Jan Kochanowski

Odprawa posłów greckich

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3355-5

Odprawa posłów greckich

Podana na teatrum przed królem Jego Mścią i królową jej Mścią w Jazdowie nad Warszawą¹ dnia 12 stycznia roku Pańskiego 1578, na feście u Jego Mści Pana podkanclerzego koronnego

Memu miłościwemu panu, 

Jego Msci Panu, 

Panu Janowi Zamoyskiemu 

z Zamościa, 

podkanclerzemu koronnemu etc., etc. 

Służby swe w łaskę W. M. mego miłościwego Pana zalecam. 

Wczora dopiero oddano mi obadwa listy za raz², któreś W. M.³ do mnie około tej tragedyjej pisał. A iżem przedtym nie wiedział o tych liściech, spodziewałem się, że za tymi czasów odwłokami⁴ i mej tragedyjej się odwlec miało albo raczej że tak ze mną zostać miała molom na pokarm albo na trąbki do apteki⁵. Jakom listy W. M. przeczytał, nie było czasu poprawować, bom wszytek musiał insumere⁶ na przepisanie. Quicquid id est⁷, a baczę, że błazeństwo⁸, i W. M. sam podobno rzeczesz, posyłam W. M. tym śmielej, chocia nie masz co, żem to jeszcze z przodku W. M. opowiadał, że to nie miało być ad amussim⁹, bo mistrz nie po temu. Rzeczy też drugie nie wedla uszu naszych¹⁰. Inter caetera¹¹ trzy są chory, a trzeci jakoby greckim chorom przygania¹², bo oni już osobny characterem do tego mają¹³; nie wiem, jako to w polskim języku brzmieć będzie. Ale w tym niech będzie arbitrium¹⁴ W. M. albo raczej we wszytkim. Barzo bych to był rad uczynił, żebych¹⁵ był sam praesens¹⁶ W. M. teraz służby swe ofiarował, ale mi złe zdrowie nie da. Nierad bych przedsię omieszkał przenosin W. M., jeśli salus¹⁷ tak będzie chciała. Zatym się łasce W. M. mego miłościwego Pana zalecam. Dat.¹⁸ w Czarnolesie dwudziestego wtórego dnia grudnia roku bożego MDLXXVII.

W. M. mego miłościwego Pana

sługa uprzejmy

Jan Kochanowski

PERSONY

Antenor

Aleksander, którego i Parysem zowią

Helena

Pani Stara

Poseł Parysów

Ulisses

Menelaus

Priamus, król trojański

Kasandra

Rotmistrz

Więzień

Chorus z panien trojańskich

Sprawa w Trojej.

ANTENOR

Com dawno tuszył i w głos opowiedał, 

Że obelżenia i krzywdy tak znacznej 

Cierpieć nie mieli waleczni Grekowie: 

Teraz już posły ich u siebie mamy, 

Którzy się tego u nas domagają, 

Aby Helena była im wydana, 

Którą w tych czasiech przeszłych Aleksander, 

Będąc w Grecyjej, gość nieprawie wierny¹⁹, 

Uniósł od męża i przez bystre morze 

Do trojańskiego miasta przyprowadził. 

Tę jeśli wrócim i mężowi w ręce 

Oddamy, możem siedzieć za pokojem, 

Lecz jeśli z niczym posłowie odjadą, 

Tegoż dnia nowin słuchajmy, że Greczyn 

Z morza wysiada i ziemię wojuje. 

Czuje o sobie²⁰ widzę, Aleksander: 

Praktyki czyni²¹, towarzystwa zbiera, 

Śle upominki, aż i mnie nie minął; 

A mnie i dom mój, i co mam z swych przodków, 

Nie jest przedajno. A miałbych swą wiarę 

Na targ wynosić, uchowa mię tego 

Bóg mój²². Nie ufa swej sprawiedliwości, 

Kto złotu mówić od siebie rzecz każe. 

Lecz i to człowiek małego baczenia, 

Który na zgubę rzeczypospolitej 

Podarki bierze, jakoby sam tylko 

W cale miał zostać, kiedy wszytko zginie. 

Ale mnie czas do rady, bo dziś król chce posły 

Odprawować. Snąć widzę Aleksandra? Ten jest.  

Aleksander, Antenor

ALEKSANDER²³

Jako mi niemal wszyscy obiecali, 

Cny Antenorze, proszę, i ty sprawie 

Mej bądź przychylnym przeciw posłom greckim.  

ANTENOR

A ja z chęcią rad, zacny królewicze²⁴, 

Cokolwiek będzie sprawiedliwość niosła 

I dobre²⁵ rzeczypospolitej naszej.  

ALEKSANDER

Wymówki nie masz, gdy przyjaciel prosi. 

ANTENOR

Przyzwalam, kiedy o słuszną rzecz prosi. 

ALEKSANDER

Obcemu więcej życzyć niżli swemu 

Coś niedaleko zda się od zazdrości.  

ANTENOR

Przyjacielowi więcej niżli prawdzie 

Chcieć służyć, zda się przeciw przystojności.  

ALEKSANDER

Ręka umywa rękę, noga nogi 

Wspiera, przyjaciel port przyjacielowi.  

ANTENOR

Wielki przyjaciel przystojność: tą sobie 

Rozkazać służyć nie jest przyjacielska²⁶.  

ALEKSANDER

W potrzebie, mówią, doznać przyjaciela. 

ANTENOR

I toć potrzeba, gdzie sumnienie płaci²⁷. 

ALEKSANDER

Piękne sumnienie: stać przy przyjacielu. 

ANTENOR

Jeszcze piękniejsze: zostawać przy prawdzie. 

ALEKSANDER

Grekom pomagać to u ciebie prawda. 

ANTENOR

Grek u mnie każdy, kto ma sprawiedliwą²⁸. 

ALEKSANDER

Widzę, żebyś mię ty prędko osądził. 

ANTENOR

Swoje sumnienie każdego ma sądzić. 

ALEKSANDER

Znać, że u ciebie gospodą posłowie. 

ANTENOR

Wszystkim ućciwym dom mój otworzony. 

ALEKSANDER

A zwłaszcza, kto nie z próżnymi rękoma. 

ANTENOR

Trzeba mi bowiem sędziom na podarki, 

Bom cudzą żonę wziął, o którą czynią²⁹.  

ALEKSANDER

Nie wiem o żonę³⁰, ale dary bierzesz, 

Od Greków zwłaszcza; moje na cię małe.  

ANTENOR

I żon, i cudzych darów nierad biorę. 

Ty, jako żywiesz, tak, widzę, i mówisz 

Niepowściągliwie; nie mam z tobą sprawy.  

ALEKSANDER

I mnie żal, żem cię o co kiedy prosił. 

Ufam swym bogom, że i krom twej łaski 

Najdę, kto rzeczy mych podpierać będzie.  

