu klaszcze za borem jak cholera

LAURA

panicznie

Dwudziesta trzecia piętnaście. Gdzie jesteś, najdroższy?

DOBRZE POINFORMOWANY FACET

Lauro, daremnie patrzysz na zegar.

Filon nie przyjdzie. Idź dalej.

A to klaskanie, co się rozlega,

to żona w gębę go wali.

KURTYNA

zapada i w ten sposób przesłania słabości ludzkie przed okiem gwiazd przeczystych[237].

7 listopada 1948

Podoba Ci się to, co robimy? Przekaż darowiznę Wolnym Lekturom: wolnelektury.pl/pomagam/

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Pozytywnego górala

ZIELONA GĘŚ

Góralu, czy ci nie żal

odchodzić od stron ojczystych?

GÓRAL

Szalenie.

nie odchodzi i zostaje.

Kurtyna

21 listopada 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Miłość chirurga

Osoby:

1. CHIRURG – A. GŻEGŻÓŁKA

2. JEGO UKOCHANA – H. KOCIUBIŃSKA

Uwaga! Osoby nerwowe proszone są o opuszczenie widowni.

Bufet obficie zaopatrzony.

Karawan z Zakładu „Antoni Podskakuj”, dawn. „Antoni Podskakuj i S-wie”.

GONG

Bbbum!

KURTYNA

Wznoszę się i cóż odsłaniam? Odsłaniam Chirurga w czułym uścisku z Ukochaną, na tle gobelinu i szafy z przyrządami.

CHIRURG

do Ukochanej

Kocham cię, o, ukochana. Kocham cię, o ukochana, potwornie. Kocham cię jak nikt przedtem ani potem.

pauza

Ale coś mi się zdaje, że masz, Hermenegildo, ropne zapalenie wyrostka robaczkowego.

bada Ukochaną

No, naturalnie!

zaciera ręce

Ciach!

usuwa Ukochanej wyrostek robaczkowy, śpiewa i tańczy, posiłkując się oczywiście przy śpiewie mową wiązaną

O, ukochana, teraz proste będzie twe życie cud-dziewicy, bo usuwam ci wyrostek, czyli tzw. appendycyt.

I jak się teraz czujesz, malutka?

UKOCHANA

Świetnie. Tylko trochę boli mnie noga.

CHIRURG

Boli? Ha-ha! Nic prostszego!

usuwa Ukochanej nogę

Pauza.

dostrzegając brodawkę na policzku Ukochanej

A cio to?

UKOCHANA

To brodawka. Moja mama też miała brodawkę.

CHIRURG

wierszem

Cudownie! Eter! Jedna dawka!

Lancecik! O! I twarz się zmienia.

tnie i nacina brodawkę

Bolało? Nie! Ach, spójrz: brodawka

odpływa w otchłań zapomnienia.

pauza, którą brodawka wykorzystuje na odpłynięcie, a Ukochana na przyjście do siebie

CHIRURG

po pauzie, do Ukochanej

No i jak się teraz czujesz, króliczku?

UKOCHANA

Coraz świetniej. I gdyby nie lekki ból głowy...

CHIRURG

Co? Głowa? Ha-ha!

zaciera ręce

Powiedział śp. doktór Napierała, że na migrenę nie ma jak amputacja odnośnej części ciała. Ciach!

amputuje Ukochanej głowę

ORKIESTRA

Marsz żałobny z „Eroiki” Ludwika van Beethovena

KURTYNA

spada w żałobnych ramkach

28 listopada 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

sztukę polityczną

pt.

Gdy się bierze byka za rogi

Występują:

1. ALOJZY GŻEGŻÓŁKA — szpakowaty inteligent

2. i BYK — przedstawiciel brutalnej zoologii

Pytanie:

Cóż widzimy po podniesieniu Kurtyny?

Odpowiedź:

Po podniesieniu Kurtyny widzimy na scenie najmniejszego teatru świata ponurego Byka i uprzejmego A. Gżegżółkę.

GŻEGŻÓŁKA

do Byka

Moje uszanowanie panu bykowi. Co słychać? Jak samopoczucie? Jak zdrowie pana? Buzi. Rączki całuję.

BYK

Umf.

GŻEGŻÓŁKA

Dziękuję. Przepraszam. A jak stolec? A czy można pana wziąć za różki?

BYK

Umf.

GŻEGŻÓŁKA

Przepraszam. Dziękuję. A czy za jeden rożek można wziąć jedną rączką, czy od razu za oba różki obiema rączkami?

BYKOWI

zaczyna się nudzić i dla rozrywki wybija Byk Gżegżółce oko.

GŻEGŻÓŁKA

Dziękuję. Pan taki miły!

Morał

Mój przyjacielu drogi,

Byk to jest straszny zwierz,

I jeżeli go bierzesz za rogi,

To się nie pytaj, lecz bierz.

KURTYNA

Racja.

opada pedagogicznie.

5 XII 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Zakrycie Ameryki

Scena przedstawia statek Krzysztofa Kolumba[238], dopływającego do brzegów amerykańskich.

MAJTEK NA MASZCIE

Ziemia! Ziemia!

KRZYSZTOF KOLUMB

śpi znużony.

MAJTEK NA MASZCIE

Panie Krzysztofie, niech pan wstanie! Zaraz nastąpi odkrycie Ameryki!

KRZYSZTOF KOLUMB

Co? Odkrycie Ameryki? Nie warto. Zakryjcie ją z powrotem.

MAJTEK NA MASZCIE

zakrywa Amerykę z powrotem.

Kurtyna

nie zapada,

bo w tym wypadku istnieje tylko

w wyobraźni oszczerców.

12 XII 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

rozrzewniająco-oszałamiający

spektakl wigilijny

pt.

Zamarzający chłopczyk

Oprawa sceniczna: Bracia Rojek

Manewrowanie kurtyną — przy sznurku prof. Bączyński.

Sztuczne zęby p. Hermenegildy Kociubińskiej z zakładu dentystycznego „Antoni Rumba — Spadkobiercy”

Uwaga! Zaczynamy!

A więc po pierwsze:

ŚNIEŻEK

prószy.

Po drugie:

GWIAZDKA

wschodzi.

Po trzecie:

SERCA LUDZKIE

masowo roztkliwiają się.

HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

do Zamarzającego Chłopczyka

O, biedny, Zamarzający Chłopczyku!

ZAMARZAJĄCY CHŁOPCZYK

nie odzywa się ani słowem, ponieważ jest pokryty skorupą śniegu i lodu.

HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

Ach, nie odzywasz się, biedaku. Widocznie zmarzłeś na kość. To nic, ptaszyno moja. Zaraz zawiozę cię do mojej błękitnej sypialenki, odchucham, oddmucham, nakarmię, napoję, a potem zapalimy choinkę z aniołkiem i będziemy śpiewać kolędy. Ulica obsypała cię śniegiem, ja natomiast obsypię cię prezentami. Chałwy mam dwa i pół kilo. Taksówka!

TAKSÓWKA

odwozi Hermenegildę i Chłopczyka do błękitnej sypialni.

CHŁOPCZYK

w błękitnej sypialence

Naprzód śledzia.

Spod tającego śniegu wynurzają się potężne wąsy rzekomego chłopczyka, jest to trzydziestoletni dryblas jak dąb i na schwał.

HERMENEGILDA

pada pod wpływem wzruszenia na kolana

Na Jowisza! Toć to prawdziwy mężczyzna! Nareszcie trochę mężczyzny w moim samotnym życiu. O, święty Mikołaju, stokrotne dzięki za ten piękny podarek gwiazdkowy.

ŚWIĘTY MIKOŁAJ

z zaświatów

Proszę uprzejmie.

Kurtyna

dyskretnie zapada.

19 XII 1948

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

swojego Dyrektora w tragicznym monologu

pt.

Lament twórcy

Na rok nowy 1949

Osoby:

1. Wspomniany wyżej DYREKTOR i KURTYNA

DYREKTOR

najprzód westchnienie, a potem forte[239]

To już tak bez przerwy od roku:

ludzie uciekają w popłochu,

a niejeden zaciska pięść;

gdziekolwiek wejdę, to samo.

Dziecko do matki: «Mamo,

uciekajmy, Zielona Gęś!»

Nerw przy nerwie się trzęsie

od tych Zielonych Gęsi,

spróbujcie żyć jak ja!

W pociągu i samolocie,

wszędzie jestem stopociech,

a serce łka i łka.

Telefon dzwoni z miasta:

«— Zielona Gęś? — Rzecz jasna,

czym mogę służyć wam?

— W tym „Przekroju[240]” czytałem.

Chciałem. Nie zrozumiałem.

— Idiota. — A ty cham».

Ot, konflikty. Przykrości.

A dom wciąż pełen gości,

że tak powiem, społeczna więź.

Gdy się najedzą byczo,

stają na głowie i ryczą:

«— Mistrzu, Zieloną Gęś!»

Na ścianę, w nocy natchnionej,

rzucam cień Gesi Zielonej -

nigdy nie miałem takich nóg!

A gdy zorza nadejdzie blada,

to sztuczne zęby wkładam

nie w usta, ale w dziób.

Gdy śmierć mnie weźmie w obroty

i powie: «— Teraz, mój złoty,

rzęż, kochaneczku, rzęż —»

już w raju, w kwestii, kto taki?

Odpowiem: — «Siup! Dział: „Ptaki”.

Jestem Zielona Gęś».

KURTYNA

spada majestatycznie

i po raz pierwszy w roku 1949

1 stycznia 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

sztukę dydaktyczną

pt.

Potęga słów

czyli

Ostrożnie z przekleństwami

Występujące osoby:

1. TATUŚ

2. BABUNIA

3. CIOTUNIA

4. DOMOWI

5. PIORUN

6. i MORAŁ

7. Uwaga! w roli Tatusia, po powrocie z kuracji:

OSIOŁEK PORFIRION!

Scena przedstawia mieszkanie z centralnym ogrzewaniem.

Czas: cichy wieczór zimowy.

TATUŚ

ryczy

Ja się pytam po raz ostatni, kto moje pantofle położył na gorącym kaloryferze, skutkiem czego wyżej wspomniane się zupełnie spaczyły?

CIOTUNIA

z dalszych apartamentów nieśmiało

Babunia.

TATUŚ

jw

Niech ją cholera weźmie!

BABUNIA

Ojej!

przewraca się z hukiem w dalszych apartamentach, rażona cholerą.

TATUŚ

A kto złamał moją szczoteczkę do zębów?

DOMOWI

Ciotunia.

TATUŚ

Niech ją szlag trafi!

CIOTUNIA

przewraca się z hukiem w dalszych apartamentach, trafiona szlagiem na miejscu.

TATUŚ

refleksyjnie

Pantofle spaczone. Szczoteczka złamana. Niech to wszystko piorun spali.

PIORUN

spala wszystko doszczętnie.

MORAŁ

OTO KARA ZA PRZEKLINANIE.

Kurtyna

spada w postaci wzruszającej grudki popiołu.

Anons. Jedno z najbliższych przedstawień „Zielonej Gęsi” zainauguruje cykl znakomitych przeróbek z nieśmiertelnych sztuk ojca farsy ludowej: TITUSA MACCIUSZA PLAUTUSA[241].

Z poważaniem:

K. I. Gałczyński

9 I 1949

Teatrzyk Zielona Gęś

ma zaszczyt przedstawić

sztukę dydaktyczną

pt.

Spacer psa Fafika

czyli

Tortury popularności

Scena: Najprzód gabinet Fafika; potem ulica, słońce.

Rzecz dzieje się współcześnie.

FAFIK

Przed obiadkiem malutki spacerek. Po obiadku drzemka. Piękne jest życie psa w dobrym domu. I gdyby nie ta „Zielona Gęś”...

goli się, zjeżdża windą i wychodzi na miasto.

PSY i KOTY Z CALEJ OKOLICY

chórem, z towarzyszeniem rymu, czyli Poezji

Fafik! Fafik! Któż tak potrafi

jak on zabłysnąć w młode lata?!

Niech żyje Fafik! Vivat Fafik,

najpopularniejszy pies wszechświata.

WÓZ FILMOWY

nadjeżdża i filmuje Fafika.

KIEROWNIK ZDJĘĆ FILMOWYCH

Fafiku, czy mógłbyś powiedzieć nam jakiś błyskotliwy aforyzm? O, teraz! Teraz!

FAFIK

Nie mógłbym.

ucieka.

BEZDOMNA KOTKA

dopędzając Fafika

Chwileczkę. Znam języki. Piszę na maszynie. Mogę się utlenić. Czy pan nie potrzebuje sekretarki?

FAFIK

Absolutnie nie.

ucieka.

BULDOG

zabiegając Fafikowi drogę

Czy mógłbym prosić mistrza o autograf?

PIES Z GÓRY ŚW. BERNARDA

jw.

Mam nadzieję, że pan uświetni swoją obecnością imieniny mojej córki. Córka będzie w siódmym niebie. W ogóle młodzież pana ubóstwia.

PUDEL

z aparatem fotograficznym

Pan pozwoli, portrecik. Proszę wyszczerzyć ząbki. Stuprocentowa nieśmiertelność za jednym naciśnięciem pompki.

DUŻA JAMNICZKA z MAŁĄ JAMNICZKĄ

na klęczkach przed Fafikiem

Redaktorze! Cesarzu! Ja jestem stara jamniczka. Ale oto młoda córeczka moja. Ona śpiewa. I gdyby tak jej portret, na okładkę, w „Przekroju”... Pan wszystko może.

FAFIK

Na Jowisza! Nerwy moje są u granic wytrzymałości. Jeszcze sekunda i załamię się nerwowo.

załamuje się nerwowo.

STARY KOŃ

taczając przed Fafikiem

Właśnie w imieniu naszej konfraterni... Na piątek... Chcielibyśmy prosić o napisanie dla nas komedii w pięciu aktach... na piątek... i żeby tam była ostra satyra na aptekarza Roberta Sztrabancla, który, jak wiadomo, naraził się całemu miastu na płaszczyźnie fizjologicznej. Więc na piątek. A jeszcze lepiej na czwartek. Pan przecież te rzeczy jak z rękawa. Hurra!

CHÓR STARYCH KONI

z towarzyszeniem Poezji

Hejże, wznieśmy okrzyk dziki,

aż z uszu wypadnie wata:

Vivat Fafik nad Fafiki,

najpopularniejszy pies wszechświata!

FAFIK

dostaje szału; z właściwą mu rezolutnością rzuca się pod taksówkę, osiągając w ten sposób reklamowo korzystne podbicie oka, skutkiem czego zostaje odwieziony do domu triumfalnie, wozem sanitarnym PCK.

OBURZENI PRZECHODNIE

wieszają właściciela taksówki razem z żoną i dziećmi, wznosząc okrzyki na cześć Fafika i „Przekroju”.

FAFIK

na poduszkach w wozie sanitarnym

O, gdzie są niegdysiejsze śniegi? Dawniej nikt mnie na ulicy nie napastował. Dawniej nikt mnie telefonicznie nie dręczył. Dawniej mogłem wejść do każdej kawiarni bez narażania się na szepty i komentarze. Dawniej miano wzgląd na moje wątłe zdrowie i nie wsadzano mnie na długie tygodnie do szarad i konkursów. Dawniej literaci nie pisywali do mnie zgryźliwych listów otwartych. Żyłem sobie spokojnie jak sandacz w galarecie i nikt do mnie nie miał pretensji. A dziś? O, torturo popularności!

wygłasza końcową tyradę przy użyciu rymów, tzn. przez złotą tubę Poezji

Cóż mi, panowie, po takim życiu?

Ja lubię skromność, chałwę i sen.

Żeby żyć szczęśliwie, trzeba żyć w ukryciu,

powiedział hrabia Lafontaine[242].

Kurtyna

16 I 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Odę do młodości

Na nieopalonej scenie

RECYTATOR

Bez serc łu bu du du

szczęka zębami

bez ducha! łu bu du du

szczęka zębami; pauza

Pryskają nieczułe lody...

brrr!

do Publiczności

Przepraszam, ale nie mogę.

przemienia się w sopel lodu

PUBLICZNOŚĆ

ryki; konsternacja

Tylko kurtyna

spada litośnie

otulając zlodowaciałe członki recytatora.

23 stycznia 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś’’

ma zaszczyt przedstawić

obraz Breughela[243] pt.

Kłótnia żebraków

ŻEBRAK PIERWSZY

do Żebraka Drugiego

Czego pan tak patrzy na mnie? Co?

ŻEBRAK DRUGI

Przede wszystkim wcale nie patrzę, bo jestem ślepy.

ŻEBRAK PIERWSZY

Pan jest ślepy? Nic o tym nie słyszałem. Pan jest najwyżej początkujący ślepiec. Jak ja byłem ślepy, to pan jeszcze piżamę w zębach nosił, a na księżyc mówił kapusta.

ŻEBRAK DRUGI

A pan jest tak zwany rzekomy garbus, czyli człowiek o potrójnym sumieniu, czyli widmo pod latarnią.

ŻEBRAK PIERWSZY

A pan jest wodny osioł, czyli żaba.

ŻEBRAK DRUGI

Wodny osioł? Ha, niech i tak będzie! Ja zniosę wszystko.

znosi wszystko i w charakterze wodnego osła odpływa w nieznanym kierunku

KŁÓTNIA

ustaje

SŁOŃCE

wschodzi

KURTYNA

spada

30 stycznia 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Nieodprasowane spodnie

Scena przedstawia Klub Nieodprasowanych Spodni.

W propagandowej gablotce symbolicznie potłuczone żelazko.

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

do klubistów z Klubu Nieodprasowanych Spodni

Do jasnej cholery, obywatele! Czy jest ktoś, kto nie podziela mojego zdania?

GŁOSY

Nie ma takiego!

GŻEGŻÓŁKA

Wobec tego nasz Klub, nasz Klub Nieodprasowanych Spodni za chwilę ogłoszę za otwarty. Klubiści! Dość długo męczyły nas żony nasze oraz znajome naszych żon fałszywą i absolutnie wczorajszą estetyką życia codziennego, w której to estetyce idiotyczne prasowanie spodni było najwyższym i niezachwianym kanonem. My wreszcie zachwiejemy ten kanon. Dość niszczenia cennych tekstyliów za pomocą brutalnego żelazka!

GŁOSY

Dość!

GŻEGŻÓŁKA

A naszym kobietom rzucamy wyzwanie: Kochacie nas? To kochajcie nas nieodprasowanych. Kopernik[244] wstrzymał słońce. Ja wstrzymuję prasowanie. Czy Perykles[245] i tylu innych prasowało spodnie?

OKRZYKI

Nie!

GŻEGŻÓŁKA

Wobec tego, akcentując, że naszym ideałem są spodnie w kształcie niefrasobliwej rury, ogłaszam nasz Klub Nieodprasowanych Spodni za otwarty i afiliowany przy naszym wielkim Klubie Anty-Cmok-Nonsensu. Vivat!

ENTUZJASTYCZNE OKRZYKI

wzmagają się. Z kątów klubowego lokalu słychać płacz starców, że dożyli tej chwili

KURTYNA

nie opada, lecz wznosi się jeszcze wyżej i po chwili odsłania maszerujący przez wszechświat pochód Klubu Nieodprasowanych Spodni. Na czele orkiestra dęta.

ORKIESTRA

„Marsz Klubu Nieodprasowanych Spodni”

Dość gogusiostwa! Dość obłudy!

Hej, bijmy w tarabany.

Faceci w spodniach odprasowanych

to są szkieletów ludy[246].

6 lutego 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Fatalny koniec złej sztuki

PUBLICZNOŚĆ

wyje

Auto-o-or! Auto-o-or! Auto-o-or!

HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

Wczołguje się na proscenium[247] z lirą w ręku, ze sztuczną palmą we włosach, z pustą głową, z gorącym sercem, w empirowej[248] sukni z trenem.

PUBLICZNOŚĆ

Coś paniusia napisała? Trzyaktową ohydę. Dość znęcania się nad publicznością! Powiesić Hermenegildę!

wieszają Hermenegildę

FACET W NIEBIESKICH OKULARACH

A kto robił dekoracje? Pętak. Kretyn. Egipskie i nieadekwatne. Powiesić dekoratora[249].

wieszają dekoratora

PIEKIELNY PIOTRUŚ

A muzyka? Taką muzykę to ja mogę sam zrobić. Podajcie mi tylko adekwatne naczynie! Na latarnię kompozytora!!

ozdabiają żyrandol kompozytorem

ZŁOŚLIWY JĄKAŁA

A su-su-sufler[250] ttteż śśśś się cccc cały cccc czas jojojo jąkał!

tratują i miażdżą suflera

PUBLICZNOŚĆ

No, teraz można iść do domu.

exeunt[251]

OSIOŁEK PORFIRION

na stronie

In saecula saeculorum.[252]

KURTYNA

zapada w zasłużony sen.

20 lutego 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Bandę fałszerzy sonetów

W roli herszta[253] bandy znakomity

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

Akt I

Scena przedstawia tajemnicze podziemia Biblioteki Kolbuszowskiej. Północ.

PIERWSZY FAŁSZERZ

Piekło i sztuczna noga! Sfałszowaliśmy dopiero osiemset sonetów. Jeżeli wpadnie Alojzy, będziemy się mieli z pyszna. Ha!

FAŁSZERZ DRUGI

Na Jowisza! On nadchodzi.

GŻEGŻÓŁKA

Piekło i sztuczna noga! Nicponie! Dopiero osiemset sonetów? Ja wam pokażę! Już ja wam pokażę!

Koniec aktu pierwszego

(bo Gżegżółka pokazuje szereg rzeczy, których nie należy pokazywać, a więc musimy spuścić kurtynę)

Akt II

STROSKANY OJCIEC

do Komisarza Milicji

Wszystko dokładnie opowiem. Córka Jadzia kupiła sobie wczoraj tomik sonetów. Nawet niedrogo. Ale co się okazuje?

KOMISARZ

Cocococococococococo?

STROSKANY OJCIEC

Okazuje się, że sonety były sfałszowane, rymy poprzestawiane i moja córka zatruła się tymi sonetami i zwariowała. Wydaje się jej, że jest Joanną Dark[254] i słyszy głosy wewnętrzne, a jeden głos ciągle do niej mówi: „Napij się herbaty, Jadziu”. I ona naparza i pije herbatę bez przerwy. A przecież to jest ruina pęcherza osiemdziesiąt szklanek herbaty dziennie. O! Przecież nie można tak się zalewać.

Zalewa się łzami.

KOMISARZ

Cierpliwości! Już my tę bandę nakryjemy.

Akt III

Znowu podziemia Biblioteki Kolbuszowskiej. Tak samo północ, ponieważ zegar stoi.

CHÓR PUCHACZY

śpiewa ponuro

DO-RE-MI-FA-SOL-LA-SI-DO

CHÓR NIETOPERZY

wisząc głowami w dół

DO-SI-LA-SOL-FA-MI-RE-DO

GŻEGŻÓŁKA

sam, blady jak trup, w czarnej pelerynie, z czerwonym kogucim piórem przy kapeluszu

Piekło i sztuczna noga! Dość mam tego życia!

drapie się; pauza

Platon[255] gdzieś powiada, że serce ludzkie ma wrodzoną skłonność do doskonalenia się. Czyż moje serce nie jest sercem człowieka?

Wycina sobie serce kozikiem i tu następuje słynny monolog Gżegżółki:

GŻEGŻÓŁKA

z sercem w dłoni

O, serce! Powiedzże mi, serce moje, czyż nie czas, żebyś wkroczyło na drogę uczciwości? Bo — czyż godzi się fałszować sonety, czyli rodzaj konstrukcji stroficznej, którą uprawiali faceci tej miary co Dante[256], Petrarka[257] i Mickiewicz? O nie, nie godzi się. Raczej nędza niż nieuczciwe zarobki. Witaj, nędzo, witaj, kiju żebraczy, jak powiedział p. Wilkins Micawber[258]. A w całkowitym przełomie wewnętrznym dopomoże mi Pitigrilli[259]:

BY POSUNĄĆ NOWYM TOREM, PITIGRILLI JEST MI WZOREM.

Nawraca się jak Pitigrilli, wyrastają mu białe skrzydła.

KOMISARZ

wchodząc niespodzianie

Niestety, za późno z tymi skrzydłami. Hej, Chłopcy, aresztować mi tego aniołka!

ZIELONA GĘŚ

śpiewa i tańczy

Cóż to za szczęście! Cóż to za radość!

Sprawiedliwości stało się zadość.

Następuje hałaśliwy balet całego zespołu.

Kurtyna

27 lutego 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

czyli

Divadelko „Zelena Husa”[260]

ma zaszczyt przedstawić

sztukę transmogryfikacjonistyczną

pt.

Uroczyste nadanie psu Fafikowi, najpopularniejszemu psu wszechświata, tytułu honorowego prezesa Klubu Angelologów, w którym to wiekopomnym spektaklu dyrekcja teatru, pracująca z samozaparciem, a bez jakichkolwiek subwencji i uznania ze strony społeczeństwa, można powiedzieć przeszła sama siebie, idąc w przyszłość, czyli, jak mówi Asnyk, ten niesłusznie tu i ówdzie niedoceniany poeta, że był taki czas, że Wawel się podobał, a dziś Krakowa nowa jest ozdoba:

Zielona Gęś!

Zielona Gęś!!

Zielona Gęś!!!

ZIELONA GĘŚ

Bardzo państwa przepraszamy, ale, z powodu zbyt długiego tytułu sztuki, przedstawienie się nie odbędzie.

TAK JEST ZAWSZE, GDY PÓŁGŁÓWEK

WYMYŚLI ZA DŁUGI NAGŁÓWEK.

Kurtyna

6 III 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Dziwnego krawca

Akt I

GŻEGŻÓŁKA

Idę do krawca.

GŻEGŻÓŁKOWA

Po co?

GŻEGŻÓŁKA

Do przymiarki.

GŻEGŻÓŁKOWA

nieufnie

Aha.

Kurtyna

Antrakt[261] 15 minut. Bufet.

Akt II

GŻEGŻÓŁKA

Moje uszanowanie dla mistrza igły! Ubranko gotowe?

DZIWNY KRAWIEC

Niegotowe. I nie będzie gotowe.

GŻEGŻÓŁKA

?

DZIWNY KRAWIEC

A tak. Nie będzie. Zmieniłem zawód. Ma pan może jakiś fotelik?

GŻEGŻÓŁKA

?

DZIWNY KRAWIEC

Mogę obić. Bo zostałem tapicerem. Kolory: bordo, „oko wieloryba”, czerwień pompejańska...

Kurtyna

Antrakt 15 minut. Bufet.

