Ignacy Krasicki

Małżeństwo

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Małżeństwo

„Chcesz się żenić, winszuję, ale nie zazdroszczę, 

To więc, co potem poznasz, a co cię dziś troszczę, 

Ja opowiem: Ów Adam, ów najpierwszy człowiek, 

Zasnął; gdy się obudził, za otwarciem powiek 

Postrzegł”. „Co?” „Oto Ewę, dobro nieskończone, 

Bóg wyjął mu kość z boku i zrobił z niej żonę. 

Gdybyć to tak i teraz. Próżne korowodów 

Byłyby nasze stadła, a stąd mniej rozwodów. 

Ale się świat zestarzał. Adamowe wnuki, 

Porzuciwszy dziadowskie poczciwe nauki, 

Niby to rozumniejsi, źli męże, złe żony. 

A nasz wiek osiemnasty, niby oświecony, 

A w samej rzeczy głupi, cóż zrobił? Złe stadła¹: 

Jegomość nadto dobry, jejmość zbyt rozjadła, 

A kiedy jejmość dobra, jegomość jak jędza. 

Jak ma być dobre pasmo, gdy zepsuta przędza? 

Cóż więc jest stan małżeński? Rzecz w opisie trudna, 

Rzecz z jednej strony wdzięczna, z drugiej strony nudna, 

Konieczna jednak. Muszą być żony i męże; 

Jarzmo jest: tych zysk, miłość tamtych kiedy sprzęże, 

Muszą dźwigać. Chcesz i ty, odwaga nie lada; 

Ale że dosyć liczna kompanów gromada, 

Idziesz śmiało. — Poczekaj, nie będę ja bawił², 

Kto wie, może dla ciebie los się ułaskawił, 

Może za nader szczęsną wyroków spuścizną 

Będzie tobie lekarstwem, co drugim trucizną. 

Możeś jeden z tysiąca, ale liczbę zmniejszę — 

Choćby też i fałszywe, niech będą grzeczniejsze 

Wyrazy mojej rady: szanujmy płeć piękną. — 

Jakaż jest twoja Filis?” „Niech wszystkie uklękną!” 

„Toś amant³, siądź więc na koń, a ująwszy pikę, 

Nowy Roland, głoś światu twoją Angielikę⁴. 

Ścinaj karły, olbrzymy, smoki, czarownice, 

Niech zna każdy, nad twoją iż oblubienicę 

Piękniejszej w świecie nie masz. Tak romanse każą, 

Ale nie rozum zdrowy. Ten, pod swoją strażą, 

Jeśli chcesz, by cię trzymał, posłuchaj, co radzi: 

Uwaga w każdym dziele nigdy nie zawadzi. 

Więc zdatna i w miłości — namyśl się, mój bracie, 

Lepsza przykrość przed stratą niźli żal po stracie.

Piękne twojej powaby, lecz to zwierzchne wdzięki; 

To, co wewnątrz, istotne, więc dobrej poręki 

Trzeba na to, co wewnątrz; wdzięczna, hoża, ładna, 

Ale mylą pozory, a piękna płeć zdradna. 

Przejdzie rozkosz, nastąpi sytość po użyciu, 

Znikną wdzięki, a w dalszym natenczas pożyciu, 

Jeśli węzły wzajemne nie wzmocni szacunek, 

Nastąpi umartwienie, nudność i frasunek. 

Dopieroż kiedy jejmość, coć się w serce wkradła, 

Stanie się podejrzliwa i przykra, i zjadła, 

Kiedy się co dzień z nowym humorem popisze 

I coraz inne w domu ujźrzysz towarzysze, 

Kiedy w zwięzłych przymówkach do serca przegryzie, 

A to, co ci przyniosła w swojej intercyzie, 

Stokroć na dzień wymówi; odpowiedzieć trudno, 

Bić — niegrzecznie, zamilczeć — i przykro, i nudno⁵.

O święty Sokratesie! tak cię Erazm mienił⁶, 

Nie byłbyś nigdy świętym, gdybyś się nie żenił. 

Zyskałeś uwielbienie, zyskał świątobliwość; 

Któż cię świętym uczynił? — Małżeńska cierpliwość. 

Dajmy jednak, iż twoja nie w Ksantypów⁷ rzędzie, 

Dobra, cicha, powolna, wstrzemięźliwa będzie; 

Pokorna jak dewotka, wstydliwa jak mniszka, 

Jednym słowem, jak owa w teatrach Agniészka. 

A wiesz, co się z Agnieszki oblubieńcem stało? 

Wielu się na pozorach płonnych oszukało: 

O Arnolfy nie trudno. Aleś ty szczęśliwy; 

Wierzę, że twojej pozór szczery i prawdziwy. 