ANTENOR

Taki, jakiś sam. 

ALEKSANDER

Da Bóg, człek poćciwy. 

CHORUS³¹

By rozum był przy młodości 

Nigdy takiej obfitości 

Pereł morze i ziemia złota nie urodzi, 

Żeby tego nie mieli tym dostawać młodzi³².  

Mniej by na świecie trosk było, 

By się to dwoje łączyło; 

I oni by rozkoszy trwalszych używali, 

Siebie ani powinnych w żal by nie wdawali.  

Teraz, na rozum nie dbając, 

A żądzom tylko zgadzając, 

Zdrowie i sławę tracą, tracą majętności 

I ojczyznę w ostatnie zawodzą trudności.  

O Boże na wielkim niebie! 

Drogo to, widzę, u Ciebie 

Dać młodość i baczenie za raz; jedno płacić 

Drugim trzeba: to dobre, a tego żal stracić.  

Ale oto Helenę widzę: co też teraz 

Nieboga myśli wiedząc, że dziś o niej w radzie 

Ostateczne namowy, ma li w Troi zostać 

Czyli Grecyją znowu i Spartę nawiedzić?  

HELENA³³

Wszytkom ja to widziała jako we zwierciedle, 

Że z korzyści swej nie miał długo się weselić 

Bezecny Aleksander, ale mu wczas mieli 

I dobrą myśl przekazie przeważni Grekowie. 

Więc on, jako drapieżny wilk rozbiwszy stado, 

Co nadalej uciekał, a oni zaś, jako 

Pasterze ze psy, za nim. I ledwe do tego 

Nie przyjdzie, że wilk owcę na ostatek musi 

Porzucić, a sam gdzie w las sromotnie uciecze.  

Niestety, jakież moje będą przenosiny? 

Podobno w tył okrętu łańcuchem za szyję 

Uwiązana, pośrzodkiem greckich naw popłynę. 

Z jakąż ja twarzą bracią swą³⁴ miłą przywitam? 

Jakoż ja, niewstydliwa, przed oczy twe naprzód, 

Mężu mój miły, przyjdę i sprawę o sobie 

Dawać będę? A będęż w twarz ci wejźrzeć śmiała? 

Bodajżeś ty był nigdy Sparty nie nawiedził, 

Nieszczęsny Pryjamida! Bo czego mnie więcej 

Nie dostawało? Zacnych książąt córką będąc 

Szłam w książęcy dom zacny; dał był Bóg urodę, 

Dał potomstwo, dał dobrą nade wszytko sławę. 

Tom wszytko prze człowieka złego utraciła. 

Ojczyzna gdzieś daleko, przyjaciół nie widzę, 

Dziatki³⁵, nie wiem, żywe li; jam sama coś mało 

Od niewolnice rożna, przymówkom dotkliwym 

I złej sławie podległa, a co jeszcze ze mną 

Szczęście myśli poczynać, ty sam wiesz, mój Panie.  

Pani Stara, Helena

PANI

Nie frasuj mi się, moje dziecię miłe, 

Takci na świecie być musi: raz radość, 

Drugi raz smutek; z tego dwojga żywot 

Nasz upleciony. I rozkoszyć nasze 

Niepewne, ale i troski ustąpić 

Muszą, gdy Bóg chce, a czasy przyniosą.  

HELENA

0 matko moja, nierównoż to tego 

Wieńca pleciono; więcej że daleko 

Człowiek frasunków czuje niż radości.  

PANI

Barziej do serca to, co boli, człowiek 

Przypuszcza, niżli co g’myśli się dzieje. 

I stądże się zda, że tego jest więcej, 

Co trapi, niżli co człowieka cieszy.  

HELENA

Prze Bóg, więcejci złego na tym świecie 

Niżli dobrego. Patrzaj naprzód, jako 

Jedenże tylko sposób człowiekowi 

Jest urodzić się, a zginąć tak wiele 

Dróg jest, że tego niepodobno zgadnąć. 

Także i zdrowie nie ma, jeno jedno. 

Człowiek śmiertelny, a przeciwko temu 

Niezliczna liczba chorób rozmaitych. 

Ale i ona, która wszystkim włada, 

Która ma wszytko w ręku, wszytkim rządzi, 

Fortuna, za mną świadczy, że daleko 

Mniej dóbr na świecie niżli tego, co złym 

Ludzie mianują, bo ubogaciwszy 

Pewną część ludzi, patrzaj, co ich ciężkim 

Ubóstwem trapi. A iż tego żadnej 

Zadości g’woli ani skępstwu swemu 

Nie czyni, ale niedostatkiem tylko 

Sciśniona, znak jest, że i dziś, gdy komu 

Chce co uczynić dobrze, pospolicie 

Jednemu pierwej weźmie, toż dopiero 

Drugiemu daje; skąd się da rozumieć, 

Co już powtarzam nie raz, że na świecie 

Mniej dóbr daleko niżli złych przypadków.  

PANI

Mniej abo więcej, równa li też liczba 

Obojga — korzyść niewielka to wiedzieć. 

0 to by Boga prosić, żeby człowiek 

Co namniej szczęścia przeciwnego doznał, 

Bo żeby zgoła nic, to nie człowiecza. 

Ale że z rady tak długo nikogo 

Nie słychać! Wiem, że da bez omieszkania 

Znać Aleksander, skoro się tam rzeczy 

Przetoczą, a nam białymgłowom jakoś 

Przystojniej w domu zawżdy niż przed sienią³⁶.  

CHORUS³⁷

Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie, 

A ludzką sprawiedliwość w ręku trzymacie, 

Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono 

I zwirzchności nad stadem bożym zwierzono:  

Miejcie to przed oczyma zawżdy swojemi, 

Żeście miejsce zasiedli boże na ziemi, 

Z którego macie nie tak swe własne rzeczy, 

Jako wszytek ludzki mieć rodzaj na pieczy.  

A wam więc nad mniejszymi zwierzchność jest dana, 

Ale i sami macie nad sobą pana, 

Któremu kiedyżkolwiek z spraw swych uczynić 

Poczet macie: trudnoż tam krzywemu wynić.  

Nie bierze ten pan darów ani się pyta, 

Jeśli kto chłop czyli się grofem poczyta, 

W siermiędze li go widzi, w złotych li głowach; 

Jeśli namniej przewinił, być mu w okowach.  

Więc ja podobno z mniejszym niebezpieczeństwem 

Grzeszę, bo sam się tracę swym wszeteczeństwem. 

Przełożonych występy miasta zgubiły 

I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły.  

Poseł, Helena

POSEŁ³⁸

Dobrą nowinę paniej swojej niosę. 

