Władysław Syrokomla

Kradzione

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Kradzione

Przypowieść szlachecka. Podsłuchano

— W ręce¹ aspana², Panie Jakubie, 

Mówisz: kradzione lepsze i chcesz tego dowieść; 

Ja sobie rozmaite przypowieści lubię, 

Powiem aspanu przypowieść: 

W samym końcu zaścianku, pilnując swéj niwy, 

Żył sobie szlachcic poczciwy, — 

A miał syna wyrostka z wąsem wyżéj nosa, 

Chłopiec dobre miał serce, ale w głowie za to 

Okropnie było pstrokato, 

Zwyczajnie jak u młokosa. 

A tutże mój mospanie, obok ich stodoły 

Ciągnął się wygon sąsiada, 

Na którym pasły się stada, 

Konie, owieczki i woły. 

— Czy wiecie co, tatulu (tak mówił raz młody), 

Fraszki to — praca i cnota, 

U nas panie poczciwość, trudy, niewygody, 

A w domu wieczna hołota³; 

Czy to Pan Bóg uważa⁴, że ludziska giną, 

Poczciwym nie da talarka, 

Dla jednego pomyślność odmierza ośminą⁵, 

Drugiemu liczy na ziarnka. 

Na przykład choćby u nas: — ot idą zapusty, 

A w domu ni to, ni owo, 

Hola, jakby to dobrze, by na Czwartek Tłusty 

Utuszyć pieczeń wołową! 

— A skądże weźmiesz wołu? 

— Czy to wielka sztuka, 

Niby to dostać nie możem, 

Chodzą woły sąsiada — po gardlisku nożem, 

Niech potém sąsiad poszuka. — 

— Cóż to! — zawołał ojciec — to kradzież wyraźnie, 

To jakaś sztuka zbójecka; 

A siódme przykazanie? a sumienie? — błaźnie, 

A nasza wiara szlachecka?... 

— At myśleć, co się godzi, a co się nie godzi, 

Za cóż my biedni i głodni? 

Nas jeden wół przeżywi przez kilka tygodni, 

Czy to po ludziach nie chodzi? — 

Na takie argumentum ojciec mruknął z cicha: 

— Cóż robić? szatan cię uczy, 

Ukradniem jutro wołu — lecz pomnij do licha, 

Nigdy kradzione nie tuczy! 

Wieczorem stary ojciec poszedł do sąsiada, 

Cichaczem kupił wołu, napił się borysza⁶; 

Nazajutrz bierze syna, niby się podkrada, 

I z wołem... het! do zacisza. 

Zaraz nożem po gardle, nieszczęsnego byka 

Rozćwiartowali w stodole, 

I jak słowo powiedzieć⁷, już u czynszownika⁸ 

Wołowa pieczeń na stole. 

— Wiesz co teraz, mój synku? — odmierzym się w pasie, 

Zjadając mięsko tak cudnie, 

Będziem wiedzieć Mospanie, po niejakim czasie, 

Kto z nas utyje? kto schudnie? — 

Zmierzyli się; — i każdy na swojej poprędze⁹ 

Zaznaczył kreskę czerwoną. 

— Co to gadać tatulu, schudzeni przez nędzę, 

Teraz utuczym się pono¹⁰! — 

Przez całe trzy tygodnie gody¹¹ u szlachcica, 

Co dzień przysmaczek od wołu: 

Dzisiaj rura do barszczu, jutro polędwica, 

Po jutrze pieczeń u stołu. 

A tu rozruch w zaścianku, sąsiad niby jęczy, 

Niby to szuka wołu, niby ludzi zowie, 

Syn dręczy się obawą jak duch potępieńczy, 

Już mu i jadło nie w głowie; 

Czy kto skrzypnie we wrotach — on w nocy i we dnie 

Marzy o przyjściu sąsiada; 

W obiedzie... strach, zgryzota, co chwila poblednie, 

A ojciec smaczno zajada. 

Syn był młody i zdrowy, jak dębina krzepka; 

Ojca wiek zniszczył i znoje; 

Lecz kiedy zjedli wołu — syn wysechł jak szczepka, 

A ojciec utył we dwoje. 

— A co błaźnie! (rzekł stary) pamiętaj przysłowie: 

Że maleparta¹² do czarta, 

Ja zakupiłem wołu, — toć mi szło na zdrowie, 

Ty kradnąc schudłeś na charta. — 

*

— A cóż panie Jakubie, jak przypowieść zda się? 

— Moralna! sens na wierzchu jakby gwiazda świeci. 

— Ja umiem jeszcze lepsze — a w swobodnym czasie 

Więcej opowiem waszeci. — 

12 marca 1849

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. w ręce czyjeś — formuła ofiarowania, dedykacji, także toastu. [przypis edytorski]

2. aspan — skrócona, potoczna forma zwrotu grzecznościowego. [przypis edytorski]

3. hołota — gołota; bieda. [przypis edytorski]

4. uważać — tu: zwracać uwagę na coś. [przypis edytorski]

5. ośmina — daw. miara objętości (także: achtel; korzec), używana np. do odmierzania zboża; równa 32 garncom (1 garniec w XIX w. był równy 4 litrom). [przypis edytorski]

6. borysz — podarek pieniężny lub poczęstunek przy sprzedaży albo kupnie; także: litkup. [przypis edytorski]

7. jak słowo powiedzieć — szybko i łatwo. [przypis edytorski]

8. czynszownik — osoba niebędąca właścicielem, ale dzierżawiąca ziemię za czynsz. [przypis edytorski]

9. popręga — pasek noszony na wierzchnim ubraniu. [przypis edytorski]

10. pono — podobno, prawdopodobnie. [przypis edytorski]

11. gody — święto. [przypis edytorski]

12. maleparta — właśc. male parta (łac.): źle nabyte; część łac. przysłowia: male parta male dilabuntur, czyli: źle nabyte marnieje; pol. popularne porzekadło: male parta do czarta. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-gawedy-kradzione

Tekst opracowany na podstawie: Władysław Syrokomla, Gawędy i rymy ulotne, Nakładem Księgarni pod firmą Zawadzkiego i Węckiego, Warszawa 1853.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Utwór powstał w ramach konkursu ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Edsel L@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.