Dobry towar, a ja go, choćbym mógł, nie kupię. 

Wiesz dlaczego? Agnieszki⁸, kiedy nie złe — głupie”. 

„Tym lepiej”. „Owszem, gorzej, grubo taki błądzi, 

Który głupstwo przymiotem dla żony być sądzi. 

Najlepiej środek obrać; dumne animuszem, 

Umieją mądre kornet czynić kapeluszem⁹. 

Niech będzie oświecona, rozum nie zawadzi, 

Ale rozum powolny, co powinność radzi, 

Rozum, co zna podległość — może to niegrzecznie — 

Przecież żony podległe muszą być koniecznie”. 

„To się lepiej nie żenić”. „Czyż kupiec frymarczyć¹⁰ 

Nie powinien dlatego, gdy zysk wydostarczyć¹¹ 

W jednym handlu nie może? W innym zysku szuka. 

Złe stadło, nieszczęśliwe — dla drugich nauka, 

Zła małżonka — treść nędzy, lecz kiedy poczciwa, 

W dwójnasób szczęścia, pociech natenczas przybywa. 

Jedno słowo — los życia; nieznośny po stracie, 

Najszczęśliwszy, gdy z zyskiem; żeńże się, mój bracie!” 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. stadło — małżeństwo. [przypis edytorski]

2. bawić — zwlekać. [przypis redakcyjny]

3. Toś amant — kochanek; żartobliwa aluzja do fantastycznych poematów rycerskich. [przypis redakcyjny]

4. Roland, Angelika — to bohaterowie jednego z najsłynniejszych poematów rycerskich, Orlanda szalonego (1516), wielkiego poety włoskiego — Ariosta. [przypis redakcyjny]

5. Z niedokończonej satyry, której tematem jest zły mąż w różnych odmianach, cytujemy dla uzupełnienia charakterystyk fragment: Paweł wzdychał, podchlebiał, ustawnie się trudził, / Więc amant letkowiernych rodziców ułudził, / Zyskał żonę, z nią posag, bo na niego godził. / Amant miły; skoro mąż, jakby się odrodził; / Serce w żywych zapałach po weselu skrzepło: / Kiedy jejmości zimno, jegomości ciepło; / Jejmość w prawo, on w lewo, mówi, każe ciszej; / Milczy jejmość, jegomość zły, że jej nie słyszy. / Czyta; po co czytanie, ustawicznie pyta. / Rzuca książkę, ten łaje, że księgi nie czyta; / Wesoła — nie do gustu płochość jegomości; / Źle, kiedy goście w domu, źle znowu bez gości; / Zgoła źle czyli siedzi, stoi, czy się ruszy. / Anna, pełna przymiotów i ciała, i duszy, / Trafiła na Andrzeja, czego sobie życzył. / Skoro bogaty wnusek zważył i przeliczył, / Zamknął go, a z nim serce miłosne z przymusu, / Nie towarzysz małżonki, ale stróż lamusu. / Sam sobie sługa, kucharz, szafarz, podstarości, / A wynędzniała małżonka i w niedzielę pości. [!] / Sporych trzosów posagu niesyty pożytkiem, / Co dla drugich potrzebą ścisłą, dla niej zbytkiem, / Więc uboga w bogactwie, wiek swój trawi w nędzy. [przypis redakcyjny]

6. tak cię Erazm mienił... — w rozmowie Convivium religiosum pisze Erazm z Rotterdamu: „ledwo się wstrzymać mogę, iżbym nie rzekł: Święty Sokratesie, módl się za nami”. [przypis redakcyjny]

7. Ksantypa — żona Sokratesa, według tradycji kobieta swarliwa i niezgodna. [przypis redakcyjny]

8. Agnieszka, Arnolf — bohaterowie komedii Moliera L’Ecole des femmes (Szkoła żon, 1662), grywanej współcześnie w teatrze narodowym. Arnolf, opiekun Agnieszki usiłuje wychować ją sobie na głupią i uległą żonę. Agnieszka okazuje się jednak tylko pozornie potulna, wywodzi bowiem Arnolfa w pole i zostaje żoną młodego Horacego. [przypis redakcyjny]

9. Umieją... kornet czynić kapeluszem — modą ówczesną kobiety nosiły kornety, rodzaj wysokich czepców, kapelusze natomiast spotykało się tylko u mężczyzn. [przypis redakcyjny]

10. frymarczyć — handlować, kupczyć. [przypis redakcyjny]

11. wydostarczyć — wystarczyć. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/satyry-czesc-druga-malzenstwo

Tekst opracowany na podstawie: Ignacy Krasicki, Satyry i listy, oprac. Zbigniew Goliński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, wyd. 1, Wrocław, 1958

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Mariusz Sobczyński.

Okładka na podstawie: slightly everything@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.