Rozumiem temu, że już dawno tego 

Poselstwa czeka, serce swe troskami 

I płaczem trapiąc. Ale oto prawie 

Na czas wychodzi z domu. O królowa, 

Wdzięcznej nowiny posła masz przed sobą.  

HELENA

Daj Boże, byś co przyniósł pociesznego. 

POSEŁ

Posłowie twoi, jako przyjechali, 

Tak odjeżdżają, a ty przedsię z nami.  

HELENA

Byłeś sam w radzie czyś słyszał od kogo? 

POSEŁ

Byłem przy wszytkim i prosto mi stamtąd 

Iść Aleksander do ciebie rozkazał.  

HELENA

Jeszczeć nie widzę, z czego bych się prawie 

Ucieszyć miała. Wszakże powiedz przedsię, 

Jako co było.  

POSEŁ

Powiem, jeno słuchaj! 

Skoro w radzie zasiedli panowie, król naprzód 

Tę rzecz do nich uczynił: „Nie zwykłem nic nigdy 

Bez rady waszej czynić; a bych też zwykł kiedy 

(Czego w pamięci nie mam), w tej sprawie koniecznie 

Syna swego bych nie chciał, aby mię ojcowska 

Miłość przeciw synowi³⁹ jako nie uwiodła. 

Bo aczci to podobno nie darmo rzeczono: 

»Krew nie woda«⁴⁰, lecz u mnie pospolitej rzeczy 

Powinowactwo więtsze. A tak, co się kolwiek 

Wam wszytkim będzie zdało, toż i ja pochwalę 

Syn mój w Grecyjej żony dostał, nie wiem jako⁴¹; 

Tej się upominają od Greków posłowie. 

Wydać abo nie wydać; w tym rozmysłu trzeba”. 

Zatym wstał Aleksander i tak mówić począł: 

„Przy pierwszej posłów skardze dałem dostateczną 

Sprawę o sobie; teraz nie chcę uszu waszych 

Słowy próżnymi bawić, ale maluczko co 

Powiedziawszy, ostatek na Boga przypuszczę⁴² 

I na łaskę ojcowską, i was wszytkich zdanie. 

Wszytkim wam jest świadomo, jakim ja był żywot 

Wziął przed się, żęciem nigdy tych burkowych biesiad⁴³ 

Patrząc nie chciał; wolałem po gęstych dąbrowach 

Prędkie jelenie gonić abo dzikie świnie. 

Anim ja tego sobie za niewczas poczytał 

W budzie leśnej się przespać i nad stady chodzić⁴⁴. 

Nie myśliłciem⁴⁵ ja wtenczas namniej o Helenie 

Ani to imię przedtym w uszu mych postało. 

Wenus, kiedy mię naprzód trzy boginie⁴⁶ sobie 

Za sędziego obrały, Wenus mi ją sama 

Napierwej zaleciła i za żonę dała. 

Ludzie, widzę, u Boga szczęścia sobie proszą, 

A ja kiedy mię z chęci swej tym potykali, 

Miałem gardzić? Przyjąłem, i przyjąłem wdzięcznie, 

I mam pewną nadzieję, że tenże bóg, który 

Ućcił mię naprzód, będzie i do końca szczęścił 

I co mi dał, nie da mi leda jako wydrzeć. 

A bych też był żony swej ludzkim obyczajem⁴⁷ 

Dostawał, nie wiem, czemu onym się zyść miało 

Medeą z domu wykraść od przyjaciół naszych, 

A mnie zaś ich fortelu takimże fortelem 

Oddać się nie godziło? 

Jeślim co tedy winien, toż i oni winni. 

Chcą li nagrody, niech ją sami pierwej czynią, 

Jako ci, którzy krzywdę naprzód uczynili. 

A tam, ojcze, nie tylko żonę moje, ale 

I mnie samego wydaj, niechaj pokutuję! 

Gdzie by też to o sobie tak rozumieć chcieli, 

Że im każdy, a oni nie winni nikomu 

Sprawiedliwości czynić: tego, da Bóg, nigdy 

Nad nami nie przewiodą⁴⁸ ani ich z to będzie. 

Nie tuszęć ja, żebyś ty, ojcze mój łaskawy, 

Nie pomniał jeszcze krzywdy i szkód staradawnych⁴⁹, 

Któreś wziął od tych panów i to państwo sławne. 

Jeszczeć mury na ziemi leżą powalone 

I pola do tej doby pustyniami stoją, 

Znaki miecza greckiego i okrutnej ręki. 

A byś też tego dobrze nie chciał sam pamiętać, 

Hesyjona pamiętać musi, siostra twoja, 

Ojcze, a moja ciotka, która do tej doby 

U nich w niewoli żywię, jeśli jeszcze żywię. 

Tej nam krzywdy, o królu, jedna nie nagrodzi 

Helena ani jeden Parys powetuje”.  

Tu przestał Aleksander, a szept miedzy ludźmi 

Rozlegał się po sali. Jako więc ku latu 

Robotne pszczoły w ulu szemrzą, kiedy wodza 

Nowego oglądały, a chęć nastąpiła 

Od macior⁵⁰ się wynosić i nowe zaczynać 

Gospodarstwo, szmer w ulu i rozruch kryjomy: 

Taki dźwięk tam natenczas wstał był między ludźmi, 

Który skoro ucichnął, Antenor jął mówić: 

„Prawdzie długich wywodów, królu, nie potrzeba: 

Aleksander, w Grecyjej gościem w domu będąc 

Człowieka przedniejszego, na gościnne prawa 

Nie pomniąc, żonę mu wziął i przywłaszczył sobie. 

By mu był niewolnicę naliższą przemówił⁵¹, 

Winien by mu był został, cóż kiedy wziął żonę, 

Której ani zaniedbać, ani też dochodzić 

Dobry, ućciwy człowiek bez wstydu nie może? 

Winien mu nie po mału. On, chocia ze wstydem, 

Żony się upomina, a ja wrócić radzę, 

Abychmy ku zelżeniu niesprawiedliwości 

Nie przydali: oboje to przez się nieznośne, 

Cóż⁵² pospołu złożone! Toteż niewątpliwa, 

Że Grekowie Heleny nie tylko przez posły, 

Ale nawet i przez miecz domagać się będą. 

Niechże się Aleksander tak drogo nie żeni, 

Żeby małżeństwo swoje upadkiem ojczyzny 

I krwią naszą miał płacić! Jeśli w łaskę dufa 

Boginiej swej, niech na to miejsce dwu się boi, 

Które dla niej rozgniewał i sądem swym zganił. 

Medeą nie za naszych czasów uniesiono. 

I nie wiem, jeśli nam co do tego. To widzę, 

Że tej krzywdy u Greków nikt się do tej doby 

Nie domagał; milczeli tego, którym było 

Przystojniej o to mówić. Nie wiem, jako słusznie 

Swój własny występ cudzą krzywdą barwić chcemy? 

