Justyna Radczyńska-Misiurewicz

Pył

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pył

Pył drogi wzbija się i przykleja, wiruje i spada na świat 

razem z pyłkami roślin prerii i zapachem zwierząt. 

Czasem jest samym westchnieniem, rzewną pozostałością  

wielkiego kamienia, z którego powstał, nim obrócił się w proch.  

Zupełnie jak ktoś, kto odszedł w nieznane i nie pamięta już  

drogi ani ramienia, które wspierał, a które dawało mu  

poczucie istnienia wobec drugiego, identycznego człowieka. 

Z nim i innymi zwykł wędrować i trudzić się do wieczora. 

Teraz żyje w rozproszeniu. Pył klei się od łez porannej rosy, 

szemrzą trawy. Samotny bizon żywi się przy drodze,  

aż nadjeżdżają samochody i stają przed nim na baczność. 

Bizon łypie krwawym okiem i majestatycznie  

przekracza szosę, nie zważając na wzruszonych ludzi,  

którzy gapią się w jego kark i zad, aż znika za linią lasu. 

Wtedy samochody ruszają po nowe wrażenia. Jednak beznamiętnie  

przemierzają Wielkie Równiny — ziemię Indian Lakota. 

Grunt oddycha tu równo, spokojnym tonem, aż do Badlandów¹,  

gdzie nie ma już wytchnienia, tylko susza, kaniony i skalne fortece.  

I sen o najgorszym oblężeniu. Samochody zatrzymują się  

przy szklanych gablotach, które kryją szczątki hienodona²  

i innych równie śmiertelnych dinozaurów w miejscach  

ekshumacji, czyli ich miejscach na ziemi, która  

stała się dla nich kryptą aż po nasze muzealne czasy. Ale  

tysiącletnie wykopaliska bywały potem witane ze łzami,  

każda czaszka z zębami, kośćcem kręgosłupa i pęcinami. 

Za złymi ziemiami pył nabiera koloru — różu ziem rzadkich,  

samochody zatrzymują się pod motelami, żeby ochłonąć.  

Pasażerów, którzy przywieźli ze sobą bażanty, spotyka  

nieprzyjemna niespodzianka — wyraźny zakaz mycia 

bażantów w wannie. Niektórzy są więc niezadowoleni. 

Ich bażanty będą musiały poczekać na bardziej liberalną 

łazienkę. Samochody pędzą dalej w stadach, z których jedno 

szuka patriotycznych wrażeń. Na Mount Rushmore³ flaga 

jest spuszczona do połowy masztu. W tym dniu  

składają do grobu żołnierza zamordowanego w Iraku,  

który mieszkał w stanie Południowa Dakota, a może stamtąd 

także pochodził. I czuje się jakiś ból w powietrzu, jakby kłucie.  

Aleja flag stanowych prowadzi do punktu widokowego,  

z którego można podziwiać kamienne spojrzenia wielkich  

prezydentów. Na kolumnach, pod każdą flagą, widnieje  

rok i numer kolejności przystąpienia stanu do Unii. Pierwszy  

Delaware, co dziwi niedokształconych, którzy nigdy nie lubili  

historii, nie doceniali jej nauki ani mądrości tylko co najwyżej  

jej skutki, ale te najbardziej aktualne i obowiązkowe. 

Jednak w Rushmore można doznać wewnętrznej,  

obywatelskiej przemiany, tak głoszą dumne transparenty. 

Chyba, że kogoś interesuje głównie shopping⁴ to może zapaść  

na dłużej w sklepie z pamiątkami z Rushmore, wśród których  

najmocniej zachwyca szklana choinka. Geometryczny design⁵, 

artystyczne przeniesienie obrazu igieł w cięte kwadraty szklane,  

zielonomorskiego koloru, poprzetykane wzdłuż pnia małymi kostkami, 

największe na dole, zmniejszające się ku górze, aż do gwiazdy 

kryształu czubka, ale co najważniejsze skręcone względem siebie, 

o niewielki kąt, tak że boki sąsiednich płytek, będące  

kolejnymi piętrami gałęzi nie są nigdy równoległymi. 

