Władysław Syrokomla

O chwale bożej i chwale królewskiej

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

O chwale bożej i chwale królewskiej

Gawęda z żebrackiego żywota

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

I

W kruchcie jednéj niedzieli, wynędzniali, nieśmieli, 

Dwaj żebracy siedzieli. 

A że wcześnie dość było, a gawędzić tak miło, 

Więc się sobie gwarzyło. 

Gwarzą różnie a różnie, satyrycznie, ostróżnie, 

O panach, o jałmużnie, 

O kalectwie i latach, o szatach i o łatach, 

O dziadowskich intratach¹. 

O żebrackim swym stanie, o dzwonach, o organie, 

I o księdzu plebanie. 

I rzekł Szczudło koledze: «Wiész, że doma² nie siedzę. 

Czasem wioski odwiedzę. 

Czasem sobie zachodzę pod figurę przy drodze, 

I tam piosnki wywodzę³. 

Jest przychód jaki taki, na dzień ze dwa szostaki, 

Na kupienie tabaki. 

Ale najlepsza rada, iść, gdzie odpust wypada, 

Gdzie narodu⁴ gromada; 

Mówić święte pacierze i śpiéwać piosnki szczerze, — 

A pewno się grosz zbierze. 

Ale jedna przestroga, módl się tylko do Boga, 

Nie patrz, czy kwota mnoga. 

Bierz jak podarek Boży, kto ci do ręki włoży, 

A Pan Bóg ci przymnoży. 

I twych modłów nie straci, za jałmużnę współbraci, 

Dobrodziejom zapłaci!»  

Słuchał Kostél téj mowy — «Rozum — rzecze — wart głowy, 

Koncept wielce jałowy. 

Iść pod krzyżyk... a może!... zbierzesz skarby nieboże, 

Pan Bóg ci dopomoże. 

A ja idę we dwory, choć żebrackie ubiory 

Psy szarpają ze sfory. 

Mam jałmużny do syta, król mię żywi — i kwita. 

Pełna moja kaléta. 

Człek się wesprze na kuli, idzie pod zamek króli, 

Do muru się przytuli. 

Tam zjeżdżają się pany, wojewody, hetmany, 

Każdy w złoto przybrany. 

Spojrzy który k’tej stronie, ja się nisko pokłonię, 

I wyciągam me dłonie; 

Z panami trudna rada, czasem jaśna gromada 

Ani spojrzy na dziada. 

Czasem bywa człek w biédzie, gdy się wymknie po przedzie, 

Bo ktoś koniem najedzie. 

Albo gorzéj się zdarzy, kiedy żołdak ze straży 

Halabardą nędzarzy! 

Czasem — dworskie swawole — rzuci kamień pacholę, 

Wlepi siniec na czole. 

— Lecz często, zamiast psoty, ze szczególnej szczodroty, 

Rzuci czerwony złoty. 

Albo pan jaki raczy dać do ręki żebraczéj 

Sto złotych, nie inaczéj. 

Ha! każdy ma swe gusty, ja wolę kąsek tłusty, 

A ty — sielskie⁵ odpusty. 

Bóg dobry! tak kolego, lecz król... to co innego, 

Król to żywi biédnego! 

Nie Król, to dwór, co hula, ciebie Pan Bóg rozczula, 

Co do mnie, wolę króla. 

Wejdź pod królewskie znamię⁶, siądź przy zamkowéj bramie, 

Obaczysz, czy ja kłamię?» 

Szczudło głową coś kiwa, wtém organ głos przerywa, 

Wyszła święta wotywa⁷. 

Boga, ten króla chwali, a król, stojąc w oddali, 

Podsłuchał, co gadali. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

II

W tydzień — znów dziady społem; król z senatorskiém kołem, 

Wysiada przed kościołem. 

Idzie, gdzie dwaj żebracy, za nim niosą dworacy 

Dwa bocheny na tacy. 

Król z uśmiéchem na twarzy obu biédnych nędzarzy 

Własnoręcznie obdarzy. 

Szczudło, co chwalił Boga, dostał bochen piéroga, — 

Bułka cienka⁸ i droga. 