To się nas barziej tycze, że za przodków naszych 

Grekowie w tym królestwie mieczem wojowali; 

Lecz i natenczas, królu (prawda się znać musi)⁵³, 

Nasza niesprawiedliwość⁵⁴ do tego upadku 

Nas przywiodła, że się też i dziś lękać muszę, 

Aby to sąd tajemny jakiś boży nie był, 

Nam prze niesprawiedliwość zawżdy pomstę odnieść 

Od Greków. Czego tobie przestrzegać się godzi, 

0 królu, a tym barziej, żeś i w pierwszej klęsce 

Mało małym nie zginął⁵⁵ pokutując za grzech 

Ojcowski i postępek mało sprawiedliwy”.  

To powiedziawszy milczał. Toż Eneasz mówił, 

Toż Pantus i Tymetes, zgadzał się i Lampon, 

I Ukalegon z nimi, ale Iketaon 

Coś inszego rozumiał i w te słowa mówił:  

„Owa, jako nam kolwiek Grekowie zagrają, 

Tak my już skakać musim? Bać się ich nam każą, 

A ja, owszem, się lękam. Teraz nam Helenę 

Wydać każą, po chwili naszych się żon będą 

I dzieci upominać. Nigdy w swojej mierze 

Chciwość władze nie stoi; zawżdy, jako powódź, 

Pomyka swoich granic nieznacznie, aż potym 

Wszytki pola zaleje. Za czasu, panowie, 

Umykać rogów trzeba, bo wonczas już próżno 

Miotać się, kiedy jarzmo na szyję założą. 

Sprawiedliwości proszą, a grożą nam wojną: 

Daj, chcesz li, alboć wydrę, taka to jest prosto⁵⁶. 

Wimenem sprawiedliwość, ale nie z swą hańbą: 

Kto ją na mnie wyciska, sowitej nagrody 

Ze mnie chce, i korzyści, i zelżenia mego. 

Dawnyć to grecki tytuł pany się mianować, 

A nas, barbaros, sługi⁵⁷. Ale nie toć jest pan, 

Co się w Peloponezie albo w Troi rodził; 

Szabla ostra przy boku to pan: ta rozstrzygnie, 

Kto komu czołem bić ma. Do tego tam czasu 

Równi sobie być musim; ani tego Greczyn 

0 sobie niechaj dzierży, żeby tak był groźny, 

Jako się sobie sam zda. Jeśli tedy krzywdę 

W tym się mieć rozumieją, że Helenę uniósł 

Aleksander, niechajże okażą na sobie 

Sami naprzód, jako ten gwałt winien nagradzać 

Aleksander, ponieważ samiż okazali, 

Jako taki gwałt czynić. Aczci Aleksander 

Brata przy siestrze nie wziął, jako oni wzięli 

Medeą i Absyrta. 

Bo co Antenor mówi, że nam nic do tego: 

Ba, i barzo do tego! Za jednego krzywdę 

Oni się wszyscy wzięli, a nas pojedynkiem 

Zbierać mają? Nie tuszę; tożci sąsiadowi 

Sąsiad w Azyjej⁵⁸ winien, co u nich w Europie. 

Mówiono zawżdy o to⁵⁹ i do końca będą. 

Co się siostry królewskiej i szkód dawnych tycze, 

Więtsza to zasię u mnie, niżby się tu miała 

Przypomnieć abo na ten sztych kłaść⁶⁰: dzierżę o cnej 

Krwi trojańskiej, że tego mścić się jeszcze będzie. 

Teraz zgoła nie radzę Heleny wydawać, 

Aż się też oni z nami o Medeą zgodzą”.  

To jego słowa były. Potym się już żaden 

Długą rzeczą nie bawił; jeden głos był wszytkich: 

„Tak jako Iketaon”; i tych, co siedzieli, 

I tych, co za stołkami stali, głos był jeden: 

„Tak jako Iketaon”. Kilkakroć powstawał 

Ukalegon chcąc mówić, lecz przed hukiem nie mógł. 

Marszałkowie, laskami w ziemię coraz bijąc: 

„Posłuchajcie, panowie, Ukalegon mówi”. 

Nie pomogły nic laski, a nasz Ukalegon 

Ukalegontom mówił⁶¹, bo nań nic nie dbali. 

Tymczasem ktoś zawołał głosem prawie głośnym: 

„Co po tych krasnych mowach⁶²? Rozstąpmy się oto; 

Ujźrzemy, gdzie nas więcej”⁶³. Ledwe wyrzekł, a już 

Wszyscy na nogach stali i swe miejsca brali. 

Kiedy się rozstąpili, nie było co równać: 

Wszyscy przy Aleksandrze, a tam ich garść była. 

Prosili potym króla, aby wedle prawa 

Postąpił, a za więtszą częścią wyrok podał. 

Król, niewiele mieszkając: „Rad bych był, powiada, 

Na zgodę wasze patrzał, lecz iż być nie mogła, 

Mnie nie lża, jeno więtszej części naśladować⁶⁴. 

A tak, co z dobrym niechaj będzie pospolitym: 

Helena niechaj w Troi zostanie, aż też nam 

Grekowie za Medeą nagrodę uczynią”.  

Skoro po tym dekrecie po posły posłano, 

A mnie też Aleksander do ciebie wyprawił 

Z tym wszytkim, coś słyszała; tuszę, że odprawę 

Do tej doby już wzięli posłowie, i twój mąż 

W domu cię dawno czeka. A tak nie mieszkajmy!  

HELENA

Dobrze mówisz: idź ty wprzód, ja za tobą w tropy. 

CHORUS⁶⁵

Tej podobno ta powieść g’myśli: mnie bynamniej. 

I onej, nie wiem, na co ta radość wynidzie. 

Posłowie, widzę, idą nosy powiesiwszy: 

Znać, że nie po swej myśli odprawę odnoszą.  

ULISSES⁶⁶

O nierządne królestwo i zginienia bliskie, 

Gdzie ani prawa ważą, ani sprawiedliwość 

Ma miejsca, ale wszytko złotem kupić trzeba! 

Jeden to marnotrawca umiał spraktykować, 

Że jego wszeteczeństwa i łotrowskiej sprawy 

Od małych aż do wielkich wszyscy jawnie bronią, 

Nizacz prawdy nie mając ani końca patrząc, 

Do którego rzeczy przyść za ich radą muszą. 

Nie rozumieją ludzie ani się w tym czują, 

Jaki to wrzód szkodliwy w rzeczypospolitej 

Młódź wszeteczna: ci cnocie i wstydowi cenę 

Ustawili; przed tymi trudno człowiekiem być 

Dobrym; ci domy niszczą, ci państwa ubożą, 

A rzekę, że i gubią (Troja, poznasz potym!), 

A przykładem zaś swoim jako wielką liczbę 

Drugich przy sobie psują. Patrz, jakie orszaki 

Darmojadów za nimi, którzy ustawicznym 

Próżnowaniem a zbytkiem jako wieprze tyją. 

