Jan Kasprowicz

Taniec zbójnicki

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Taniec zbójnicki¹

Baco nasz! baco nasz! 

Dobrych chłopców na zbój masz! 

A nasze ciupagi 

Ciętsze, niż ten nagi, 

Biały pałasz wraży² 

Orawskich husarzy! Hej! 

Baco nasz! baco nasz! 

Dobrych chłopców na zbój masz! 

Dobrzy chłopcy w domu nie usiedzą, 

Pomkną lasem, pomkną skalną miedzą, 

Do bielonej polecą Orawy 

Na biesiady, na krwawe zabawy, 

W ślady za orłami 

Polecą turniami, 

Z wyostrzoną bronią 

Kozice przegonią! Hej! 

Ani my porteczek, ani my cużeczki³, 

Kiej wypasać musim te cudze owieczki, 

A han! za wirchami⁴, za naszemi hory⁵ 

Pełne złota, srebra spichrze⁶ i komory, 

Hań! odmierzowają dukaty na beczki, 

Kiej my ni porteczek, ani też cużeczki! 

Hejże, chłopcy, hej ! 

Z wirchów, hal i kniej⁷! 

Za bukowy las, 

Za bór jaworowy, 

Hań–ci⁸ czeka nas 

Pieniążek gotowy — 

Na cużeczki, 

Na porteczki 

Złota, srebra w bród! 

Hejże, chłopcy, hej! 

Z wirchów, hal i kniej! 

Wyszły na polany 

Liptowskie barany: 

Do liptowskich trzód 

Kany⁹ droga? Kany? 

Kany idzie perć¹⁰ — 

Przez życie czy śmierć?... 

Z buczaka¹¹ na pniaka 

Z jedliczki¹² na smrek, 

To droga junaka, 

To–ci jego bieg! 

Wirszyczkami, 

Turniczkami¹³ 

Idzie jego perć 

Na życie, czy śmierć! Hej! 

*

Hej–że, chłopcy, hej! 

Z wirchów, hal i kniej! 

Już w dolinach ptacy pieją, 

Już się buczki zielenieją, 

Na Świnnicy, na Zawracie, 

Naszym zamku, naszej chacie, 

Biały śnieżek ginie! 

Poza buczki, poza las! 

Aż ślebodny¹⁴ znajdziem czas 

W uherskiej dziedzinie! 

*

A ty, frajereczko¹⁵, 

Nie zoruj tak wiele! 

Powrócim do domu, 

Sprawim ci wesele. 

Przy srebrnym miesiączku, 

Przy złotej zorzycy 

Pohulają z tobą 

Junacy, zbójnicy. 

Pohulają z tobą 

Orłowie, sokoli, 

Oddasz im wianeczek, 

Główka cię zaboli. 

Przy szumnym Porońcu, 

Dunajcowej fali, 

Oddasz im warkoczyk 

Serce się rozżali, 

W malinowym gaju, 

Hań! w limbowym lesie 

Wietrzyk żałość twoją 

Rozwieje, rozniesie! 

Niech serce–ć nie płacze, 

Niech nie boli głowa: 

Dla ciebie w Koszycach 

Żyd korale chowa; 

Miszkołackie kupcy 

Mają aksamity 

I jedwab mięciutki, 

Kożuszkiem podbity, 

Zlecim do Budzina, 

Spadniem do Orawy 

Po białe talarki, 

Po dukacik krwawy! 

Sądeckiego piwa 

I krakowskiej wódki 

Przyniesiem na żałość, 

Na te twoje smutki. 

Nie bywaj tak luta¹⁶, 

Nie bywaj tak rzewna: 

Kolebkę urobim 

Z zamorskiego drewna, 

A na krańce świata 

Powędrują nóżki, 

By ci trusie piórka 

Przynieść na poduszki — 

Hej! 

Hej–że, chłopcy, hej! 

Z wirchów, hal i kniej! 

Poza buczki, poza haść, 

Pójdziem, chłopcy, zbijać, kraść, 

Pójdziem w orli szlak! Hej! 

Posiejemy strach! Hej! 

Zatrwoży się Lach, 

Liptak skrzydła stuli, 

Jak trafion od kuli 

Ścierwożerczy ptak! 

Zagrzmim jak siklawy¹⁷, 

Spadniem do Orawy, 

Zaszumim jak las, 

Peszt usłyszy nas! 