Akt III

GŻEGŻÓŁKOWA

nieufnie

Gdzie ubranie?

GŻEGŻÓŁKA

Niestety. Dziwny krawiec skrajał tylko rękaw — oto rękaw — i w międzyczasie został tapicerem. Czy mamy jakiś fotelik?

GŻEGŻÓŁKOWA

nieufnie

Mamy.

Kurtyna

Antrakt 15 minut. Bufet.

Akt IV

GŻEGŻÓŁKA

Moje uszanowanie dla mistrza sztuki tapicerskiej. Oto fotelik. Proszę na czerwień pompejańską.

DZIWNY KRAWIEC

Bardzo żałuję, ale nic z tego nie będzie. W międzyczasie znowu zmieniłem zawód. Cóż, taka niespokojna natura. Chodzący paradoks. Może ma pan zegar ścienny z kurantami[262] do wyregulowania? Bo ja chwilowo jestem zegarmistrzem. Ha-ha!

GŻEGŻÓŁKA

nieufnie

Niestety nie posiadamy ściennego zegara.

DZIWNY KRAWIEC

Co?!!!!! Pan nie ma ściennego zegara? Więc pan wstaje rano i pan w ogóle nie wie, która godzina. Więc pan się wszędzie spóźnia. Również, znaczy się, na randki z kobietą. A ta kobieta, znaczy się, czeka i czeka, a tu deszcz i zawierucha i kobieta-anioł naraża się na grypę. To zbrodnia!! A także pan się spóźnia do pracy! Ja panu zaraz wymierzę sprawiedliwość

Leje Gżegżółkę rurą od żelaznego piecyka, powstają b.[263] przykre dźwięki.

CHÓR CZELADNIKÓW[264] DZIWNEGO KRAWCA

występujący jako CHÓR ZEGARMISTRZÓW

Bo słuchajcie i zważcie u siebie,

i zanotujcie to zaraz:

Kto na ziemi nie miał ściennego zegara,

ten go również nie będzie miał w niebie.[265]

Kurtyna

Bufet.

13 marca 1949

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

dramat artystyczny

pt.

Skarga Julka

JULIUSZ SŁOWACKI

blady jak aspiryna, ze skrzydełkami, z kolosalnym rulonem rękopisu, wystającym z tylnej kieszeni fraka

Trzy razy księżyc odmienił się złoty...

O, przepraszam, przecie nie to miałem tragiczną intencję oddeklamować. Na Jowisza, przecie napisało się w międzyczasie to i owo piorunowo. A u nas

wskazuje paluszkiem do góry

też są linotypy,

wskazuje paluszkiem jeszcze wyżej

zwane u nas angelinotypami. Angeli, proszę państwa, liczba mnoga od angelus, proszę państwa, czyli anioł, proszę państwa, czyli do pewnego stopnia w ogóle w pewnym sensie angelologia[266], którą tak znakomicie uprawia znakomity prof. Bączyński. Ale — do rzeczy.

muska skrzydełka i recytuje, pokasłując

Fruwam ja po Warszawie,

po Rawie i po Nieszawie

i ze zgryzoty upadam —

bo wszędzie, wszędzie z głośnika

albo: Chopina muzyka,

albo Mickiewicz Adam.

Nie przeczę; się nie unoszę;

obaj talenty niezgorsze;

proszę bardzo; nie mówię nic,

ale, obywatelki,

czy Julek to hetki-pętelki,

a już tylko Adam i Fryc?

Toć Julek, Panie Redaktorze,

też to i owo może —

spuścizna, tamto i to —

i lutnia, że tak powiem, strojona,

i W grobie Agamemnona...

więc czemu nie uczczą Go?

Koncerty? Ciągle Chopina.

Portrety? Wszędzie Adama.

A ja, przepraszam, to ser?

Żony nie miałem ni dzieci...

W Odrodzeniu jeden portrecik,

to wszystko, parole d’honneur[267].

szlocha w koronkowej chustce za pomocą smutnych oczu

O, doloż mojaż ponura!

Fruwam smutny jak kura

z poderżniętym gardłem.

A ostrzegała mnie mama:

— Ty, Julek, nie znasz Adama...

A ja przecież także umarłem.

Kurtyna

spada i nagle zatrzymuje się

w postaci tragicznego wykrzyknika.

20 III 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Deszcz

CHÓR CZEKAJĄCYCH NA AUTOBUS

O, jak nudno jest czekać na autobus.

DESZCZ

zaczyna lać

CHÓR CZEKAJĄCYCH NA AUTOBUS

Cholera z takim deszczem.

Cholera z takim czekaniem.

Cholera z takim autobusem.

PRZEJEŻDŻAJĄCY W SAMOCHODZIE

wysiadając z samochodu przed ogonkiem czekających

Mój samochód jest bardzo malutki. Mój samochód was wszystkich nie pomieści. Ale mogę zrobić jedną prostą rzecz – mogę wysiąść z samochodu, mogę stanąć w ogonku, mogę czekać i moknąć razem z wami.

Staje ostatni w ogonku.

Kurtyna

27 marca 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Straszny koniec spóźnialskich

PIEKIELNY PIOTRUŚ

do swojej Mamy

Mamusiu, tatuś ma dzisiaj jakieś dłuższe uszy.

MAMA PIEKIELNEGO PIOTRUSIA

Niestety, synku, tak. Taktaktak. Tatuś się całe życie spóźniał. Tatuś był całe życie niepunktualny. I wskutek powyższego wyrosły naszemu tatusiowi ośle uszy.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

A można tatusia w te uszki pocałować?

MAMA PIEKIELNEGO PIOTRUSIA

po dojrzałym namyśle

Zapewne.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

całuje swojego Tatusia w uszki.

TATUŚ PIEKIELNEGO PIOTRUSIA

kopie i ryczy

I-ha-ha-ha!

QUOVADISIŃSKI

wchodząc z prawej kulisy

Ha, i mnie wyrosły ośle uszy w nagrodę za niepunktualność. Ach, gdyby to widział mój praszczur po kądzieli[268], podkomorzy[269] szczypnicki! Przekleństwo losu!

kładzie się na kanapie, recytuje mistyczne utwory Towiańskiego[270] i oddaje się z piskiem martyrologii.

TRYLOGOWICZ

wchodzi w cylindrze, z parasolem

Dobry wieczór. Jak zdrowie mamy i tatusia Piekielnego Piotrusia? Tak, taak... Ale à propos, ja też mam ośle uszy. Od tej niepunktualności. Od tego spóźniania się. Dopust Boży.

zdejmuje cylinder i zawadza oślimi uszami o ślubną fotografię państwa domu. Nb.[271] na fotograficznej postaci pana domu również pojawia się w odpowiednich miejscach zarys coraz większych i większych uszu oślich, co wywołuje zrozumiały niepokój.

SANDOMINGOWSKI

wychodząc z dalszych apartamentów

Niepunktualność to moja namiętność... Ale co z tego?

z hukiem na zasadzie eksplozji wyrastające ośle uszy zrzucają mu kapelusz na podłogę.

SAMMOSJERSKI

wstaje jak cień, smutno

I ja też, patrz jw.

zdejmuje szlafmycę i obnaża straszne piętno spóźnialskich.

WSZYSCY SPÓŹNIALSCY

recytują mistyczne utwory Towiańskiego, oddają się masowej martyrologii i boleśnie tańczą.

PÓŁ MIASTA

chodzi z oślimi uszami, nie wyłączając kobiet.

ZIELONA GĘŚ

zamyka Wszystkich Spóźnialskich do schludnej obory i recytuje następujący

Morał:

NIGDY NIE TRZYMAJ SIĘ WYNIOŚLE,

COŚ Z MRÓWKI MIEJ, NIE PAWIA,

A JEŚLI KTO MA USZY OŚLE,

TO Z NIM SIĘ NIE UMAWIAJ.

Kurtyna

3 IV 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś’’

ma zaszczyt przedstawić

Cyniczną ucztę etnografów

Osoby:

1. NIESTRAWNOŚĆ — postać alegoryczna

2. ETNOGRAF PIERWSZY

3. ETNOGRAF DRUGI

4. CHÓR ETNOGRAFÓW

5. i KURTYNA

Scena: Muzeum Etnograficzne w Gogolinie ze sławną, bezcenną kolekcją wielkanocnych pisanek.

Czas: Przedświąteczny, nad wieczorem.

NIESTRAWNOŚĆ

Przepłynął już ludzki potok,

w muzeum cicho jak w grobie.

Lecz z kątów wychodzą oto

cyniczni etnografowie.

Zerwawszy z moralnym pionem,

łypią oczami jak mamki[272]

na słynne jaja zdobione,

czyli tak zwane pisanki.

Patrzcie, ach, patrzcie bacznie

na to, co zaraz się zacznie:

ETNOGRAF PIERWSZY

Rozbija gablotkę z pisankami.

Hej, śmiejmy się w nos plotce,

vivat Piekło z Szatanem.

Hej, ty jajo w gablotce,

zaraz cię zjemy z chrzanem.

ETNOGRAF DRUGI

Rozbija następną gablotkę z pisankami.

A ja też w naszym kole

się zabawię niekiepsko,

tylko, co do mnie, wolę

pisanki z musztardą sarepską.

Pochłania większą ilość pisanek, zaprawiając je wspomnianą musztardą sarepską.

CHÓR ETNOGRAFÓW

Śliczne są kobiet stópki,

lecz nie masz jak pisanki!

Hej, obłupujmy skorupki.

Hej, lejmy barszcz do szklanki.

Skonsumowują pozostałość bezcennych historycznych pisanek, przebierają się w przedhistoryczne kapelusze i tańczą.

NIESTRAWNOŚĆ

Wolnego, szaleńcy młodzi.

Zaraz was Parka [273]podetnie.

Skręt kiszek już nadchodzi.

Te jaja były stuletnie.

WSZYSCY ETNOGRAFOWIE

Z oczami w słup wydają okrzyk „Ach!”, słaniają się na nogach i – przesławszy Publiczności należny ukłon wraz z życzeniami „Wesołych Świąt” — w zrozumiałych męczarniach schodzą ze sceny życia.

KURTYNA

Galileusz[274], wchodząc na wieżę

chodnikiem z linoleum,

rzekł: „Jajka? Tylko świeże

i w domu, nie w muzeum”.

Spada z fasonem.

10 kwietnia 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

sztukę kolanologiczną

w dwóch aktach

pt.

Nie ma tego złego,

co by na dobre nie wyszło

Osoby:

1. NIKODEM GŻEGŻÓŁKA — ojciec Alojzego Gżegżółki z „Przekroju”[275]

2. ALOJZY GŻEGŻÓŁKA — syn swojego ojca, młody anachoreta[276]

Akt I

NIKODEM GŻEGŻÓŁKA

podniesionym głosem do Alojzego G., czyli syna

Przeklinam cię, Alojzy G. Przeklinam cię absolutnie. Albowiem przyprawiłeś mnie o życiowe rozczarowanie. Ponieważ nie spełniłeś pokładanych w tobie przeze mnie nadziei. Przepraszam.

schodzi na chwilę ze sceny, żeby pofolgować temu, co w wytwornym towarzystwie nazywa się „umyciem rąk”, „myje ręce”, bawi się przez chwilę porcelanową rączką, następnie wraca na scenę i kontynuuje

Przepraszam, na czym to ja stanąłem? Aha: scena: „Przekleństwo ojca”. Więc przeklinam cię, Alojzy, w dalszym ciągu. Dlaczego? Dlatego, że jesteś rodziny zakałą. Kropka. Nie. Jeszcze ten dwuwiersz na zakończenie tyrady:

PRZEKLINAM CIĘ, POMIOCIE OŚLI,

TY BĘCWALSKA[277] LATOROŚLI.

przeklina syna definitywnie, a jednocześnie popycha go brutalnie na kant komody, skutkiem czego młodemu Alojzemu Gżegżółce wywiązuje się woda w kolanie

Koniec aktu pierwszego

Akt II

Scena przedstawia absolutną pustynię w krajach podzwrotnikowych. Absolutny brak oaz, fatamorgan i wielbłądów. Absolutny brak wody, a upał rośnie.

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

w stroju anachorety

Ach, dola moja lada jaka pod zwrotnikiem Raka. Na pustyni człowiek się ślini, bo nie ma wody dla ochłody. Ach! Nie mam dla spoczynku kojca, bo ściga mnie przekleństwo ojca. I nawala mi kolano, które stłukłem sobie fatalnie wtedy, kiedy ojciec w pierwszym akcie popchnął mnie na kant komody. W kolanie, jak już donosiliśmy, wywiązała się woda.

pauza

Umieram z pragnienia.

nagle, na zasadzie genialnej dedukcji, ocenia wartość kolana jako zbiornika paradoksalnej wody i wypija część zawartości kolana, zostawiając sobie przezornie resztę na dni następne

KURTYNA

zapada majestatycznie wraz z wypisanym na niej następującym czterowierszem:

Powiedział cesarz Gracian

przed bitwą pod Delaspe:

„Każda zła sytuacja

ma też swój dobry aspekt”.

Do ogółu ludności

W ostatni piątek niskie progi naszego teatrzyku odwiedziła wycieczka geografów zagranicznych pod kierownictwem prof. Amorettiego. O wysiłkach naszego najmniejszego teatru świata wycieczka wyraziła się z niekłamanym uznaniem w antrakcie.

Osiołek Porfirion

kierownik literacki

24 kwietnia 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

sztukę

pt.

Przygoda Paderewskiego

czyli

Perfidia publiczności

PADEREWSKI[278]

wstrząsając lwią grzywą, opuszcza po triumfalnym koncercie dziewiętnastowieczną salę koncertową i usadawia się w dziewiętnastowiecznym powozie, otoczonym ze wszystkich stron tłumami wielbicieli, którzy z niesłabnącym dziewiętnastowiecznym zainteresowaniem wpatrują się w dziewiętnastowieczną superczuprynę maestra.

WOŹNICA POWOZU

do wielkiego pianisty

Dokąd?

TŁUM WIELBICIELI

Do fryzjera!!

Kurtyna

1 V 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

po raz pierwszy

AUGUSTA BĘC-WALSKIEGO[279]

w sztuce

pt.

Lekcja dla starych tumanów

Osoby:

1. WYKŁADOWCA, UCZNIOWIE i BĘC-WALSKI

WYKŁADOWCA

Kochane dzieci z zarostem, teraz będzie dyktando. A gdzie jest August?

UCZNIOWIE

August wyszedł do „Przekroju[280]”.

WYKŁADOWCA

Nie mówi się: wyszedł do „Przekroju”, tylko: wyszedł w „Przekroju”.

UCZNIOWIE

chórem

Nie „do”, lecz „w”.

WYKŁADOWCA

B. dobrze. A teraz dyktando. Piszemy. Zamoczmy stalóweczki w kalamarzyczkach i piszmy:

Zagrzmiał grzmot na firmamędzie.

Co to będzie? Co to będzie? [281]

BĘC-WALSKI

wpada zadyszany

Czego nie będzie?!

Czego nie będzie?!!!

wyłamuje drzwi i okna, niczego się nie nauczywszy, w panicznej furii wybiega na miasto, wykupując masowo futerały do skrzypiec, paprykę i kutasy do wałków przy kanapach

Kurtyna

8 maja 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

w wiekopomnym dniu trzyletniej

rocznicy swego istnienia

sztukę eschatologiczno-gastronomiczną

pt.

Metempsychoza

W roli gżegżółki nieporównany

1. ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

Dyrekcja zastrzega sobie prawo wglądu w teczki i kartony tych PT. Widzów, którzy, korzystając z natłoku, przedostają się na salę zaopatrzeni w zgniłe jaja.

Nie pluć

Nie palić

Nie drzemać

ZIELONA GĘŚ

w okularach, wzrok nadwyrężony: opłakane skutki trzyletniej harówki

Prześwietna Publiczności! W uroczystym dniu dzisiejszym znowu rzucamy jak z rękawa perłę przed wieprza...[282]

PUBLICZNOŚĆ

Gdzie jest ten wieprz?

ZIELONA GĘŚ

Będzie!

SUFLER

staruszek pracujący z jednominutowym opóźnieniem

...znowu rzucamy jak z rękawa perłę przed wieprza...

ZIELONA GĘŚ

radośnie kontynuuje

...I występujemy z nową, rocznicową, specjalnie przez naszego Autora napisaną sztuką pt. Metempsychoza[283], to znaczy wędrówka dusz.

Starożytne wierzenia indyjskie podają, że człowiek po śmierci, w zależności od swoich przeskrobań, wciela się w formy rozmaitych stworzeń, do słonia włącznie, po czym następuje tzw. „ambahwa”, czyli stan kompletnego rozpuszczenia się we wszechobejmującej satysfakcji. Ale nasz nieporównany Gżegżółka...

PUBLICZNOŚĆ

otwiera parasole i wywołuje burzę oklasków

ZIELONA GĘŚ

c.d.

...Nasz Gżegżółka poszedł dalej. Gżegżółka, dzięki nieustępliwemu eksperymentatorstwu, posiadł tajemnicę wcielania się w różne zwierzęta, ptaszki i muszki nie po śmierci, ale za życia, bez użycia jakichkolwiek przyrządów, również do słonia włącznie. Kurtyna!!

KURTYNA

Już się wzbijam.

wzbija się i odsłania charakterystyczne apartamenty w historycznym Palais Gżegżółka. Gżegżółka w papuziej podomce, na fotelu, lekko skonfundowany, w przerwie między jednym wcieleniem a drugim. Rodzina Gżegżółki zapatrzona w Gżegżółkę jak w obraz, ale z niepokojem, bo nie wiadomo, co się stanie za chwilę

GŻEGŻÓŁKA

A teraz się wcielę w muszkę. Zechcę i wcielę się. A wam nic do tego.

wciela się w muszkę na dłuższy czas i pogrąża się w brzęczeniu

RODZINA GŻEGŻÓŁKI

Ha, trudno.

pogrąża się w finansowych trudnościach w związku z powyższym

GŻEGŻÓŁKA

A teraz na przykład dobrze by było w konia.

RODZINA GŻEGŻÓŁKI

Alojzy, bój się Boga! Skoro już inaczej nie możesz, skoro już tak cię przydusiło, że się koniecznie musisz wcielać, rybko, to wcielaj się przynajmniej w coś przyjemnego, np. w kotka.

Taki kotek. Kicia. My i wstążeczkę tobie zawiążemy. I mleczka damy na spodeczku. Jeżeli już taki los, to bądź chociaż mruczusiem, a nie ogierem.

wszyscy członkowie Rodziny padają błagalnie na kolana i płaczą

GŻEGŻÓŁKA

ludzkim głosem; wierszem

A właśnie, jasna cholera!

zaraz się wcielę w ogiera.

mimo protestów Rodziny wciela się w ogiera, nieprzyzwoicie rży i zanieczyszcza mieszkanie

PUBLICZNOŚĆ

A my żądamy, żeby, stosownie do zapowiedzi Dyrekcji Najmniejszego Teatru Świata, Gżegżółka natychmiast się wcielił w wieprza.

GŻEGŻÓŁKA

Proszę bardzo.

wciela się w wieprza, wskakuje na rozżarzoną patelnię i, biorąc pod uwagę uroczysty Dzień Urodzin Teatru, rozprowadza się wśród Publiczności w postaci wybornych, urodzinowych kotletów

HERMENEGILDA

A ja się wobec tego wcielę w kwaszoną kapustę. Niech żyje Zielona Gęś! Vivat Najmniejszy Teatr Świata!

Orkiestra wykonuje fanfarę „Zielonej Gęsi”; Hermenegilda wciela się bez trudu w kwaszoną kapustę i rozkłada się na talerzach z kotletami.

Fanfara „Zielonej Gęsi”

ZIELONA GĘŚ TO TEATR JEST WSPANIAŁY,

ZIELONA GĘŚ JAK PADEREWSKI GRA,

ZIELONA GĘŚ NAJLEPSZE MA KAWAŁY,

ZIELONA GĘŚ!

ZIELONA GĘŚ!

ZIE-LO-NA GĘ-Ę-Ę-Ś...

KURTYNA

stosownie do okazji spada w postaci śnieżnego obrusa

PS

SUFLER

staruszek pracujący z coraz większym opóźnieniem

...znowu rzucamy jak z rękawa perłę przed wieprza...

całkowicie zasypia z objawami całkowitej sklerozy

KONIEC

„Metempsychozy”

15 maja 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Autora swego piórem srogim.

Tragiczny koniec mitologii

Osoby:

1. LEDA[284] — ślubna małżonka Tyndara[285]

2. JOWISZ[286] — znany erotoman

3. i PATELNIA

LEDA

Jowiszu! Ach!

JOWISZ

pomury, z patelnią ukrytą w fałdach chlamidy[287]

Co dalej?

LEDA

Jowiszu, ach, jaki piękny byłeś pod postacią łabędzia! Tak mnie całowałeś! Tak mnie całowałeś!

JOWISZ

I co dalej? Dość tej liryki! Ja się pytam, gdzie te jaja oraz ile sztuk?

LEDA

Tu są, ukochany. Tu. Trzy sztuki. Słownie trzy. Tak jak to podają wszystkie podręczniki mitologii starożytnej. I kolejność wypadków ta sama. Najprzód przemieniłeś się w łabędzia. Potem ta noc w Zakopanem. A teraz jeszcze chwila i z 3 mitologicznych jajek wykluje się troje naszych mitologicznych dziatek: Kastor, Polluks[288] i Helena[289].

JOWISZ

b. ponury; manewruje nerwowo patelnią ukrytą w fałdach chlamidy

Dość!

wyjmuje spod pachy patelnię, włącza kuchenkę elektryczną i z trzech mitologicznych jajek pitrasi realistyczną jajecznicę ze szczypiorkiem.

LEDA

Coś uczynił, nieszczęsny?

JOWISZ

To, co mi nakazywało sumienie mego Jowiszowego żołądka. Jesteś kretynką, Ledo. Ale chyba zrozumiesz, że: z Kastora i Polluksa pożytek żaden, a co do Heleny, to konsekwencje wiadome: wojna trojańska. A my wojen mamy absolutnie dość.

rąbie jajecznicę.

Kurtyna

spada.

22 V 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Cud w Lublinie

Osoby:

1. JANUSZ MINKIEWICZ[290]

2. & TŁUM WIERZYCIELI

Miejsce: Lublin, przed słynną katedrą.

Czas: pożądany.

JANUSZ MINKIEWICZ

stojąc na specjalnie z Warszawy przywiezionym cokole

Bracia wierzyciele!

TŁUM WIERZYCIELI

szmer pełnego nadziei oczekiwania

JANUSZ MINKIEWICZ

Bracia wierzyciele, tym razem nie zawiedziecie się. Bo oto zwołałem was z całej Europy, żeby w mieście, które zaczyna słynąć z cudów, zrobić jeszcze jeden cud, tj. zwrócić wam co do grosza mniejsze i większe, lekkomyślnie zaciągnięte wobec was pożyczki. Czy widzicie tę kupę pieniędzy?

TŁUM WIERZYCIELI

Widzimy tę kupę.

MINKIEWICZ

To są pieniądze, które dostałem za bajki dla dzieci. I te pieniądze oddam dorosłym.

Zalewa się łzami i zwraca długi na klęczkach.

TŁUM WIERZYCIELI

Cud! Cud!! Cud!!!

Bez jakiejkolwiek samokontroli najniższych instynktów rzuca się na forsę, tratując się wzajemnie, czyli wyłaniając ze swego grona rannych i uduszonych

Kurtyna

31 lipca 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Gawędę starego kretyna

STARY KRETYN

leżąc na katafalku

Hej, hej. Jakie to były czasy... Socjalizmu żadnego nie było, wobec czego pracownica domowa nazywała się po prostu kuchta względnie parzygnat[291]... A jakie możliwości otwierały się wtedy podczas mycia schodów względnie okien!...

Cuda? Nie tak jak dziś, zaledwie raz do roku, ale codziennie, panowie, codziennie i co najmniej w co drugim mieście: to broda wyrastała świętej pustelnicy w sposób gwarantowanie przerażający[292], to mogiła bogobojnego kucharza pokrywała się nagle majonezem z prawdziwej „nicejskiej” oliwy, to na niebie, mociumdzieju[293], ukazywały się ogniste miotły, odkurzacze i tym podobne rzeczy.

A sznycle „po wiedeńsku”? Hej, łzy się kręcą... Bo to był, proszę państwa, cały Wiedeń na talerzu, z Grinzingiem[294] i szramelmuzyką[295]. Trzy dni można było jeść taki sznycel, słowo honoru.

A jakie teatra[296] były! Jak stary Trapszo wyszedł na scenę w Dziadach i nacisnął syfon z wodą selcerską, i powiedział: „Ach, jak mnie pragnienie pali, ach, choćby wody kropelka!”, to, mociumdzieju, cała widownia spadała z krzeseł.

Hej, łzy się kręcą...

A po teatrze oczywiście: „Hawełka”[297], szansonistki[298] i szał. Paraliż postępowy naturalnie szerzył się do pewnego stopnia, ale co z tego? Gieniusze[299] dzięki temu rodzili się masami. Przybyszewski[300] grał na organach Święty Boże, a cesarz Franciszek Józef[301] zapuszczał bokobrody nie dla siebie, tylko dla kraju. Hej, łzy się kręcą...

ŁZY

nb. zaczynają się kręcić z taką szybkością, że dalsze wygłaszanie monologu okazuje się niemożliwe

wobec czego

Kurtyna

majestatycznie opada

7 sierpnia 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Wietrzną symfonię

Osoby:

1. NIEZLICZONA ILOŚĆ

Czas: 13 sierpnia, 1949.

Miejsce: Szczecin.

SŁONECZNIKI

My, kwietne, wysokie postacie,

nie zamienimy się z nikim.

Cóż to za rozkosz chwiać się

na wietrze i być słonecznikiem!

Nas pszczoła brzęcząca odwiedza,

wiatr do nas przychodzi w gości.

Uroda to nasza wiedza,

a sierpień to miesiąc miłości.

WIATR

Tym, co kochają chmury, ptaki,

natchnieniem wpadam im do ucha.

Ach, jak to dobrze, że jestem taki,

taki, co lata i co dmucha.

SŁONECZNIKI i WIATR

razem

Słowa nie wypowiedzą,

raczej struny baranie,

tę wietrzność, tę słoneczność,

sierpniowe kołysanie.

Ten ogród tonie w kwiatach.

Ratunku! Jesień! Jesień!

Najwyższy urok świata:

szmer sierpnia, wietrzy sierpień.

