# Awantura w najmniejszym teatrze świata

Konstanty Ildefons Gałczyński

# Konstanty Ildefons Gałczyński. Teatrzyk „Zielona Gęś” ma zaszczyt przedstawić: Awanturę w najmniejszym teatrze świata

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.


Występują z wielką tremą następującedramatis personae[1]:

PROF. BĄCZYŃSKI — ogólnie szanowany angelolog[2]

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA — młody tapicer

OSIOŁEK PORFIRION — kierownik literacki

FAFIK — najpopularniejszy pies wszechświata

HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA

PIEKIELNY PIOTRUŚ


Scena przedstawia salę jadalną w pałacu prof. Bączyńskiego na Salwatorze. Podniecenie.

PROF. BĄCZYŃSKI

za stołem z pustą karafką


To się bardzo dobrze stało, że nikt nie nalał wody do karafki. Wyrażam zadowolenie. Bo już nawet i woda zaczyna mi szkodzić. A ongiś[3] pijało się i jadało się szalone rzeczy. Eeeech, młodość…


Pogrąża się w zadumie.

GŻEGŻÓŁKA


Przepraszam, czy zebraliśmy się tu po to, żeby rzępolić na temat wody w karafce?


PROF. BĄCZYŃSKI


Jak proszę? Rzępolić? Proszę bardzo! Naturalnie! Naturalnie! Naturalnie, że nie chodzi o wodę w karafce, tylko o szerokie wody, na które nasz teatrzyk musi wypłynąć.


FAFIK


Musi, ale jakoś dotąd nie wypływa.


PIEKIELNY PIOTRUŚ


Dlaczego?


PROF. BĄCZYŃSKI


Ja wiem, dlaczego. Dlatego, że „Zielona Gęś” jest niezrozumiała.

konsternacja

I…

pauza

do jasnej cholery z tą „Zieloną Gęsią”!


Konsternacja na dwadzieścia cztery fajerki[4].

PROF. BĄCZYŃSKI

przechylając do ust pustą karafkę


Tak. Niezrozumiała. Tego teatrzyku nikt nie rozumie… Zmartwienia i plotki, oto bilans „Zielonej Gęsi”. Same passywa[5].


HERMENEGILDA K.


Wolnego, profesorze! Są i aktywa[6]. Niech pan przejrzy roczniki „Przekroju”, a znajdzie pan w nich niejedną „Gąskę”, która summa cum laude[7] wykonała swoją robotę społeczną ku rozpaczy Bęc-Walskich, Ciemnogrodzkich i Kołtuńskich.


OSIOŁEK PORFIRION

budzi się ze snu


Śniło mi się, że zostałem przemieniony w księżyc i świeciłem w okno jednej b. ładnej dziewczynie.


HERMENEGILDA


To nic nie ma do rzeczy. Teraz ja rozmawiam z profesorem. Teraz będzie mowa o parodiach. Bo, niech pan powie, profesorze, czy te setki parodii na nas we wszystkich pismach całego kraju też świadczą o tym, że jesteśmy niezrozumiali? A to, że „Zieloną Gęsią” zajmowali się krytycy tej miary co Wyka[8], Kott[9], Mikulski[10] i Bracia Rojek[11], to też nic? A przekłady na obce języki?


PROF. BĄCZYŃSKI


Hermenegildo, Hermenegildo, ja cię nie poznaję, Hermenegildo. Mówisz jak gdyby rozsądnie, Hermenegildo, a jeszcze wczoraj byłaś głupia jak bilardowa noga, Hermenegildo.


FAFIK


Co?! Ja nie pozwolę znieważać kobiety Hermenegildy nawet wstecz! Ja ją kocham.


Rzuca się na Bączyńskiego, spokojnie obgryza mu spodnie, doprowadzając zasłużonego angelologa do stanu kompletnie barokowej dekalesonizacji.

HERMENEGILDA

c.d.


Na czym to ja stanęłam? Właśnie. Na przekładach. Bo fakt, profesorze, że tyle „Gęsi” przetłumaczono np. na język czeski, to też pies?


FAFIK

przestaje obgryzać Bączyńskiego i zwraca smutne oko ku Hermenegildzie


Jak się wyraziła obywatelka? Też pies? Czy pani mnie miała na myśli? To ma być kalumnia[12] czy metafora? Jednego i drugiego nie zniosę! Trzymajcie mnie! Ach, ty ficygerno[13], kociaku śmierdzący, klabzdro[14], jak również kocmołuchu[15] literacki! Już ja cię urządzę.


Zrywa ze ściany tapetę z pagodami, a z sufitu żyrandol i całkowicie szpitalnie urządza Hermenegildę.

HERMENEGILDA


Och!


Następuje ogólne zamieszanie. Pogotowie? Ratunkowe. Straż? Ogniowa. Prasa? Interesuje się. Fotografia Fafika na szpaltach[16] wszystkich gazet. Szum. Ale po niejakim czasie wszystkie szmery, mówiąc radiologicznie, wyciszają się i jak w piosence:

Po deszczu znów słońce,
Po smutku znów śmiech.

