Jan Kochanowski

Pieśń XVI

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pieśń XVI¹²

Królom moc na poddane i zwierzchność dana, 

A królowie zaś mają nad sobą Pana, 

Który wszystkiemu światu sam rozkazuje, 

Na ziemi i na niebie wiecznie króluje. 

Nie wszyscy z jednym szczęściem na świat sie rodzą: 

Szerzej jedni niż drudzy swe płoty grodzą; 

Ten ma wiele nad insze w zacności domu, 

Ten dobrą sławą nie da naprzód nikomu³, 

Za tym przyjaciół więcej. Śmierć sprawiedliwa 

Jednakiego na wszystki prawa używa. 

Kto bądź, ten bądź⁴, na kogo los naprzód padnie, 

Tak pana, jako sługę poima⁵ snadnie. 

Komu zawżdy nad szyją wisi miecz goły⁶, 

Nie uczynią mu smaku przyprawne stoły, 

Nie pomoże mu do snu słodkie śpiewanie; 

Sen u prostaków przyjmie⁷ i złe posłanie. 

Kto swą chciwość na tym, co dosyć, miarkuje⁸, 

Tego ani burzliwe morze frasuje, 

Ani ciężki grad, ani złe urodzaje, 

Kiedy drzewo to ciepłu, to zimnu łaje. 

Delfinowie swe morza ścieśnione czują, 

Bowiem już i na wodzie zamki budują⁹: 

Wszystka sie do roboty czeladź rzuciła 

I sam pan, bo mu sie już ziemia sprzykrzyła. 

Ale bojaźń i groza pana prowadzą 

I z wysokich pałaców pchać sie¹⁰ nie dadzą; 

Na okręt li budowny¹¹, na koń li wsiędzie, 

Troska w okręcie, troska za siodłem będzie. 

A jesli ani marmór serdecznej rany¹², 

Ani ulżą jedwabiem obite ściany, 

Przecz mam zajźrzeć¹³ kosztownych pałaców komu, 

A nie raczej w swym mieszkać ojczystym domu? 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Ks. 1, Pieśń XVI — pieśń jest parafrazą ody Horacego (zob. Carmina III 1, w. 5–48) noszącej tytuł Ad chorum virginum et puerorum (Do chóru dziewcząt i chłopców). [przypis redakcyjny]

2. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

3. dobrą sławą nie da naprzód nikomu — nie da się wyprzedzić nikomu, gdy chodzi o dobre imię. [przypis redakcyjny]

4. kto bądź, ten bądź — wszystko jedno, kto. [przypis redakcyjny]

5. poima (starop. forma 3 os. lp, cz. przysz.) — pojmie, zabierze (por. imać się czego). [przypis redakcyjny]

6. Komu zawżdy nad szyją wisi miecz goły — aluzja do miecza Damoklesa: Damokles, ulubieniec Dionizjosa, tyrana Syrakuz (405–367 r. p.n.e.), gdy zazdrościł władcy szczęśliwego losu został posadzony pod mieczem zawieszonym na końskim włosie, by mógł wczuć się w sytuację władcy w każdej chwili narażonego na nieszczęście. [przypis redakcyjny]

7. sen przyjmie — sprowadzi sen. [przypis redakcyjny]

8. miarkować (daw.) — ograniczać, powściągać. [przypis redakcyjny]

9. na wodzie zamki budują — jest to nawiązanie do metody budowania rzymskich willi; wprawdzie nie na morzu, ale na tamach czy kamiennych groblach wchodzących w morze (zob. też Ks. 1, Pieśń I). [przypis redakcyjny]

10. pchać sie — wypędzić się, wypchnąć się. [przypis redakcyjny]

11. budowny — okazały, pięknie zbudowany. [przypis redakcyjny]

12. serdeczna rana — tu: niepokój, lęk. [przypis redakcyjny]

13. przecz mam zajźrzeć — dlaczego mam zazdrościć. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-pierwsze-piesn-xvi

Tekst opracowany na podstawie: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: gadl@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.