Konstanty Ildefons Gałczyński

Franciszek, czyli W szponach meteorologii

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Franciszek, czyli W szponach meteorologii

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Teatrzyk „Zielona Gęś’’

ma zaszczyt przedstawić:

tragedię wierszem

Franciszek,

czyli

W szponach meteorologii

Wykonawcy:

Występują:

1. Zespół Mniejszy Krakowskiego Teatru Rapsodycznego[1]

2. FRANCISZEK

3. i KRÓL-DUCH[2]

FRANCISZEK

Do kresu męki

oto się zbliżam.

Czy znajdę czystą

wśród moich piżam?

Nie znajduje czystej piżamy i wdziewa szatę rapsodyczną[3].

Północ. Groza. Wskazówka stoi nieruchoma.

FRANCISZEK

Ty drżysz, ręko Franciszka?

Hej, śmiało, ręko ma!

Wyciąga rapsodyczną chustkę do nosa, refleksyjnie oglądając nos w lusterku.

Uszu dwoje, ócz dwoje,

tyleż rąk, nóg ślicznych,

a tyś zawsze samotny,

o, nosie tragiczny!

Szlocha, wyciera nos i kicha.

KRÓL-DUCH

Przepraszam, kto to kichnął?

Niech zaraz się przyzna.

FRANCISZEK

Kto idzie? Hasło!

KRÓL-DUCH

Patos. A odzew?

FRANCISZEK

Ojczyzna.

Spod pachy ze złowieszczym brzękiem wypada mu termometr. Powoli, nie spiesząc się, zwiesza głowę na piersi.

Oto jak z tragedii typa

dniem i nocą męczy grypa.

muzyka Chopina

Kurtyna

16 marca 1947

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury.

Wspieraj Wolne Lektury

Jeśli tak jak my wierzysz, że to, co robimy, jest ważne i potrzebne — wesprzyj naszą zbiórkę!

Wolne Lektury nie mają stałego finansowania — działamy dzięki społeczności.

Aby spokojnie działać w 2026 roku, potrzebujemy wsparcia.

Dołącz i pomóż nam utrzymać dostęp do literatury dla wszystkich.

wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Przekaż darowiznę Wolnym Lekturom: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Wolne Lektury to dostęp do książek, audiobooków i wiedzy — bezpłatnie, dla każdego. Ale za tym stoją realne koszty i brak stałego finansowania, dlatego działamy dzięki społeczności. Chcemy spokojnie działać w 2026 roku i dalej udostępniać literaturę bez barier. Dołącz i wesprzyj naszą zbiórkę.

Przypisy:

1. Zespół Mniejszy Krakowskiego Teatru Rapsodycznego — konspiracyjny teatr założony jesienią 1941 r. w Krakowie, pod kierownictwem Mieczysława Kotlarczyka. Pierwszym przedstawieniem wystawionym przez artystów był Król-Duch Juliusza Słowackiego. Od rapsodów Króla-Ducha teatr przyjął nazwę Teatr Rapsodyczny. [przypis edytorski]

2. Król Duch — 1) tytuł poematu historiozoficznego napisanego przez Juliusza Słowackiego w latach 1845–1849. Stanowi jedno z najważniejszych dzieł poety, Słowacki pisał je końca życia, lecz pozostało nieukończone. 2) tytułowy bohater dzieła Słowackiego, byt ponadczasowy i nierzeczywisty, którego zadaniem jest wcielanie się w kolejne postaci i oddziaływanie w ten sposób na dzieje i sprawowanie władzy. [przypis edytorski]

3. rapsod — podniosły, patetyczny utwór poetycki lub epicki, często o charakterze żałobnym, sławiący bohaterów lub doniosłe wydarzenia historyczne. Rodzaj tej pieśni wywodzi się z tradycji antycznej Grecji. Pochodzi od słów rapto i ode i może być przetłumaczony jako „tkana muzyka’’. Greccy śpiewacy prezentowali te pieśni na publicznych zgromadzeniach. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-franciszek/

Tekst opracowany na podstawie: Konstanty Ildefons Gałczyński, Próby teatralne 3, wyd. Czytelnik, Warszawa 1979.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Ilona Kalamon, Kornel Myczko.

Okładka na podstawie: Córka w bujaku, Henry Lyman Saÿen (1875–1918), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2026-06-08.