Z tego stada, mniemacie, że się który przyda 

Do posługi ojczyzny? Jako ten we zbroi 

Wytrwa, któremu czasem i w jedwabiu ciężko? 

Jako straż będzie trzymał, a on i w południe 

Przesypiać się nauczył? Jako stos wytrzymać 

Ma nieprzyjacielowi, który ustawicznym 

Pijaństwem zdrowie stracił? Takimi się czując, 

A podobno nie czując, na wojnę wołają: 

Boże, daj mi z takimi mężmi zawżdy czynić!  

MENELAUS

Wieczne światło niebieskie i ty, płodna ziemi, 

I ty, morze szerokie, wy, wszyscy bogowie, 

I wysocy, i niscy⁶⁷, świadki mi dziś bądźcie, 

Żem rzeczy sprawiedliwej od Trojanów żądał, 

Abych był krzywdy wielkiej i zelżenia swego 

Nagrodę jaką wziąć mógł; nicem nie otrzymał, 

Jeno śmiech ludzki, a żal serdeczny tym więtszy. 

Na was tedy krzywdę swą i żałość niezmierną 

Kładę⁶⁸, możni bogowie; jeśli sercem czystym 

Tę prośbę do was czynię, pomścicie zelżenia 

I mej krzywdy tak jasnej: dajcie mi na gardle 

Usieść Aleksandrowym i miecz krwią napoić 

Człowieka bezecnego, ponieważ i on mej 

Zelżywości dawno syt i dziś się ją karmi.  

CHORUS⁶⁹

O białoskrzydła⁷⁰ morska pławaczko, 

Wychowanico Idy⁷¹ wysokiej, 

Łodzi bukowa, któraś gładkiej 

Twarzy pasterza Pryjamczyka 

Mokrymi słonych wód ścieżkami⁷² 

Do przezroczystych Eurotowych 

Brodów⁷³ nosiła! 

Coś to zołwicom⁷⁴ za bratową, 

Córom szlachetnym Pryjamowym, 

Cnej Poliksenie i Kasandrze 

Wieszczej⁷⁵, przyniosła? 

Za którą oto w tropy prosto, 

Jako za zbiegłą niewolnicą, 

Prędka pogonią przybieżała. 

Toli on sławny upominek 

Albo pamiętne, którym luby 

Sędziemu wyrok ze wszech Wenus 

Bogiń piękniejsza⁷⁶ zapłaciła, 

Kiedy na Idzie stokorodnej 

Śmierci podległy nieśmiertelne 

Uznawca twarzy rozeznawał?⁷⁷ 

Swar był początkiem i niezgoda 

Twego małżeństwa, Pryjamicze. 

Nie śmiem źle tuszyć, nie śmiem, ale 

Ledwe nie takiż koniec będzie. 

Niechajże się ja, można Cypri⁷⁸, 

Ninacz cudzego nie zapatrzam! 

Niech towarzysza życzliwego, 

Jednemu łożu przyjaciela, 

Mam z łaski twojej; inszy, więcej 

Chcą li, niech proszą! 

Oczy łakome siła ludzi 

Zawiodły, lecz kto w krygi żądzą 

Mógł ująć⁷⁹, w długim bezpieczeństwie 

Dni swych używie. Przyjdą, przyjdą 

Niedawno czasy, że rozbójcę 

Rozbójca znidzie; ten mu słodki 

Sen z oczu zetrze i bezpieczne 

Serce zatrwoży, kiedy trąby 

Ogromne zagrzmią, a pod mury 

Nieprzyjacielskie staną szańce.  

Antenor, Priamus

ANTENOR⁸⁰

Iż moja wierna rada u ciebie, o wielki 

Królu, ważna nie była, żebyś był Helenę 

Grekom wydać rozkazał, a tę niewątpliwą 

Wielkiej wojny pochodnią co napręcej zgasił, 

Teraz, co potym idzie⁸¹, w czas cię upominam, 

Abyś czuł o potrzebie i o pewnej wojnie, 

Tak pewnej, jako mię tu dziś przed sobą widzisz. 

Słyszałeś, jako cię dziś posłowie żegnali 

I nas wszytkich przy tobie. Pograniczni piszą 

Starostowie⁸², że greckie wojska się ściągają 

Do Aulidy⁸³; w tym wątpić nie potrzeba, że ci 

Do nas pójdą: inaczej ani by tu byli 

Posłów swych posyłali, ani tak surowie 

0 swą krzywdę mówili. A tak nie mieszkając, 

Póki brzegu morskiego ostatka nie stracim, 

Porty naprzód i zamki pograniczne spiżą 

I ludźmi dobrze opatrz⁸⁴; hołdownym książętom 

Rozkaż być pogotowiu; żołnierzom przypowiedz 

Służbę; szpiegi rozeszli; straż miej i na morzu, 

I na ziemi, aby cię łacni niegotowym 

Grekowie nie zastali. To jest rada moja.  

PRIAMUS

Jakobyś już na oko, dobry Antenorze, 

Nieprzyjaciela widział, tak się, widzę, boisz.  

ANTENOR

O królu, teraz się bać lepiej, bo za taką 

Bojaźnią i opatrzność, i gotowość roście⁸⁵. 

Wonczas już próżny rozmysł, bo już abo się bić, 

Abo uciekać trzeba: trzeciego nic nie masz.  

PRIAMUS

A ja, owszem, na dobrej pieczy wszytko mieć chcę, 

Aby nam do tak nagłych ucieczek nie przyszło.  

ANTENOR

Daj to Boże! A to zaś co za białagłowa⁸⁶ 

Z włosy roztarganymi i twarzy tak bladej? 

Drżą na niej wszytki członki, piersiami pracuje, 

Oczy wywraca, głową kręci: to chce mówić, 

To zamilknie.  

PRIAMUS

Moja to nieszczęśliwa córa, 

Kasandra; widzę, że ją duch Apollinowy⁸⁷ 

Zwykły nagarnął; nie lża, jeno jej posłuchać.  

KASANDRA

Po co mię próżno, srogi Apollo, trapisz, 

Który, wieszczego ducha dawszy, nie dałeś 

Wagi w słowiech, ale me wszytki proroctwa 

Na wiatr idą nie mając u ludzi więcej 

Wiary nad baśni próżne i sny znikome? 

Komu serce spętane albo pamięci 

Zguba mojej pomoże? Komu z ust moich 

Duch nie mój⁸⁸ użyteczen i zmysły wszytki 

Ciężkim, nieznośnym gościem opanowane? 

