Jan Kasprowicz

VIII

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

VIII¹

Byłeś mi dawniej bożyszczem, o tłumie! 

Wiarę mą trawił twój żołądek wraży²! 

Dziś moja miłość już zgiąć się nie umie 

Na stopniach twoich bezbożnych ołtarzy. 

Dziś z resztką siły poszedłem w bluźnierce³, 

Ma dłoń słabnąca dziś twój bałwan kruszy, 

Krwawy Molochu⁴, coś pożarł me serce, 

Jak wampir wyssał drogi szpik mej duszy! 

Królu w łachmanach, siedzący na tronie, 

Z którego zdarto bisior⁵ i złocenia! 

Ogniem zawiści twoje oko płonie, 

Chciwość twe usta w wstrętną paszczę zmienia. 

Wytrzeszczasz straszne bazyliszka oczy, 

Albo je chytrze przysłaniasz obłudą, 

Wabiąc zwierzynę, która we krwi broczy 

Pod twym pazurem, pod twą ręką chudą. 

Żer w twe koryto ciągłe znoszą wieki, 

Wnętrzności swoje rzucają–ć pod nogi, 

Ty, od nasyceń wieczyście daleki, 

Wściekłyś z pragnienia, — jak żbik, z głodu–ś srogi. 

Myśli, uczucia, prorocze ekstazy, 

Czystość poświęceń, rycerskie porywy, 

Modły zachwytne, dyscyplinne razy⁶, 

Krwi stygmatycznej święty strumień żywy — 

Gwoździe, co sine przebijają ręce, 

Ciernie, co kłują blado–żółte skronie — 

Wszystko to ginie w twej potwornej szczęce, 

Wszystko to brzuch twój w swoich bezdniach chłonie. 

Przywlokłeś ku mnie swe nogi żebracze, 

Bose, zziębnięte w śnieżystej wichurze, 

I dusza moja już litością płacze, 

I już ci cały, jak pachołek, służę... 

Przyszedłeś ku mnie, ty płazie człowieczy, 

Z odgniotem jarzma na schylonym grzbiecie, 

I już ma dusza ciemiężcom złorzeczy, 

Już w twej obronie bicz rzemienny plecie... 

Przyszedłeś ku mnie, dzierżycielu pięści, 

I pokazując nabrzmiałe ramiona — 

„Glob się z tej mocy rozpadnie na części, 

Świat zła — krzyknąłeś — pod tym gromem skona!” 

Jak nie uwierzyć w żelazne ryskale⁷, 

Co w pył wiekowe opoki rozkruszą?! 

I bałwochwalcze już kadzidła palę 

Tobie, o tłumie, żeś owładł mą duszą! 

Widzę: olbrzymie szeregi się zbiegły — 

Skórzane mają u pasa fartuchy... 

Tylcami młotów walą w świątyń cegły, 

Przestwór wypełnia huk i łoskot głuchy!... 

Widzę: centaury przebiegają ziemię, 

Miast łuków, dzierżą płomienne pochodnie! 

Kopyta w iskrach!... Gdzież ta siła drzemie, 

Co łun powstrzyma rozszalałą zbrodnię? 

Są w twojej piersi wulkaniczne ognie! 

Ale stracony, kto się od nich zajmie! 

Serce swe spali, duszę swoją pognie, 

Jak ćma, tak spłonie w twym służalczym najmie. 

To jest konieczność: padł, orząc twe łany, 

Ty go przygnieciesz swym cielskiem kosmatem, 

Brutalny zwierzu! Ty, bożku miedziany, 

Runiesz na niego całym swoim — światem... 

A sam na pulchnej od popiołów roli, 

Na którą padło to przekleństwo boże, 

Będziesz już brzuch swój wypasał do woli, 

Nienasycony, stugębny potworze! 

Ty wrogu ducha! stopami z ołowiu 

Zdeptałeś kwiaty, które dłoń posiała 

Bożego siewcy: na zwiędłem pustkowiu 

Straszny dla duchów stawiasz ogrom ciała! 

Gdzieś dawnych bożnic zburzył fundamenty, 

Tam nowy kościół dla ciebie powstanie, 

O nieskalany! o boski! o święty! 

O ty mocarzu! królu i kapłanie! 

Jest wielki ołtarz! cały złotem błyszczy! 

Na nim twe ścierwo rozpiera się tłuste, 

Między pierwszemi najpierwsze z bożyszczy, 

Na swych kolanach pieszczące Rozpustę! 

Długo tak będziesz cesarzył, o krwawy, 

Dziki Molochu, coś pożarł me serce? 

Aż śród piekielnej obedrą cię wrzawy 

Jadła i picia spragnieni odzierce⁸. 

Żebrak cię zwali, zziębnięty i bosy, 

Ten, co swą nędzą aż do łez poruszy! 

Sługa jarzemny⁹ rozstrzygnie twe losy, 

Wampirze, ssący drogi szpik mej duszy! 

Dzierżyciel pięści w twoją pierś uderzy, 

Na karku twoim swą stopę położy, 

Zdrajco, coś ze mnie zdarł zbroję szermierzy, 

Więżąc mnie w swojej dławiącej obroży!... 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Wiersz ten nawiązuje swą metaforyką i sposobem ujmowania pewnych idei (ludu, rewolucji i in.) do wizji Z. Krasińskiego przedstawionej w Nie-Boskiej komedii oraz w Niedokończonym poemacie. [przypis edytorski]

2. wraży — wrogi, obcy. [przypis edytorski]

3. poszedłem w bluźnierce — stanąłem w szeregu bluźnierców. [przypis edytorski]

4. Moloch — wg mit. semickiej bóg ognia. [przypis edytorski]

5. bisior — delikatna, cienka tkanina, której noszenie uznawano kiedyś za oznakę dobrobytu i bogactwa. [przypis edytorski]

6. dyscyplinne razy — uderzenia dyscypliny, czyli bicza; chodzi tu o praktyki umartwiania się stosowane przez biczowników. [przypis edytorski]

7. ryskal — łopata, oskard. [przypis edytorski]

8. odzierca (daw.) — grabieżca; ten, który „odziera”, grabi czyjąś własność. [przypis edytorski]

9. jarzemny — noszący jarzmo, czyli symbol zniewolenia lub ciężar. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/w-ciemnosci-schodzi-moja-dusza-viii-byles-mi-dawniej-bozyszczem-o-tlumie

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kasprowicz, Krzak dzikiej róży, Towarzystwo Wydawnicze, Lwów, 1898

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: Robert | www.robertvandijk.com@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.