Ziemia, stary instrument

po brzegi pełen muzyki

kuchnia cudów: „liść z szumem”,

po szczecińsku słoneczniki.

LIŚCIE BRZÓZ

A my jesteśmy liście brzóz,

nas wiatr tak samo kłoni

i wiatr nas także dzisiaj wniósł

jak nutę do symfonii.

I my dźwięczymy. Zielony dzwon

dzwoni w zielonych dłoniach.

I tak powstaje, za tonem ton,

wietrzna symfonia.

PSZCZOŁA

Przez liście i przez kwiaty,

przez słoneczka i przez cienie,

przez lasy i przez sady

zanoszę się brzęczeniem.

Jestem taka maleńka,

nie po mnie nic nie zostanie.

Złota sierpniowa piosenka,

brzęczące przemijanie.

POETA

Na świata oceanie

mały, tragiczny manuskrypt

to twórczość moja, dla niej

oddalam wszystko. I pustym.

Wyprzykany, banalny, nienowy

biegam po pustym domu.

Wietrze, wietrze sierpniowy,

wietrze, wyzywam cię, pomóż!

Kurtyna

opada z jękiem

28 VIII 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Cztery piosenki o przedmiotach codziennego użytku

W układzie i wykonaniu

Arrangement, exécution, musique et paroles par[302]

All rights reserved[303]

1. HERMENEGILDY KOCIUBIŃSKIEJ

2. H. KOTIUBIGNSKA

I

Durszlak

Gdy wieczora pewnego

stwierdzisz, drogi kolego,

że cyniczna była miłość Jadwisi,

wiedz, mój złoty chłopaku,

że tam w kuchni na haku

emaliowany durszlak wisi.

Wyrwij zębami z muru

ten hak nocą ponurą,

taka chwila każdego nawiedza;

i zdejm durszlak z przyświstem,

i wlej w durszlak łzy czyste,

lecz przecedzaj, mój miły, przecedzaj.

Refren

Bo nie każda twa łza, niestety,

jest prawdziwa, niektóre kłamią,

prawdziwe łzy to diamenty,

a diamentów czasami żal.

Więc przecedzaj, mój miły, dokładnie

i diamenty odnajdziesz na dnie,

a woda przez dziurki durszlaka

rurami odpłynie w dal.

II

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Szelki

piosenka babuni

Dziś wszyscy spodnie noszą na pasku,

pociecha z tego niewielka.

Gdy ja się kochałam w pięknym Adaśku,

to on spodnie nosił na szelkach.

Niestety, oprócz noszenia szelek

Adaś nie zajmował się niczym,

więc miałam przez to kłopotów wiele

i bardzo wiele goryczy.

Dziś Adaś w grobie spoczywa za to.

Paraliż trafił go w głowę.

Spodnie nieboszczyka ukradł sublokator.

Zostały szelki liliowe.

III

Żelazko

Mówiłeś do mnie czułe słowa,

że tylko ja i nikt więcej,

i nagle poprosiłeś, żeby ci spodnie odprasować,

takim głosem nieśmiałym, chłopięcym.

Prasowałam je resztką siły

w kuchni, a w sercu wzbierał żal

i kiedy już odprasowane były,

tyś spodnie wziął i odszedł w siną dal.

Refren

Żelazko,

elektryczne i złowrogie!

Żelazko,

ach, po cóż spodnie prasowałam nim?

Żelazko!

Ja cię rozbiję o podłogę.

Chłop był jak ogień,

lecz w spodniach rozwiał się jak dym.

IV

Maszynka do mięsa

Kosztowała niedrogo:

pożyczyłam od kogoś,

ten ktoś zgasł i wygasła pretensja[304].

Dziś jest ona na wieki

chlubą mej biblioteki,

ta kochana maszynka do mięsa.

Kiedy obmyślam meniu[305],

to przez kuchnię w natchnieniu,

że tak powiem, jak anioł płynę;

i tę maszynkę w ręce

biorę, i na niej kręcę

wieprzowinę, cielęcinę, baraninę.

Refren

Maszynko ma-a-a-a,

ty mi służysz wciąż znakomicie,

i ty, i ja-a-a-a

zawsze razem płyniemy przez życie.

A życie trwa-a-a-a

i trwa miłość w mym sercu ogromna,

i wciąż kocham jednako,

i wciąż dźwięczy jak akord

ta maszynka, miłość i ja.

KURTYNA

Z powodu niemilknących oklasków nie opada absolutnie.

11 września 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

wstrząsającą sztukę

z prologiem, epilogiem i chórem

wg słynnej powieści amerykańskiej

pt.

Listonosz przychodzi o siódmej

Główna osoba występująca:

1. LISTONOSZ

Scena: pierwsze piętro, mieszkania dwadzieścia.

Czas: g. 6 min. 59.

PROLOG

w charakterze szkieletu na sprężynach

Widzowie, zaraz tutaj

spadnie wam z głowy dęciak.

Pełna jest ta minuta,

ale czego?

CHÓR

Napięcia.

ZEGAR ZA SCENĄ

wydzwania siódmą

LISTONOSZ ZA SCENĄ

Psiakrew, znowu siódma! Już przychodzę.

przychodzi rzeczywiście o siódmej

EPILOG

w charakterze malutkiego amorka

Widzowie, jak w czeluści

w tej sztuce z wami ginę.

A wąsów nie mogąc zapuścić,

zapuszczę przynajmniej kurtynę.

zapuszcza

KURTYNA

spada

25 września 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

tragedię w jednym akcie

w trzech odsłonach

pt.

Córka zegarmistrza

Osoby:

1. STARY ZEGARMISTRZ — ofiara raków z koprem

2. MANUELA — jego córka

3. NIONIO — daleki krewny bliski obłędu

4. FRANCISZEK — szatański lowelas[306]

Rzecz dzieje się w znacznej mierze w Milanówku.

Odsłona pierwsza

ŚPIEW FRANCISZKA ZA SCENĄ

na znaną nutę góralską

Hej, chrząszcz brzmi wrzkomo[307] w życie,

hej, wiater dmie od lasa,

hej, nie masz to jak życie

starego lowelasa!

MANUELA

z westchnieniem

Ach, to znowu Franciszek! Poznaję jego bas-baryton[308]. Drżę cała. On znowu tu przyjdzie i będzie mnie znowu napastował swoją obleśną miłością. Piękna kobieta jest jak podłoga. Ciągle ją ktoś musi napastować.

spogląda na zegarek

Za chwilę znowu obiad. I mój zgrzybiały ojciec znowu wyjdzie ze swojej pracowni, gdzie dzień i noc kukają drewniane kukułki oraz tykają niezliczone zegary. A na obiad znowu raki. Raki okrągły rok. A ty jak się czujesz, Nionio?

NIONIO

Lepiej. A właściwie gorzej. Znowu nie spałem całą noc. Łupież mnie męczył. Do świtania drapałem się w głowę.

MANUELA

Najlepiej byś się ostrzygł, Nionio. Z tą czupryną wyglądasz jak potwór. A na łupież najlepiej posmarować benzyną. Masz tu flaszeczkę.

NIONIO

zlewa obficie czuprynę benzyną, podpala ją zapałką i — płacząc — schodzi z płonącą czupryną ze sceny

MANUELA

patrząc w ślad za odchodzącym Nioniem

Chwila rozrywki i znowu szaro.

ŚPIEW FRANCISZKA ZA SCENĄ

coraz donośniej

Hej, chrząszcz brzmi wrzkomo w życie,

hej, wiater dmie od lasa,

hej, nie masz to jak życie

starego lowelasa!

MANUELA

Franciszek już jest w ogrodzie. Za chwilę będzie u moich stóp. A może oddać mu serce i w ten sposób wyzwolić się z bagna raków i zegarów?

Śpiewa

„Gdzieś jest daleki świat,

gdzieś magnolie...”

STARY ZEGARMISTRZ

przebiega przez scenę z ogromnym rakiem przyczepionym do końca nosa

A raki, psiakrew, znowu były niedogotowane!

FRANCISZEK

wchodzi w monoklu[309], z kwiatami i brylantami

Manuelo, przed minutą powiedziałem sobie: dziś albo nigdy. Manuelo, musisz być moją. Manuelo, ja cię kocham do szaleństwa. Precz z Milanówkiem[310]! Ja ci otworzę nowe perspektywy. Ja cię będę nosił na rękach. Ja cię wyrwę z tego Milanówka, z tego arcybagna raków i zegarów i na rękach zaniosę cię do Warszawy, gdzie — przytuleni do siebie — spędzimy resztę naszego doczesnego życia w wytwornym café „Kopciuszek”!!

MANUELA

Jam twoja.

Odsłona druga

FRANCISZEK

zanosi Manuelę do Warszawy na rękach

Odsłona trzecia

KOMENTATOR

I minął pewien okres czasu. Szatański lowelas Franciszek zostawił Manuelę na bruku z pięciorgiem dzieci, a sam poniósł zasłużoną śmierć od pioruna, zapadłszy uprzednio na nieuleczalną chorobę i stoczywszy się na dno rozpusty, z którego to dna już nie mógł wydostać się na powierzchnię tak zwanych zjawisk. Skonał w Pogotowiu Ratunkowym na ceratowej kanapie ze słowami: „Miłość mi wszystko wybaczy”[311].

A czy stary zegarmistrz wybaczył swojej córce? Zobaczymy. Oto widzimy ją, Manuelę, gdy — obarczona pięciorgiem maleństw — stoi z wyciągniętymi błagalnie ramionami na progu gabinetu swojego ojca.

STARY ZEGARMISTRZ

stoi odwrócony plecami

MANUELA

Ojcze, zaklinam cię, przebacz! Przecie powiedziałeś kiedyś, że mi wszystko zawsze przebaczysz. Czemu więc nie odwrócisz się do mnie twarzą?

STARY ZEGARMISTRZ

głucho

Przebaczam ci, Manuelo. Ale twarzą odwrócić się do ciebie nie mogę. Ja od dłuższego czasu stoję, siedzę, leżę i chodzę tylko tyłem. Fatalne skutki jedzenia raków.

KURTYNA

spada z łoskotem

9 października 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

dramat

pt.

Dramat zdradzonego mężczyzny, czyli Przygnieciony przez kredens

Osoby:

1. MĘŻCZYZNA i KREDENS

Scena przedstawia izdebkę, gdzie stoi wyżej wspomniany starożytny trzypiętrowy Kredens z galeryjką w kształcie uciesznym i gzymsem [312]z trąbiącymi aniołkami.

MĘŻCZYZNA

Cogito, ergo sum[313], to znaczy: myślę, więc jestem — powiedział kolega Kartezjusz[314]. Ale co z tego, że ja jestem, kiedy mojej żony nigdy nie ma. Ona całymi dniami siedzi w café i plotkuje.

A tymczasem:

grzybki niezamarynowane,

skarpetki niepocerowane,

kurze niepościerane,

łóżka niezasłane,

ryby nieoskrobane,

kartofle nieobrane,

jajka nieugotowane,

krany niepozakręcane,

a ja patrzę na pustą ścianę

i łykam gorzkie łzy.

łyka raz po raz

Jedyne moje towarzystwo, jedyny mój przyjaciel to ten stary kredens, świadek moich cierpień i tęsknot. O, gdybyś umiał mówić, stary kredensie, kredensie z galeryjką w kształcie nieokreślonym i z gzymsem, na którym dwa aniołki dmą w złote puzony!!

Ale coś zdaje mi się, że ten kredens znowu się chwieje. Najprawdopodobniej Pikuś znowu odgryzł nóżkę. Przeklęty Pikuś.

Rozpaczliwym ruchem poprawia Kredens, Kredens przewraca się i przygniata rozmówcę.

MĘŻCZYZNA

spod Kredensu

O, jak mi dobrze! Może nareszcie skończą się moje cierpienia. Co to? Aha, to słoik z chrzanem otworzył się i chrzan zalewa mi oczy. Przebaczam ci, Mario.

pauza

Mario, gdzie w tej chwili jesteś? Czy może u Alicji? Czy ewentualnie w ulubionym café? Czy może zapisałaś się na kurs szybowcowy i bujasz teraz jaskółeczką wśród obłoków wysoko, nad trywialnym kominem naszego domu i, że tak powiem, vanitas vanitatum[315]? Ty jak świetlany duch ponad ziemskim padołem. Ja natomiast pod kredensem. Mario, przebaczam ci. A ty, kredensie, przygnieć mnie do reszty.

KREDENS

ludzkim głosem

Proszę bardzo!

Przygniata go do reszty.

Kurtyna

16 października 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Awanturę w najmniejszym teatrze świata

Występują z wielką tremą następujące

dramatis personae[316]:

1. PROF. BĄCZYŃSKI — ogólnie szanowany angelolog[317]

2. ALOJZY GŻEGŻÓŁKA — młody tapicer

3. OSIOŁEK PORFIRION — kierownik literacki

4. FAFIK — najpopularniejszy pies wszechświata

5. HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

6. PIEKIELNY PIOTRUŚ

Scena przedstawia salę jadalną w pałacu prof. Bączyńskiego na Salwatorze. Podniecenie.

PROF. BĄCZYŃSKI

za stołem z pustą karafką

To się bardzo dobrze stało, że nikt nie nalał wody do karafki. Wyrażam zadowolenie. Bo już nawet i woda zaczyna mi szkodzić. A ongiś[318] pijało się i jadało się szalone rzeczy. Eeeech, młodość...

Pogrąża się w zadumie.

GŻEGŻÓŁKA

Przepraszam, czy zebraliśmy się tu po to, żeby rzępolić na temat wody w karafce?

PROF. BĄCZYŃSKI

Jak proszę? Rzępolić? Proszę bardzo! Naturalnie! Naturalnie! Naturalnie, że nie chodzi o wodę w karafce, tylko o szerokie wody, na które nasz teatrzyk musi wypłynąć.

FAFIK

Musi, ale jakoś dotąd nie wypływa.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Dlaczego?

PROF. BĄCZYŃSKI

Ja wiem, dlaczego. Dlatego, że „Zielona Gęś” jest niezrozumiała.

konsternacja

I...

pauza

do jasnej cholery z tą „Zieloną Gęsią”!

Konsternacja na dwadzieścia cztery fajerki[319].

PROF. BĄCZYŃSKI

przechylając do ust pustą karafkę

Tak. Niezrozumiała. Tego teatrzyku nikt nie rozumie... Zmartwienia i plotki, oto bilans „Zielonej Gęsi”. Same passywa[320].

HERMENEGILDA K.

Wolnego, profesorze! Są i aktywa[321]. Niech pan przejrzy roczniki „Przekroju”, a znajdzie pan w nich niejedną „Gąskę”, która summa cum laude[322] wykonała swoją robotę społeczną ku rozpaczy Bęc-Walskich, Ciemnogrodzkich i Kołtuńskich.

OSIOŁEK PORFIRION

budzi się ze snu

Śniło mi się, że zostałem przemieniony w księżyc i świeciłem w okno jednej b. ładnej dziewczynie.

HERMENEGILDA

To nic nie ma do rzeczy. Teraz ja rozmawiam z profesorem. Teraz będzie mowa o parodiach. Bo, niech pan powie, profesorze, czy te setki parodii na nas we wszystkich pismach całego kraju też świadczą o tym, że jesteśmy niezrozumiali? A to, że „Zieloną Gęsią” zajmowali się krytycy tej miary co Wyka[323], Kott[324], Mikulski[325] i Bracia Rojek[326], to też nic? A przekłady na obce języki?

PROF. BĄCZYŃSKI

Hermenegildo, Hermenegildo, ja cię nie poznaję, Hermenegildo. Mówisz jak gdyby rozsądnie, Hermenegildo, a jeszcze wczoraj byłaś głupia jak bilardowa noga, Hermenegildo.

FAFIK

Co?! Ja nie pozwolę znieważać kobiety Hermenegildy nawet wstecz! Ja ją kocham.

Rzuca się na Bączyńskiego, spokojnie obgryza mu spodnie, doprowadzając zasłużonego angelologa do stanu kompletnie barokowej dekalesonizacji.

HERMENEGILDA

c.d.

Na czym to ja stanęłam? Właśnie. Na przekładach. Bo fakt, profesorze, że tyle „Gęsi” przetłumaczono np. na język czeski, to też pies?

FAFIK

przestaje obgryzać Bączyńskiego i zwraca smutne oko ku Hermenegildzie

Jak się wyraziła obywatelka? Też pies? Czy pani mnie miała na myśli? To ma być kalumnia[327] czy metafora? Jednego i drugiego nie zniosę! Trzymajcie mnie! Ach, ty ficygerno[328], kociaku śmierdzący, klabzdro[329], jak również kocmołuchu[330] literacki! Już ja cię urządzę.

Zrywa ze ściany tapetę z pagodami, a z sufitu żyrandol i całkowicie szpitalnie urządza Hermenegildę.

HERMENEGILDA

Och!

Następuje ogólne zamieszanie. Pogotowie? Ratunkowe. Straż? Ogniowa. Prasa? Interesuje się. Fotografia Fafika na szpaltach[331] wszystkich gazet. Szum. Ale po niejakim czasie wszystkie szmery, mówiąc radiologicznie, wyciszają się i jak w piosence:

Po deszczu znów słońce,

Po smutku znów śmiech.

PROF. BĄCZYŃSKI

obejmując okiem cały zespół wraz z zabandażowaną Hermenegildą

A jednak, moi drodzy, proponuję wysłać telegram do Autora z prośbą, żeby się zastanowił. Bo ja rozumiem żart. Żart jest potrzebny jak chleb. Człowiek im wydajniej pracuje, tym większą ma potrzebę żartu i odprężenia. Więc niech będą i żarty w „Zielonej Gęsi”. Ale nie tylko. Nasza epoka jest wielka i odpowiedzialna. Cząstka odpowiedzialności spada na każdego z nas. Chodzi o wielki skarb. Trzeba czuwać przy wielkim skarbie. A wiecie wy, co jest tym wielkim skarbem?

Szmer zaciekawienia.

PROF. BĄCZYŃSKI

zerkając na swoje nogi przystrojone w biel anielską

Moje nogi. Moje zwyczajne ludzkie nogi. Chodzi o to, żeby mi ich już nigdy nie urwała żadna bomba, żaden granat kapitalistycznych grandziarzy. Ja jestem, wiecie, zwykły człowiek i bardzo lubię czasem tak połazić. Kochane nogi! I dlatego...

podnosi wzruszony słuchawkę telefoniczną

I dlatego poprosimy telegraficznie Autora, żeby, choćby z uwagi na moje nogi, rzadziej błaznował, a częściej starał się pisać jasno, celnie i celowo.

mówi do słuchawki

Dzień dobry, obywatelko. Pani mnie poznaje? O piątej? Świetnie. Zaraz będzie następujący telegramik:

Telegram

AUTOR WARSZAWA

PROSIMY O PRZEBUDOWĘ REPERTUARU

BĄCZYŃSKI

Pauza.

Odpowiedź na telegram

WŁAŚNIE NAD TYM PRACUJĘ

K. I. GALZYMBRGSKI

OSIOŁEK PORFIRION

zakładając okulary do czytania depeszy[332]

Ja nie rozumiem, co to znaczy galzymbrgski.

PROF. BĄCZYŃSKI

Bo jesteś osioł, jak wynika z afisza[333]. Galzymbrgski niewątpliwie oznacza nazwisko naszego ukochanego Autora. Artystyczna refiguracja, żeby nie rzec deformacja. Taka pocztowa „Zielona gęś”. Uff, jak się zmęczyłem. Fafiku, przynieś, proszę, moją wanienkę. Gdy zmęczenie nęka, nie masz jak wanięka:

ROZBIORĘ SIĘ ŹDZIEBECZKO

I POKĄPIĘ SIĘ KRZTYNĘ

WIĘC, FAFUNIU, GWIAZDECZKO,

SPUŚĆ, CIĘ PROSZĘ, KURTYNĘ

KURTYNA

spada pogodnie jak wigilijny wieczór

dzięki mistrzowskiemu pociągnięciu Fafika

23 października 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

dramat wierszem

w dwóch odsłonach

pt.

Nikotyna

niektórym jednak potrzebna

Jedyna osoba występująca:

1. ALOJZY GŻEGŻÓŁKA — nałogowy palacz w średnim wieku

Odsłona pierwsza

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

Cholera z tym paleniem.

Boli serce i głowa.

Ach, ja to zaraz zmienię.

Precz, manio tytoniowa.

Zgodnie z powyższym czterowierszem odzwyczaja się całkowicie od palenia, całkowicie nie pali przez kilkadziesiąt lat i wreszcie – w wyniku starości – całkowicie umiera, otoczony powszechnym szacunkiem, opłakany na cichym cmentarzyku w słotny dzień i koniec końców zapomniany całkowicie przez rodzinę i wierzycieli.

Odsłona druga

Cichy cmentarzyk.

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

baryton z katakumby

Piekło. Nie mogę!

Szał mnie wpół zgina.

Ach, nikotyna.

Ciach, nikotyna.

Wynurza się z miejsca pobytu „w strasznej postaci jak potępieniec ognisty[334]”, cwałuje do najbliższej budki z papierosami, kupuje dziesięć Mocnych[335], wypala je – ku przerażeniu przechodniów – jeden po drugim i dopiero wtedy, całkowicie nasycony, udaje się na spoczynek wieczny.

Kurtyna

13 listopada 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

sztukę z życia

pt.

Walizka

Występują:

1. ALOJZY GŻEGŻÓŁKA — młody człowiek we wczesnym stanie małżeńskim

2. GITARA — jego żona

3. oraz TYSIĄC RÓŻNYCH POSTACI

ALOJZY

Otrzymałem tedy, jak wiadomo, tragiczny telegram z Guzika od cioci Koci o ciężkim stanie jej zdrowia i natychmiast muszę wyjeżdżać. Gitaro, czy walizka moja spakowana?

GITARA

Spakowana, ale nie mogę zamknąć.

ALOJZY

Gdzie jest ta walizka?

GITARA

Oto ona.

ALOJZY

mocując się z walizką aż do siódmego potu

Nie. Nie mogę. Musiałaś tam nałożyć jakichś niepotrzebnych rzeczy. Tego wszystkiego widocznie jest za dużo.

GITARA

Nie za dużo. Właśnie że wszystko absolutnie konieczne: Cztery pary kalesonów, w czym jedne ściśle zimowe; grzejnik elektryczny na wszelki wypadek, ty tak marzniesz, biedaku; jedna roleta, w razie gdyby nie było rolet i gdyby raziło cię słońce; przybory do golenia, czyszczenia i prasowania; osiem kilo jabłek; pulpicik do nut, w razie gdyby u cioci był ktoś, kto gra na skrzypcach; Trylogia[336] z ilustracjami, szlafrok, jeden czarny, jeden zielony, zależnie od sytuacji psychologicznej; durszlaczek, gdybyś chciał coś przecedzić, mikroskop...

ALOJZY

Na co miskroskop?

GITARA

Ach, ty duży dzieciaku! A jeżeli u cioci trzeba będzie coś zbadać, a mikroskopu nie będzie pod ręką, to wtedy co?

ALOJZY

Rzeczywiście. Walizka nie zamyka się. Słuchaj, Gitaro, ty na niej przysiądź, gdzieś czytałem o takim sposobie. Ty, że tak powiem, przydusisz wieko walizki ciężarem twojego, przepraszam, ciała, a ja tymczasem będę manewrował kluczykiem. Zaczynamy.

GITARA

siada na walizce.

ALOJZY

Siądź mocniej! Patrz, ja też naciskam.

dostaje zeza od wysiłku.

Nie. Nic nie wychodzi. Zaraz, a może by poprosić jeszcze poetę lirycznego Czyżyka z przeciwka, on jest otyły. I Bądarzewską. I tę nauczycielkę śpiewu. I tych czterech studentów filologii klasycznej. Jak wszyscy razem nadusicie pośladkami, to niewątpliwie wtedy to się domknie.

wytelefonowuje Tysiące Różnych Postaci, które przychodzą i siadają na walizce, żeby w ten sposób dopomóc biednemu Gżegżółce.

LISTONOSZ

wchodzi bez pukania z olbrzymim listem telegraficznym; obejmuje okiem całe towarzystwo; smutno kiwa głową.

Obywatelstwo tu, jak widać, zabawiają się, a tymczasem, jakby zdawało się wynikać z telegramu, biedna ciocia naszego kochanego pana Gżegżółki...

zalewa się łzami.

Kurtyna

20 XI 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

ze zgrozą

sztukę wierszem i prozą

pt.

Skutki gry Orfeusza

Osoby:

1. DYR. ORFEUSZ

2. i MNÓSTWO DZIKICH ZWIERZĄT

Motto:

„Orfeusz[337], syn Apollina[338] i muzy Klio[339], grał tak pięknie i zawzięcie na swoim instrumencie, że najdziksze zwierzęta słuchały go z przejęciem i natychmiast oswajały się, że tak powiem, automatycznie”.

Prof. Bączyński

Słownik Mito-i-Angelologiczny. Wydanie IV. Mogielnica. 1878.

ORFEUSZ

w grocie

Coś mi się widzi, że chce mi się coś zagrać. Co by tu zagrać? Aha, już wiem, co zagrać. Zagram sobie, proszę was, Marsz turecki Wolfganga Amadeusza Mozarta.

zwracając się do swoich strun naciągniętych na kieszonkowej harfie

Grajcie, struny, do czarta,

Marsz turecki Mozarta.

Z grupy wydobywają się tony znanego utworu utalentowanego kompozytora w wykonaniu bez zarzutu.

LEW

Gdy słucham Orfeusza,

coś się we mnie porusza.

płacze i do tego stopnia przeobraża się moralnie, że zamiast pożerać niewinne stworzenia, opanowuje błyskawicznie piękną sztukę krawiecką i szyje Orfeuszowi zimowe palto.

8 TYGRYSÓW

Na nas też, proszę lwa,

bardzo działa ta gra.

zostają fryzjerami.

JĘDZA-PLOTKARKA

Orfeuszu, muzyka

twoja w serce przenika.

liże stopy Orfeuszowi i odradza się.

Po chwili całe pobliskie miasto korzysta z usług zwierząt, oswojonych i wytresowanych grą Orfeusza, syna Apollina i muzy Klio. Pewien lew, brat lwa-krawca, zostaje lwem-motorniczym-w-tramwajach-miejskich, tygrysy z uwagi na swoją kolorową sierść przyozdabiają trawniki w braku kwiatów zimą, dzikie, straszne żyrafy zostały przerobione na latarnie itp.

Kurtyna

spada, spuszczona przez mrówkojada.