Próżno się odejmuję, gwałt mi się dzieje; 

Nie władne dalej sobą, nie jestem swoja. 

Ale gdzieżem, prze Boga? Światła nie widzę, 

Noc mi jakaś przed oczy nagła upadła. 

Owóż mamy dwie słońcy, owóż dwie Troi, 

Owóż i łani morzem głębokim płynie. 

Nieszczęśliwa to łani, złej wróżki łani⁸⁹. 

Brońcie brzegów, pasterze, nie dopuszczajcie 

Tej niezdarzonej goście nigdziej do ziemie! 

Nieszczęśliwa to ziemia i brzeg nieszczęsny, 

Gdzie ta łani wypłynie; nieszczęsna knieja, 

Gdzie wnidzie i gdzie gładki swój bok położy. 

Wszytki stopy, wszytki jej łożyska muszą 

Krwią opłynąć; upadek, pożogę, pustki 

Z sobą niesie. O wdzięczna ojczyzno moja, 

0 mury, nieśmiertelnych ręku roboto⁹⁰! 

Jaki koniec was czeka? Ciebie, mój bracie, 

Stróżu ojczyzny, domu zacna podporo, 

Wkoło murów trojańskich tesalskie konie 

Włóczyć grożą, a twoje oziębłe ciało 

Będzie li chciał nieszczęsny ociec pochować, 

Musi je u rozbójce złotem kupować⁹¹. 

Nieprzepłacony duchu, z tobą pospołu 

I ojczyzna umarła: jednaż mogiła 

Oboje was przykryje. Lecz i ty, srogi 

Trupokupcze⁹², niedawno i sam polężesz, 

Strzałą niemężnej ręki prędką objeżdżon. 

Cóż potym? Kłoda leży, a ze pnia przedsię 

Nowa rózga⁹³ wyrosła i nad nadzieję 

Prędko ku górze idzie. A to co za koń⁹⁴ 

Tak wielki na poboju sam jeden stoi? 

Nie wódźcie go do stajniej, radzę, nie wódźcie: 

Bije ten koń i kasze; spalcie go raczej, 

Jeśli sami od niego zgorzeć nie chcecie. 

Czujcie, stróże: noc idzie, noc podejźrzana. 

Wielki ogień ma powstać, tak wielki ogień, 

Że wszytko jako w biały dzień widać będzie, 

Ale nazajutrz zaś nic widać nie będzie. 

Wtenczas, ojcze, ani już bogom swym dufaj, 

Ani się poświęconych ołtarzów łapaj: 

Okrutnego lwa szczenię za tobą bieży, 

Które cię paznoktami przejmie ostrymi 

I krwią twoją swe gardło głodne nasyci 

Syny wszytki pobiją, dziewki w niewolą 

Zabiorą; drugie⁹⁵ g’woli trupom umarłym 

Na ich grobiech bić będą. Matko⁹⁶, ty dziatek 

Swoich płakać nie będziesz, ale wyć będziesz!  

CHORUS

Rzućmy się co napręcej, a na pokój gdzie 

Wyprowadźmy tę pannę upracowaną!  

Antenor, Priamus

ANTENOR

Te słowa, królu, nie są ku wyrozumieniu 

Nazbyt trudne, a zgoła tobie i ojczyźnie 

Upad opowiadają; prze Boga cię proszę, 

Nie waż ich sobie lekce ani miej za baśni!  

PRIAMUS

Jeszcze tego nieprawie ta przeciwna wiedma 

W mię wmówiła, żebych się miał bać; ale przedsię 

Postraszyła mię nieco, zwłaszcza że mi przyszedł 

Sen na pamięć żony mej; bo gdy z tym złym synem, 

Aleksandrem, chodziła, mało przed zlężeniem 

Śniło się jej już na dniu, że miasto dziecięcia 

Pochodnią urodziła.  

ANTENOR

I jam też to, królu, 

Jeszcze natenczas wiedział i pomnie, jako to 

Wieszczkowie wykładali, że to dziecię miało 

Upad ojczyźnie przynieść; czego, widzę, blisko.  

PRIAMUS

Dobrze to pomnisz, ale i jam był rozkazał 

Grzechu tego nie żywić⁹⁷; dawno to na puszczy 

Wilcy mieli rozdrapać i kości nieszczęsne 

Po pustych górach roznieść.  

ANTENOR

A lepiej było, niżli nam przeń wszytkim zginąć. 

Co za więźnia to mamy? Ubiór to jest grecki.  

Rotmistrz, Więzień

ROTMISTRZ

Takci, panowie; wy tu radzicie, a w polu 

Grekowie nas wojują. Wczora o południu 

Pięć galer ich przypadło na trojańskie brzegi. 

Ludzi wprawdzie nie brali ani też palili, 

Ale cokolwiek było w polu bydła, wzięli. 

Jako nas tam niewielki natenczas był poczet, 

Kusiwszy się kilkakroć o nie⁹⁸, musielichmy 

Na ostatek dać pokój; kilka głów jest przedsię 

Zabitych, ten sam jeden tylko poimany; 

Na próbie⁹⁹ to powiedział, że greckiego wojska 

Tysiąc galer na kotwiach¹⁰⁰ pogotowiu stoi 

W Aulidzie, którzy tylko na posły czekają. 

A ci jeśli Heleny nazad nie przyniosą 

(Jakoż widzę, że bez niej tak na morze wsiedli), 

Wszytko się wojsko tedyż ma ruszyć i prosto 

Ku Troi żagle podać; wszak tak?  

WIĘZIEŃ

Niepochybnie. 

ROTMISTRZ

Hetmanem Agamemnon? 

WIĘZIEŃ

Ten, brat Menelaów. 

PRIAMUS

Każ więźnia tego schować i opatrzyć dobrze! 

To więc już, Antenorze, insza niż proroctwa 

Albo sny białogłowskie; ale wszyscy przedsię 

W jeden cel przed się biją. Jutro co naraniej 

W radę wnidźmy, a stamtąd już ani wychodźmy, 

Aż obronę uradzim.  

ANTENOR

Baczę, że jej trzeba, 

Acz mi to słowa przykre i coś nie bez wróżki; 

Na każdy rok nam każą radzić o obronie; 

Ba, radźmy też o wojnie, nie wszytko się brońmy: 

Radźmy, jako kogo bić; lepiej, niż go czekać¹⁰¹!  