Kostél z królewskiej chwały wziął chléb czarny i mały, 

Ciężki jakby ze skały. 

Szczudło w rogu cmentarza tylko pacierz powtarza, 

Na podarek nie zważa. 

Oparł ręce u kija, wzrokiem niebo przebija, 

Mówi Zdrowaś Maryja! 

Kostél, chwalca królowy, nie raz z bułki razowéj, 

Szedł po rozum do głowy: 

Skradł się cicho i zaczém, Szczudło modli się z płaczem, 

Zmienił bułkę cichaczem. 

Szczudło w rogu cmentarza ciągle pacierz powtarza, 

Zamiany nie uważa. 

Po mszy świętéj, po sumie⁹, modląc się, jak kto umie, 

Ludzie wychodzą w tłumie. 

Mniej już ludu co chwila, każdy gdzieś się posila, 

Rzekł Szczudło do Kostyla: 

«Czas nam użyć swobody, weźmiem chleba i wody, 

Siądziem wedle gospody¹⁰. 

Zjemy obiad żebraczy, niech Bóg nagrodzić raczy, 

Naszych dobrych wspieraczy!» 

Dobył chléb zza pazuchy, czarny, ciężki i suchy, 

Aż się sypią okruchy. 

«No, syć się Bożą chwałą (rzekł mu Kostél zuchwało),  

Patrz, co mi się dostało! 

Ja za królewskie zdrowie, mam bułkę co się zowie, 

Jadam jako panowie». 

Szczudło spójrzał przez ramię, chléb swój suchy rozłamie: 

«Boże! czy wzrok mój kłamie?! 

Cóż to? skąd się to wzięło? Opatrznościż¹¹ to dzieło?» 

Z chleba złoto sypnęło! 

Bo król hojny w potrzebie, wdzięczen pochwał dla siebie, 

Zapiekł złoto we chlebie! 

Ze dwie garści niemałe, by okazać swą chwałę. 

Że ma serce wspaniałe. 

I Kostéla nędzarza, co na Boga nie zważa, 

Własnoręcznie obdarza. 

Lecz Pan Bóg przeinacza, On podarek bogacza 

Swemu chwalcy przeznacza. 

Więc się Szczudło rozczula, choć chromieje i kula, 

Szedł dziękować do króla. 

Król krzyknął: «Precz beznogu! do kościelnego progu, 

Dziękuj tam Panu Bogu!»  

Bo wstyd się w oczach zdradza, że nie królewska władza, 

Lecz Pan Bóg wynagradza. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

III

Szczudło za swe dukaty wyniósł kościół bogaty, 

Dał złote apparaty¹². 

Zbudował dwa szpitale i sam przy Bożéj chwale, 

Żył pobożnie, wspaniale. 

Aż syt Pańskiej opieki, poszedł na kraj daleki, 

Królować z Nim na wieki. 

28 maja 1849

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. intrata — dochód, zarobek. [przypis edytorski]

2. doma (daw.) — w domu. [przypis edytorski]

3. wywodzić — tu: śpiewać, wyśpiewywać. [przypis edytorski]

4. naród — ludzie, lud. [przypis edytorski]

5. sielski — wiejski. [przypis edytorski]

6. znamię — tu: znak; wejść pod znamię: wejść w służby. [przypis edytorski]

7. wotywa — w kościele katolickim msza odprawiana w specjalnej intencji a. msza poranna, śpiewana. [przypis edytorski]

8. bułka cienka — bułka z drobno mielonej mąki. [przypis edytorski]

9. sumie — uroczysta, długa msza, odprawiana w południe. [przypis edytorski]

10. wedle gospody — pod gospodą. [przypis edytorski]

11. Opatrznościż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy Opatrzności. [przypis edytorski]

12. apparaty — sprzęty liturgiczne. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-gawedy-o-chwale-bozej

Tekst opracowany na podstawie: Władysław Syrokomla, Gawędy i rymy ulotne, Nakładem Księgarni pod firmą Zawadzkiego i Węckiego, Warszawa 1853.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Utwór powstał w ramach konkursu ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: snowpeak@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.