Choinka nie ma związku z prezydentami, ale z ziemią  

Rushmore wysadzaną sosnami. Za to uczy i bawi kieliszek  

do prawdziwej wódki ze złoconymi brzegami, różową  

metalicznokrzemową zewnętrzną powierzchnią  

lustrzaną i wnętrzem takim samym, tylko niebieskim, 

na którym widnieją złotą farbą namalowane głowy  

amerykańskich prezydentów: Waszyngtona, Jeffersona, 

Lincolna i T. Roosvelta, który powiedział, że sekret  

życia polega na tym, by robić to, co się da, za pomocą  

tego, co się ma, i tam, gdzie się jest. Więc jest ten  

kieliszek z sekretem dla zuchwałych miłośników  

pamiątek i niespodzianek. Jednak to nie koniec wyprawy  

do ciekawych sklepów. W Wyoming czekają jeszcze  

ozdobne miniatury gipsowe kapeluszy kowbojskich 

i plastikowe bizony. Samochody pędzą dalej 

na dzikszy jeszcze zachód, przez szybkie Rapid City⁶, 

Big Horny i kanion Tensleep. Gdzieś po drodze kelnereczka  

z fioletowymi, obdrapanymi paznokciami podaje wino 

w czerwonych plastikowych kubkach do wody. I jest  

nielegalne spożycie przy legalnym stoliku, stojącym  

na chodniku. Stróże prawa mogą się przyczepić i ukarać  

grzywną szefa kuchni, który wygląda jak Big Mario⁷,  

za zewnętrzną sprzedaż za murami i za zepsucie wizytówki  

miasta, jaką jest skrzyżowanie. W tym samym mieście,  

czy to może być przypadek (?), dwa śmiałe jelenie 

patrzą kontrolnie turystom w oczy, czy na nie doniosą,  

czy może jednak nie. Oszacowawszy zdolność do donosicielstwa  

jako niewielką, beztrosko włażą do prywatnego ogródka, żeby  

pożywić się warzywami i kwieciem rosnącym solidnie  

w równych grządkach. Jest doza nieuczciwości w przyrodzie,  

z którą turysta się godzi, kolaboruje, a nawet z niej korzysta, 

choć lepiej by było, gdyby np. posłuchał wykładu 

o „Historii wspinaczki na Devil’s Tower⁸ w opowiadaniach i piosence”  

ale on nie, on woli podziwiać spacerkiem żebrowania szatańskiej skały, 

wiekową nieścieralność magmy, karmić zdemoralizowane 

pieski preriowe⁹ i jechać dalej. Zabiera tylko swój samochód. 

Nie brak po drodze wygód i atrakcji: przyjaznych moteli  

z pokojami dla niepalących i dostępem do sieci, a także  

niezliczonych baz śniadaniowych z wyśmienitym stekiem,  

zasmażanymi ziemniaczkami i jajkami w optymistycznej formule:  

sunny side up¹⁰ i oczywiście kelnerkami — tymi hożymi, przemiłymi 

dziewczętami, które mają dla Ciebie mnóstwo serdeczności 

i zainteresowania przebiegiem Twojego posiłku i czasem nawet  

któraś nazwie Cię: sweetie¹¹. Aż chce się żyć i nie odjeżdżać. 

Ale trzeba dać się wyjeździć samochodom. Niech brną przez parne  

leśne tunele, przez matową prerię przetykaną zielonoszarą szałwią,  

wśród prekambryjskich gnejsów¹², omijając nierozpoznawalną padlinę, 

drogami poprowadzonymi w szpalerach sosen, obok ciekawskich,  

obojętnych saren, poprzez rezerwaty Indian i góry Shoshoni,  

doliną Wind River i przez tereny pustyni. Samochód musi jechać,  

aż dotrze do płaskich pól i ściany Grand Teton i Mount Moran¹³  

z czarną inkrustacją i śnieżną kotliną. Tam turysta traci oddech  

i kłania się z wrażenia wielkim górom, które podchodzą  

pod same domy jak wielkie zwierzęta do zadbanych ogródków. 

A propos: w okolicach Jackson pan Henderson miał fatalny wypadek.  

Został tej wiosny poturbowany przez niedźwiedzia grizzly,  

na własnym terenie. Po prostu wyszedł na spacer ze swoim psem.  

Grizzly normalny i dobrze w okolicy znany, pożywiał się padliną łosia,  

który musiał zdechnąć na terenie pana Hendersona. Zachował się jak  

prawdziwy niedźwiedź, bronił jedynie swojego pożywienia. 

A Pan Henderson trafił od razu do szpitala i teraz wraca  

po ciężkich ranach do zdrowia. Grizzly jednak został odstrzelony. 

Takie są zasady. Wszyscy współczują Panu Hendersonowi  

i jego rodzinie, ale nie wiadomo dokładnie, ile leżała na jego  

prywatnym terenie padlina, którą Pan Henderson powinien był  

natychmiast zgłosić lub własnoręcznie usunąć. Historia  

ta przestrzega turystów przed padliną, która może być pożywieniem  

zwierząt i ceną ich życia. Jeśli ktoś jest bojaźliwy,  

powinien raczej jechać do Yellowstone przez łąki rozświetlone  

zielem ognistym, astrami, koronką królowej Anny¹⁴, lnem  

i dziką pelargonią aż do wulkanicznej ziemi bulgoczącej błotem,  

dymiącej siarką i parą wodną, z wzdychającymi gejzerami. 

Jakby ktoś zakopał pod ziemią piece i czajniki, jakby życie miało  

wulkaniczną wersję podskórną i mocarną, a na wierzchu  

kwitnącą w gorącej wodzie kolorowymi algami albo trawą  

wyrastającą z wapiennego mleka. Pożar, który trawił Yellowstone 

przed laty, wydaje się mieć magiczny związek z podziemnym  

ogniem. Pozostawił kilometry spalonych pni sterczących jak pale  

wbite w dno coraz głębszego, zielonego jeziora, złożonego z młodych, 

ambitnych drzew. Podobno jest jakaś przedsiębiorcza sosna, która w ogniu  

zamyka szyszki i po pożarze pierwsza się wysiewa i szybko rośnie. 