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Jazdów nad Warszawą — W Jazdowie (Ujazdowie), wówczas wsi podwarszawskiej, we dworze Radziwiłłów odbyło się w r. 1578 wesele Krystyny Radziwiłłówny i Jana Zamoyskiego. Tytuł Odprawa nie znaczy odmowy, lecz załatwienie, jak dzisiaj odprawa celna lub paszportowa. [przypis redakcyjny]

2. za raz — równoczesnie, razem. [przypis edytorski]

3. W. M. — Wasza Miłość. [przypis edytorski]

4. czasów odwłokami — zwlekaniami, zwłoką. [przypis edytorski]

5. trąbki do apteki — papierki, w które zawijano towar. [przypis edytorski]

6. insumere (łac.) — użyć, poświęcić. [przypis redakcyjny]

7. Quicquid id est (łac.) — czymkolwiek to [dzieło] jest. [przypis redakcyjny]

8. błazeństwo — tu: rzecz licha, miernej wartości. [przypis edytorski]

9. ad amussim (łac., dosł.: pod sznur) — według reguły, tu: według zasad tragedii antycznej. [przypis edytorski]

10. nie wedla uszu naszych — niezgodne z przyzwyczajeniami współczesnych Kochanowskiego. [przypis edytorski]

11. Inter caetera (łac.) — między innymi. [przypis redakcyjny]

12. przygania — przygarnąć, forma częstotliwa od przygonić, tu w sensie: iść za, iść śladem, naśladować. [przypis redakcyjny]

13. characterem [łac.]... mają — mają odrębną, specjalną formę. Chodzi tu zapewne o próbę przystosowania rytmiki wiersza polskiego do metrum antycznego. [przypis edytorski]

14. arbitrium (łac.) — sąd, wyrok. [przypis redakcyjny]

15. Barzo bych... żebych — staropolskie formy trybu warunkowego: bardzo bym... żebym. [przypis edytorski]

16. praesens (łac.) — osobiście, obecny. [przypis redakcyjny]

17. salus (łac.) — zdrowie. [przypis redakcyjny]

18. Dat.[um] (skrót łac. od:datum) — dano (domyślnie: list posłańcowi). [przypis redakcyjny]

19. gość nieprawie wierny — wyrażenie bardzo oględne, chodzi bowiem o złamanie prawa gościnności i wiarołomstwo, tłumaczy się jednak stylem tragedii rozgrywającej się w środowisku dworskim. [przypis redakcyjny]

20. Czuje o sobie — dba o swoją sprawę. [przypis redakcyjny]

21. Praktyki czyni — praktykuje, tj. zjednywa sobie zwolenników, spiskuje. [przypis redakcyjny]

22. uchowa... Bóg... — uchowaj Bóg, niech Bóg uchowa. [przypis redakcyjny]

23. Początek pierwszego epeisodionu (epeisodion — część dialogowa w tragedii greckiej, w przeciwieństwie do stasimonu, części wygłaszanej przez chór. Tragedia grecka składała się zazwyczaj z czterech, pięciu epeisodionów przeplatanych stasimonami. [przypis edytorski]

24. królewicze — królewiczu. [przypis edytorski]

25. dobre — dobro [przypis edytorski]

26. nie jest przyjacielska — nie jest rzeczą przyjacielską. [przypis redakcyjny]

27. I toć potrzeba, gdzie sumnienie płaci — i to jest potrzebą (niebezpieczeństwem), gdzie chodzi o sumienie. Obaj rozmówcy sypią w rozmowie przysłowiami, osłaniającymi ich wzajemną niechęć, rozmowa zaś toczy się w krótkich, jednowierszowych zdaniach (tzw. stichomytia), dowodzących wzburzenia przeciwników. [przypis redakcyjny]

28. kto ma sprawiedliwą — ma słuszność. [przypis redakcyjny]

29. o którą czynią — o którą toczy się sprawa. [przypis redakcyjny]

30. Nie wiem o żonę — nie wiem, czy o żonę. [przypis redakcyjny]

31. Początek pierwszego stasimon. [przypis edytorski]

32. Żeby tego nie mieli tym dostawać młodzi — nie ma takich skarbów, za które młodzi nabyć by mogli rozum. [przypis redakcyjny]

33. Początek drugiego epeisodion. [przypis edytorski]

34. bracią swą — braćmi Heleny, jako córki Zeusa i Ledy, byli Kastor i Polluks. [przypis redakcyjny]

35. Dziatki — Helena miała, według Homera, jedną córkę: Hermionę. [przypis redakcyjny]

36. przed sienią — przed pałacem, to bowiem jeszcze w pierwszej połowie w. XVI wyraz „sień” znaczył. [przypis redakcyjny]

37. Początek drugiego stasimon. [przypis edytorski]

38. Początek trzeciego epeisodion. [przypis edytorski]

39. przeciw synowi — do syna. [przypis redakcyjny]

40. Krew nie woda — Kochanowski używa tu zwrotu przysłowiowego krew nie woda w niespotykanym już dziś znaczeniu: pokrewieństwo to czynnik doniosły. [przypis redakcyjny]

41. nie wiem jako — z woli bogów czy przez porwanie. [przypis redakcyjny]

42. ostatek na Boga przypuszczę — resztę zdam na Boga. [przypis redakcyjny]

43. burkowych biesiad — rozrywek miejskich, hulanek żołnierskich. [przypis redakcyjny]

44. nad stady chodzić — chodzić za stadami, pasąc je. [przypis redakcyjny]

45. Nie myśliłciem — nie myślił-ci-jem (jestem): nie myślałem. [przypis redakcyjny]

46. trzy boginie — Hera (Junona), Pallas Atena (Minerwa) i Afrodyta (Wenus). [przypis redakcyjny]

47. ludzkim obyczajem — w sposób ludzki, zwyczajny, bez pomocy „boga”, tj. bogini. [przypis redakcyjny]

48. Nad nami nie przewiodą ani ich z to będzie — nam nie narzucą i na to się nie zdobędą. [przypis redakcyjny]

49. szkód staradawnych — mowa o dawniejszej wyprawie greckiej pod wodzą Heraklesa, zakończonej zburzeniem Troi i porwaniem Hezjony. [przypis redakcyjny]

50. Od macior — od matek. Poeta stosuje tu (jak poprzednio w wersie 111: „dziatek”) zamiennie: używa liczby mnogiej zamiast pojedynczej. [przypis redakcyjny]

51. przemówił — przeciągnął do siebie, skłonił do opuszczenia domu. [przypis redakcyjny]

52. Cóż — cóż dopiero. [przypis redakcyjny]

53. prawda się znać musi — prawdę wyznać się musi. [przypis redakcyjny]

54. Nasza niesprawiedliwość — aluzja do niedotrzymania zobowiązań wobec Heraklesa, któremu Laomedon (ojciec Priama) obiecał rękę córki Hezjony i cudowne konie za uwolnienie kraju od smoka morskiego. Herakles zabił potwora, a gdy nie otrzymał przyrzeczonej nagrody, z pomocą innych Greków zburzył Troję, zabił Laomedonta, a Hezjonę oddał jako niewolnicę jednemu ze swych towarzyszy. [przypis redakcyjny]