27 XI 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Trzynasty największy wyczyn Herkulesa[340]

HERKULES

Pozwolicie, obywatelstwo, że się przedstawię: Jestem Herkules, syn Jowisza[341]i Alkmeny[342], znany sportowiec. Moje wyczyny? Proszę bardzo! Liczcie! Dwanaście:

1) położyłem lwa nemejskiego[343]; 2) takoż hydrę lernejską[344]; 3) takoż dzika erymantejskiego[345]; 4) ścigałem się z kózką, co miała złote różki i miedziane nóżki[346]; 5) zrobiłem porządek z ptakami stymfalijskim[347]; 6) pobiłem pewnego byka na Krecie[348]; 7) takoż Diomeda, króla Tracji, który podkarmiał swoje konie ludzkim mięsem[349]; 8) ditto[350] spuściłem manto Amazonkom[351], tym mitologicznym kociakom; 9) oczyściłem stajnię Augiasza[352], skierowując na tę stajnię moim ramieniem rzekę Alfeusz[353]; 10) zrobiłem na szaro niejakiego Geriona[354]; 11) otrząsnąłem złote jabłka w ogrodzie Hesperyd[355] oraz 12) wyzwoliłem Tezeusza[356], co było, moi drodzy, najtrudniejsze. Ale to wszystko mi, proszę was, nie wystarcza.

To nic nie jest. Ja chcę, obywatele, pobić własne rekordy. Absolutnie. Tylko czego by tu takiego dokonać? O, natchnij mnie, Apollinie[357], i ty, Diano awentyńska[358]! Bo chcę coś takiego zrobić, coś takiego, żebym istotnie zasłużył sobie na sławę u potomnych.

zamyśla się

Eureka! Mam!!!!

chwyta w Warszawie za słuchawkę telefoniczną i uzyskuje połączenie w godzinach porannych.

Kurtyna

4 XII 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś”

po remoncie i otworzeniu

Specjalnej-Sali-do-Kichania

ma zaszczyt przedstawić

dla dzieci na Gwiazdkę

śpiewogrę w trzech śpiewoobrazach

pod nagłówkiem

Rower-Gigant

Uwaga!

Dyrekcja Teatru uprasza Osoby Zakatarzone: wszelkiego rodzaju ciocie, prawdziwe i tak zwane przyszywane, babcie, nibybabcie, do pewnego stopnia babcie i prapapraprapraprababcie; wujaszków, którzy gubią łyżki do kamaszków, oraz wujaszków, którzy zbierają okruszki dla ptaszków...

Więc o co chodzi? Chodzi o to, Najukochańsi, żeby oni, jeżeli już muszą kichać, żeby kichali w specjalnie na ten cel przeznaczonej sali, a nie kichali na widowni podczas przedstawienia,

ponieważ ciche kichanie jest niezdrowe i zakazane przez Doktora Rybojada, a głośne (GŁOŚNE) kichanie na widowni ultrafonicznie przeszkadza w pracy aktorom i aktorzy też zaczynają kichać i

Z rozpaczy sufler

Bije się w głowę kuflem.

Kropka: ּ

albo wykrzyknik: !

A co do aktorów, to występują dzisiaj następujący

Aktorzy:

oraz

szlagier nad szlagiery,

gwiazdy na ziemi i niebie,

fajerki dwadzieścia cztery,

ktoś, kto przeszedł samego siebie:

czyli

sam — osobiście — we własnej osobie

Ulubieniec Publiczności

FAFIK

FAFIK?

Personel techniczny:

1. PROF. BĄCZYŃSKI — wynalazca ROWERU-GIGANTA

2. PIEKIELNY PIOTRUŚ

3. CIOCIA HERMENEGILDA

4. ALOJZY GŻEGŻÓŁKA — jako młody stolarz

5. OSIOŁEK PORFIRION

6. FAFIK!

tj. tzw. najpopularniejszy pies wszechświata

7. KARAKULIAMBRO (Liryka)

8. A. ŹRÓBEK (Mechanika sceny)

Obraz I

A. ŹRÓBEK

Kochane dzieci, jak widzicie, zaczynamy tym razem punktualnie punkt dziewiętnasta, gwiazdka wzejdzie za pół minuty, czyli trzydzieści sekund. Raz. Dwa. Trzy. Cztery...

GWIAZDKA

wschodzi i siada na galerii.

A. ŹRÓBEK

A teraz ja, A. Źróbek, podnoszę kurtynę. Uwaga. Już podniosłem. Przepraszam, kto tam kicha?

GWIAZDKA

bardzo nieśmiało

To ja.

zaczyna kichać i to tak okropnie, że niestety mimo tłumaczeń, że się zaraziła od księżyca, zostaje odprowadzona do Specjalnej-Sali do-Kichania

DZIECI

Co to jest? Nie szczypać! Nie kichać! Wyżej kurtynę! Wyże-e-ej!

A. ŹRÓBEK

Proszę uprzejmie. Sekunda. Teraz dobrze?

DZIECI

Doskonale!

A. ŹRÓBEK

No to się cieszę. Ale to mało, dzieci, że ja się cieszę. Chodzi o to, żebyśmy się wszyscy cieszyli. Powiedzcie więc, dzieci, czytelnikom „Przekroju”, co widzicie w tej chwili na scenie? No!

DZIECI

Widzimy małą uliczkę w Zielonogęsiowie. Widzimy kino. Widzimy śnieg. Widzimy mróz. Kino dziś nie gra. Ale za to śnieg pada. A te sto czarnych planu to stu przechodniów. A wśród tych stu czarnych planu jedną malutka czarna plamka. To Piekielny Piotruś. Piotruś, uważaj, tam pod latarnią stoi Osiołek Porfirion. On cię nabije.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

To nie wasza rzecz? Ja zaraz powiem wiersz:

Od rana śnieg prószy

Na sto kapeluszy,

A mnie marzną uszy,

Więc pocieram uszy.

Świetny wiersz! Od czterdziestu ośmiu lat takiego nie napisałem: Ale mróz!

pociera sobie uszy, ale za bardzo, i to do tego stopnia za bardzo, że aż wciera sobie uszy w głowę, czyli w ten sposób uszy Piekielnego Piotrusia znikają, czyli tragedia pt. Szelma, czyli młody człowiek bez uszu, a wszystko od zbyt gwałtownego pocierania.

OSIOŁEK PORFIRION

spod zielonej latarni

Piekielny Piotruś nie ma uszu! Piekielny Piotruś nie ma uszu!! Piekielny Piotruś nie ma uszu!!!

PIEKIELNY PIOTRUŚ

No to co? Za to ty, stary ośle, Porfirioniszcze, masz uszy za dwudziestu. Co słychać?

OSIOŁEK PORFIRION

Właśnie. Byłem przed chwilą u cioci Hermenegildy, która była przed chwilą u prof. Bączyńskiego. Profesor jest bardzo zajęty.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Ale, pytam się, co słychać, do stu jasnych świeczek?!

OSIOŁEK PORFIRION

Właśnie. Hermenegilda zaprowadziła mnie do kuchni, zdjęła buty i powiedziała, że nic.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Poczekaj, ja zaraz tak zrobić, że będzie słychać. Alojzy! Hej, Alojzy!

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

w charakterze młodego stolarza wychodzi ze swej stolarni

Słucham uprzejmie.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Słuchaj, Alojzy — Porfirion mówi, że nic nie słychać.

GŻEGŻÓŁKA

Bo on jest mądry na trzy flądry, a za to gruby na trzy śruby. Zaczynamy! Zaraz będzie tak słychać, że aż wszystkim uszy popuchną.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

No mnie to nie — zyg-zyg, bo ja nie mam uszu — zyg-zyg-marchewka.

strzela językiem i razem z Gżegżółką wykonuje na nosie hałaśliwego marsza Złote Okulary. W rytmie marsza Złote Okulary wszyscy, tj.: Osiołek Porfirion, Piekielny Piotruś i Alojzy Gżegżółka, zdążają do pałacu Prof. Bączyńskiego, żeby popatrzeć przez złotą dziurkę od klucza, czym Bączyński jest tak bardzo zajęty.

Obraz II

PROF. BĄCZYŃSKI

sam

Zastanawiające! Nic nie wychodzi. Milcz, serce. O, ręko ma! Przeklęta puszczo, która wydała tego potwora w occie. Przeklęty mech, który go przytulił. Na Saturna! jeszcze chwila, a zjem własny kapelusz jak Rodrigo Ildebrande Kurzajka. Piekło i dwadzieścia cztery fajerki. Dziś, o północy w dodatku, księżyc wchodzi w aspekt Hermenegildy. Ale — do góry uszy, o, ręko ma! Byka za rogi! Już ja ci pokażę, huncwocie w occie!

wygłosiwszy płomienne przemówienie do własnej ręki, uzbrojony w olbrzymi widelec, klnie i ściga w dalszym ciągu widelcem po stole marynowany Grzybek, który, korzystając z tego, że jest niewymownie śliski, nie pozwala wbić się na widelec i filuternie odskakuje coraz dalej i dalej.

GRZYBEK

Zyg-zyg-marchewka!

PROF. BĄCZYŃSKI

Ach, ty łajdaku!

ściga widelcem Grzybek po podłodze i robi widelcem czteromilimetrowe dziury w podłodze.

GRZYBEK

do Bączyńskiego

Ze słoika ślicznych szybek

Wyjąłeś mnie ty.

A ja jestem smaczny grzybek

Mary nowany.

PROF. BĄCZYŃSKI

łyka ślinkę.

GRZYBEK

Hop słup po ka na pie,

Bą czyń ski mnie nie zła pie.

PROF. BĄCZYŃSKI

resztką sił

A łotrze! Ciach!

niestety, zamiast w Grzybek wbija sobie srebrny widelec w nogę i przygważdża się do kanapy na zawsze.

OSIOŁEK PORFIRION, ALOJZY GŻEGŻÓŁKA i PIEKIELNY PIOTRUŚ

którzy to wszystko widzieli przez złotą dziurkę od klucza; chórem

Ładna rzecz, nie ma co!

Napiszemy o tym w „Ro”!

piszą notatkę na ostatnią stronicę „Przekroju”, że Bączyński do tej pory jeszcze nic nie zrobił dla Dzieci na Gwiazdkę, po czym wkraczają do Sali Bilardowej i odczepiają Prof. Bączyńskiego od kanapy.

BĄCZYŃSKI

padając na kolana i wznosząc ramiona do góry

Dziękuję! Dziękuję wam, przyjaciele!

OSIOŁEK PORFIRION

recytuje

Bączyński dziękuje, Porfirion odpowiada:

— Nie dziękuj, bo w braku laku

Pierwszy bym pałkę strzaskał na twej głowie,

Gdybyś miał głowę, kociaku.

BĄCZYŃSKI

Bba!

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Dlaczego?

Muzyka.

OSIOŁEK PORFIRION

A ja wiem, czyja to muzyka: To andante[359] to zdaje się Lutosławskiego[360], ale to allegro[361] to na pewno Mozarta[362]. Bo ja od razu poznaję wszystkie rzeczy na M.

PROF. BĄCZYŃSKI

jąka się z przerażeniem

A MMMMarynowane grzybki?

Nagle rozlega się trąbka. Wszyscy podbiegają do okien. Wesoła trąbka brzmi coraz donośniej. To przez ulicę Zielonogesiową przejeżdża Rower-Gigant-na-Dwa-Tysiące-Dzieci, skonstruowany przez zacnego Prof. Bączyńskiego, w tajemnicy już na miesiąc przed Feriami, i dopiero teraz oddany dzieciom do użytku na Gwiazdkę.

FAFIK

przy kierownicy, jedną łapką kieruje, a drugą gra w szachy z Hermenegildą, która siedzi na ramie roweru, szachy trzymając na głowie.

ROWER-GIGANT

mówi sopranem za pomocą poezji

Szybkość — to mój lwi pazur.

Gazu, gazu i gazu.

DWA TYSIĄCE DZIECI NA DWÓCH TYSIĄCACH SKÓRZANYCH SIODEŁEK

Bravo, Fafik!

FAFIK

nie słyszy, zajęty kierowaniem i grą w szachy z Hermenegildą; szeptem do siebie

Powiedzcie, któż jak ja potrafi

Hermenegildzie dawać mata.

daje mata Hermenegildzie

Bo jam jest Fafik, super-Fafik,

najpopularniejszy pies wszechświata!

HERMENEGILDA

Ach! Przegrałam!

całkowicie przegrywa i spada z roweru, i w ten sposób kończy się Obraz II

Obraz III

czyli

Epilog

Ze wszystkich zakamarków, szpar i wnęk Zielonogęsiowa, w czarnych kapeluszach, w czarnych okularach i w czarnych pelerynach wychodzą Krytycy. Kaszlą. Kichają. Syczą. Szepczą. Popijają czarną kawę z termosów. Przestępują z nogi na nogę.

OSIOŁEK PORFIRION

do Krytyków

O co chodzi, panowie?

KRYTYCY

My tej „Gęsi” nie rozumiemy. Bardzo żałujemy, ale nie rozumiemy. Raz jedną „Gęś” zrozumieliśmy, a tej „Gęsi” znowu ani w ząb. Kolego Bęc-Walski, czy wy „Gęś” rozumiecie?

AUGUST BĘC-WALSKI

Tylko pieczoną.

OSIOŁEK PORFIRION

głaszcze Krytyków po głowach

Chwileczkę, moi złoci — jak to wam tym razem wytłumaczyć, że niniejsza „Gęś”, moi srebrni, to... to po prostu zabawka na choinkę. Nie ważnego, żart, zabawka na choinkę...

KRYTYCY

Aaaaaaaaaa.

OSIOŁEK PORFIRION

zawiesza Zieloną Gęś na choince

KRYTYCY

zielenieją i puszczają nosem świeczki, które natychmiast zapalają się.

Kurtyna

spada, rozwija się powoli,

jak rulon nut Mozarta,

nut, które grają, grzeją, tańczą,

całują się i świecą

24 XII 1949

Teatrzyk „Zielona Gęś” ma zaszczyt przedstawić w ramach swej słynnej akcji wystaw objazdowych ręcznie malowany obraz olejny DOMINIKA INDYKA pt.

Leniwi literaci

Jak bywają kobiety tzw. chłodne,

tak bywają i literaci w tym sensie.

Oni wiodą życie staromodne,

staropanieńskie i staroświeckie.

Nie piszą nic. A jak mówią,

to bardzo już w piętkę mówią.

A gdy deszcz przyjdzie i starczy uwiąd,

w nosach tragicznych dłubią.

Zasłaniając się brakiem tematów,

odsłaniają swe serca puste.

Bez sensu kopcą i sterczą

jak zgaszone świece przed lustrem.

Przykro mi brać ich na cel.

Przykro szalenie.

W encyklopediach: pod L:

LENIE.

Obraz Dominika Indyka „Leniwi literaci” został zakupiony przez Osiołka Porfiriona

1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Rekord Gżegżółki

Scena: Miasteczko Zielonogęsiowo, plac Hermenegildy Kociubińskiej. Dwie latarnie. Cztery obłoki. Księżyc. Wiatr.

GŻEGŻÓŁKA

Przede wszystkim wyciszę wiatr.

wycisza wiatr za pomocą wiatrowyciszacza

A po drugie podkręcę księżyc, tak jak mój dziadek Ildefons Gżegżółka podkręcał lampę naftową.

podkręca księżyc; robi się jaśniej

I po trzecie — do roboty!

W okamgnieniu wznosi osiemnastopiętrowy Dom Literatów z gotowymi literatami w ścianach, z gotowymi, genialnymi powieściami na kolanach tych literatów, z gotowymi wzmiankami o tych powieściach w Kolosalnej Encyklopedii Prof. Bączyńskiego. Księżyc świeci. Literaci piszą do rzeczy. Na dębie gruchają gołębie, a słowik melodią służy z krzaku róży, ponieważ Gżegżółka, młody architekt, pomyślał również i o drzewie, i o ptakach i zasadził przed domem gotowy dąb z gotowymi gołębiami, jak również krzak róży z dwudziestoma śpiewającymi słowikami, tzw. komplet.

Kurtyna

zapada w dół i w ekstazę

1950

Wolne Lektury to dostęp do książek, audiobooków i wiedzy — bezpłatnie, dla każdego. Ale za tym stoją realne koszty i brak stałego finansowania, dlatego działamy dzięki społeczności. Chcemy spokojnie działać w 2026 roku i dalej udostępniać literaturę bez barier. Dołącz i wesprzyj naszą zbiórkę.

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić.

Serenadę Gżegżółki

Występują:

1. GŻEGŻÓŁKA i KSIĘŻYC

GŻEGŻÓŁKA

Proszę państwa, za sekundeczkę wykonam wokalnie, z towarzyszeniem dwóch waltorni, moją słynną Serenadę dla Kobiet z Piórami, moją superserenadę, zwaną popularnie Serenadę Gżegżółki.

zwracając się do Księżyca

Maestro, proszę o przyjemny wyraz twarzy!

KSIĘŻYC

odgarnia obłoki z czoła i uśmiecha się.

GŻEGŻÓŁKA

śpiewa, tańczy i gra

Serenada dla Kobiet z Piórami

Kiedy was młodość opuści,

gdy próżno czekacie na uścisk,

bo nawet was kot nie dojrzy,

wiedzcie: w Zielonogęsiowie

mieszka tęskniący sportowiec

nazwiskiem Gżegżółka Alojzy.

Ach, on jest inny niż inni,

on serca zmarzłe upłynni,

on uspokoi jak brom;

i on zębami nie zgrzyta,

on wiersze wasze przeczyta,

nawet najgrubszy tom.

Kurtyna

8 I 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Ulicę snobów

SNOB

z towarzyszeniem fletu

Chodzę jak kudłaty kotek,

w głowie łupież i egzema[363] —

włosy szczotką? ale szczotek,

TAKICH szczotek u nas nie ma.

SNOBOWA

stojąc na głowie; z towarzyszeniem gitary

A ja muszę stać na głowie

i na nogi nic nie kładę,

a dlaczego? gdyż albowiem

nie ma TAKICH sznurowadeł.

SNOB & SNOBOWA

razem, z towarzyszeniem wyżej wymienionych instrumentów

Ach, mój Boże, ach, ach, ach, ach,

przyjdzie zginąć w tych problemach.

Ciężki snoba fach, fach, fach, fach:

snob oleju w głowie nie ma.

SNOBIĄTKO

Przerażony brnę przez zamieć.

Śnieg się kręci. Słońce zniża.

Nocą sypiałbym w pyżamie,

ale nie ma TAKICH pyżam.

SNOB, SNOBOWA & SNOBIĄTKO

razem

Hej, zanućmy głosy trzema:

NIE MA, NIE MA, NIE MA, NIE MA.

SNOBISZCZE

z progu Café „La Chose”

Oto dramat, czyli dramas:

nie ma szczotek i pyjamas.

A co do mnie — lubię groszek,

à la snob, nie byle jako!

A palto wciąż w ręku noszę,

bo nie ma TAKICH wieszaków.

Więc nie gadam nawet z dziećmi,

bo mi z nosa ciągle ciecze,

ale jakże nie ma ciec mi,

gdy nie ma TAKICH chusteczek!

Czytać coś? Ach, na mą szyję!

(ty zamilknij, szyjo moja)

Homer umarł. Proust nie żyje,

a mnie rąbie paranoja.

Lecz wiem, co zrobię w tym względzie.

Zaraz wszystko dobrze będzie.

Hellooooooooooooooo!

zatrzymuje przejeżdżający karawan i

SNOB, SNOBOWA, SNOBIĄTKO & SNOBISZCZE

z towarzyszeniem instrumentów ładują się tamże i przejeżdżają do lamusa dziejów przy radosnych gwizdach ulicy.

TEMPERATURA

podnosi się.

Kurtyna

opada.

15 I 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Koncert w Częstochowie

Dramatis personae:

1. FRYDERYK UCHO – miejscowy Chopin

2. IRENEUSZ INDYJSKI – miejscowy Mickiewicz

3. LOLITTA NIEMOGE – miejscowa Hermenegilda

4. DOLLY SISTERS

5. TRIO BALZAKAS

6. oraz

7. WACŁAW ZAGAJEWICZ – specjalista od zagajeń

8. i nadto

9. CHÓR PROWINCJONALNYCH URAZOWICZÓW

GONG

Bbbum!

WACŁAW ZAGAJEWICZ

Więc zaczynamy, w ramach koncertów, nasz koncert, czyli szereg występów gimnastyczno-muzykalno-wokalnych, przy współudziale orkiestry, czyli zespołu instrumentów dętych, rżniętych i szczypanych.

wypija całą wodę z karafki i dostaje rozstroju żołądka, ale opanowuje te rzeczy siłą woli

ORKIESTRA

Zapomnisz –

albo może nie zapomnisz –

zapomnisz –

ale wtedy także ja –

zapomnę –

albo może nie zapomnę –

zapomnę –

chociaż to i owo łka...

ZAGAJEWICZ

W dalszym ciągu – kolega Ucho, z powodu zepsucia się fortepianu, wykona na skrzypcach Trojmeraj oraz Polonez Ogińskiego[364].

UCHO

Ta ra ra ra ra ra raaaaa itd.

ZAGAJEWICZ

Proszę państwa – są chwile w życiu człowieka, kiedy nasza psyche[365] cierpi i smutek przepływa przez mentalność. Ale wtedy jak z blicza strzeli przychodzi nagle, po prostu nie wiadomo skąd, radosna wiadomość i nasza psyche rozprostowuje skrzydełka i te rzeczy; i właśnie, proszę państwa, przed chwileczką otrzymaliśmy taką radosną wieść, że fortepian został naprawiony, i kolega Fryderyk Ucho, wprost tautologicznie skrzywdzony na festiwalu chopinowskim wykona pieśń.

UCHO

skromnie

Muzyka własna. Słowa szwagra.

gra rękami, pedałuje nogą i śpiewa basem

Mam serce i nogę.

W sercu smutki i sny.

Nogą pedał naciskać mogę.

Moje serce nacisnęłaś ty-y-y.

Oklaski.

W. ZAGAJEWICZ

Jako następny punkt programu – chociaż należałoby właściwie powiedzieć: jako następny wykrzyknik programu (ha-ha!) – wystąpi ozdoba naszego miasta, młody poeta p. Ireneusz Indyjski, całkowicie przemilczany przez prasę warszawską (te-e-e-ek), i odczyta utwór własny Jesień. Orkiestra – tusz. Reflektor – faksjoné!

IRENEUSZ INDYJSKI

spocony czterdziestolatek wychodzi przez ramę i natychmiast struga zielonego światła przemalowuje go nie do poznania

GŁOS Z PUBLICZNOŚCI

To nie jest Indyjski. To kant. Co oni z niego zrobili! I tak dalej!

INNY GŁOS Z PUBLICZNOŚCI

Puśćcie mnie! Ja jestem jego matką!! Et cetera!!!

IRENEUSZ INDYJSKI

Jesień...

stwierdza z nienawiścią, że Zagajewicz wypił całą wodę z karafki

Jesień...

ucisza orkiestrę

Jesień:

Mgła płynie wśród zalesień.

Samotny baran beczy.

PUBLICZNOŚĆ

podchwytuje popularną strofę

Jesień. De facto jesień...

Hej jesień...

IRENEUSZ INDYJSKI

rozkładając ręce

I te rzeczy.

PUBLICZNOŚĆ

wyprzęga konie z karety Indyjskiego i wynosi go na rękach, co automatycznie skraca koncert o 45 minut

WACŁAW ZAGAJEWICZ

Ja wiem, że ja państwa nudzę. Ale (ach!) takie jest moje życie. Śmiej się, pajacu.

bije się po głowie pustą karafką, co Publiczność, nie rozumiejąca Sztuki, przyjmuje za numer programu. Zagajewicz bisuje kilkakrotnie, aż pęka karafka i następuje wszechświatowa konsternacja

ORKIESTRA

Ostatni promień szczęścia zgasł.

Już widzę cię ostatni raz.

Pod twym balkonem stoję niemy.

Wichurą dmie. Opada rtęć.

Niezgorszy byłby ze mnie zięć.

Niestety. Zwiędły chryzante-e-emy...

ZAGAJEWICZ

zabandażowany; zapowiada z kanapy Louis XVI[366]

Na wyspie Madagaskar...

LISTONOSZ

jako postać epizodyczna; wąsy a la Jan III Sobieski; muzykalność; eteryczność i te rzeczy

Depesza.

ZAGAJEWICZ

otwiera depeszę i spada z kanapy

ORKIESTRA

V Symfonia Ludwika van Beethovena

ZAGAJEWICZ

z nosem w podłodze

Tak jak przewidywałem...

GŁOS Z PUBLICZNOŚCI

Głośniej!

ZAGAJEWICZ

Głośniej nie mogę. Och! Mogę ciszej. Mogę ew. wierszem. I to tylko z asonansami[367]:

To dla mnie rzeczy oczywiste,

że wkradł się intrygi skorpion,

bo: Trio Balzakas i Dolly Sisters,

i Lolitta Niemogę – nie wystąpią.

(pauza; proza; resztką sił)

I w ten sposób odpadają, niestety, dwa żywe obrazy historyczne: Umierający marynarz zamordowany i Dziewczyna w biust rażona piorunem

PUBLICZNOŚĆ

w związku z rozczarowaniem i właścicielością rozszarpuje na kawałki miedziany syfon z wodą sodową; gwizdy

CHÓR PROWINCJONALNYCH URAZOWICZÓW

Hej, sowy, puchacze, kruki!

Znowu z nas zrobili turka.

Szarpajmy syfon na sztuki,

niechaj naga sterczy rurka.

Kurtyna

P.S. Komentarz Prof. Bączyńskiego do powyższej „Zielonej Gęsi”.

To jasne, jak śnieg zimowy,

to proste! Nikt nie zaprzeczy:

kruki, puchacze, sowy

rurka, syfon i te rzeczy.

Prof. Bączyński

1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

tragedię w 1-ym akcie

pt.

Idiota niezłomny

Osoby tragedii:

1. IDIOTA NIEZŁOMNY

2. oraz

3. BLIŻSZA i DALSZA RODZINA

4. Wyżej Wspomnianego

5. Nadprogram: Komiczne!

IDIOTA NIEZŁOMNY

w szlafmycy[368] przed ceratową kanapą

BLIŻSZA i DALSZA RODZINA

chór a capella

Idioto, jakżeś zbladł,

a może byś co zjadł,

na przykład, ze dwa leszcze...

SOPRANY

Lico białe jak zima.

On najwyżej wytrzyma

ze dwie minuty jeszcze.

IDIOTA NIEZŁOMNY

Tj. akurat tyle, żebym zdążył powiedzieć to, co myślę.

