August von Platen

Pożegnanie Rzymu

tłum. Stefan Napierski

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pożegnanie Rzymu

Komu wędrować wpodłuż¹ drogi Appijskiej² ku południowi wolno, 

Kogo z trzęsawiska łęgów³ magicznej bogini 

Wzgórza witają (która Odysowi podała ongi⁴ kubek, łagodnie 

Śpiewanie słodkie wznosząc przy kołowrotku), 

Szczęsnym niechaj się mieni, chmurne, 

Melancholijne, nasycone gorączką, 

Podmuchy Romy zostawiwszy w tyle! 

Czyżże tęsknocie się godzi z dawna zamierzchłych czynów zmartwiały dech? Godziż⁵ się klechda⁶ owego męża, zapatrzonego w dzieje? 

Który prawi, że tutaj synowi Zewsa⁷ woły w jarzmie zagrabiono, a tam 

Wiekuisty głaz zakopał Romulus, 

Tu, ponad zdrojem Egerii, 

Gdzie niegdyś gaje szemrały, pił 

Numa⁸ mądrość, czyżże się godzi? 

Pustać⁹ pozostała jeno i gruzy. Wypatrzeć potrafi, ukazać 

Ciekawość to miejsce okropne, gdzie zewłok¹⁰ krwawy Cezara 

Leżał, a nadto ową kolumnę, gdzie padł, boskiego wodza kolumnę, 

Który w Farsalii wycieńczon¹¹, Tempy doliną 

Uciekał, doliną tą eleuzyjską, 

Gdzie z bożka rzecznego urny wpodłuż 

Łęgów zielonych złote tonie cieką. 

Wszelako okręt w żaglach ku morderczej wkrótce zwiódł go przystani: 

Nie bez zgryzoty, nie bez oka zasnutego mgłą żalu 

Śmiertelnego wroga zewłok ujrzał zwycięzca, pomny minionych dni przyjaźni, 

Lub opłakując w duszy Romy losy, on sam 

Rzymianin, bluźniący, który 

Zwalił ją. Przewalały się czasy, 

A Roma padała, padała i pada. 

Wprawdzie osuwa się z wolna, jak to, co trwać ma, opada, podobna 

Wspaniałemu ładowi umysłu, co gwiezdne pieśni harmonii 

Z onego świata — przywodzi nużącemu życiu kramarzy, piętnowan¹² 

Marzyciela mianem, sam jeden wszystko jasno ważący; 

Wszelako obładowany nad miarę pochyla 

W pył powoli zamyśloną głowę 

Wciąż niżej, pełen boleści. 

Tako i Rzym. Na nic nie zdał się jemu dostatni krwiożerczych 

Tyranów przepych. Świeży pędzie palmy wschodzącej wiarą, 

Która jeno głębokomyślne cienie wokół rzucałaś ponad stygmaty praczasów, 

Czyli¹³ poblask i pompy czarodziejskie sztuczki cię ocaliły? 

Niechaj barki ludu dźwigają 

Okapujące od klejnotów karło¹⁴, 

Które wznosi namiestnika Boga! 

Z ruin wspaniałych Romy korynckiego kunsztu kapitel, całe kolumny unosząc, 

Wspiera, grabież uwieczniając, twój arcykapłan niedorzecznie 

Własne świątynie, szpetotę z pięknem na darmo 

W jedno spajając. San Pietro¹⁵ w zenit wznosi 

Dostojne kopułami stropy: 

Tytaniczną budowlę wszelako 

Burzy twardy mnich z Wittenbergi¹⁶. 

Oto klucze twoje, tyranio apostołów, utraciły władzę. 

On, który miasto świata i kręgi ziemskie darzy błogosławieństwem: 

Jeno wspomnienie zostało. Wydarło z rozrytej gleby legendę prastarych herojów¹⁷: 

Krwawiąc, dyszy ciężko pasujący się¹⁸ o wieniec atleta, 

Groty ostrzone miota bóg 

Śpiewu, niezmilkłe¹⁹ żale budzi 

Uroczo piękny druh Hadriana²⁰... 