55. Mało małym nie zginął — Priama przed zemstą Heraklesa uratowała siostra Hezjona. [przypis redakcyjny]

56. taka to jest prosto — taka to jest ich sprawiedliwość [przypis redakcyjny]

57. A nas, barbaros, sługi — a nas, barbarzyńców, sługami. Iketaon, podobnie jak Parys, kładzie nacisk na niechęć Greków do ludów azjatyckich. [przypis redakcyjny]

58. w Azyjej — Troja leżała w północno-zachodniej części Azji Mniejszej. [przypis redakcyjny]

59. Mówiono... o to — domagano się tego. [przypis redakcyjny]

60. na ten sztych kłaść — kłaść na szalę wagi, porównywać. [przypis redakcyjny]

61. Ukalegon Ukalegontom mówił — uczona gra słów, ukalegon bowiem po grecku znaczy: niedbający. [przypis redakcyjny]

62. krasnych mowach — pięknych, por. krasomówca, krasomówstwo na oznaczenie pięknej wymowy. [przypis redakcyjny]

63. W ten sposób głosowano w Rzymie. [przypis redakcyjny]

64. więtszej części naśladować — iść za większością. [przypis redakcyjny]

65. Zamiast oczekiwanej pieśni chóru, stasimonu, poeta wprowadza jedynie czterowiersz o charakterze informacyjnym. [przypis redakcyjny]

66. Początek czwartego epeisodion. [przypis edytorski]

67. bogowie i wysocy, i niscy — tj. bogowie niebiańscy, olimpijscy i bogowie podziemni, Hadesu. [przypis redakcyjny]

68. Na was... kładę — wam polecam. [przypis redakcyjny]

69. Początek trzeciego stasimon. [przypis edytorski]

70. białoskrzydła — neologizm poety na wzór greckiego leu-kopteros. [przypis redakcyjny]

71. Idy — góra Ida pod Troją, gdzie rosły buki, z których zbudowano łódź Parysa. [przypis redakcyjny]

72. Mokrymi słonych wód ścieżkami — przekładnia, zamiast: mokrymi ścieżkami słonych wód. [przypis redakcyjny]

73. Eurotowych brodów — żaglowiec Parysa zawinął do ujścia rzeki Eurotas w Lakonii na Peloponezie. [przypis redakcyjny]

74. zołwicom — dziś: szwagierkom; chodzi o relację więzów rodzinnych sióstr Aleksandra w stosunku do Heleny jako jego żony. [przypis edytorski]

75. Cnej Poliksenie i Kasandrze wieszczej — córkom Priama; występuje tu krzyżownik, układ krzyżowy abba: przymiotnik raz poprzedza, drugi raz następuje po rzeczowniku. [przypis redakcyjny]

76. ze wszech Wenus bogiń piękniejsza — przekładnia, zamiast: ze wszech bogiń Wenus piękniejsza. [przypis redakcyjny]

77. Śmierci podległy nieśmiertelne uznawca twarzy rozeznawał — przekładnia, zamiast: śmierci podległy uznawca nieśmiertelne twarzy rozeznawał; do przekładni dochodzi gra wyrazów: „śmierci podległy” i „nieśmiertelne”. [przypis redakcyjny]

78. Cypri — Cypryda, przydomek Wenus. [przypis redakcyjny]

79. w krygi... ująć — okiełznać, opanować. [przypis redakcyjny]

80. Początek piątego epeisodion. [przypis edytorski]

81. co potym idzie — jako następstwo tej sprawy. [przypis redakcyjny]

82. Pograniczni starostowie — dowódcy oddziałów strzegących granic. [przypis redakcyjny]

83. Aulida — port w Beocji. [przypis redakcyjny]

84. Porty... i zamki... opatrz — rady te pozwalają odtworzyć stosunki polskie. [przypis redakcyjny]

85. i opatrzność, i gotowość roście — ostrożność i gotowość rośnie. [przypis redakcyjny]

86. co za białagłowa — Antenor zna oczywiście Kasandrę; chodzi tu jednak o przedstawienie jej widzom, jak w teatrze greckim (nie znano tam afisza, zastępowano go więc dialogiem, podającym imię wprowadzanego na scenę bohatera). [przypis redakcyjny]

87. duch Apo11inowy — Kasamdra otrzymała dar proroczy od zakochanego w niej Apollina (boga proroctw), gdy jednak odrzuciła jego miłość, sprawił, że nikt nie wierzył jej przepowiedniom. [przypis redakcyjny]

88. Duch nie mój — Apollo; jego również oznaczają słowa:„nieznośny gość”. [przypis redakcyjny]

89. złej wróżki łani — złej wróżby, złowróżbna; łania oznacza tu Helenę. [przypis redakcyjny]

90. nieśmiertelnych ręku roboto — mury Troi wznieśli bogowie Apollo i Posejdon (Neptun). [przypis redakcyjny]

91. Przepowiednia śmierci Hektora. [przypis redakcyjny]

92. Trupokupcze (gr. nekropernas) — Achilles, zabójca Hektora, za okup wydał zwłoki syna Priamowi. Zginął zraniony w piętę strzałą Parysa. Pomścił go syn Neoptolemos (Pyrrus), który po upadku Troi zamordował Priama chroniącego się w świątyni. [przypis redakcyjny]

93. Nowa rózga — syn Achillesa, Neoptolemos. [przypis redakcyjny]

94. koń — drewniany koń z ukrytymi wewnątrz Grekami. [przypis redakcyjny]

95. drugie — Foliksenę, narzeczoną Achillesa, zabito na jego grobie. [przypis redakcyjny]

96. Matko — Hekuba, żona Priama, po upadku Troi i śmierci dzieci zamieniona została w sukę. [przypis redakcyjny]

97. Grzechu tego nie żywić — przeklętego dziecka nie zostawić przy życiu. [przypis redakcyjny]

98. Kusiwszy się kilkakroć o nie — spróbowawszy ich kilka razy atakować. [przypis redakcyjny]

99. Na próbie — na śledztwie, na torturach. [przypis redakcyjny]

100. kotwiach — poprawiony przez Nehringa błąd druku: kotwicach. [przypis redakcyjny]

101. Zdanie to, niedostosowane do sytuacji w dramacie, jest wyrazem stosunków polskich i na nim głównie opierają się poglądy o tendencji politycznej Odprawy. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/odprawa-poslow-greckich

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kochanowski, Dzieła polskie, tom 2, Państwowy Instytut Wydawniczy, wyd. 8, Warszawa, 1976

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dariusz Gałecki, Julian Krzyżanowski, Barbara Otwinowska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Fragment miniatury przedstawiającej Priama i jego dworu opłakujących śierć Hectora., John Lydgate, William Cornish, John Skelton, William Peeris (c. 1516-1523), domena publiczna

ISBN-978-83-288-3355-5

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.