PROF. BĄCZYŃSKI

obejmując okiem cały zespół wraz z zabandażowaną Hermenegildą


A jednak, moi drodzy, proponuję wysłać telegram do Autora z prośbą, żeby się zastanowił. Bo ja rozumiem żart. Żart jest potrzebny jak chleb. Człowiek im wydajniej pracuje, tym większą ma potrzebę żartu i odprężenia. Więc niech będą i żarty w „Zielonej Gęsi”. Ale nie tylko. Nasza epoka jest wielka i odpowiedzialna. Cząstka odpowiedzialności spada na każdego z nas. Chodzi o wielki skarb. Trzeba czuwać przy wielkim skarbie. A wiecie wy, co jest tym wielkim skarbem?


Szmer zaciekawienia.

PROF. BĄCZYŃSKI

zerkając na swoje nogi przystrojone w biel anielską


Moje nogi. Moje zwyczajne ludzkie nogi. Chodzi o to, żeby mi ich już nigdy nie urwała żadna bomba, żaden granat kapitalistycznych grandziarzy. Ja jestem, wiecie, zwykły człowiek i bardzo lubię czasem tak połazić. Kochane nogi! I dlatego…

podnosi wzruszony słuchawkę telefoniczną

I dlatego poprosimy telegraficznie Autora, żeby, choćby z uwagi na moje nogi, rzadziej błaznował, a częściej starał się pisać jasno, celnie i celowo.

mówi do słuchawki

Dzień dobry, obywatelko. Pani mnie poznaje? O piątej? Świetnie. Zaraz będzie następujący telegramik:

> Telegram

> AUTOR WARSZAWA

> PROSIMY O PRZEBUDOWĘ REPERTUARU

Pauza.

> Odpowiedź na telegram

> WŁAŚNIE NAD TYM PRACUJĘ


OSIOŁEK PORFIRION

zakładając okulary do czytania depeszy[17]


Ja nie rozumiem, co to znaczy galzymbrgski.


PROF. BĄCZYŃSKI


Bo jesteś osioł, jak wynika z afisza[18]. Galzymbrgski niewątpliwie oznacza nazwisko naszego ukochanego Autora. Artystyczna refiguracja, żeby nie rzec deformacja. Taka pocztowa „Zielona gęś”. Uff, jak się zmęczyłem. Fafiku, przynieś, proszę, moją wanienkę. Gdy zmęczenie nęka, nie masz jak wanięka:


ROZBIORĘ SIĘ ŹDZIEBECZKO
I POKĄPIĘ SIĘ KRZTYNĘ
WIĘC, FAFUNIU, GWIAZDECZKO,
SPUŚĆ, CIĘ PROSZĘ, KURTYNĘ


KURTYNA

spada pogodnie jak wigilijny wieczór dzięki mistrzowskiemu pociągnięciu Fafika

> 23 października 1949

dramatis personae (łac.) — osoby dramatu. [przypis edytorski]

angelolog — osoba zajmująca się nauką o aniołach w chrześcijaństwie. [przypis edytorski]

ongiś — kiedyś. [przypis edytorski]

na cztery fajerki — na całego, na wielką skalę; fajerka: żeliwna obręcz, element starych pieców. [przypis edytorski]

pasywa — w księgowości źródła majątku firmy, obejmujące kapitał własny i zobowiązania finansowe (tj. kapitał obcy); w ujęciu cywilnoprawnym: ciężary, obciążenia, zadłużenie. [przypis edytorski]

aktywa — w księgowości zasoby majątkowe firmy. [przypis edytorski]

summa cum laude (łac.) — końcowa najwyższa ocena z wyróżnieniem. [przypis edytorski]

Wyka, Kazimierz (1910–1975) — polski krytyk i eseista, profesor na Uniwersytecie Jagiellońskim. [przypis edytorski]

Kott, Jan (1914–2001) — polski krytyk literacki i współzałożyciel tygodnika „Kuźnica”. [przypis edytorski]

Mikulski, Zygmunt (1920–1998) — poeta i eseista, redaktor dwutygodnika „Kamena”. [przypis edytorski]

Eile-Kwaśniewski, Marian (1910–1984) — dziennikarz i satyryk, redaktor naczelny tygodnika „Przekrój”; „Bracia Rojek” to jeden z pseudonimów, którymi podpisywał swoje teksty. [przypis edytorski]

kalumnia — niesłuszne oskarżenie. [przypis edytorski]

ficygerna (obelż.) — kochanka, kurtyzana. [przypis edytorski]

klabzdra (obelż.) — zaniedbana i niechlujna kobieta. [przypis edytorski]

kocmołuch (obelż.) — człowiek niezadbany, który nie przejmuje się porządkiem. [przypis edytorski]

szpalta — kolumna tekstu w gazetach. [przypis edytorski]

depesza — krótka wiadomość, w której zawarta jest dana informacja. [przypis edytorski]

afisz — plakat ogłaszający dane wydarzenie. [przypis edytorski]