Władysław Syrokolma

Wspomnienia Nieświeża

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Wspomnienia Nieświeża

Sonety

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I

Wspomnienie

Gdzie po dwuwiecznym gwarze cisza uroczysta 

Zaległa Radźwiłłowskich złotych sal obszary, 

W murach, co pamiętają byt świetny, byt stary, 

Ja wlokłem dni powszednie, biédny biuralista¹. 

W starym blaszanym hełmie chowałem cygary, 

A otrząsłszy zbutwiałe malowidła z pyłów, 

Kiedy wiatr bił do okna, zastawiałem szpary, 

Obrazami Ostrogskich, Sapiehów, Radźwiłłów! 

W grobach, w gruzach, w gawędach i na starém płótnie 

Tylko przeszłość przelotem swój cień zostawiła, — 

Czytałem po tych cieniach — bolejąc okrutnie; 

Bom widział! że ta przeszłość — choć zmarła, nadgniła, 

Jeszcze przy naszym wieku wyglądała butnie, 

Jak wśród wioski nędzarzów rycerska mogiła. 

II

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Miasto

Małe i liche miasto stoi w rozwalinie — 

Tu i ówdzie wśród gruzów nowy mur się błyszczy, 

Tu i ówdzie wieżyce, klasztory, świątynie — 

Póki czas ich nie pozrze, burza nie poniszczy. 

Małe i liche miasto, co stoi w ruinie, 

Czyż komu łzę wywoła, ciekawość obudzi? 

Wędrowiec go w przejeździe obojętnie minie — 

Jak mijamy podeszłych pospolitych ludzi. 

Lecz ten starzec — to żołnierz lub bywalec może, 

W ranach swych męstwa, w zmarszczkach ma długich lat dzieje, 

Opowie ci swe losy, bitwy lub podróże. — 

Miasto ma swoją przeszłość! swoje przywileje. 

Przestarzały pargamin²?! — o pożal się Boże! 

Człek go już nié wyczyta i mól nawet nie je. 

III

Zamek

Za szérokiém jeziorom na krańcu krainy 

Sterczy kamienny starzec — i niekiedy z wieży 

Długo, z wolna, wydzwania ubiegłe godziny — 

Nim ostatnią dni swoich godzinę uderzy. — 

W piersiach jego, jak w piersiach stuletnich żołnierzy, 

Tylko pamięć na dawne zdarzenia i czyny, — 

Teraźniejszość z przeszłością pogardliwie mierzy, 

Znał ojców — jakże śmieszne w jego oczach syny! 

Czy odżyje? czy wskrzesi swoje dawne losy, 

Huczno — po Radźwiłłowsku — jeszcze ma nadzieję, 

Jeszcze dziad śmiało strzela wieżami w niebiosy, 

Jeszcze herby, obrazy i szpargałów stosy — 

Strzeże jak świętość — Boże! ta świętość spróchnieje 

Jak słowo bez znaczenia, roślina bez rosy. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

IV

Groby Radziwiłłów

W kościele pojezuickim

Pod ogromną świątynią jest miejsce grobowe, 

Jest sklepisko podziemne, w niém ołtarz i krata, 

Daléj trumna przy trumnie — wszystkie hebanowe, 

Wszystkie z dębu — w nich kości długie leżą lata. 

Z trumien zgnilizna wieje — choć arystokrata 

Przesiękły balsamami złożył tutaj głowę, 

Zgniły pany i panie — tylko trwalsza szata, 

Szkiélet, herb — ci przypomni ich życia osnowę. 

Swe imiona to złotem, to krwią nakreślili, 

W wiecznej pamięci ludów albo w dziejów karcie! — 

Nie złorzecz... nie błogosław... oni ludźmi byli. 

Cóż gdyby oni z grobów powstali w tej chwili? 

Znów by bieżono do nich po łaski, po wsparcie, 

Lecz oni by z pogardą oczy odwrócili... 

V

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Alba

Zwierzyniec Radziwiłłowski

Ha! jak tu pięknie, miło, cienisto, zielono, 

Wnijdź w aleje lip starych, w brzezinowe lasy, — 

I myślą pradziadowską orzeźwij twe łono — 

I przenieś twoją pamięć w pradziadowskie czasy. 

Gdzie modlił się Sierotka, — gdzie Karol zapasy 

Wiódł ze zwierzem — obaczysz sarnę przepłoszoną — 

Gdzie wrzały pełne życia Albańców hałasy, 

Sterczy pałac na łące ruderą czerwoną. 

Wyspa... kanał... tu może... — precz stare wspomnienia 

One ciężkie dla duszy. — W sercu zniewieściałém 

Może słodsze masz myśli i świeższe marzenia. 

Może miłość?... na trawie, co lipa ocienia, 

Siądź szczęśliwcze i lubym nakarm się zapałem, 

I ryj na korze cyfrę kochanki imienia... 

VI

Święty krzyż, opactwo benedyktynów i mogiły miejśkie³

Krzyż błyszczy się za lasem — daleko od miasta 

Mieszkanie eremitów⁴ bieleje się w lesie — 

A wysoko na górze, jak oko doniesie, 

Jest kościół — na około gęstwina zarasta. 

Cisza... zaledwie czasem wiatr po liściach szasta, 

Albo echo od dzwonów po wąwozach rwie się — 

O! tutaj często dzwonią przy śmiertelnych kresie —  

To gród trupi — ludniejszy od żyjących miasta: 

Mogiła przy mogile, syny trupich kości, 

Robaki odraźliwe⁵ po ziemi się wleką, — 

Trącasz nogą — to czaszka — w niéj gadzina gości. 

Smutno ci — zmów pacierze — nie złorzecz nicości 

Szalony synu ziemi — bo dzień niedaleko 

Kiedy żywy zmarłemu grobu pozazdrości... 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

VII

Do Bogarodzicy

W Słuckiéj Bramie⁶

Bogarodzico! ku litości łatwa, 

Ty, co zrzenicą czuwasz niezmrużoną 

W bramie na warcie — aby twoja dziatwa 

Bezpiecznie spała pod twoją obroną! 

O! strzeż tych świątyń, w których syn twój słodki 

Odbiéra od nas ofiary codzienne: 

I strzeż te domy, te baszty kamienne, 

Te rozwaliny — dawny gród Sierotki⁷. 

........................... 

Przypisy:

1. biuralista — pracownik biurowy. [przypis edytorski]

2. pargamin — dziś: pergamin. [przypis edytorski]

3. miejśkie — dziś popr.: miejskie. [przypis edytorski]

4. eremita — pustelnik. [przypis edytorski]

5. odraźliwy — odrażający. [przypis edytorski]

6. Do Bogarodzicy w Słuckiej Bramie — nad jedyną, jaka była w Nieświeżu, bramą, nazwaną Słucką, jest kaplica N.P. Maryi z ołtarzem, przypominająca Ostrą Bramę wileńską. [przypis autorski]

7. Sierotka — przydomek jednego z Radziwiłłów, Mikołaja Krzysztofa (1549–1616). [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-rymy-ulotne-wspomienia-nieswieza

Tekst opracowany na podstawie: Władysław Syrokomla, Gawędy i rymy ulotne, Nakładem Księgarni pod firmą Zawadzkiego i Węckiego, Warszawa 1853.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Utwór powstał w ramach konkursu ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: jit bag@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.