BLIŻSZA i DALSZA RODZINA

szmer zaciekawienia

IDIOTA NIEZŁOMNY

A myślę, że za dwie minuty uda mi się zrealizować hasła, które ułożyłem sobie jeszcze w dzieciństwie: PRZEZ LENISTWO DO GŁUPOTY, PRZEZ GŁUPOTĘ DO SZLAGU.

BLIŻSZA i DALSZA RODZINA

chór a capella

Ach, co on bredzi, piędrzy?

On smutny jest jak księżyc.

On głową kiwa tak!

BASY

Męczą go siódme poty.

Na mózg padł mu idiotyzm.

Zaraz go trafi szlag.

IDIOTA NIEZŁOMNY

przewraca się na ceratową kanapę z towarzyszeniem orkiestry

Od 1945 r. zajmowałem (wody!) się wyłącznie plotką i bełkotem. Ple-ple. To po pierwsze. Po (najlepiej z sokiem!) drugie nic mi się w tym świecie nie podoba. To nie jest rzeczywistość, która mi odpowiada. Tu trzeba pracować, uczyć się, myśleć, zmagać się. A praca to nie dla mnie. Ja wolę cudy. Taki Szekspir też właściwie wypłynął przez intrygi i podlizywanie (natychmiast szpinaku!) się. Ja jestem na takie coś za uczciwy. Ja nigdy nie zmieniałem zdania. Bo nigdy nie miałem nic do powiedzenia. Moja namiętność to sen połączony z chrapaniem oraz bełkot natychmiast po obudzeniu (biskupa!) się. Uwaga, zasypiam na amen.

BLIŻSZA i DALSZA RODZINA

z towarzyszeniem orkiestry

Podnieśmy straszny lament,

on zasypia na ament[369],

a może wstrzyknąć bizmut[370]?!

Leń był, wydało tu się,

ale niezłomnie wzniósł się

na szczyty idiotyzmu.

TENORY

Niezłomny na tym globie

niezłomnie nic nie robił,

niezłomnie w ziąb czy w upał.

BLIŻSZA i DALSZA RODZINA

z towarzyszeniem bębnów i harf

Niezłomny wróg postępu,

bełkotał gębą tępą,

niezłomnie trwał i głupiał.

IDIOTA NIEZŁOMNY

w związku z powyższym wznosi się, po raz ostatni, na szczyt idiotyzmu, po czym definitywnie opada martwym bykiem na ceratową kanapę

KURTYNA

za pomocą poezji

Nieużyteczne chwasty,

sitwy, kliki i kasty,

różni mesje i madam —

tacy są jak ten człowiek.

Szczutka w nos im, widzowie.

Ja bez bólu opadam.

opada bez bólu

Nadprogram: Podczas majestatycznego opuszczania się kurtyny następuje, dodatkowo, Apoteoza, czyli słynna ceratowa kanapa wznosi się wraz z opisanym facetem w przestrzenie międzyplanetarne.

IDIOTA NIEZŁOMNY

z kanapy, w przestrzeniach międzyplanetarnych

Razem z kanapą moją ceratową

zamknięty jestem w kulę kryształową,

kosmos to jest mój grób.

Smutno mi, Boże[371], przez to,

więc ty graj mi, orkiestro,

coś w rodzaju hop-siup!

MISTYCZNA ORKIESTRA W NIEBIE

wykonuje poleczkę „Hop-Siup” na skrzypcach, altówkach, altówkach miłosnych, violottach, wiolonczelach, kontra- i octo-bassach, harfach, lutniach, mandolinach, gitarach, cytrach, klawikordach, klawesynach, grzebieniach, fagotach, saksofonach, materacach, puzonach tenorowych, kotłach, czajnikach, tamburynach prowansalskich, grobofonach, waltorniach, ksylofonach, puzonach wentylowych, saxhornach, celestach, wielkich i małych bębnach, dzwonach, rożkach angielskich i i amerykańskich organach Wurlitzera

MATERIALISTYCZNA ZIEMIA

na stronie

I zaraz lżej,

gdy o idiotę mniej.

KONIEC

29 stycznia 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić:

Celestyna Księżyca

Henrykowi Markiewiczowi[372]

Osoby:

1. CAŁY ZESPÓŁ i CELESTYN KSIĘŻYC

CELESTYN KSIĘŻYC

aria z towarzyszeniem gitary

Niech zmilknie orkiestra.

Podajcie gitarę!

Jam postrach i przestrach

koszmarnych plotkarek.

Na megalomanów [373]

jam młot jest i bicz —

więc ty się zastanów

i ze mną się licz.

Dalejże, dalejże z domu w dom,

z domu w dom.

Dalejże, dalejże z domu w dom,

z domu w dom,

hop la la la la laaaaaaaaa.

HERMENEGILDA

do leżącego w wannie za parawanem Prof. Bączyńskiego

O, Boże!

profesorze,

gdzieś ty?

Bo nadchodzi

straszny czarodziej

obywatel Księżyc Celestyn.

PROF. BĄCZYŃSKI

W wannie jam,

gdzie się plus kam,

odkręcając odpowiednie krany —

nie szorując aliści[374]

pleców, oczywiście

jestem tylko plus minus wykąpany.

Ha-ha!

CELESTYN KSIĘŻYC

wchodzi od strony tarasu

Gęś?

FAFIK

Co? Tak. Zielona. Teatrzyk do pewnego stopnia kukiełkowy. Premiera co tydzień. Tysiące listów pochwalnych. Makabryczne. Kobiety szaleją. Pan z prasy?

CELESTYN KSIĘŻYC

Fotel.

FAFIK:

podsuwa Celestynowi Księżycowi fotel w stylu „Madame Loulou”

CELESTYN KSIĘŻYC

Baranina.

HERMENEGILDA

podaje Celestynowi Księżycowi całego pieczonego barana

CELESTYN KSIĘŻYC

Muzyka. A ten szkielet w wannie to kto?

PIEKIELNY PIOTRUŚ

wskazując pogrzebaczem na Prof. Bączyńskiego

To nasz angelolog[375].

Nastawia płytę gramofonową z „Kantatą Kawową”[376] Jana Sebastiana Bacha[377].

CELESTYN KSIĘŻYC

Może być. Dobre.

zjada z chrzęstem całego barana

A teraz jedno pytanie.

OSIOŁEK PORFIRION

Prosimy uprzejmie.

PROF. BĄCZYŃSKI

wychodzi z wanny i natychmiast oddaje się angelologii oraz stosuje raz po raz łagodne środki przeczyszczające

CELESTYN KSIĘŻYC

Teraz jest godzina dwudziesta trzecia minut pięć. O której wy wstajecie?

GŻEGŻÓŁKA

To zależy. Jak się człowiek zależy, to wstaje później. A jak się nie zależy, to wcześniej. Ale nam w ogóle nie zależy.

HERMENEGILDA

O, tak. My sobie a Muzom. My w ogóle. Dla siebie. Andante pizzicato[378]. Ach!

CELESTYN KSIĘŻYC

Zawód?

HERMENEGILDA

piecze raczka

Literatka.

CELESTYN KSIĘŻYC

Niech wykona.

HERMENEGILDA

wykonuje sonet[379] z podskokami

OSIOŁEK PORFIRION

Cisza!

HERMENEGILDA

Na skrzydłach, co proszę?

nad gwiazdy i chmury

codziennie się wznoszę

do góry, do góry.

Cóż z tego? wciąż znoszę

tortury, tortury

i jak ser pod kloszem

ja żyję ponury.

I niemoc, iluzja

we mnie strzela jak fuzja[380]

dogłębnie, wnikliwie.

I lata mijają.

I liście spadają...

CELESTYN KSIĘŻYC

Lipa. Ja chcę wiedzieć, co wy w ogóle robicie. Jest teraz dwudziesta trzecia sześć. O której wstaliście?

ZIELONA GĘŚ

chórem

O jedenastej zero zero.

CELESTYN KSIĘŻYC

I coście zrobili przez te dwanaście godzin?

OSIOŁEK PORFIRION

Ja nic. Ale ja jestem poniekąd osioł. Kretyn z charakterem.

CELESTYN KSIĘŻYC

do Gżegżółki

A pan?

GŻEGŻÓŁKA

Ja przepisywałem sonet, ten sonet Hermenegildy.

CELESTYN KSIĘŻYC

do Prof. Bączyńskiego

A ten, jak jemu tam, Bączyński?

PROF. BĄCZYŃSKI

Ja? Ja sobie wypraszam. Ja tego nie zniosę. Ja jestem angelolog. Ja pracuję na niwie mistycyzmu[381].

CELESTYN KSIĘŻYC

A co to jest mistycyzm?

PROF. BĄCZYŃSKI

Mistycyzm to jest, jak ktoś np. musi jechać z Ciechocinka do Warszawy, ale na złość wsiada do pociągu jadącego do Krakowa i ma nadzieję, że przyjdzie Anioł i poprzestawia tory i zwrotnice, i dzwony zadzwonią, i z Nieba spadnie taka wielka pierzyna, która otuli wszystkich leniów i megalomanów.

CELESTYN KSIĘŻYC

Dziękuję. A co robiliście po obiedzie?

ZIELONA GĘŚ

chórem, wierszem

Po południu, proszę was,

w kawiarni nam spłynął czas.

CELESTYN KSIĘŻYC

Co to jest kawiarnia?

ZIELONA GĘŚ

Kawiarnia to, proszę pana,

miejsce, gdzie się człowiek kłania

jak umie najdoskonalej.

Anegdoty mówi krowa.

Pół czarnej. Woda sodowa.

I znowu noc. I tak dalej.

CELESTYN KSIĘŻYC

Ahaaaaaaaaa.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Dlaczego?

KURTYNA

Ahaaaaaaaaa.

Spada na łeb, na szyję w stanie bezprzykładnego oszołomienia.

CELESTYN KSIĘŻYC

wychodzi przed kurtynę i wykonuje swoją słynną „Arię z zelówkami[382]”

Popatrzcie no tutaj,

skierujcież tu główki.

Co błyska w mych butach?

Konkretne zelówki.

Konkretne zelówki

od szewca człek ma.

A wyście, co wyście

robili za dnia?

Monologi jak płacz.

Dialogi jak wiater.

A wiecie, ktom zacz?

Pozytywny bohater.

Więc kto w głowie ma pstro[383],

niech mnie listem zaszczyca.

Listy kierować do

CELESTYNA KSIĘŻYCA.

Niech zmilknie orkiestra.

Podajcie gitarę!

Jam postrach i przestrach

koszmarnych plotkarek.

Na megalomanów

jam młot jest i bicz —

więc ty się zastanów

i ze mną się licz.

Dalejże, dalejże z domu w dom,

z domu w dom.

Dalejże, dalejże, dalejże z domu w dom,

z domu w dom,

hop lala lala laaaaaaaaa.

Schodzi z proscenium.

KURTYNA

podnosi się przez pomyłkę

5 lutego 1950

Uwspółcześnienia ortografii: allegoryczna -> alegoryczna.

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Siedmiu zakochanych staruszków

Comoediae personae[384]:

1. STARUSZEK PIERWSZY

2. STARUSZEK DRUGI

3. itd.

4. oraz

5. IRONIA — postać alegoryczna

6. i KURTYNA — słynna kurtyna TEATRU „ZIELONA GĘŚ”

Akt I

STARUSZEK PIERWSZY

Jestem staruszek pierwszy

i — choć oko się klei —

nocami kupy wierszy

piszę dla Dulcynei[385].

STARUSZEK DRUGI

A jam staruszek drugi

forsę tracę na kwiaty

chciałbym z nią bugi-ugi

niestety: reumatyzm.

STARUSZEK TRZECI

Ja też bez żadnej ujmy

w te rzeczy tu się wkleję.

SIEDMIU ZAKOCHANYCH STARUSZKÓW

unisono[386]

Hej, golmy się! pudrujmy!

Kochajmy Dulcyneję.

tańczą.

Akt II

IRONIA

Zamiast w wygodnym łóżku

pić skrzyp albo w ogóle,

spójrzcie: siedmiu staruszków

dźwiga siedem prymulek.

SIEDMIU ZAKOCHANYCH STARUSZKÓW

z prymulkami w donicach staje pod balkonem Dulcynei.

SIÓDMY ZAKOCHANY STARUSZEK

nie wytrzymuje nerwowo tego napięcia, upuszcza i tłucze doniczkę oraz odchodzi na zawsze.

SZEŚCIU ZAKOCHANYCH STARUSZKÓW

smutno, unisono

Teraz zostało nas już tylko sześciu.

tańczą i płaczą.

Akt III

PIORUN Z JASNEGO NIEBA W PIERWSZORZĘDNYM GATUNKU

mówi ludzkim głosem pod adresem staruszków zgromadzonych pod balkonem

Za strojenie koperczaków...

STARUSZEK PIERWSZY

O rany koguta!

PIORUN

Za smalenie cholewek...

STARUSZEK DRUGI

Proszę bardzo!

PIORUN

Za te umizgi...

STARUSZEK TRZECI

Z czekoladkami.

PIORUN

Za niewczesne amory...

SZEŚCIU ZAKOCHANYCH STARUSZKÓW

drżenie w kolanach, tiki i zgaga.

PIORUN

Za farbowanie włosów...

STARUSZEK DRUGI

usiłuje na próżno przywrócić naturalną barwę swoim kędziorom przez polewanie głowy wodą selcerską[387] z podręcznego syfona.

PIORUN

Za te rzeczy...

SZEŚCIU ZAKOCHANYCH STARUSZKÓW

O!

PIORUN

Ciach!

ognistym zygzakiem uduchawia i umistycznia tych panów.

Kurtyna

śpiew soprano z towarzyszeniem organów

Dziadziusiów koniec łzawy.

Każdy to chyba powie.

Warcaby im! nie baby!

Bijcie brawo, widzowie.

opada.

12 II 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

moralitet w jednym akcie

pt.

Biuro w każdym domu

czyli

Męczeństwo św. Biurokracego

Osoby:

1. CELESTYN KSIĘŻYC — osoba świecka

2. BIUROKRACY — święty

3. HELENA — kobieta pociągająca

ŚW. BIUROKRACY

Dziś mam czas wolny. Dzisiaj niedziela.

Pójdę więc sobie do przyjaciela.

Celestyn pokój ma z tapetami,

dobry Celestyn herbaty da mi,

człowiek pogwarzy i powspomina.

Lecz oto właśnie drzwi Celestyna.

Puka do drzwi Celestyna.

CELESTYN KSIĘŻYC

Kto tam?

ŚW. BIUROKRACY

To ja, Biurokracy. Twój przyjaciel z lat dziecinnych. Razem puszczaliśmy kaczki w Cielęcinowie.

CELESTYN KSIĘŻYC

Jakie kaczki? Imię matki?

ŚW. BIUROKRACY

Zofia.

CELESTYN KSIĘŻYC

Imię ojca?

ŚW. BIUROKRACY

Jan.

CELESTYN KSIĘŻYC

Zgadza się.

Otwiera drzwi.

ŚW. BIUROKRACY

wchodzi i rozgaszcza się

Jak tu ładnie u ciebie! Chętnie napiłbym się herbaty.

CELESTYN KSIĘŻYC

A czy masz zaświadczenie, że ci herbata nie szkodzi?

ŚW. BIUROKRACY

przerażony

Nie mam.

CELESTYN KSIĘŻYC

To nic. Zaraz napiszemy. Imię matki?

ŚW. BIUROKRACY

Zofia.

CELESTYN KSIĘŻYC

Imię ojca?

ŚW. BIUROKRACY

Jan.

CELESTYN KSIĘŻYC

Wykształcenie?

ŚW. BIUROKRACY

Teozofia[388].

CELESTYN KSIĘŻYC

Ulubiony autor?

ŚW. BIUROKRACY

Walenty Majdański[389].

CELESTYN KSIĘŻYC

Czy od dawna pije herbatę?

ŚW. BIUROKRACY

Od dzieciństwa.

CELESTYN KSIĘŻYC

A dlaczego?

ŚW. BIUROKRACY

Co?

Nie mogąc dać jasnej odpowiedzi na powyższe pytanie, blednie i wykitowuje.

HELENA

pociąga kurtynę za sznurek

KURTYNA

spada

19 lutego 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Lwa

Występują:

Uwaga!

Z powodu zakatarzenia całego zespołu się

w roli Lwa

świeżo po powrocie z Zakopanego:

Tj. Najpopularniejszy Pies Wszechświata!

1. Lew i Społeczeństwo

2. FAFIK

3. PIES FAFIK

Scena I

SPOŁECZEŃSTWO

Dzień dobry państwu. Jestem Społeczeństwo. Idę. I za chwilę na mojej drodze spotkam Lwa.

LEW

Dzień dobry Społeczeństwu! Jak to miło, że się spotykamy. Umf. Ale więcej mówić nie mogę, bo jestem skóra i kości. Do kitu.

SPOŁECZEŃSTWO

jak zwykle wierszem

Rzeczywiście! Do bani!

Bardzoście, Lwie, przegrani:

Zostały z pana cienie.

Sama kość. Jak w rentgenie.

odjeżdża trolleybusem

LEW

Umf.

znika w ogóle

Scena II

KURTYNA

Najprzód proszę przeczytać, co Zielona Gęś na moim zielonym pluszu wypisała:

...I MINĘŁY TRZY DŁUGIE MIESIĄCE. LEW JAK KAMIEŃ W WODĘ. I NAGLE...

podnosi się

SPOŁECZEŃSTWO

Ach! Ach! Ach! Na Jowisza!

sunie postać, wciąż bliższa,

patrzę, przecieram oczy,

a to właśnie Lew kroczy,

dawniej chudy jak szczapa,

dziś tłusty jak kanapa!

Nawet krawat i buty!

Powiedz, Lwie, gdzieś tak utył?

LEW

prozą, z uwzględnieniem ortografii

Ano cóż, konsumowało się w międzyczasie to i owo. Co proszę? Chwileczkę! Oto menu potraw, które skonsumowało się w międzyczasie:

Menu

Kawiarniany inteligent w cieście ............. 400 razy

Lunatyczki z pretensjami ......................... 2 razy

Mistyki de volaille .................................. 85 razy

Megaloman na szaro .............................. 21 razy

Śpiące królewny w sosie ogólnym ........ 100 razy

Śpiący dyrektor z wody ........................... raz

itp.

SPOŁECZEŃSTWO

A ciekawe, żeśmy braku tych facetów i facetek zupełnie nie zauważyli.

KURTYNA

Bardzo ciekawe.

nie opada absolutnie,

ponieważ w chwili gdy piszemy te słowa,

Publiczność w dalszym ciągu oklaskuje Fafika

w jego nowej, nieporównanej kreacji

26 lutego 1950

P.S.

Do ludności

We wszelkich sprawach repertuarowych i innych uprasza się o nietelefonowanie pod numer mojego sąsiada

WŁADYSŁAWA BRONIEWSKIEGO

ponieważ tego rodzaju własnowolne telefony narażają PT. Rozmówców na impertynencje:

(-) Zielona Gęś

(telefonu nie ma)

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

szlagier

pt.

Telefon do Hermenegildy

Osoby:

1. AUTOR PIOSENKI TELEFON DO HERMENEGILDY

2. A. GŻEGŻÓŁKA — tenor liryczny

3. PUBLICZNOŚĆ

4. i KURTYNA

A. GŻEGŻÓŁKA

tenorem lirycznym

Canto[390]

Hermenegilda

telefon w domu śliczny ma,

Hermenegildy

telefon w książce jest pod H,

ale telefon ma ona,

ja nie mam, nie mam... o!

Mych uczuć kwiatek

przedzwaniam z aptek,

ale to nie jest to —

Refren:

A gdybym miał telefon,

dzwoniłbym do ciebie

dzień i noc.

A gdybym się połączył,

mruczałbym figlarnie: —

Zgadnij kto!

Jak ptaszek skowronek

dzwoniłbym:

ty! ty! ty!

w zimowy poranek,

w wiosenny poranek:

dryń! dryń! dryń!

Gdybym miał telefon,

dzwoniłbym do ciebie

dzień i noc...

PUBLICZNOŚĆ

gwiżdże.

AUTOR PIOSENKI TELEFON DO HERMENEGILDY

oburzony

Proszę nie gwizdać, to jest wartościowy utwór z wydźwiękiem.

PUBLICZNOŚĆ

chórem

„Dryń, dryń, dryń” — to nie wydźwięk.

AUTOR

tłumaczy się długo i szeroko.

PUBLICZNOŚĆ

opuszcza salę, nie słuchając gadania długiego i szerokiego.

Kurtyna

spada, załatwiając gadającego wciąż Autora.

19 III 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Wesoły bankiet wielkanocny

Z udziałem całego zespołu

FAFIK

Wiele to sobie, mili, cenię,

że rozpoczynam przedstawienie,

bo to i zaszczyt być w prologu,

no i Publiczność, swoją drogą,

też cieszy się, z radości fika,

gdy widzi znowu psa Fafika.

PROF. BĄCZYŃSKI

Jak twierdzi mój asystent Hajek,

Wielkanoc to jest pora jajek

i wobec tego, cny zespole,

spójrz: oto jajka lśnią na stole

wszystkimi kolorami wiosny.

Vivat[391] nasz bankiet wielkanocny,

HERMENEGILDA

łamiąc się jajkiem z Profesorem

Jakże zatrzymać łez mych rzeczkę,

gdy z tobą łamię się jajeczkiem,

Tysiące wspomnień... Ach, mój Boże!,

Nasze spotkania, profesorze...

twoje bukiety, sprawki psotne,

młodości chwile bezpowrotne.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Przed chwilą zjadłem jajek sześć,

lecz drugie tyle mógłbym zjeść.

zjada następne sześć jajek.

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

z butelką kefiru

Drobnomieszczanin niech się trzęsie.

Za dwieście lat „Zielonej Gęsi”,

Za ciągle nowe jej programy,

w których co tydzień świetnie gramy

na łamach tego tygodnika,

Za Bączyńskiego! Za Fafika,

Za wiersz mój tak jak obłok letki,

I za blondynki! Za brunetki,

Za wszystkich naszych Czytelników,

Za młodzież! I za starych pryków,

Za Jasia! Wacia! I za Stacha,

Za Jana Sebastiana Bacha,

Za...

OSIOŁEK PORFIRION

widząc, że Gżegżółka pod wpływem wzruszenia nie może zakończyć toastu, spuszcza Kurtynę, co Publiczność przyjmuje z zadowoleniem

9 IV 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

balet

pt.

Poeta jest w złej formie

Scena przedstawia mieszkanie Poety. Na ścianach obrazy przedstawiające różne rzeczy. Pod ścianami fotele, na których siedzą członkowie Bliższej i Dalszej Rodziny Poety. Sam Poeta siedzi przy stole prawie całkowicie zasłonięty górą rękopisów.

POETA

wykonuje tzw. pas de quoi[392], co ma oznaczać, że z tym pisaniem to nie bardzo; drze rękopis; na znak protestu wylewa sobie na głowę butelkę zielonego atramentu; wykonuje trzy pas de quoi, jeden podskok à rebours[393] i trzy châteaux d’Espagne[394].

TEŚCIOWA

wykonuje ponurą tarantelę[395], która ma oznaczać pewien stan ekonomicznego niepokoju, czyli: — Jak zięć przestanie pisać, to z czego będziemy żyć? — Teściowa wykonuje nadto cztery piruety a la saucisse[396] w duchu bardziej optymistycznym, czyli że może jednak zięć się rozpisze.

DALSZA RODZINA

wspomagana mniejszymi i większymi pożyczkami przez Poetę [w okresach przypływu sił twórczych] wyraża swój żal z powodu odpływu sił twórczych w formie tzw. danse macabre[397].

POETA

całkowicie opuszczony przez Natchnienie wyrywa sobie z głowy włosy, brwi, rzęsy i inne rzeczy.

BLIŻSZA RODZINA

kiwają głowami w rytmie na trzy czwarte.

POETA

robi nieludzki wysiłek woli, przełamuje się, oko mu błyska jak wiosenna błyskawica i oto pergamin zaczynają pokrywać natchnione utwory.

BLIŻSZA I DALSZA RODZINA

radosny taniec, rodzaj kankana[398] i pas de chose[399].

Kurtyna

7 maja 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Dyskusję

DYREKTOR-NAJMNIEJSZEGO-TEATRU-ŚWIATA

Oto macie charakterystyczny przykład dyskusji, gdzie każdy mówi na inny temat, a wszyscy nie na temat. Posłuchajcie...

PRZEWODNICZĄCY

Otwieram niniejszym dyskusję nad prelekcją kol. Pomidora pt. Moje wrażenia z podróży do Świdra.

KRÓLIKOWSKI

Co do mnie, mieszkam w Milanówku[400] i się dziwię, że ob. Pomidor nie wspomniał ani słowem o Milanówku. Ja cały czas notowałem. O Milanówku ani słowa. Nas nie dostrzega, co?!

ŚWIERSZCZ

Ja właściwie nie umiem przemawiać, ale pozwólcie państwo, że...

Tu następuje dwugodzinny wybuch wulkanu wymowy, niemający nic wspólnego z tematem.

MACIERZANKA

Ja chciałabym dwa słowa na temat Balzaka[401]. Dlaczego np. w jednej księgarni jest Balzak, a w księgarni naprzeciwko nie ma Balzaka? Dlaczego? Skończyłam.

SIŁACZ

Ze względu na spóźnioną porę proponuję zamknięcie dyskusji.

PRZEWODNICZĄCY

Ze względu na spóźnioną porę zamykam dyskusję.

CAŁY SZEREG OSÓB

budzi się i wychodzi

Kurtyna

28 maja 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Bajkę Ezopa[402]

pt.

Osioł i jego cień

PODRÓŻNY

na Ośle, za plecami Właściciela, od którego Osła wynajął jako środek lokomocji

Słońce w zenicie. Ani jednej chmurki. Ani jednego drzewa na horyzoncie. Gdzie tu, jak tu odpocząć?

zamyśla się.

Wiem!

każe wstrzymać Osła jego Właścicielowi i układa się na spoczynek w cieniu Osła.

WŁAŚCICIEL

Ach, ty spryciarzu, won natychmiast z tego cienia, ten cień jest dla mnie! Ja wynająłem osła bez cienia.

usiłuje ułożyć się w cieniu Osła.

PODRÓŻNY

Precz, łachudro, chałwiarzu[403]! Jeśli ja wynająłem osła od ciebie, to znaczy się ze wszystkimi możliwościami, czyli i z cieniem. Nie ruszę się z miejsca.

nie rusza się z miejsca.