Ale jakże niezłomne są te martwe pnie, setki stoją jak z kamienia,  

a przewrócone tworzą rozległe, zapałczane złoża, jakby niesforne  

olbrzymie dziecko rozsypało bierki albo patyczki do liczenia. 

Za to gejzery nie są tak stałe jak drzewa, tylko ten jedyny  

Old Faithfull, dający pokaz co półtorej godziny. 

Można jeść i patrzeć. O czasie wybuchnie całkiem wysoko. 

Ale w Norris głupi turyści zepsuli naprawdę fajny, punktualny gejzer  

wrzucając do niego kamienie. I był koniec, już się nie podniósł. 

Albo inny Vixen działał i przestał działać. Tak mówią strażnicy. 

Niech mówią, gejzer MOŻE zaniechać wybuchania, ale  

najgorsze jest to, że oni nie wiedzą dlaczego. To denerwuje. 

Niewiedza. 

Ale naprawdę możesz się wkurzyć dopiero wtedy, gdy na drodze  

trzy razy w ciągu kwadransa przekroczysz granicę zlewisk 

Atlantyku i Pacyfiku. Wtedy naprawdę nie wiesz, gdzie jesteś, 

dokąd płyną rzeki i chociaż naczynia oceanów są połączone,  

to Ty jesteś tak daleko, że chciałoby się wiedzieć, którędy  

płyną krople deszczu od Ciebie. I jakie mogłoby być 

ich szczęśliwe przeznaczenie, gdyby przypadkiem 

nie były jak pył. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. badlandy (z ang. badlands, dosł.: złe ziemie) — suche obszary o ubogiej roślinności, silnie zniszczone przez wiatr i wodę, pokryte siecią wąwozów, występujące np. w amerykańskim stanie Dakota Południowa, gdzie znaczną ich część objęto ochroną jako park narodowy. [przypis edytorski]

2. hienodon — wymarły ssak mięsożerny, który zamieszkiwał Eurazję, Amerykę Płn. i Afrykę. [przypis edytorski]

3. Mount Rushmore (Góra Rushmore) — góra w zach. części stanu Dakota Południowa, w której w latach 1927–1941 wykuto pomnik o nazwie Mount Rushmore National Memorial, przedstawiający głowy czterech prezydentów USA szczególnie znaczących dla historii tego kraju. [przypis edytorski]

4. shopping (ang.) — zakupy, robienie zakupów. [przypis edytorski]

5. design (ang.) — wzór, wzornictwo. [przypis edytorski]

6. szybkie Rapid City — ang. Rapid City oznacza: szybkie miasto. Nazwa tego miasta w Dakocie Płd. pochodzi od szybko płynącego potoku, nad którym powstało. [przypis edytorski]

7. Big Mario (ang.: Wielki Mario) — postać z niektórych gier komputerowych z serii „Super Mario”, w którą może zmieniać się główny bohater, zyskując nadzwyczajne zdolności. [przypis edytorski]

8. Devil’s Tower (ang.: Wieża Diabła) — wysoka, samotna skała o stromych ścianach i płaskim wierzchołku, mierząca 386 m licząc od podstawy, położona we wsch. części stanu Wyoming; jeden z pierwszych amerykańskich pomników narodowych. [przypis edytorski]

9. pieski preriowe — niewielkie gryzonie podobne do świstaków, żyjące na preriach Ameryki Płn., w chwili zagrożenia wydające odgłosy przypominające szczekanie psa. [przypis edytorski]

10. sunny side up (ang.) — dosł.: słoneczną stroną do góry; o jajkach: sadzone. [przypis edytorski]

11. sweetie (ang.) — słodziutka, kochanie, skarb. [przypis edytorski]

12. prekambryjskie gnejsy — gnejs: skała metamorficzna o krystalicznej strukturze, zwykle pstra; prekambr: odcinek historii Ziemi od jej powstania aż do okresu kambryjskiego (542 mln lat temu). [przypis edytorski]

13. Grand Teton, Mount Moran — Grand Teton: najwyższa góra (4199 m n.p.m.) w paśmie Teton Gór Skalistych, w stanie Wyoming, położona na terenie parku narodowego noszącego jej nazwę; Mount Moran: góra dominująca (3840 m n.p.m.) nad zach. częścią pasma Teton, w tym samym parku. [przypis edytorski]

14. koronka królowej Anny (ang. Queen Anne’s Lace) — pot. nazwa dzikiej marchwi, o drobnych, białych kwiatach, zebranych w baldach przypominający koronę. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/radczynska-kometa-zawraca-pyl/

Tekst opracowany na podstawie: Justyna Radczyńska, Kometa zawraca, Staromiejski Dom Kultury, Warszawa 2009.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. Ilustracje autorstwa Agaty Cygańskiej udostępnione w ramach Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć, Wojciech Kotwica.

Okładka na podstawie: Wonders of earth, sea and sky, Aldrich, Thomas Bailey, 1836-1907, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.