Hej, nie zoruj, matko miła, 

Kiedyś po to nas zrodziła, 

Ażeby za nami 

Grzmiano strzelbiczkami! 

Hej, nie lutuj, ojcze nasz, 

Że nas, synów, po to masz, 

Ażeby za nami 

Szumiano szablami! 

A wy, bracia, bratowie, 

I po waszej też głowie: 

Przy orawskim murze 

Zawiśnie na sznurze, 

W podwórcu w Kubinie 

Od toporca zginie, 

Na wiśnickiej wieży, 

Jak gnój, się uleży — 

Hej! 

Poza buczki, poza haść, 

Hej–że, chłopcy, zbijać, kraść! 

Wirszyczkami, 

Turniczkami, 

Zielonymi upłazami¹⁸! Hej! 

Sam Janosik nas powiedzie 

Z pałaszem na przedzie ! 

Wirszyczkami, 

Turniczkami, 

Za orłami, 

Kozicami, 

Od krzaka do krzaka, 

Z buczaka na pniaka: 

Z niejednego pana 

Zrobimy żebraka! 

A jak przejdzie drogą 

Nagi, z bosą nogą, 

Wygłodniały „swój”, 

Zna–ci zakon¹⁹ zbój: 

Sukna da na cuhę — 

A będzie–ć to sztuczka 

Od buczka do buczka — 

Kołacz za pazuchę, 

Na kierpec talara, 

Bo to nasza wiara, 

To nasz prawy brach²⁰! 

Hej–że, chłopcy, hej! 

Z wirchów, hal i kniej! 

Potokami, 

Jeziorami, 

Wirszyczkami, 

Turniczkami, 

Za orłami, 

Kozicami, 

Od krzaka do krzaka, 

Z buczaka na pniaka! 

Posiejemy strach! Hej! 

Zatrwoży się Lach ! Hej! 

Liptak skrzydła stuli, 

Jak trafion od kuli 

Ścierwożerczy ptak, 

Gdy nas w orli szlak 

Z pałaszem na przedzie, 

Janosik powiedzie! 

Ach! 

Dziś nam tonąć w łzach: 

Janosik nie żyje, 

Czarny dół go kryje, 

A pałasz ten rdzawy, 

Co wiódł do Orawy, 

Na wysokiej horze 

Zacięty w jaworze — 

Hej!... 

Baco nasz! baco nasz! 

Dobrych chłopców na zbój masz! 

Dobrzy chłopcy, zbójnicy, 

Zbójnicy, 

Hań! w zamkowej świetlicy 

Każą sobie pięknie grać, 

Wino z beczki szumnie lać! 

Szumnie lać! Hej! 

Płynie wina złoty zdrój — Szubienice ujrzał zbój: Jakżebym ja wiedzieć chciał, 

Na której bym wisieć miał, 

A od spodku po sam wirch 

Powybijać bym ją dał — 

Hej! 

Dukatami, talarami. 

Aby jasność była z nami, 

Jasność, jak w świetlicy — 

Powybijać bym ją dał, 

Gdybym wisieć miał 

Na tej szubienicy! 

Hory, nasze hory, 

Wy nasze komory! 

Bukowe listeczki 

Nasze poduszeczki! 

Hory, nasze hory, 

Smreki a jawory, 

Wyście ocieniły 

Zbójnickie mogiły! 

Kiej nas szubienica 

Orawska ominie, 

Kiej mamy umierać 

W ojczystej dziedzinie, 

Torbeczką przepaszem 

Grzbiecik pochylony, 

W suchą rękę weźmiem 

Toporek stępiony, 

Każem się prowadzić 

Pod wirchy, na hale, 

Tam już ostateczne 

Wypłaczemy żale. 

Tam złożymy kości 

Na świeżej polanie, 

Choćby je rozniosły 

Kruki a hawranie. 

Tam już ostateczną 

Zakończymy pracę, 

Jak one zbójniki 

Słynni polowace. 

Czy nam pod kościołem, 

Czy nam pod Krywaniem, 

Święta ziemia naszym 

Ostatnim posłaniem! 

Pan Bóg patrzy w jasność, 

Patrzy w ciemną głuszę: 

Z najskrytszego żlebu²¹ 

Pozwie naszą duszę. 

A zawsze–ć jest lepiej, 

Ty zbójnicki człeku, 

Spocząć ci pod turnią, 

Przy buczku i smreku! 

Hej! 