OSIOŁ

korzystając z zamieszania, rusza się z miejsca i — lekki — znika na horyzoncie

Morał:

CZASEM O BYLE CIEŃ

CZŁOWIEK MA ŻAL DO CZŁOWIEKA,

A ŻYCIE JAK OSIOŁ UCIEKA.

Kurtyna

18 czerwca 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

Biurokratę na wakacjach

Osoby:

1. BIUROKRATA

2. i AMATOR KĄPIELI

AMATOR KĄPIELI

pośrodku jeziora

Ratunku!

BIUROKRATA

na brzegu jeziora

Nazwisko?!

AMATOR KĄPIELI

jw.

Dajmy na to Jankowski. Ratunku!

BIUROKRATA

jw.

Imię?!

AMATOR KĄPIELI

jw.

Piotr. Ratunku!

BIUROKRATA

jw.

Imię ojca?!

AMATOR KĄPIELI

jw.

Też Piotr. Ratunku!

BIUROKRATA

jw.

Imię matki?

AMATOR KĄPIELI

jw.

Balbina. Ratunku!

BIUROKRATA

jw.

Obywatelstwo?! Zawód?!

AMATOR KĄPIELI

jw.

...gl...gl...gl...gl...gl...gl...gl...

...gl...gl...gl...gl...gl...gl...gl...

...gl...gl...

tonie

BIUROKRATA

jw.

Nic nie rozumiem!!

patrząc na niebo

Dzień zapowiada się pogodny.

Kurtyna

17 września 1950

Teatrzyk „Zielona Gęś”

ma zaszczyt przedstawić

wodewil ze śpiewami i tańcami

pt.

Kaloryfery

Osoby działające:

1. WIDZ

2. AKTOR

3. WOŹNY

4. KOMISJA

5. DYREKTOR

Rzecz dzieje się na widowni i scenie teatru, zimnego z powodu nieoperatywnego działania kaloryferów.

Scena I

Na scenie jeden aktor. Na widowni jeden widz. Zimno.

AKTOR

w roli Franciszka w słynnej sztuce Anieli Męskiej pt. Węgiel i gitara. Scena z portretami

Oto portret mojej pierwszej żony Melanii. Ty byłaś prawdziwym natchnieniem mojego życia, Melanio. Noszę ciebie w sercu mym zawsze. Nie zapomnę o tobie nigdy. Połączyła nas karuzela i ten cichy wieczór nad Wisłą, rozłączyła mineralogia i termodynamika. Poszło o to, kto ma nosić węgiel do piecyka. Ten piecyk, który w lecie w ramach estetyki umajaliśmy kwiatami...

tu Aktor powinien z roli płakać, ale kaszle, bo zimno; podchodzi pod drugi portret

A ty, Hermenegildo, wniosłaś w moje życie nie tylko czeski adapter „Supraphon”, który zresztą się potem popsuł w związku z mściwym wsypaniem gorącej kaszy gryczanej do aparatury w ów fatalny piątek, ale również miłość do kolorowych firanek.

na stronie

Potworna składnia. Że takie rzeczy puszczają.

pełnym głosem

I dziś, ile razy widzę kolorowe firanki, tyle razy...

tu Aktor znowu powinien płakać, ale kaszle jak wyżej i pojękuje zębami; staje pod trzecim portretem

Biedna Michalina, autorka czterdziestu czterech niewydanych powieści. Wszystkie pieniądze szły na atrament. Ale mimo to kochałem cię. Atoli odeszłaś w zaświaty.

zaciera ręce z zimna i zagrzewa się po dorożkarsku, bijąc się po plecach ramionami

Nawet śniłaś mi się wczoraj...

Nie, dalej grać nie mogę. Mnie jest zimno.

kaszle i wychodzi

WIDZ

kaszle i wychodzi

Scena II

DYREKTOR

do Woźnego, ze sceny

Panie Turecki, pan stanie przed teatrem. A jakby ten samochód, to zaraz telefon z kasy do mnie.

WOŹNY

I tak nic nie zobaczę, bo taki śnieg.

DYREKTOR

Jaki śnieg? Trzeba walczyć z przyrodą.

Scena III

KOMISJA KLIMATYZACYJNA

wchodzi

DYREKTOR

W imieniu dyrekcji i zespołu witam Komisję. Członkowie Komisji mogą się teraz... ten... empirycznie przekonać, że nasze pisma w sprawie niewłaściwego działania kaloryferów nie były przesadzone. Kaloryfery niby są, ale właściwie ich nie ma. Brak im tego, jak by powiedzieć, wydźwięku cieplnego. Przed chwilą musieliśmy przerwać przedstawienie.

zagrzewa się po dorożkarsku

Celem tedy ponownego zobrazowania sytuacji na odcinku temperatury w naszym teatrze Miniatury pozwolę sobie zacytować z pamięci nasze ostatnie

łyka aspirynę

pisemko:

„Teatr »Miniatury«

adres ........ data ...........

Do Komisji Klimatyzacyjnej

Departament Instalacji Konkretnych

w m.

W trosce o...”

PIERWSZY CZŁONEK KOMISJI

To już my wiemy.

DYREKTOR

„Walcząc z...’’

DRUGI CZŁONEK KOMISJI

Naturalnie.

DYREKTOR

A tu mój podpis, podpisy pozostałych czterdziestu czterech dyrektorów oraz okrągła pieczątka tuszem lila.

TRZECI CZŁONEK KOMISJI

Czy pan nie wie, gdzie można dostać tuszu lila? Mój Boże, była taka piosenka:

Ta nasza

ach Lila

majteczki

ma

lila.

Dobre, co? Tylko trochę w ramach pornografii. Ach, pornografia... Żeby panowie coś takiego.

DYREKTOR

podtańcowuje dla rozgrzewki w ramach temperatury

TRZECI CZŁONEK KOMISJI

Pornografia jest jak księżyc. Człowiek patrzy i jest mu przyjemnie. Całkowite porozumienie twórcy z odbiorcą.

WOŹNY

Pisał bydlak dla bydlaka. Obywatele, zajmijcie się kaloryferami.

KOMISJA

rozsiada się wygodnie w krzesłach

Kuplety Komisji

Czas pędzi jak ten zając,

trzeba by się tym zająć,

lecz spokojnie, bez tremy.

Więc my się nie zajmiemy.

Nasze cele nieduże:

spokój w domu i w biurze.

Życie to są problemy.

Więc my się nie zajmiemy.

By coś zrobić, coś stworzyć,

trzeba rękę przyłożyć,

lecz my się nie palemy.

Więc my się nie zajmiemy.

taniec

Scena IV

PIERWSZY CZŁONEK KOMISJI

do Dyrektora

Czy pan czytał Faraona?

DYREKTOR

Czy to ma coś wspólnego z kaloryferami?

zagrzewa się po dorożkarsku

PIERWSZY CZŁONEK KOMISJI

Nie ma nic wspólnego, ale wie pan, człowiek siedzi w tej klimatyzacji: kaloryfery i kaloryfery. Więc jak przyjdzie do takiego człowieka jak pan, który bierze czynny udział w kulturze, to chciałby trochę pogadać. Wczoraj na urodziny żona podarowała mi Faraona. Ale niech pan sobie wyobrazi, mamy kotka. Cały biały. I ogonek biały, i mordka biała, tylko na brzuszku taka wielka, proszę pana, czarna kropka. Bardzo śmieszna. Otóż kotek przewrócił flaszkę z atramentem i zalał cały egzemplarz. Bardzo smutne. Czy pan lubi koty? Moim zdaniem kot jest fałszywy i egoista.

DYREKTOR

rozciera sobie uszy

PIERWSZY CZŁONEK KOMISJI

A ja rzeczywiście tutaj wobec pana czuję się jak Wagner w pracowni Fausta. Można powiedzieć, sama wiedza i kultura.

DYREKTOR

Te kaloryfery...

PIERWSZY CZŁONEK KOMISJI

Aha, już badamy. Pan będzie łaskaw, dyrektorze, przedstawić dokumentację retrospektywnie.

DYREKTOR

Panie Turecki, niech pan to zreferuje.

WOŹNY

Kaloryfery zostały założone w kwietniu. Kaloryfery wewnętrzne, czyli wpuszczone w ścianę, w ramach estetyki. Ale co z tego? Szwagier w kotle pali, a w teatrze zimno. Gdzieś to ciepło ucieka.

DYREKTOR

Nieoperatywność cieplnego wydźwięku.

PIERWSZY CZŁONEK KOMISJI

Zaraz to zbadamy. Tymczasem tylko szkicowo, wstępnie, albowiem jesteśmy strasznie zajęci.

przy pomocy Woźnego rozbiera jedną ścianę w miejscu, gdzie powinien być kaloryfer. Kaloryfera nie ma

Bardzo dziwna sprawa. Gdzie kaloryfer? I dlaczego zimno w teatrze, a ciepło na ulicy? Kolego Klimaszkiewicz, co to znaczy?

DRUGI CZŁONEK KOMISJI

Musiała nastąpić pomyłka na tle trudności obiektywnych.

Scena V

WIDZ

wchodzi; do Dyrektora

Czy pan jest dyrektorem tego teatru?

DYREKTOR

kłania się

WIDZ

Nazywam się Franciszek Balon. Franciszek — tak jak bohater w tej sztuce obywatelki Anieli Męskiej. Przyjeżdżam z głębokiej prowincji. W większych ośrodkach bywam rzadko. Czy ten teatr został dawno zbudowany?

DYREKTOR

Przed paru miesiącami.

WIDZ

Bardzo ciekawy teatr. Czegoś podobnego jeszcze nie widziałem. Ja się, proszę pana, wymarzłem i wyszedłem. Myślę sobie, zjem coś ciepłego, np. gorący kokil z mózgu, i wrócę, jeszcze trochę posłucham sztuki. Ostatecznie można siedzieć w palcie. Chodzi o sztukę. I proszę sobie wyobrazić, zbliżam się do teatru i co widzę? Jak Jowisza kocham, pierwszy raz w życiu. Kaloryfery wmontowane w mur, na zewnątrz teatru. Na ulicy gorąco, że cytryny i laury mogłyby kwitnąć, a w teatrze oczywiście zimno.

siada na krześle

DYREKTOR

na stronie

Toteż ja nieraz w wolnych chwilach zastanawiałem się, czemu ten dziadek, co ma u nas na rogu budkę z papierosami, tak się ciągle poci.

głośno

Fatalna pomyłka w dokumentacji. Naturalnie. To jasne, że cały wydźwięk cieplny, zamiast grzać widza i aktora, rozpraszał się na ulicy.

KOMISJA

jeszcze głośniej

To nie jest pomyłka. To jest genialny wynalazek. Mamy dosyć: egotycznych kaloryferów, przy których grzeją sobie kupry ludzie, że tak powiemy, odcięci od życia, oddaleni od rzeczywistości, a nieraz potajemnie pogrążeni w lekturze Oskara Wilde’a[404]. Dzięki naszym kaloryferom zewnętrznym ciepło się upowszechnia, zespala z ulicą, ulica jest ciepła i dzięki powyższemu nie może się już powtórzyć gwiazdkowy kawał z dziewczynką z zapałkami. Pa, pa.

WOŹNY

A jak będzie z kaloryferami?

KOMISJA

Pa, pa. Kaloryfery to nie są kaloryfery, tylko zagadnienie. A zagadnienie trzeba omówić, rozpracować i uzgodnić. Pa, pa.

WOŹNY

A jak będzie z kaloryferami?

KOMISJA

Pa, pa. Jesteśmy strasznie zajęci. Mamy jeszcze dwadzieścia zebrań, osiemnaście konferencji oraz uroczyste posiedzenie Sekcji Kaloryferowej. Obecność na sekcji obowiązkowa. Pa, pa.

WOŹNY

Pa, pa. A jak będzie z kaloryferami?

KOMISJA

Pa, pa. Jesteśmy strasznie zajęci.

wychodzą

Scena VI

Przez dziurę w rozebranej ścianie widać padający śnieg.

WOŹNY

wchodzi na scenę

Kuplety Woźnego

Kiedy chłopięciem byłem,

och, czasy te daleko,

ze śniegu ulepiłem,

bałwana śniegowego;

snadź antyprzyrodniczo

lepiłem, drodzy moi:

księżyce się zmieniają,

a bałwan ciągle stoi.

Od słońca nie topnieje

i czuje się jak byk, i

nawet mówi, i pisze

wiersze i podręczniki.

Satyra go nie ima,

trwały nad wszelki podziw,

puść parę w kaloryfer,

też to mu nie zaszkodzi.

Lecz żeby was nie znudzić,

jesteśmy w wielkiej trwodze.

Wodewil już skończony,

więc ja ze sceny schodzę.

Niech się poezja krzewi,

niech piszą poetowie.

Skończony już wodewil.

Bijcie bravo, widzowie.

wychodzi

DYREKTOR

z proscenium

Prześwietna Publiczności! Na tym kończymy nasz nonsensowny, absurdalny, abstrakcyjny i irracjonalny program w naszym najmniejszym teatrzyku wszechświata „Zielona Gęś”. To jest

szlocha

nasz program pożegnalny. Drogę Szekspirom!

Oklaski.

Chwileczkę, jeszcze będzie dydaktyka na temat ludzi strasznie zajętych:

do jedynego Widza na sali

Wodewil sens taki objął

i morał wykłada ten ci:

ludzie, którzy nic nie robią,

są zwykle strasznie zajęci.

Kurtyna

20 grudnia 1953

Przypisy:

1. God save general (ang.) — Boże, chroń generała. [przypis edytorski]

2. rozczarowany — Roberta musi grać doskonały aktor, który całym bogactwem mimiki przedstawi rozczarowanie Roberta. [przypis autorski]

3. Wielka Improwizacja — słynny monolog Konrada z III części dramatu Dziady Adama Mickiewicza (1798–1855), będący wyrazem idei mesjanistycznych. [przypis edytorski]

4. Z dymem pożarów — pieśń napisana w 1846 przez Kornela Ujejskiego do muzyki Józefa Nikorowicza, która w zaborze austriackim funkcjonowała jako nieoficjalny hymn narodu polskiego. [przypis edytorski]

5. tombola — gra liczbowa popularna we Włoszech. [przypis edytorski]

6. Kościuszko (1746–1817) — generał polski i amerykański, przywódca powstania z 1794, brał także udział w walce o wolność Stanów Zjednoczonych. [przypis edytorski]

7. Pułaski, Kazimierz (1745–1779)— dowódca konfederacji barskiej, zginął w bitwie pod Savannah jako generał wojsk walczących o niepodległość Stanów Zjednoczonych. [przypis edytorski]

8. Paderewski, Ignacy Jan (1860–1941) — polski pianista, kompozytor, działacz niepodległościowy i polityk. [przypis edytorski]

9. Heraklit z Efezu (ok. 540—ok. 480 p.n.e.) — filozof grecki, zaliczany do jońskiej szkoły filozofii przyrody; za zasadę pierwotną (arché) wszechświata uważał ogień, za cechę bytu zaś zmienność, nieustanne zanikanie i stawanie się. [przypis edytorski]

10. jagody — Uwaga dla czytelników zagranicznych: jagody po staropolsku policzki. [przypis autorski]

11. Ostał ci się ino sznur — cytat z Wesela Stanisława Wyspiańskiego:

„Miałeś, chamie, złoty róg,

miałeś, chamie, czapkę z piór:

czapkę wicher niesie,

róg huka po lesie,

ostał ci się ino sznur”.

Te ironiczne słowa Chochoła skierowane do Jaśka są diagnozą społeczeństwa polskiego niezdolnego do czynu i marnującego nadarzające się szanse.

[przypis edytorski]

12. „Przekrój” — polskie czasopismo społeczno-kulturalne wydawane w latach 1945–2013 w Krakowie. Jednym ze stałych współpracowników był m.in. Konstanty Ildefons Gałczyński. [przypis edytorski]

13. okrągła pieczątka — oznacza urzędowy znak potwierdzający autentyczność ważnych dokumentów (np. dyplomów, decyzji administracyjnych). [przypis edytorski]

14. Buona sera. Bellissima serata. (wł.) — Dobry wieczór. Piękny wieczór. [przypis edytorski]

15. zdemobilizować się — przenieść się do rezerwy żołnierzy, którzy byli powołani do udziału w walce zbrojnej. [przypis edytorski]

16. Nowakowski, Zygmunt (1891–1963) — pisarz, aktor, reżyser teatralny. Od 1930 był stałym felietonistą „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”. [przypis edytorski]

17. „Ilustrowany Kurier Codzienny” (IKC) — wysokonakładowy dziennik informacyjny wydawany w Krakowie w latach 1910–1939; pierwszy dziennik ogólnopolski; po przewrocie majowym w 1926 prorządowy. [przypis edytorski]

18. margr. — skrót od margrabia. [przypis edytorski]

19. Grottger, Artur (1837–1867)— malarz okresu romantyzmu, znany z cyklu rysunków na temat powstania styczniowego. [przypis edytorski]

20. szlafmyca — dawne męskie nakrycie głowy zakładane do snu przez osoby sypiające w chłodnej porze roku w nieogrzewanych lub źle ogrzewanych pomieszczeniach. [przypis edytorski]

21. „Szpilki” — tygodnik satyryczny założony w 1935 roku, jednym z jego publicystów był K. I. Gałczyński. [przypis edytorski]

22. Tworki — dzielnica Pruszkowa, w której od 1892 roku znajduje się szpital psychiatryczny. [przypis edytorski]

23. Treny — cykl dziewiętnastu krótkich utworów żałobnych, które Jan Kochanowski poświęcił swojej zmarłej córce Urszulce. [przypis edytorski]

24. Pieśń o fladze — wiersz Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego napisany w 1944 r. w obozie jenieckim Altengrabow. [przypis edytorski]

25. Mussolini, Benito Amilcare Andrea (1883–1945) — wł. polityk i dziennikarz, gł. założyciel i przywódca ruchu faszystowskiego; premier Włoch w l. 1922–1943, później do 1945 przywódca Włoskiej Republiki Socjalnej (tzw. Republika Salò); w 1943 r. został odsunięty od władzy, utworzył satelickie względem Niemiec, marionetkowe państwo z rządem rezydującym w płn. Włoszech w Salò; Mussolini sprawował tam władzę z pomocą szerzących terror jednostek Guardia Nazionale Repubblicana i Czarnych Brygad; schwytany przez komunistycznych partyzantów w 1945 r. i rozstrzelany. [przypis edytorski]

26. Porwanie w Tiutiurlistanie — powieść dla dzieci o wymowie antywojennej autorstwa Wojciecha Żukrowskiego, wydana w 1946 r. [przypis edytorski]

27. 3 Konferencja pokojowa a. Konferencja poczdamska — konferencja pokojowa w dniach 17 VII–2 VIII 1945 r. w Poczdamie, w której udział brał W. Churchill, H. Truman i J. Stalin. [przypis edytorski]

28. Yes — ang. tak. [przypis edytorski]

29. vivat (łac.) — niech żyje! [przypis edytorski]

30. Swinarski, Artur Maria (1900–1965) — poeta, satyryk, dramatopisarz, plastyk, przyjaciel Gałczyńskiego. [przypis edytorski]

31. Kurpiowszczyzna — region etnograficzny na północnym Mazowszu. [przypis edytorski]

32. alkierz (daw.) — mały, boczny pokój. [przypis edytorski]

33. waleriana — ziołowy środek uspokajający i nasenny, sporządzany z korzenia i kłączy kozłka lekarskiego. [przypis edytorski]

34. pójdź — tu jako: przyjdź. [przypis edytorski]

35. Siedem kotów — teatrzyk Zrzeszenia Autorów Tygodnika „Przekrój”, działający w sezonie 1946/47, założony przez M. Eilego i J. Ipohorską. K. I. Gałczyński pisał dla niego scenariusze. [przypis edytorski]

36. Kott, Jan (1914–2001) — polski krytyk teatralny, literacki, poeta, eseista, współzałożyciel tygodnika „Kuźnica”. [przypis edytorski]

37. Wieża Mariacka — wieża kościoła Mariackiego, z którego grany jest hejnał. [przypis edytorski]

38. Zyblikiewicz, Mikołaj (1823–1887) — dawny prezydent Krakowa. [przypis edytorski]

39. Grodzieńska, Stefania (1914–2010) — aktorka teatralna i estradowa, pisarka, poetka. [przypis edytorski]

40. Poniatowski, Józef (1763–1813) — polski generał, dowódca armii koronnej Rzeczypospolitej, minister wojny i naczelny wódz wojsk polskich Księstwa Warszawskiego, członek Rady Stanu, marszałek Francji. [przypis edytorski]

41. bitwa pod Lipskiem (16–19 października 1813) — zwana „bitwą narodów”, w której wojska francuskie pod dowództwem Napoleona Bonapartego poniosły klęskę w starciu z wojskami koalicji antyfrancuskiej złożonej z Austrii, Prus, Rosji i Szwecji; największa bitwa w kampaniach Napoleona i jego najcięższa porażka. [przypis edytorski]

42. Ziemie Odzyskane — określenie terenów przyznanych Polsce podczas konferencji poczdamskiej. [przypis edytorski]

43. Osmańczyk, Edmund (1913–1989) — polski publicysta, politolog i polityk, działacz mniejszości polskiej w Niemczech. [przypis edytorski]

44. Grottger, Artur (1837–1867) — polski malarz, ilustrator i rysownik. [przypis edytorski]

45. Horacy a. Quintus Horatius Flaccus (łac.) (65–8 p.n.e.) — rzymski poeta liryczny i satyryczny. [przypis edytorski]

46. Porwanie w Tiutiurlistanie — powieść dla dzieci napisana przez Wojciecha Żukrowskiego. [przypis edytorski]

47. Bernard Shaw (1856–1950) — irlandzki dramaturg i prozaik, przedstawiciel dramatu realistycznego. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1925. [przypis edytorski]

48. Mistinguett właśc. Jeanne Bourgeois (1875–1856) — francuska aktorka i piosenkarka. [przypis edytorski]

49. angelolog — specjalista od angelologii, czyli nauki o aniołach. [przypis edytorski]

50. wyni — szczeni. [przypis autorski]

51. jarmuż — odmiana kapusty, często jedzona przez chłopstwo. [przypis edytorski]

52. bedłka — ludowe określenie dla różnych gatunków grzybów. [przypis edytorski]

53. Jak jarmużu bedłki — nawiązanie do Święty Boże, Święty Mocny Jana Kasprowicza:

„O Boże!

O Mocny!

Ty się upajasz wielkością stworzenia,

a pośród nas tu głód!

Jak bedłki, tak, jarmużu syty, ginie lud”.

[przypis edytorski]

54. Nie ponimaju (ros.) — Nie rozumiem. [przypis edytorski]

55. I do not understand (ang.) — Nie rozumiem. [przypis edytorski]

56. Zbrodnia to niesłychana (...) Zasiewając tak śpiewa — nawiązanie (i nieco zmieniony cytat) z ballady Lilije Adama Mickiewicza z tomu Ballady i romanse (1822), opartej na pieśni ludowej Pani zabiła pana. [przypis edytorski]

57. Tomasz, skąd ty to masz? — utwór muzyczny z 1931 r.; rewia Idzie wiosna warszawskiego teatru Wesoły wieczór. [przypis edytorski]

58. ozór — potrawa przyrządzona z języka dużego zwierzęcia gospodarskiego lub łownego. [przypis edytorski]

59. „Przekrój” — czasopismo społeczno-kulturalne wydawane w latach 1945–2013 w Krakowie i ponownie od 2016 roku w Warszawie. Na jego łamach były pierwotnie publikowane sztuki „Zielonej Gęsi”. [przypis edytorski]

60. Solski, Ludwik właśc. Ludwik Napoleon Sosnowski (1855–1954) — polski aktor i reżyser. Zasłynął jako mistrz charakteryzacji. Jedna z najwybitniejszych postaci w historii polskiego teatru. [przypis edytorski]

61. angelolog — specjalista od angelologii, tj nauki zajmującej się aniołami. [przypis edytorski]

62. Ojciec zadżumionych — poemat Juliusza Słowackiego z 1838 roku. [przypis edytorski]

63. émigré — tu: Adam Mickiewicz. [przypis edytorski]

64. August Bęc-Walski — groteskowa postać stworzona przez karykaturzystę Karol Ferstera, ukazująca się na łamach „Przekroju”. [przypis edytorski]

65. szantrapa (pot.) — kłótliwa, niesympatyczna kobieta. [przypis edytorski]

66. Ararat — góra leżąca obecnie na terytorium Turcji, według Biblii góra, na której spoczęła arka Noego. [przypis edytorski]

67. Judyta — bohaterka biblijnej Księgi Judyty, ocaliła rodzinne miasto przed Asyryjczykami: udała się do obozu wrogów, żeby uwieść ich wodza Holofernesa, a kiedy podczas wspólnej uczty upił się i zasnął, zabiła go. [przypis edytorski]

68. Zespół Mniejszy Krakowskiego Teatru Rapsodycznego — konspiracyjny teatr założony jesienią 1941 r. w Krakowie, pod kierownictwem Mieczysława Kotlarczyka. Pierwszym przedstawieniem wystawionym przez artystów był Król-Duch Juliusza Słowackiego. Od rapsodów Króla-Ducha teatr przyjął nazwę Teatr Rapsodyczny. [przypis edytorski]

69. Król Duch — 1) tytuł poematu historiozoficznego napisanego przez Juliusza Słowackiego w latach 1845–1849. Stanowi jedno z najważniejszych dzieł poety, Słowacki pisał je końca życia, lecz pozostało nieukończone. 2) tytułowy bohater dzieła Słowackiego, byt ponadczasowy i nierzeczywisty, którego zadaniem jest wcielanie się w kolejne postaci i oddziaływanie w ten sposób na dzieje i sprawowanie władzy. [przypis edytorski]

70. rapsod — podniosły, patetyczny utwór poetycki lub epicki, często o charakterze żałobnym, sławiący bohaterów lub doniosłe wydarzenia historyczne. Rodzaj tej pieśni wywodzi się z tradycji antycznej Grecji. Pochodzi od słów rapto i ode i może być przetłumaczony jako „tkana muzyka’’. Greccy śpiewacy prezentowali te pieśni na publicznych zgromadzeniach. [przypis edytorski]

71. IX Symfonię — ostatnie, najsłynniejsze dzieło L. van Beethoveena. [przypis edytorski]

72. szantrapa (z ros.) — obraźliwe określenie starszej kobiety. [przypis edytorski]

73. goddam (pot., wulg.) — z ang.: cholera! [przypis edytorski]