Wszelako mąci wejrzenie roztrwoniony nadmiar posągów, 

Niepokój dygoce nieśmiało, jak dusza dziewczęcia, 

Która z gromady wdzięcznych zalotników obrać ma najwdzięczniejszego: 

Nadmiernym rozkoszom nierzadko ulega duch. 

Silnym nie przystoi przeszłość, 

Jako że uczeń pojętny sztuki 

Nie wyuczy się poprzez kunszty. 

Jeśli chcesz rady posłuchać, wprzódy²¹ rozpocznij, co proste: 

Doskonałość źrałe²² wydaje owoce na wypróbowanych 

Pniach, przyjacielu! Greckiemu duchowi nie hołduj przedwcześnie! Skrzydła woskowe 

Przylepia jeno do ramion naśladowca lotu: 

Ale kwitną w poblasku strefach 

Temu jasne plejady, 

Kogo rozmach zatrzyma u szczytu. 

Wprawdzie niejeden stwarza ożywioną naturę, kto Grecji 

Długim mozołem hieroglificzną jeno urodę 

Pozna i wdzięcznie formuje kształt nieśmiertelny. Budzi u różanego, 

U srebrnego pluskania górskiego potoku 

Od nowa stary tan olimpijski; 

Tak wyprowadził Thordwaldsen²³ 

Z bogów zmierzchania świetlistość. 

Ale śpiew ten podobien²⁴ jest błądzącemu łowcy: kląskania²⁵ słowików 

Z dala unoszą mu serce od gonitwy za zwierzem; 

Bez ścieżki, w zaroślach się błąka, po kniei, wzdłuż szczątków skalnych i borów liściastych, 

Wreszcie wodogrzmot w górskiej kotlince 

Rozprasza wszelką melodię i sny. 

Opustoszały zbocza, znowu 

Tropi swą ścieżkę myśliwiec. 

Błogi, komu wytrwałość i umiejętność zadumy użycza teraźniejszości, 

Kto odrodzon²⁶ się czuje, zmierza do kształtu nowego, 

Komu istnienie wiekuiste zda się, a śmierć nawet wymysłem despotów, 

Zamyślenie o której podwiązuje puls szczęścia: 

Chętnie taki opuszcza radośnie, 

Kapitolu, państwo tych cieni, 

Wasz przepych, cmentarze Romy! 

Wiośnianość²⁷ globu! Łęgu partenopejski²⁸! Grodzie młody na zawsze! 

Przyjmij druha twojego, szumiącą go opłyń zatoką, 

Z której ongi (tak klechda prawi pradawna) urocza wyłoniła się piękność; 

Mirty²⁹ pobrzeża, kwiecista piana toni we włosach; 

Jej to na brzegu Bakchos³⁰, 

Gdy stopą ziemi dotknęła, 

Szczep winny podał i tyrsos³¹! 

Mnie ku pomocy poeta pośpiesza, chwałą świata uwieńczon Kwiryta: 

Z Hellady wracającego zgon go przemożny zaskoczył; 

Wszelako nie Romy wzgórza okryły popioły w urnie zamknięte przedwcześnie: 

«Niech kości moje, tak tchnieniem przekazał ostatnim, 

W Neapolu odpoczną, 

Gdziem w gajach złocistych owoców 

Śpiewał pasterzy, zboże, herojów³²». 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. wpodłuż — wzdłuż. [przypis edytorski]

2. droga Appijska — Via Appia Antica, najstarsza droga rzymska, zaczynająca się w Rzymie przy Circo Massimo, na przedmieściach przebiegająca w pobliżu ruin willi staroż. rodów rzymskich oraz niedaleko katakumb, a następnie biegnąca na południe w okolice Kapui pod Neapolem, a stamtąd na wschód, prowadząc aż do wybrzeża Adriatyku, do Brindisi. [przypis edytorski]