Z Orawskiego zamku chłopcy pozierają, 

Czy się popod Tatry buczki ozwijają! 

Ozwija się buczek, jawor się ozwija, 

A chłopcom w ciemnicy²² biały dzionek mija! 

Mija biały dzionek i nocka im schodzi — 

Skarżą się swej doli junakowie młodzi: 

Na skrwawionych nogach zberczą im kajdany, 

Nie wskoczą na turnie, na skaliste ściany! 

Nie zmierzą niedźwiedzia, nie strącą kozicy, 

Obwisną im ręce hań! na szubienicy. 

Żorują junacy: O mamiczko luba! 

Iżem cię nie słuchał, przyszła na mnie zguba; 

Żem się nie oglądał na twój wieczek stary, 

Dziś mnie opatrują orawskie husary. 

Tak mnie opatrują, że aż krew się leje, 

Jako z tej zwierzyny, strzelonej śród knieje! 

Więdnie limba, więdnie na skalnym urwisku, 

Biadają junacy w orawskiem zamczysku: 

Wysłali panowie orawskich husarzy, 

By nas oblec w mundur, a nas mundur parzy! 

Wysłali z łańcuchem, z grubymi powrozy, 

Żeśmy na turniczkach wystrzelali kozy. 

Wysłali za nami do lasu, do boru, 

Żeśmy im nie chcieli sługiwać u dworu. 

Wysłali z rozkazem, byśmy wypasali 

Te pańskie kierdele²³ na góralskiej hali! — 

Panowie, panowie, husarscy hersztowie, 

Niech wam takie sprawy nie chodzą po głowie! 

Panowie, panowie, ostańcie panami, 

Ale my nie będziem waszymi sługami! 

Na zbój wyruszymy, duszyczka pohula, 

Zabierzem pieniążki, zaniesiem do króla: 

Hej! królu, ty królu, wielki nasz hetmanie, 

Masz–ci te pieniążki, spraw se wojsko za nie! 

Wysztyftuj regiment, huf wysztyftuj zbrojny 

I spiesz do śmiertelnej z nieprawością wojny!... 

Stawiają w Orawie szubienic na rzędy, 

Ku naszym dziedzinom husaryja w pędy! 

Ku naszym dziedzinom husaryja sadzi, 

Zejdą się z dziewczyną, dziewczyna nas zdradzi. 

Powiedz–że mi, powiedz, ty frajerko miła, 

Cóżem ci uczynił, żeś mnie tak zdradziła? 

Dla ciebiem w kotliku przynosił dukaty, 

A tyś mnie wepchnęła za żelazne kraty! 

Dla ciebiem rabował koralików sznury, 

Tyś mnie na spętanie wtrąciła w te mury! 

Potom ci przynosił jedwab, aksamity, 

Abym w te łańcuszki dzisiaj był spowity? 

A bodaj–że we mnie piorun był uderzył 

W oną złą godzinę, kiedym ci zawierzył! 

A bodajś, dziewczyno, na wieki przepadła, 

Żeś mi zgotowała te na kark zawadła!... 

Nie ciesz się, tej głowy nie noś–że tak górnie, 

Jeszcze nas zobaczą wirszyczki a turnie! 

Jeszcze nas na świecie oczy twe zobaczą, 

Lecz nad tobą ojciec i matka zapłaczą! 

Słyszycie te szumy, słyszycie te huki? 

Jak gdyby się granie²⁴ rozpadały w sztuki! 

Czy to się Dunajec z drogi swej zawrócił 

I huczne swe fale pod te ściany rzucił? 

Hej! to nie Dunajec wody swe tu ciska; 

Płynie on, jak dawniej, popod Kościeliska! 

To końskie kopyta tętnią tak po moście, 

Na orawski zamek harni jadą goście, 

Z pałaszem, na przedzie, 

Janosik ich wiedzie! 

Hej! 

Panowie, panowie, 

Husarscy hersztowie, 

Teraz nie po naszej, lecz po waszej głowie! 

Hej! 

Tańczą już zbójnicy 

W zamkowej świetlicy, 

Każą sobie pięknie grać, 

Wino z beczki szumnie lać! 

Hej! 

A gdy się napiją, 

Gdy się natańcują, 

Te dźwierze²⁵ wybiją, 

Kajdany rozkują! 

Hej! 

Zamczysko podpalą na wsze cztery wiatry, 

Aż się zczerwienieją nasze siwe Tatry! 