74. Szantrapa (pot.) — kłótliwa, niesympatyczna kobieta. [przypis edytorski]

75. angelolog — osoba zajmująca się nauką o aniołach w chrześcijaństwie. [przypis edytorski]

76. subwencja — pomoc finansowa udzielana przez państwo. [przypis edytorski]

77. proscenium — inaczej przedscenie, część sceny przed kurtyną wysunięta w stronę widowni. [przypis edytorski]

78. kulisa — miejsce za sceną w teatrze; zaplecze sceny. [przypis edytorski]

79. bazyliszek (mit. gr.) — potwór podobny do ogromnej jasczurki, który potrafił zabijać wzrokiem. [przypis edytorski]

80. Jowisz (mit. rzym.) — bóg nieba, władca bogów; jego odpowiednikiem w mit. gr. jest Zeus. [przypis edytorski]

81. Boska komedia — poemat włoskiego poety Dantego Alighieri, napisany w latach 1307–1321, arcydzieło literatury światowej. [przypis edytorski]

82. Jowisz (mit. rzym.) — najwyższy bóg w mitologii rzymskiej, odpowiednik greckiego Zeusa. [przypis edytorski]

83. Świderska, Alina (1875–1963) — polska powieściopisarka i tłumaczka, w 1947 roku przełożyła Boską komedię, za co uhonorowano ją członkostwem w Artis Templum. [przypis edytorski]

84. certować się — wymawiać się, wzbraniać z wymuszonej grzeczności. [przypis edytorski]

85. curricula vitae — l. mn. od curriculum vitae — życiorys. [przypis edytorski]

86. Artysta-angelolog — angelologia — nauka o aniołach. [przypis edytorski]

87. doloryzm — nurt w sztuce średniowiecza skupiający się wokół cierpienia, zwłaszcza cierpienia Matki Boskiej. [przypis edytorski]

88. self-made man (ang.) — człowiek, który osiągnął wszystko dzięki własnej pracy. [przypis edytorski]

89. Antre (franc.) — wejść! [przypis edytorski]

90. Grottger, Artur (1837–1867) — malarz okresu romantyzmu, znany z cyklu rysunków na temat powstania styczniowego. [przypis edytorski]

91. + 30°R — prawdopodobnie chodzi o skalę Réaumura, 30°R–37,5°C. [przypis edytorski]

92. Nováček, Ottokar (1866–1900) — austro-węgierski skrzypek i kompozytor pochodzenia czeskiego, jego najsłynniejszym dziełem jest właśnie Perpetuum Mobile. [przypis edytorski]

93. Fučík, Julius (1872–1916) — czeski kompozytor, dyrygent orkiestr wojskowych. Jego najsłynniejszym dziełem jest marsz Wejście gladiatorów. [przypis edytorski]

94. Brahms, Johannes (1833–1897) – pianista, kompozytor i dyrygent niemiecki epoki romantyzmu. [przypis edytorski]

95. śrubsztak — imadło. [przypis edytorski]

96. Kanapa, patrz: „Traktat o meblach”. („List z fiolkiem”). [przypis autorski]

97. kielnia — narzędzie do rozprowadzania zaprawy murarskiej, stanowiące też jeden z symboli masonerii. [przypis edytorski]

98. wałkonić — lenić się, próżnować. [przypis edytorski]

99. pojedziewa (gw.) — pojedziemy; daw. starop. forma liczby podwójnej. [przypis edytorski]

100. Żukrowski, Wojciech (1916–2000) — prozaik, poeta, autor książek dla dzieci. [przypis edytorski]

101. Ermitaż — po polsku: pustelnia. [przypis autorski]

102. jawor — klon jawor, gatunek drzewa. [przypis edytorski]

103. na odwertkę (pot.) — inaczej, na odwrót. [przypis edytorski]

104. lekkoważyć (neolog.) — przekształcenie „lekceważyć”; obserwujemy tu grę słów charakterystyczną dla Gałczyńskiego. [przypis edytorski]

105. decyzja interpelacyjna — interpelacja jest jedną z form kontroli parlamentarnej w Polsce; poseł na Sejm RP może pisemnie wystosować zapytanie do premiera lub dowolnego ministra. Zapewne u Gałczyńskiego brak decyzji interpelacyjnej oznacza brak wyrażenia chęci zadania pytania Babuni. [przypis edytorski]

106. via — słowo to bywa stosowane przed nazwą miejscowości, przez którą przechodzi wyznaczona trasa. [przypis edytorski]

107. KTO SIĘ W OPIEKĘ ODDA PANU SWEMU... — fragment zaczerpnięty z Psalmu 91 w poetyckim przekładzie Jana Kochanowskiego. [przypis edytorski]

108. Serwantes — Por. Miguel de Cervantes (1547—1616), najsłynniejszy hiszpański pisarz, autor Don Kichota. [przypis edytorski]

109. Don Kichot — tytułowy bohater powieści Miguela de Cervantesa; szlachcic, który motywowany wzniosłymi ideami postanawia ruszyć w świat i wcielać w życie średniowieczny ideał rycerski, jest jednak pozbawiony poczucia rzeczywistości, przez co często naraża się na śmieszność (zasłynął m.in. walką z wiatrakiem, który wydawał mu się olbrzymem). [przypis edytorski]

110. Sanczo Pansa — postać z Don Kichota Cervantesa, otyły, prostoduszny i przyziemny giermek głównego bohatera. [przypis edytorski]

111. Trylogia — cykl trzech powieści historycznych Henryka Sienkiewicza: Ogniem i mieczem (1884), Potop (1886), Pan Wołodyjowski (1888). [przypis edytorski]

112. będziem (daw.) — będziemy. [przypis edytorski]

113. Adam Polewka (1903–1956) — pisarz, tłumacz, publicyta, działacz PZPR. [przypis edytorski]

114. Igrce w gród walą — tytuł widowiska autorstwa A. Polewki, którego tematem jest życie wędrownych kuglarzy, muzykantów. [przypis edytorski]

115. Heraklit (ok. 540–480 p.n.e.) — filozof grecki, zaliczany do jońskiej szkoły filozofii przyrody; za zasadę pierwotną (arché) wszechświata uważał ogień, za cechę bytu zaś zmienność, nieustanne zanikanie i stawanie się, co wyraził sławnymi formułami „wszystko płynie”, oraz „nie można wejść dwa razy do tej samej rzeki”. Prawdopodobnie przez słowa o rzece Gałczyński myli go z Talesem z Miletu, który głosił, że arché świata jest woda. [przypis edytorski]

116. Jalu Kurek (1904–1983) — pisarz z grupy Awangardy Krakowskiej. [przypis edytorski]

117. Woda wyżej — opublikowana w 1935 roku powieść Jalu Kurka opowiadająca o powodzi w lipcu 1934 r. [przypis edytorski]

118. Igrce w gród walą — tytuł widowiska autorstwa A. Polewki, którego tematem jest życie wędrownych kuglarzy, muzykantów. [przypis edytorski]

119. Któż wypowie twoje piękno, Krakowie prastary — pierwsze słowa piosenki kończącej widowisko Igrce w gród walą Adama Polewki. [przypis edytorski]

120. angelologia — dziedzina teologii chrześcijańskiej, zajmującą się aniołami, angelolog — specjalista od tejże. [przypis edytorski]

121. Kircholm — ob. Salaspils (Łotwa). [przypis edytorski]

122. święty Ildefons — św. Ildefons z Toledo, święty Kościoła katolickiego. Tutaj żart słowny i nawiązanie do drugiego imienia autora. [przypis edytorski]

123. God save the culture (ang.) — Boże, chroń kulturę! [przypis edytorski]

124. Gratias agamus (łac.) — Dzięki składajmy..., część dialogu liturgicznego. [przypis edytorski]

125. Te Deum (łac.) — Ciebie, Boże. [przypis edytorski]

126. Summa Angelologiae — Summa Angelologiczna. [przypis edytorski]

127. Braciszka miłego sen rozweselmy — kwestia Chóru Aniołów w Dziadach cz. III A. Mickiewicza. [przypis edytorski]

128. Golfsztrom — Prąd Zatokowy, ciepły prąd morski płynący wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki w stronę Europy. [przypis edytorski]

129. spleen (ang.) — nuda i przygnębienie wynikające z poczucia beznadziejności życia. [przypis edytorski]

130. Fidiasza (ok. 490 p.n.e.–430 p.n.e.) — wybitny rzeźbiarz grecki. [przypis edytorski]

131. vide (łac.) — patrz, zobacz. [przypis edytorski]

132. Bogurodzica — najstarsza znana polska pieśń religijna. Tekst zachował się w rękopisie z 1407 roku. [przypis edytorski]

133. „Przekrój” —czasopismo społeczno-kulturalne wydawane w latach 1945–2013 w Krakowie i ponownie od 2016 roku w Warszawie. Na jego łamach były pierwotnie publikowane sztuki „Zielonej Gęsi”. [przypis edytorski]

134. Mok — skrót od nazwiska Mokinandotrybołowicza, niesłychanie płodnego pisarza XVIII w. (Uw. autora). [przypis autorski]

135. Być albo nie być — oto jest pytanie — słynna fraza z monologu Hamleta Williama Szekspira. [przypis edytorski]

136. angelolog — specjalista od angelologii, czyli nauki o aniołach. [przypis edytorski]

137. majestycznie — dziś popr.: majestatycznie. [przypis edytorski]

138. Dante, Aligheri (1261–1321) — filozof i polityk, jeden z najwybitniejszych poetów włoskich, autor poematu Boska Komedia, uważanego za szczytowe osiągnięcie średniowiecznej literatury wł., przedstawiającego wizję wędrówki poety przez trzy sfery świata pozagrobowego: Piekło, Czyściec i Raj. [przypis edytorski]

139. Don Juan — postać literacka będąca uosobieniem kochanka; bohater sztuki Tirso de Moliny Zwodziciel z Sewilli i kamienny gość (1630), następnie dramatu Moliera (Don Juan, 1665), opery Mozarta (Don Juan, 1788) i poematu dygresyjnego Georga Byrona (Don Juan 1818); pot. uwodziciel, entuzjasta przygód miłosnych. [przypis edytorski]

140. hipermetamorfoza —termin biologiczny, przeobrażenie wielokrotne, przeobrażenie przeplatających się stadiów larw i poczwarek u chrząszczy. [przypis edytorski]

141. hipercenestezja — zwiększona, chorobliwa wrażliwość skóry na działanie zwykłych bodźców zewnętrznych. [przypis edytorski]

142. angiopatyczny — niedokrwienny. [przypis edytorski]

143. neurastenia — zaburzenie nerwicowe wynikające z przewlekłego stresu i przeciążenia układu nerwowego, często określane jako „osłabienie nerwów”. [przypis edytorski]

144. „Przekrój” — polskie czasopismo społeczno-kulturalne, w latach 1945-2013 wydawane jako tygodnik. Właśnie w nim publikowano Teatrzyk Zielona Gęś. [przypis edytorski]

145. Żyli w pałacu hrabia z hrabiną — wers z Ballady o jednej Wiśniewskiej, piosenki autorstwa Jerzego Jurandota. [przypis edytorski]

146. lebiega (pogard.) — osoba niezdarna, niezaradna. [przypis edytorski]

147. Alighieri, Dante (1265–1321) — jeden z najwybitniejszych poetów włoskich, autor poematu Boska Komedia. [przypis edytorski]

148. subwencja — pomoc finansowa udzielana przez państwo; zasiłek, zapomoga. [przypis edytorski]

149. Remington — typ maszyny do pisania; od nazwiska amerykańskiego przemysłowca i konstruktora. [przypis edytorski]

150. Boska komedia — poemat przedstawiający wizję wędrówki poety (Dantego Alighieri) przez trzy światy pozagrobowe: Piekło, Czyściec i Raj; przewodniczką poety po Raju była Beatrycze, ukochana Dantego. [przypis edytorski]

151. Czytelnik a. Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” — polskie wydawnictwo humanistyczno-literackie z siedzibą w Warszawie. Założone w 1944 roku przez Jerzego Borejszę. Najstarsze powojenne wydawnictwo polskie. [przypis edytorski]

152. Borejsza, Jerzy (1905–1952) — polski publicysta, propagandysta, działacz komunistyczny, polityczny i kulturalny, wydawca. [przypis edytorski]

153. makaron — tu w iron. znaczeniu: Włoch. [przypis edytorski]

154. sięm nie splamił — inaczej: nie splamiłem się (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]

155. Bracia Rojek — pseudonim Mariana Eile-Kwaśniewskiego (1910–1984), dziennikarza, satyryka i wieloletniego redaktora tygodnika „Przekrój”. [przypis edytorski]

156. Wołomin — polskie miasto w woj. mazowieckim, na płn.-wsch. od Warszawy. [przypis edytorski]

157. angelolog — specjalista od angelologii, czyli nauki o aniołach. [przypis edytorski]

158. transmogryfikacja — całkowita przemiana. [przypis edytorski]

159. pulweryzacja — rozdrobnienie. [przypis edytorski]

160. Stachowicz, Władysław (1911–1976) — wł. Władysław Chmieliński, malarz związany z Warszawą. [przypis edytorski]

161. Pułaski (1745–1779) — dowódca konfederacji barskiej, zginął w bitwie pod Savannah jako generał wojsk walczących o niepodległość Stanów Zjednoczonych. [przypis edytorski]

162. ścichapęk (pot.) — ktoś, kto sprawia tylko wrażenie cichego i spokojnego, a potrafi zaskoczyć w określonej sytuacji i jest zdolny do niespodziewanych działań. [przypis edytorski]

163. piersy — dziś: pierwszy. Elementy gwarowe tu i w dalszej części tekstu służą efektom komicznym i nawiązują do Wesela Stanisława Wyspiańskiego. [przypis edytorski]

164. wiech — tu: garść, pęk słomy, siana, badyli. [przypis edytorski]

165. Jedzą, piją, lulki palą, Tańce, hulanka, swawola, Ledwo karczmy nie rozwala, Hi-hi! Ha-ha! Hejże! Hola! — cytat z ballady Pani Twardowska Adama Mickiewicza. [przypis edytorski]

166. ciupa — więzienie. [przypis edytorski]

167. Młodości, podaj mi skrzydła! — właśc. „Młodości! dodaj mi skrzydła!”; parafraza cytatu z Ody do młodości Mickiewicza. [przypis edytorski]

168. Jan III Sobieski (1629–1696) — król Polski od 1674. Brał udział w zwalczaniu powstania Chmielnickiego w 1648, w walkach z Tatarami, Szwecją, Moskwą i Turcją. Poprzez ślub z Marią Kazimierą zbliżył się do dworu. Po śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego został wybrany na króla Polski. Chciał załagodzić stosunki polsko-tureckie, ale w 1683 podpisał traktat przyjaźni z Austrią i rozbił wojska tureckie w bitwie pod Wiedniem. Słynął jako wybitny wódź i mecenas sztuki. [przypis edytorski]

169. Maria Kazimiera d’Arquien (1641–1716) — królowa Polski, żona Jana III Sobieskiego. W 1658 wyszła za Jana Sobiepana Zamoyskiego, z czasem zaczęła prowadzić korespondencję miłosną z Janem Sobieskim, którego poślubiła po śmierci pierwszego męża. Ich listy miłosne zostały wydane w XIX wieku. Część historyków uważa, że miała znaczny wpływ na króla Polski. [przypis edytorski]

170. Pitigrilli (1893–1975) — pisarz włoski, autor głośnych książek erotycznych; po dojściu Mussoliniego do władzy wyemigrował. [przypis edytorski]

171. Stefan Wiechecki (1896–1979) — warszawski dziennikarz, felietonista i prozaik, często wykorzystujący w swoich utworach warszawską gwarę miejską. [przypis edytorski]

172. Bitwa pod Wiedniem (1683) — bitwa wojsk polskich, austriackich i niemieckich, dowodzonych przez Jana III Sobieskiego z armią turecką. Zwycięstwo Sobieskiego zatrzymało ekspansję turecką w Europie. [przypis edytorski]

173. Kara Mustafa — (1634/1635–1683) wielki wezyr Imperium Osmańskiego, dowódca wojsk tureckich podczas bitwy pod Wiedniem. Po klęsce skazany przez sułtana Mehmeda IV na śmierć. [przypis edytorski]

174. kawa po turecku — tradycyjna turecka metoda parzenia kawy, w której drobno zmielone ziarna gotowane są w niewielkim naczyniu zwanym dżezwa. [przypis edytorski]

175. marsz turecki — utwór muzyki poważnej skomponowany w stylu tureckim, o charakterystycznym rytmie i instrumentarium. [przypis edytorski]

176. kulisa — element scenografii teatralnej w formie bocznej ścianki lub kotary, osłaniający przestrzeń za sceną. [przypis edytorski]

177. „Przekrój” — polskie czasopismo społeczno-kulturalne wydawane w latach 1945–2013 w Krakowie, na którego łamach publikowane były sztuki Teatrzyku „Zielona Gęś”. [przypis edytorski]

178. Ad spectatores (łac.) — Do widzów. [przypis edytorski]

179. stworzęć (daw.) — skrót od: Stworzę Ci. [przypis edytorski]

180. Neminem captivabimus nisi iure victum (łac.) — „nikogo nie uwięzimy bez wyroku sądowego’’; przywilej nietykalności osobistej nadany polskiej szlachcie przez Władysława Jagiełłę w 1430 i 1433 r. [przypis edytorski]

181. Daremne żale, próżny trud — otwierający wers znanego wiersza Adama Asnyka, będący poetyckim manifestem pozytywizmu. [przypis edytorski]

182. Good evening, mister Adam (ang.) — Dobry wieczór panie Adamie. [przypis edytorski]

183. furda (daw.) — bzdura, błahostka. [przypis edytorski]

184. kurdesz — w dawnych litewskich pieśniach biesiadnych wykrzyknik kończący ich strofę; „Kurdesz, kurdesz nad kurdeszami!” — fraza spopularyzowana w XVIII wieku najprawdopodobniej przez Franciszka Bohomolca. [przypis edytorski]

185. Maja Berezowska, właśc. Maria Berezowska, ps. „Ditto” (1893–1978) — polska malarka, graficzka, karykaturzystka i scenografka, znana z subtelnych grafik o tematyce erotycznej. Współpracowała m.in. ze „Szpilkami” i „Przekrojem”, gdzie publikowany był „Teatrzyk Zielona Gęś”. [przypis edytorski]

186. Pije Kuba do Jakuba — polska piosenka tradycyjna, wykonywana na weselach i przyjęciach. [przypis edytorski]

187. Proust, Marcel (1871–1922) — francuski pisarz, autor powieści W poszukiwaniu straconego czasu. [przypis edytorski]

188. Smetana, Bedřich (1824–1884) — czeski kompozytor okresu romantyzmu. [przypis edytorski]

189. angelologia — dziedzina teologii chrześcijańskiej, zajmująca się aniołami, angelolog — specjalista od tejże. [przypis edytorski]

190. Po prostu — polskie pismo społeczno–literackie wydawane w Warszawie od 1 lipca 1947 do 2 października 1957, najpierw jako dwutygodnik, a od 1949 tygodnik. Początkowo organ Akademickiego Związku Walki Młodych „Życie”. W latach 1948–1950 było pismem Zarządu Głównego Związku Akademickiej Młodzieży Polskiej, [przypis edytorski]

191. ZAIKS — polska organizacja zajmująca się zarządzaniem prawami autorskimi twórców. [przypis edytorski]

192. „...Były trzy karczmy, bram cztery ułomki, Klasztorów dziewięć i gdzieniegdzie domki”. — cytat z Monachomachii Ignacego Krasickiego. [przypis edytorski]

193. Sztachelski, Jerzy (1911–1975) — polski doktor medycyny i polityk komunistyczny. [przypis edytorski]

194. Kolombina — główna kobieca postać w commedia dell’arte. [przypis edytorski]

195. skumbria — konserwa rybna. [przypis edytorski]

196. Dramatis personae (łac.) — osoby dramatu. [przypis edytorski]

197. angelolog — specjalista od angelologii, czyli nauki o aniołach. [przypis edytorski]

198. transmogryfikacja — całkowita przemiana. [przypis edytorski]

199. notabene (łac.) — nawiasem mówiąc. [przypis edytorski]

200. Pitagoras (ok. 572–497 p.n.e.) — grecki matematyk, filozof i mistyk. [przypis edytorski]

201. angelologiczna — tu: anielska. [przypis edytorski]

202. Grottger, Artur (1837–1867) — polski malarz, jeden z czołowych przedstawicieli romantyzmu w malarstwie polskim, ilustrator, rysownik, autor cyklu „kartonów” o powstaniu styczniowym. [przypis edytorski]

203. karabela — rodzaj szabli. [przypis edytorski]

204. Szumiały mu echa kawiarni — tytuł i fraza z popularnej piosenki kabaretowej autorstwa Jerzego Boczkowskiego. [przypis edytorski]

205. Trembecki, Stanisław (1739–1812) — polski poeta okresu oświecenia, pod koniec życia objęty patronatem Szczęsnego Potockiego, marszałka konfederacji targowickiej, tu: zdrajca. [przypis edytorski]

206. Przechodniu, zmów paciorek. — nawiązanie do epitafium na nagrobku króla Sparty Leonidasa „Przechodniu! Powiedz Sparcie: tu leżym, jej syny / prawom jej do ostatniej posłuszni godziny”. [przypis edytorski]

207. dżigitówka — popis akrobatyczny na koniach, najczęściej wykonywany przez Kozaków i górali kaukaskich. [przypis edytorski]

208. „promenada”, „aller” i „looping” — figury taneczne. [przypis edytorski]

209. Marsz gladiatorów — własc. „Wejście gladiatorów’’; marsz skomponowany przez Juliusa Fučíka w 1899 r. [przypis edytorski]

210. musique (fr.) — muzyka. [przypis edytorski]

211. Plan Marshalla — plan pomocy dla krajów europejskich po II w.ś., uchwalony przez Stany Zjednoczone w 1948 r. [przypis edytorski]

212. Goering, Hermann (1893–1946) — jedna z najważniejszych postaci III Rzeszy, niemiecki oficer, dowódca lotnictwa wojskowego, minister lotnictwa Rzeszy. [przypis edytorski]

213. Denn wir fahren... — wojskowa piosenka niemiecka, tłum. fragmentu: ”...bo ruszamy, (...) przeciwko Anglii!”. [przypis edytorski]

214. bombardament (fr.) — bombardowanie. [przypis edytorski]

215. Time is money (ang.) — Czas to pieniądz. [przypis edytorski]

216. angelologiczny — związany z angelologią czyli dziedziną teologii chrześcijańskiej, zajmującą się aniołami. [przypis edytorski]

217. Volià (fr.) — proszę, o to jest. [przypis edytorski]

218. Hippokrat, Hipokrates (ok. 460–ok. 380 p.n.e.) — najwybitniejszy lekarz starożytnej Grecji, twórca medycyny naukowej, który wiedzę lekarską opierał na doświadczeniu i obserwacji. [przypis edytorski]

219. Jowisz — a. Jupiter (mit. rzym.) — najwyższe bóstwo rzymskiego panteonu, bóg nieba i burzy, odpowiednik greckiego Zeusa. [przypis edytorski]

220. Diana (mit. rzym.) — bogini łowów, lasów, gór i księżyca, opiekunka kobiet, utożsamiana z gr. Artemidą. [przypis edytorski]

221. Apollin (gr. Apóllon) — w mit. gr. bóg sztuki, wróżbiarstwa, przepowiedni. Współcześnie używana jest forma Apollo. [przypis edytorski]

222. Lucyna(mit. rzym.) — bogini porodu i połogu, odpowiedniczka greckiej Ejlejtyi. [przypis edytorski]

223. Thank you very much. (ang.) — ang. Dziękuję bardzo. [przypis edytorski]

224. mogęż — inaczej: czy mogę; forma skonstruowana z czasownika oraz partykuły pytającej -że/-ż. [przypis edytorski]

225. penicylina — antybiotyk hamujący rozwój licznych gatunków bakterii. [przypis edytorski]

226. bigiel — tu: werwa, zapał, energia. [przypis edytorski]

227. superfosfat — sztuczny nawóz fosforowy; stanowi mieszaninę rozpuszczalnego kwaśnego fosforanu wapnia i gipsu. [przypis edytorski]

228. w rozpuściem stracił — inaczej: w rozpuście straciłem (daw. konstrukcja z przestawną końcówką czasownika). [przypis edytorski]

229. Mościcki, Ignacy (1867–1946) — polski polityk, wybitny chemik. Prezydent II Rzeczypospolitej w latach 1926–1939. [przypis edytorski]

230. Laura — tytułowa bohaterka sielanki Franciszka Karpińskiego. [przypis edytorski]

231. miesiąc (daw.) — księżyc. [przypis edytorski]

232. Filon — tytułowy bohater sielanki Franciszka Karpińskiego. [przypis edytorski]

233. jawor — drzewo, pod którym spotykają się kochankowie z sielanki Laura i Filon Franciszka Karpińskiego. [przypis edytorski]

234. przebóg (przestarz.) — wykrzyknienie wyrażające zdziwienie, przerażenie itp.; na Boga. [przypis edytorski]

235. krecia robota — podstępne działanie skierowane przeciwko komuś lub czemuś. [przypis edytorski]

236. Omega — zegarek marki Omega. [przypis edytorski]

237. przeczysty (daw.) — przejrzysty. [przypis edytorski]

238. Kolumb, Krzysztof (1451–1506) — włoski żeglarz i podróżnik, uważany za odkrywcę Ameryki. [przypis edytorski]

239. forte — jeden z elementów dzieła muzycznego, określający siłę dźwięku. [przypis edytorski]

240. „Przekrój” — polskie czasopismo społeczno-kulturalne wydawane w latach 1945–2013 w Krakowie jako tygodnik i ponownie od 2016 roku w Warszawie jako kwartalnik i rocznik. Na jego łamach publikowane były sztuki Teatrzyku „Zielona Gęś”. [przypis edytorski]

241. Plaut a. Titus Maccius Plautus (ok. 250–184 p.n.e.) — rzymski komediopisarz. [przypis edytorski]

242. hrabia Lafontaine — La Fontaine, Jean de (1621–1695) — francuski poeta klasycystyczny, znany głównie jako autor bajek zwierzęcych. [przypis edytorski]

243. Bruegel, Pieter (zm. 1569) — niderlandzki malarz. Zwano go „Chłopskim” ze względu na tematykę jego obrazów. Być może do jednego z nich, tj. Ślepców Gałczyński nawiązuje w tej sztuce. [przypis edytorski]