3. łęg — podmokła łąka, często porośnięta krzewami. [przypis edytorski]

4. ongi a. ongiś — kiedyś, swego czasu. [przypis edytorski]

5. godziż się — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy się godzi. [przypis edytorski]

6. klechda — podanie ludowe wywodzące się z tradycji, z miejscowych wierzeń. [przypis edytorski]

7. Zews — własc.: Zeus. [przypis edytorski]

8. Numa Pompiliusz (715–673 p.n.e.) — wg legendy drugi król Rzymu. [przypis edytorski]

9. pustać — pustka. [przypis edytorski]

10. zewłok — zwłoki. [przypis edytorski]

11. wycieńczon — dziś: wycieńczony. [przypis edytorski]

12. piętnowan (daw.) — skrócona forma r.m.; dziś: piętnowany. [przypis edytorski]

13. czyli — tu: konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy też. [przypis edytorski]

14. karło — fotel o wygiętych nogach, popularny we Włoszech. [przypis edytorski]

15. San Pietro — Święty Piotr; tu: bazylika św. Piotra. [przypis edytorski]

16. mnich z Wittenbergi — Martin Luter (1483–1546), niem. reformator religijny, teolog, współtwórca luteranizmu; jako jeden z momentów wyznaczających początek reformacji wskazywany jest jego sławny akt przybicia na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze 95 tez potępiających sprzedaż odpustów przez kościół katolicki (31 października 1517). [przypis edytorski]

17. heroj — bohater. [przypis edytorski]

18. pasować się — walczyć z kimś. [przypis edytorski]

19. niezmilkły — nieuciszony; niemilknący. [przypis edytorski]

20. uroczo piękny druh Hadriana — sformułowanie to może dotyczyć albo Greka Antinousa (ok.110/115–130 r. n. e.), młodziutkiego przyjaciela cesarza Hadriana (76–138 r. n.e.), którego ten, nieutulony w żalu po jego przedwczesnej śmierci, rozkazał deifikować, albo też wiersza autorstwa Hadriana, zaczynającego się od słów: „Animula vagula, blandula / Hospes comesque corporis (...)”, tj. „Duszyczko, tkliwa i ruchliwa, / Gościu i druhu mojego ciała”. [przypis edytorski]

21. wprzódy — najpierw. [przypis edytorski]

22. źrały (starop.) — dojrzały. [przypis edytorski]

23. Thordwaldsen, Bertel (1770–1844) — duński rzeźbiarz pochodzenia islandzkiego, przedstawiciel klasycyzmu, autor licznych rzeźb figuralnych o tematyce mitologicznej (Amor, Psyche, Apollo, Adonis), a także płaskich reliefów przedstawiających sceny m.in. z Iliady. [przypis edytorski]

24. podobien — skrócona forma r.m.; podobny. [przypis edytorski]

25. kląskać — tu: śpiewać. [przypis edytorski]

26. odrodzon — skrócona forma r.m.; odrodzony. [przypis edytorski]

27. wiośnianość — tu: młodość. [przypis edytorski]

28. partenopejski — związany z Republiką Partenopejską, państwem na Półwyspie Apenińskim istniejącym w 1799 r. [przypis edytorski]

29. mirt — rodzaj rośliny. [przypis edytorski]

30. Bakchos (gr.) — przydomek Dionizosa. [przypis edytorski]

31. tyrsos a. tyrs — laska, atrybut Dionizosa. [przypis edytorski]

32. heroj — bohater, heros. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/pozegnanie-rzymu

Tekst opracowany na podstawie: Liryka niemiecka, tłum. Stefan Napierski, Bibljoteka Kameny, Lublin 1936.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ. Wydano z finansowym wsparciem Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej. Eine Publikation im Rahmen des Projektes Wolne Lektury. Herausgegeben mit finanzieller Unterstützung der Stiftung für deutsch-polnische Zusammenarbeit.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dorota Kowalska, Michał Król, Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Lima Pix, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.