Taki ogieniaszek pod mury podłożą, 

Że w tę nockę ciemną pomkniemy jak w zorzą! 

Pomkniem na swobodę! 

My junaki młode — 

Hej! 

W tę skalną zagrodę! 

Wirszyczkami, 

Turniczkami, 

Zielonymi upłazami, 

Od krzaka do krzaka, 

Z buczaka na pniaka — 

Hej! 

Łańcuch nasz rozkuty: 

Nie pójdziem w rekruty²⁶, 

Ani też w parobki²⁷ 

Wiązać cudze snopki, 

Ani na wysłudze 

Paść barany cudze! 

Na wirchy, a turnie 

Poniesiem się górnie, 

Gdzie schodzą na pasze 

Te kozice nasze! 

Na wanty, na czuby, 

Hej! orełku luby, 

Ptaku bystropióry, 

Poniesiem się w chmury! 

Wirszyczkami, 

Turniczkami, 

Za orłami, 

Kozicami, 

Od krzaka do krzaka 

Z buczaka na pniaka! 

Hej! 

Posiejemy strach! 

Hej! 

Janosik na przedzie 

Szyknie nas powiedzie, 

Pałaszem wywinie, 

Aż wszystko złe zginie — 

Hej! 

W szczęśliwej godzinie — 

Hej! 

Zatrwoży się Lach, 

Liptak skrzydła stuli, 

Jak trafion od kuli 

Ścierwożerczy ptak, 

Gdy nas w górny szlak, 

Z pałaszem na przedzie, 

Janosik powiedzie! 

Ach! 

Dziś nam tonąć w łzach! 

Janosik nie żyje, 

Czarny dół go kryje, 

A pałasz ten rdzawy, 

Co nas wiódł z Orawy, 

Na wysokiej horze 

Zacięty w jaworze — 

Ach!... 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Z motywów pieśni ludu zakopiańskiego. [przypis autorski]

2. wraży — wrogi, obcy. [przypis edytorski]

3. cużeczka — zdr. od: cucha; góralska męska peleryna lub kurta sukienna, często zdobiona haftami i obszyciami. [przypis edytorski]

4. wirchy (również poniżej zdr. wirszyczki) — wierchy, szczyty górskie. [przypis edytorski]

5. hory — góry. [przypis edytorski]

6. spichrz (lub: spichlerz) — budynek do przechowywania zboża. [przypis edytorski]

7. knieja — las. [przypis edytorski]

8. hań–ci — tam, tam–ci. [przypis edytorski]

9. kany — gdzie, dokąd. [przypis edytorski]

10. perć — szlak prowadzący przez szczyty gór, granią. [przypis edytorski]

11. buczak — młody buk. [przypis edytorski]

12. jedliczka — młoda jodła. [przypis edytorski]

13. turniczki — zdr. turnie; strome skały, skaliste, ostre szczyty górskie. [przypis edytorski]

14. ślebodny (gwar.) — swobodny, wolny. [przypis edytorski]

15. frajereczka (gwar.) — dziewczyna. [przypis edytorski]

16. luta — sroga. [przypis edytorski]

17. siklawa — wodospad. [przypis edytorski]

18. upłaz — rozległy, poziomy lub łagodnie nachylony stok górski; jego część oddzielająca znajdujące się powyżej i poniżej stromizny zbocza. [przypis edytorski]

19. zakon — prawo, zbiór zasad. [przypis edytorski]

20. prawy brach — prawdziwy brat. [przypis edytorski]

21. żleb — podłużne, rynnowate wcięcie przecinające pionowo stok lub ścianę skalną, powstałe na skutek wietrzenia skał. [przypis edytorski]

22. ciemnica — więzienie. [przypis edytorski]

23. kierdel (gwar.) — stado owiec. [przypis edytorski]

24. grań — stromy, ostry, skalisty grzbiet górski, ostra krawędź szczytu. [przypis edytorski]

25. dźwierze — drzwi. [przypis edytorski]

26. pójść w rekruty — zostać przymusowo wcielonym do wojska. [przypis edytorski]

27. pójść w parobki — zostać parobkiem, sługą w czyimś gospodarstwie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/z-wichrow-i-hal-z-tatr-taniec-zbojnicki

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kasprowicz, Krzak dzikiej róży, Towarzystwo Wydawnicze, Lwów, 1898

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: Widok tatrzański, Stefan Filipkiewicz (1879-1944), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.