Wacław Potocki

Cudzoziemskie ćwiczenia

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Cudzoziemskie ćwiczenia

Niech pyszny dmucha, głupi, jak chce, niech się jeży! 

Widząc na polskich grzbietach różnych form odzieży, 

Ciężko westchnąć i zadrżeć przychodzi mi z gruntu, 

Kiedy, nie bez wielkiego ojczyzny afrontu¹  

Jakoby staropolskich wstydząc się zwyczajów, 

Po cudze do zamorskich żeglujemy krajów 

I, gdyby można było brać wioski do nawy², 

Jużby się mało w Polszcze zieleniło trawy. 

Ziemię między Francuzy wyniósszy i Włochy, 

Morzemby tu swe miejsce naród zalał płochy, 

Gdzie im kto z większym kosztem, im się bawił dłużej, 

Rozumiejąc, że lepiej ojczyźnie usłuży, 

Czekamy, wyglądamy. Skoro stanął doma, 

Nie masz nic. Włoszy chwalą coś za galantoma³. 

Jedzie naprzód do dworu, bo się wojska wzdryga, 

Albo gdzie na publikę; aż z peruki figa, 

Aż inakszej daleko nawyknąwszy cerze, 

Jeżdżąc po krajach obcych sykofantę⁴ bierze 

I onę prostą, polską, onę szczyrość starą, 

Wymyślnej pokrytości odziewa maszkarą. 

Byłoli co z natury w sercu męstwa samej, 

Wzięły galanteryje, figle, kunszty, damy. 

Byle czasu pieszczota i wszelka wygoda, 

Miłość, reputacyja ludzka, mniejsza szkoda. 

W sercu nic, w głowie mało, w jednej gębie wszytek. 

Tak wielki wywiezionych pieniędzy pożytek, 

Że jednym kłamstwem będzie drugiego popychał; 

Będzie prawił, co czytał, albo kiedy słychał, 

Jakby widział na oczy, aż mu poda sztychy⁵ 

Ktoś z Merła i z Drzypola, albo z Janczarychy⁶, 

Gdzie w oczach wodza swego dzikich Tatar kłęby 

Osiadł, i dopiero Monsiur⁷ zetnie zęby, 

Kiedy mu żołnierz rzecze: Mój panie, przebaczcie, 

Że was tam nikt nie widział; tu Rhodus⁸, tu skaczcie. 

Jest i było Polaków takich, przyznam, wiele⁹, 

Którzy z zachodu na wschód zacnej parentele¹⁰, 

Wielkością serca, męstwem bohatyrskiej ręki 

I swych dzieł nieśmiertelnych ogłosili dźwięki. 

Wróciwszy do nas, albo więcej nie przyrobią, 

Alboż i tę utracą, czym się dotąd zdobią. 

W Polszcze nie wiem, jeśli kto tak sławnie umierał 

Z cudzoziemców, okrom¹¹ że pieniędzy nazbierał, 

Honoru się dosłużył, choć nic nie dowodził, 

Tylko, że nie Polak, że gdzieindziej się rodził. 

Opinija, czy zwyczaj, czy to przyrodzenie 

Winno, że w większej rzeczy przewoźne są cenie. 

Więc do naszych wędrownych powracając znowu: 

Nawrzawszy inszej mody, inszego narowu, 

Ani się bić, ani ten dobrze może radzić, 

Za to gospodarować, pieniądze gromadzić, 

Nowiny zewsząd chwytać, Francyją wielmożyć, 

Polskę zniżać i wszelkie nieszczęście jej wróżyć, 

Gotuwiusieńki uciec i myśli, w którąby 

Stronę, ni¹² kot¹³ myśliwskiej dosłyszawszy trąby; 

Znać go lubo¹⁴ na akcie, lub na jakim feście, 

Jakoby piąte koło, po mowie, po geście; 

Dumny, jeśli nie czuje wstrętu; zaraz skromny, 

Jestli kto, na rzeczach się znający, przytomny. 

Zły to ptak, co od gniazda swojego się dziczy. 

Gdzie ma Polak pieluchy, tam się niechaj ćwiczy. 

Nie zaprzątając głowy obyczajem inym, 

Niech się nie wstydzi uczniem być, czyim jest synem. 

Wybrali cudzoziemcy, co srebra, co złota, 

Bo sami im, o wieczna, wozimy, ślepota; 

Rozumuż nam przynajmniej za swoje forboty¹⁵, 

A czego większa szkoda, niech nie bierą cnoty. 

Czy małoż ma sromoty Polska i ohydy, 

Tak marne, tak nikczemne chowając hybrydy¹⁶? 

Jeszcze urodzonymi, nie bez wielkiej gluzy¹⁷ 

Szlachty swej, osadza wsi Włochy i Francuzy, 

Z kupców, mogli być drudzy podłymi usnachty,¹⁸ 

(O wzgarda stanu tego!) narobiwszy szlachty. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. afront (daw.) — zniewaga. [przypis edytorski]

2. nawa (daw.) — tu: okręt. [przypis redakcyjny]

3. galant — elegant, człowiek dworny. [przypis edytorski]

4. sykofant — obłudnik; sykofantę bierze: przyjmuje postać obłudnika. [przypis redakcyjny]

5. poda sztychy — cios wymierzy (w domyśle: żołnierz). [przypis redakcyjny]

6. Merło, Drzypol, Janczarycha — sławne z dawnych walk. [przypis redakcyjny]

7. monsiur (z fr. monsieur) — pan. [przypis redakcyjny]

8. tu Rhodus — przysłowie łacińskie: tu miejsce do popisu, zobaczymy. [przypis redakcyjny]

9. Jest i było Polaków takich, przyznam, wiele... — aluzja do K. Arciszewskiego, ariana, admirała w Holandii, słynnego bojownika, co w Polsce poniekąd zawiódł oczekiwania. [przypis redakcyjny]

10. parentela — ród. [przypis redakcyjny]

11. okrom (daw.) — prócz tego, poza tym. [przypis edytorski]

12. ni (daw.) — tu: niby, jakby. [przypis edytorski]

13. kot (daw.) — tu: zając. [przypis redakcyjny]

14. lubo (daw.) — tu: jednak, chociaż. [przypis edytorski]

15. forboty — wstążki (z hiszpańskiego). [przypis redakcyjny]

16. hybrydy — tu: mieszańcy. [przypis redakcyjny]

17. gluza (daw.) — nagana. [przypis redakcyjny]

18. usnacht (daw., z niem. Hausknecht) — służący w oberży; stróż domowy, parobek. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/potocki-cudzoziemskie-cwiczenia

Tekst opracowany na podstawie: Wacław Potocki, Wiersze wybrane, wyd. i oprac. Aleksander Brückner, nakł. Krakowska Spółka Wydawnicza, druk. W.L. Anczyca i Spółki w Krakowie, Kraków [1924].

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Elbląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BE. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksander Brückner, Aleksandra Bułka, Katarzyna Dug, Marta Niedziałkowska, Aneta Rawska.

Okładka na podstawie: ozalee.fr@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.