244. Kopernik, Mikołaj 1473–1543) — polski uczony pochodzenia niemieckiego; prawnik, dyplomata, lekarz i astronom, autor dzieła De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich) przedstawiającego budowę Wszechświata; Kopernik głosił, że Ziemia kręci się wokół Słońca, co w jego czasach stanowiło rewolucyjne odkrycie, zwane odtąd przewrotem kopernikańskim. [przypis edytorski]

245. Perykles (ok. 495–429 p.n.e.) — polityk i mówca ateński w okresie politycznej hegemonii Aten, ich rozkwitu gospodarczego i kulturalnego. [przypis edytorski]

246. szkieletów ludy — fraza z Ody do młodości Adama Mickiewicza. [przypis edytorski]

247. proscenium — wysunięta w kierunku widowni część sceny przed kurtyną. [przypis edytorski]

248. empirowy — styl dekoracyjny, łączący motywy ze sztuki starożytnego Egiptu, Rzymu i Grecji, stosowany w architekturze, sztuce i modzie. [przypis edytorski]

249. dekorator (daw.) — scenograf. [przypis edytorski]

250. sufler — osoba w teatrze, która podpowiada aktorom zapomniane słowa podczas prób i przedstawień, robiąc to zazwyczaj w sposób niewidoczny dla publiczności. [przypis edytorski]

251. exeunt (łac.) — określenie wyjścia aktorów ze sceny. [przypis edytorski]

252. In saecula saeculorum (łac.) — Na wieki wieków. [przypis edytorski]

253. herszt — przywódca grupy przestępczej. [przypis edytorski]

254. Dark, Joanna właśc. Joanna d’Arc (1412–1431) — nazywana Dziewicą Orleańską, fr. bohaterka narodowa, katolicka święta, twierdziła, że prowadzi Francuzów do zwycięstwa natchniona przez Boga; spalona na stosie w wieku 19 lat. [przypis edytorski]

255. Platon (42–347 p.n.e.) — filozof grecki, kluczowa postać w rozwoju filozofii; uczeń Sokratesa, nauczyciel Arystotelesa. [przypis edytorski]

256. Dante Alighieri (1265–1321) — filozof i polityk, jeden z najwybitniejszych poetów włoskich, autor poematu Boska Komedia, uważanego za szczytowe osiągnięcie średniowiecznej literatury wł., przedstawiającego wizję wędrówki poety przez trzy sfery świata pozagrobowego: Piekło, Czyściec i Raj. [przypis edytorski]

257. Petrarka, Francesco (1304–1374) — włoski poeta; zasłynął cyklem wierszy miłosnych, głównie sonetów, poświęconych Laurze, której tożsamość pozostaje nieznana. [przypis edytorski]

258. Micawber, Wilkins — fikcyjna postać; bohater powieści Charlesa Dickensa pt. David Copperfield. [przypis edytorski]

259. Pitigrilli właśc. Dino Segre (1893–1975) — włoski pisarz, autor głośnych książek erotycznych; po dojściu Mussoliniego do władzy wyemigrował. Powrócił do ojczyzny jako moralista, w Argentynie nawrócił się na katolicyzm. [przypis edytorski]

260. Divadelko „Zelena Husa” — utwory z cyklu „Zielona Gęś” ukazywały się również w przekładzie w prasie czeskiej; zob. „Przekrój” nr 207 (13/1949). [przypis edytorski]

261. antrakt (teatr.) — czas dzielący jeden akt przedstawienia teatralnego od następnego. [przypis edytorski]

262. kurant — melodia wygrywana regularnie przez zegar. [przypis edytorski]

263. b. — tu: bardzo. [przypis edytorski]

264. czeladnik — wykwalifikowany rzemieślnik pracujący pod kierunkiem majstra. [przypis edytorski]

265. Bo słuchajcie i zważcie u siebie, że według Bożego rozkazu: Kto nie doznał goryczy ni razu, ten nie dozna słodyczy w niebie — nawiązanie do dramatu Adama Mickiewicza, dokładniej do Dziadów, części II. [przypis edytorski]

266. angelologia — dział teologii zajmujący się aniołami. [przypis edytorski]

267. parole d’honneur (fr.) — słowo honoru. [przypis edytorski]

268. praszczur po kądzieli — przodek, pradziad od strony matki. [przypis edytorski]

269. podkomorzy — urzędnik zarządzający dworem. [przypis edytorski]

270. Towiański, Andrzej (1799–1878) — polski filozof mesjanistyczny i charyzmatyczny przywódca sekty religijnej zw. Kołem Sprawy Bożej. [przypis edytorski]

271. Nb., notabene (łac.) — nawiasem mówiąc. [przypis edytorski]

272. łypią oczami jak mamki — mamki, jak wiadomo, często-gęsto łypią oczami. [przypis autorski]

273. Parka (mit. rzym.) — jedna z trzech bogiń przeznaczenia, przędących i przecinających nić ludzkiego losu; były to: Nona, która przędła nić życia ludzkiego, Decima, która czuwała nad nicią, oraz Morta, która nić przecinała; w mit. gr. ich odpowiednikami były Mojry. [przypis edytorski]

274. Galileusz Galileo Galilei (1564–1642) — włoski astronom, filozof, fizyk; twórca podstaw eksperymentalno-matematycznych metod badawczych w przyrodoznawstwie; odkrywca księżyców Jowisza, plam na Słońcu oraz faz Wenus; zwolennik idei Kopernika. W 1616 kościelna komisja Świętego Oficjum (inkwizycji) uznała głoszone przez niego poglądy heliocentryczne za absurdalne naukowo oraz heretyckie, otrzymał nakaz ich porzucenia oraz zakaz ich dyskutowania i obrony. W 1633 jako 69-latek z powodu dalszego propagowania heliocentryzmu został wezwany przed sąd inkwizycji, zmuszony do odwołania poglądów i skazany na dożywotni areszt domowy. [przypis edytorski]

275. „Przekrój” — czasopismo społeczno-kulturalne wydawane w latach 1945–2013 w Krakowie i ponownie od 2016 roku w Warszawie. Na jego łamach były pierwotnie publikowane sztuki „Zielonej Gęsi”. [przypis edytorski]

276. anachoreta — pustelnik. [przypis edytorski]

277. August Bęc-Walski — groteskowa postać stworzona przez karykaturzystę Karol Ferstera, ukazująca się na łamach „Przekroju”. [przypis edytorski]

278. Paderewski, Ignacy Jan (1860–1941) — polski pianista, kompozytor, działacz niepodległościowy i polityk. [przypis edytorski]

279. August Bęc-Walski — postać groteskowego reakcjonisty stworzona przez Karola Ferstera, historie z nim publikowane były na łamach „Przekroju”. [przypis edytorski]

280. „Przekrój” — polskie czasopismo społeczno-kulturalne wydawane w latach 1945–2013 w Krakowie jako tygodnik i ponownie od 2016 roku w Warszawie jako kwartalnik. Na jego łamach publikowane były sztuki z Teatrzyku „Zielona Gęś”. [przypis edytorski]

281. Zagrzmiał grzmot na firmamędzie. Co to będzie? Co to będzie? — żartobliwe nawiązanie do kwestii chóru w Dziadach, cz. II. [przypis edytorski]

282. rzucać perły przed wieprze — aluzja do fragm. Ewangelii według św. Mateusza Mt 7,6. [przypis edytorski]

283. metempsychoza — in. reikarnacja; pogląd religijno-filozoficzny, według którego dusza po śmierci fizycznego ciała wciela się w nowy byt – człowieka, zwierzę lub roślinę. [przypis edytorski]

284. Leda — żona spartańskiego króla Tyndareusa, kochanka Zeusa, który ją odwiedzał pod postacią łabędzia; owocem związku Ledy z Zeusem byli Dioskurowie, którzy wykluli się z jaj: Kastor i Polideukes (Polluks), oraz Helena i Klitajmestra. [przypis edytorski]

285. Tyndar — król Sparty. [przypis edytorski]

286. Jowisz — w mitologii rzymskiej odpowiednik Zeusa. [przypis edytorski]

287. chlamida — rodzaj krótkiego płaszcza, noszonego m.in. w starożytnej Grecji. [przypis edytorski]

288. Kastor i Polluks (mit. rzym.) — synowie Jowisza i Ledy, wsławieni niezwykłą miłością braterską; imiona ich używane są najczęściej jako synonim nierozdzielności dwu osób. [przypis edytorski]

289. Helena — żona Menelaosa, królowa Sparty; najpiękniejsza kobieta swoich czasów, bohaterka Iliady Homera, zw. Heleną Trojańską. [przypis edytorski]

290. Minkiewicz, Janusz (1914–1981) — satyryk, autor książek dla dzieci. [przypis edytorski]

291. parzygnat (daw., żart.) — marny kucharz. [przypis edytorski]

292. broda wyrastała świętej pustelnicy w sposób gwarantowanie przerażający — nawiązanie do legendy o Świętej Wilgefortis, kobiety, której wyrosła broda, aby ta mogła uniknąć małżeństwa z poganinem. [przypis edytorski]

293. mociumdziej (daw.) — skrót od staropolskiego zwrotu „mości panie dobrodzieju”. [przypis edytorski]

294. Grinzing — obecnie dzielnica Wiednia, niegdyś wioska położona na jego obrzeżach, słynąca z winiarni i serwowanego w nich młodego wina. [przypis edytorski]

295. szramelmuzyka — popularna w XIX wieku wiedeńska tradycyjna muzyka ludowa. Nazwę wzięła od nazwiska jej słynnych wykonawców — braci Johanna i Josefa Schrammelów. [przypis edytorski]

296. teatra — dziś: teatry. [przypis edytorski]

297. Hawełka — słynny lokal gastronomiczny działający od XIX wieku na Rynku Głównym w Krakowie. Jego bywalcami byli artyści, profesorowie i dziennikarze. [przypis edytorski]

298. szansonistka — śpiewaczka kabaretowa, kawiarniana lub ogródkowa; piosenkarka. [przypis edytorski]

299. gieniusze — dziś: geniusze, wykorzystana przez Gałczyńskiego zmiękczona dawna forma, zachowana w niektórych gwarach, ma podkreślać sentymentalizm głównego bohatera utworu. [przypis edytorski]

300. Stanisław Przybyszewski (1868–1927)— polski pisarz, poeta, dramaturg, nowelista okresu Młodej Polski, skandalista, przedstawiciel cyganerii krakowskiej i nurtu polskiego dekadentyzmu. [przypis edytorski]

301. Franciszek Józef (1830–1916) — cesarz Austrii i król Węgier, zwierzchnik zaboru austriackiego, w którym znajdował się ówcześnie Kraków. [przypis edytorski]

302. Arrangement, exécution, musique et paroles par (fr.) — „Aranżacja, wykonanie, muzyka i teksty”. [przypis edytorski]

303. All rights reserved (ang.) — „Wszelkie prawa zastrzeżone’’. [przypis edytorski]

304. pretensja — prawo roszczone do czegoś. [przypis edytorski]

305. meniu — menu; zapis oddający wymowę użyty w celach humorystycznych. [przypis edytorski]

306. lowelas (daw.) — kobieciarz, uwodziciel. [przypis edytorski]

307. wrzkomo (daw.) — rzekomo, jakoby. [przypis edytorski]

308. bas-baryton — głos męski łączący cechy średniego (barytonowego) i najniższego (basowego) zakresu. [przypis edytorski]

309. monokl — pojedyncze szkło korekcyjne noszone na jedno oko, zwykle z łańcuszkiem, używane w celach optycznych bądź wyłącznie jako charakterystyczny element stroju. [przypis edytorski]

310. Milanówek — miasto w woj. mazowieckim, nieopodal Warszawy. [przypis edytorski]

311. „Miłość mi wszystko wybaczy” — nawiązanie do przeboju międzywojennej Polski pt. Miłość ci wszystko wybaczy, do której słowa napisał Julian Tuwim. [przypis edytorski]

312. gzyms — dekoracyjna listwa umieszczana w górnej części mebla. [przypis edytorski]

313. Cogito, ergo sum (łac.) — jeden z najsłynniejszych cytatów filozoficznych w historii, zaczerpnięty z Rozprawy o metodzie Kartezjusza. W oryginale francuskim brzmi: Je pense, donc je suis. Na przestrzeni dziejów był wielokrotnie interpretowany; w dużym uproszczeniu wyraża przekonanie, iż jedyną niepodważalną pewnością jest istnienie podmiotu myślącego i wątpiącego, podczas gdy wszystkie inne rzeczy mogą zostać wzięte w nawias. [przypis edytorski]

314. René Descartes (1596–1650) — ojciec myśli nowożytnej; filozofujący matematyk i fizyk; część jego twórczości wylądowała w indeksie ksiąg zakazanych. [przypis edytorski]

315. Vanitas vanitatum et omnia vanitas (łac.) — słynny biblijny cytat: „Marność nad marnościami i wszystko marność” (Koh 1,2). [przypis edytorski]

316. dramatis personae (łac.) — osoby dramatu. [przypis edytorski]

317. angelolog — osoba zajmująca się nauką o aniołach w chrześcijaństwie. [przypis edytorski]

318. ongiś — kiedyś. [przypis edytorski]

319. na cztery fajerki — na całego, na wielką skalę; fajerka: żeliwna obręcz, element starych pieców. [przypis edytorski]

320. pasywa — w księgowości źródła majątku firmy, obejmujące kapitał własny i zobowiązania finansowe (tj. kapitał obcy); w ujęciu cywilnoprawnym: ciężary, obciążenia, zadłużenie. [przypis edytorski]

321. aktywa — w księgowości zasoby majątkowe firmy. [przypis edytorski]

322. summa cum laude (łac.) — końcowa najwyższa ocena z wyróżnieniem. [przypis edytorski]

323. Wyka, Kazimierz (1910–1975) — polski krytyk i eseista, profesor na Uniwersytecie Jagiellońskim. [przypis edytorski]

324. Kott, Jan (1914–2001) — polski krytyk literacki i współzałożyciel tygodnika „Kuźnica”. [przypis edytorski]

325. Mikulski, Zygmunt (1920–1998) — poeta i eseista, redaktor dwutygodnika „Kamena”. [przypis edytorski]

326. Eile-Kwaśniewski, Marian (1910–1984) — dziennikarz i satyryk, redaktor naczelny tygodnika „Przekrój”; „Bracia Rojek” to jeden z pseudonimów, którymi podpisywał swoje teksty. [przypis edytorski]

327. kalumnia — niesłuszne oskarżenie. [przypis edytorski]

328. ficygerna (obelż.) — kochanka, kurtyzana. [przypis edytorski]

329. klabzdra (obelż.) — zaniedbana i niechlujna kobieta. [przypis edytorski]

330. kocmołuch (obelż.) — człowiek niezadbany, który nie przejmuje się porządkiem. [przypis edytorski]

331. szpalta — kolumna tekstu w gazetach. [przypis edytorski]

332. depesza — krótka wiadomość, w której zawarta jest dana informacja. [przypis edytorski]

333. afisz — plakat ogłaszający dane wydarzenie. [przypis edytorski]

334. w strasznej postaci jak potępieniec ognisty — fraza z ballady To lubię Adama Mickiewicza. [przypis edytorski]

335. Mocne — nazwa marki papierosów, produkowanej przez Wytwórnię Wyrobów Tytoniowych. [przypis edytorski]

336. Trylogia — cykl trzech powieści historycznych: Ogniem i mieczem (1884), Potop (1886), Pan Wołodyjowski (1888) autorstwa Henryka Sienkiewicza. [przypis edytorski]

337. Orfeusz (mit. gr.) — poeta, który swoim śpiewem poskramiał dzikie zwierzęta i ożywiał martwe przedmioty. [przypis edytorski]

338. Apollo — bóg w mit. gr., opiekun sztuk pięknych. [przypis edytorski]

339. Klio (mit. gr.) — muza historii. [przypis edytorski]

340. Herkules (mit. rz.) a. Herakles (mit. gr.) — syn Zeusa i Alkmeny; cechował się nadludzką siłą, odwagą, urodą; zasłynął jako wykonawca dwunastu niezwykle trudnych i niebezpiecznych prac; patron kultury, atletyki, handlu. [przypis edytorski]

341. Jowisz a. Jupiter (mit. rzym.) — najwyższe bóstwo rzymskiego panteonu, bóg nieba i burzy, odpowiednik greckiego Zeusa. [przypis edytorski]

342. Alkmena (mit. gr.) — żona Amfitriona, króla Teb, uwiedziona przez Zeusa, który przybrał postać jej męża, urodziła Heraklesa. [przypis edytorski]

343. lew nemejski (mit. gr.) — lew odporny na ataki bronią białą, uduszony przez Heraklesa. [przypis edytorski]

344. hydra lernejska (mit. gr.) — potwór wyobrażany najczęściej jako wielogłowy wąż wodny, córka Tyfona i Echidny. Zamieszkiwała bagna w okolicy Lerny w Argolidzie. Trudna do pokonania, ponieważ w miejsce każdej ściętej głowy wyrastały dwie lub trzy kolejne. [przypis edytorski]

345. dzik erymantejski — potężny dzik grasujący w Arkadii. [przypis edytorski]

346. kózka, co miała złote różki i miedziane nóżki — chodzi o łanię kerynejską, niezwykle szybkie zwierzę ze złotymi rogami, srebrną sierścią i kopytami z brązu, którą Herakles gonił przez rok. [przypis edytorski]

347. ptaki stymfalijskie (mit. gr.) — mordercze ptaki pustoszące okolice jeziora Stymfalos, wypłoszone bądź wystrzelane przez Heraklesa. [przypis edytorski]

348. byk kreteński (mit. gr.) — bestia pustosząca Kretę. Został pojmany przez Heraklesa, później zabity przez Tezeusza. [przypis edytorski]

349. Diomed, król Tracji, który podkarmiał swoje konie ludzkim mięsem (mit. gr.) — Diomedes karmił swoje konie ciałami cudzoziemców. Herakles wykradł zwierzęta, a kiedy król ruszył za nim w pogoń, rzucił go im na pożarcie. [przypis edytorski]

350. ditto (wł.) — jak wyżej, to samo. [przypis edytorski]

351. Amazonki (mit. gr.) — plemię walecznych kobiet. Herakles miał za zadanie zdobyć pas ich królowej, Hipolity. [przypis edytorski]

352. stajnia Augiasza (mit. gr.) — stajnia króla Elidy zamieszkała przez 3000 wołów i nie czyszczona od 30 lat. [przypis edytorski]

353. Alfios — rzeka w Grecji biegnąca z gór Tajget do Morza Jońskiego. [przypis edytorski]

354. Gerion (mit. gr.) — potwór składający się z trzech zrośniętych ciał. Herakles miał za zadanie wykraść jego trzodę czerwonego bydła, pilnie strzeżoną przez psa Ortrosa (brata Cerbera) i giganta Eurytiona. [przypis edytorski]

355. Hesperydy (mit. gr.) — nimfy zachodzącego słońca, opiekowały się ogrodem bogów i strzegły drzew rodzących złote jabłka. [przypis edytorski]

356. Tezeusz (mit. gr.) — heros ateński, syn Posejdona i Ajtry, zabójca Minotaura. Tezeusz i jego przyjaciel Pejritoos przysięgli, że zdobędą córki Zeusa za żony. Tezeusz towarzyszył Pejritoosowi w drodze przez Podziemia, by pomóc mu uprowadzić Persefonę, córkę Zeusa i żonę Hadesa. Kiedy zmęczeni wędrówką po krainie zmarłych usiedli na głazach, nie mogli powstać ani się ruszyć. Tezeusz został po dłuższym czasie uwolniony przez Heraklesa, kiedy ten przybył, by porwać psa Cerbera. Próba uwolnienia Pejritoosa się nie udała. [przypis edytorski]

357. Apollin (mit. gr.) — Apollo, bóg sztuki, natchnienia, wróżbiarstwa i przepowiedni. [przypis edytorski]

358. Diana awentyńska (mit. rzym.) — bogini łowów i księżyca, odpowiednik gr. Artemidy, świątynia jej poświęcona znajdowała się w Rzymie na wzgórzu Awentyn. [przypis edytorski]

359. andante — w muzyce: tempo umiarkowane. [przypis edytorski]

360. Lutosławski, Witold (1913–1994) — polski kompozytor, dyrygent, pianista. [przypis edytorski]

361. allegro — w muzyce: tempo żywe, wesołe. [przypis edytorski]

362. Mozart, Wolfgang Amadeusz (1756—1791) — austriacki kompozytor, wirtuoz gry na instrumentach klawiszowych. [przypis edytorski]

363. egzema — choroba skóry objawiająca się zaczerwienieniem i świądem. [przypis edytorski]

364. Ogiński, Michał (1765–1833) — polski kompozytor oraz teoretyk muzyki, [przypis edytorski]

365. psyche (gr.) — dusza, psychika. [przypis edytorski]

366. kanapa w stylu Ludwika XVI — rodzaj kanapy na nóżkach [przypis edytorski]

367. asonans — powtórzenie jednakowych samogłosek w wyrazach zajmujących ustaloną pozycję w obrębie wersu (w poezji) lub zdania. [przypis edytorski]

368. szlafmyca — dawne męskie nakrycie głowy zakładane do snu. [przypis edytorski]

369. ament — pot. forma słowa „amen”. [przypis edytorski]

370. bizmut — pierwiastek chemiczny, metal bloku p układu okresowego. [przypis edytorski]

371. Smutno mi, Boże — fraza z utworu Hymn o zachodzie słońca na morzu (Smutno mi, Boże!...) Juliusza Słowackiego. [przypis edytorski]

372. Henryk Markiewicz (1922–2013) — polski historyk i teoretyk literatury, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. [przypis edytorski]

373. megaloman — człowiek mający wybujałe, przesadne przekonanie o własnej wartości. [przypis edytorski]

374. aliści (daw.) — ale, lecz, jednakże. [przypis edytorski]

375. angelolog — badacz zajmujący się angelologią — nauką o aniołach. [przypis edytorski]

376. Kantata Kawowa (niem. Schweigt stille, plaudert nicht) — skomponowana między 1732 i 1734 rokiem świecka kantata Jana Sebastiana Bacha do libretta Christiana Friedricha Henriciego. [przypis edytorski]

377. Jan Sebastian Bach (1685-1750) — niemiecki kompozytor epoki baroku, mistrz muzyki polifonicznej, autor ponad tysiąca znanych utworów. [przypis edytorski]

378. Andante pizzicato — określenie tempa i techniki gry na instrumencie smyczkowym; andante oznacza umiarkowane tempo, natomiast pizzicato — szarpanie strun palcem, bez użycia smyczka. [przypis edytorski]

379. sonet — czternastowersowy poetycki utwór literacki o specyficznym układzie rymów i podziale na strofy. [przypis edytorski]

380. fuzja — broń myśliwska. [przypis edytorski]

381. mistycyzmu — nurt duchowy i filozoficzny; bezpośrednie doświadczenie przez człowieka kontaktu z rzeczywistością transcendentną, pozazmysłową lub pozamaterialną. [przypis edytorski]

382. zelówka — ochronny materiał naklejany na podeszwę buta. [przypis edytorski]

383. pstro (pot.) — w tym przypadku: lekkomyślność, niedojrzałość, pustka myślowa. [przypis edytorski]

384. Comoediae personae (łac.) — osoby dramatu. [przypis edytorski]

385. Dulcynea — ukochana Don Kichota, wyimaginowana księżniczka, w rzeczywistości wiejska dziewczyna. [przypis edytorski]

386. unisono — równocześnie, jednym głosem. [przypis edytorski]

387. woda selcerska — woda mineralna naturalnie gazowana, popularna szczególniew XVIII i XIX wieku. [przypis edytorski]

388. teozofia (z gr. theos: bóg i sophia: mądrość) — światopogląd łączący w sobie różne idee wywodzące się z neoplatonizmu i buddyzmu: wiarę w bezosobowy, wieczny Absolut, kosmos będący jego emanacją, we wszechobecną świadomość (panteizm), w karmę (odpowiedzialność każdej istoty za własne czyny, których skutki oddziałują na następne wcielenie), reinkarnację (drogę wcieleń duszy od stadiów roślinnych, poprzez zwierzęce do ludzkiego), ewolucję wszechświata, w tym również ludzi, w kierunku doskonałości i zjednoczenia z absolutem. [przypis edytorski]

389. Majdański, Walenty (1899–1972) — polski pedagog, pisarz i publicysta. Był przywódcą Ligi Narodowo-Demokratycznej (1958 r.). Znany także jako prekursor ochrony życia poczętego w Polsce. [przypis edytorski]

390. canto (łac.) — śpiew. [przypis edytorski]

391. vivat (łac.) — niech żyje! [przypis edytorski]

392. pas de quoi (fr.) — nie ma za co, tu raczej jako: nie ma co. [przypis edytorski]

393. à rebours (fr.) — na wspak. [przypis edytorski]

394. châteaux d’Espagne (fr.) — zamki na piasku, dosł. „zamki w Hiszpanii”, wyrażenie oznaczające nierealistyczne plany, marzenia. [przypis edytorski]

395. tarantela — włoski, energiczny taniec ludowy. [przypis edytorski]

396. a la saucisse (fr.) — z kiełbasą. [przypis edytorski]

397. danse macabre — taniec śmierci. [przypis edytorski]

398. kankan — francuski taniec. [przypis edytorski]

399. pas de chose (fr.) — nic. [przypis edytorski]

400. Milanówku — podwarszawskie miasto. [przypis edytorski]

401. Honoré de Balzac (1799-1850) — francuski prozaik, autor cyklu powieści pt. Komedia ludzka. [przypis edytorski]

402. Ezop (VI w. p.n.e.) — półlegendarny grecki bajkopisarz, uważany za twórcę bajki zwierzęcej. [przypis edytorski]

403. chałwiarz — rzemieślnik wytwarzający chałwę, tu jako obelga. [przypis edytorski]

404. Wilde, Oscar (1854–1900) — irlandzki poeta, prozaik, dramatopisarz i filolog klasyczny. Autor m.in. Portretu Doriana Graya. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-teatrzyk-zielona-ges/

Tekst opracowany na podstawie: Konstanty Ildefons Gałczyński, Próby teatralne 3, wyd. Czytelnik, Warszawa 1979.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Wioletta Bociuk, Martyna Boncal, Jan Grzybowski, Ilona Kalamon, Justyna Kmieć, Aleksandra Kopeć-Gryz, Wojciech Kotwica, Natalia Matusiak, Kornel Myczko, Aleksandra Sekuła, Anna Stasiek, Wiktoria Szydłowska, Dagmara Śniowska.

Okładka na podstawie: Córka w bujaku, Henry Lyman Saÿen (1875–1918), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2026-06-08.