Karol Maliszewski

III. Zdania na wypadek

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

III. Zdania na wypadek

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Nie inaczej

1 

Złuszczy się krajobraz razem z nami, 

niewiele ubędzie ciemnemu powietrzu,  

ale chyba jakieś arche pozostanie. 

2 

Czas buduje rzeczy swe niedostrzegalnie;  

te ruiny są budowlą w toku,  

skrzącą się od znaczeń, westchnień  

zmarłych wczoraj mieszkańców Hellady. 

3 

Palce Losu zdrapią nas jak naklejkę,  

nie uszkadzając właściwego rdzenia,  

bo pozostanie chyba jakieś arche, 

4 

Tak jak z liścia na wietrze  

pozostaje szkielet sieć żył —  

widoma konstrukcja, co się przyoblecze  

w zieleń... cicho, znów niedostrzegalnie; 

5 

Czy ślepi krążymy w zaułkach planety?  

Bracie, nie inaczej. 

***

dla Alka Radomskiego 

W pudełkach, w których mieszkam,  

jest dużo zielska. 

Skrzypią podłogi w pudełkach,  

w których mieszkam. 

Pudełko podwórka; i ktoś tam nosi  

ciasne półbuty po mnie;  

pudełko tarasu, jestem ubogi,  

uboższy o dach nad głową. 

Pudełko ulicy otwierane czule,  

zamykane z drżeniem —  

dziecięca twarz słońca zagląda  

do królika w sianie, podsuwa mu liść. 

W pudełku, w którym śpię,  

są rośliny; najczęściej paprocie,  

skrzypy odciśnięte w węglu,  

jest pleśń od północnej strony 

i mrowisko, co ogryza na kość. 

A tamto pudełko to starość,  

z pergaminu zsuwa się sznur 

...rozwiń, rozwiń se 

ostrożnie przymierzając  

zmarszczki, brodę, żałość. 

W pudełku żyda na dnie  

to ci pozostało. 

Woda z pól

Darkowi Sośnickiemu 

Podpełza zwątpienie, o pół tonu światła  

mniej pod latarnią wiersza; oszczędność energii,  

kuśtykanie frazy, o jedenastej cichnie szum  

maszyn, milkną drzewa, pękają dreny —  

woda z pól, z miedz. Surowy napój,  

który trzeba 

przebyć; gruda gliny w usta 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Requiem

Tu wszystkie gałęzie należą do zmarłych,  

machają nimi wytrwale na wietrze;  

czy wciąż w albumach tkwią ich młode oczy,  

nie wiem; pozostawili mundury,  

suknie ślubne, komunijne ubranka;  

nadzy wślizgują się między gałęzie;  

czy tam jest jakiś popas  

lub piknik u Boga, nie wiem; 

nie mogę zawierzyć mitologiom,  

niezupełnie wierzę tylko w rozkład;  

wrócić na ziemię wiosną, bić deszczem, 

być jasnym pędem, gorzkim mleczem w żwirze. 

Wielki post

Wśliznął się w trumnę pejzażu ten szelest, 

malarstwo flamandzkie czy co do cholery. 

Kot płacze na schodach wtulony  

w poduszkę marcowej śnieżycy, opery 

na trzy, i już cztery: inflacja pór,  

miesięcy, całego poczucia. Człowiek 

budzi się w człowieku (pst, kurwa, kocie) 

z ręką w kanale, na pilocie 

ciągłego czuwania: lepkie ślady, Vermeery,  

szumy, telepatia, higiena usteczek 

nienawykłych do posług, do szukania związku.  

Powrót do źródeł, najęty jak kłamie — 

poparzony, pojebany, w futro 

wsunięty jak w trumnę. 

Wielkanoc

„A nie ma jednej kawki w powietrzu,  

która by nie spała przez jedną noc życia  

w spokojnym gnieździe. 

Lecz o mnie Bóg zapomniał”. 

J. Słowacki

To było w marcu we wtorek;  

zamarzło pod nogami grząskie oparcie  

dla paru przebiśniegów. 

Z pudła schodów wychodziły dźwięki, 

rury jak żywe wiły się pod tynkiem. 

Pokrywała się grubą warstwą śniegu  

trawa zieleńsza od wszystkiego. 

W górach tłoczyło się nowe powietrze, 

by nazajutrz zasypać światłem podwórze. 

Trzaskały bramy, przelewała się rzeka,  

nic nie mogłem zmienić zapisany w księgach. 

„Chrystus chuj” wołali wysłannicy piekła. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Zakwitnie kij w twej ręce

Zakwitnie kij w twej ręce tak będzie  

oddychaj pełną piersią oddychaj  

więcej wspomnień zabierzesz ze sobą  

świeże pachnące kretowiska  

wyrzucą z siebie krokusa łodyżkę  

śnieżyczki wychyną zza kamieni  

szlifowanych niegdyś przez potok  

już w płuca nabierz trochę ziemi  

i niech cię nie zaskoczą  

sroki goniące się po niebie  

obłoki skrzypiące na wietrze  

(jak blaszane wota w kapliczce  

bielonej ptasim łajnem)  

zakwitnie wszystko bez ciebie  

najwyższy wypuści cię z ręki  

i powie leć a nie obnoś się  

ze złamanym skrzydłem. 

***

że ptaki, 

że przelatują z nagich gałęzi jaśminu  

na szczyt domu, w którym pędzimy  

(przewracając się z jednego przebitego boku  

na drugi) żywot, 

że bywają spłoszone,  

że niekiedy śpiewają (komu? czemu?) —  

nie jest powiedziane, że śpiewają  

nam, czekającym na nadejście  

(kogo? czego?) dopełniacza losu, 

może śpiewają tym, którzy nie doczekali,  

może Panu Bogu w okno, w jego białe firany  

podwiązane różowym kordonkiem świtu; 

że kogut, 

że pieje zaciekle w komórce sąsiada,  

pies szczeka, pękają pąki mimo naszej woli 

i że to wszystko mówi coś i znaczy,  

bo jest zaznaczone  

w księdze naszych domysłów, 

w Naturze. 

Tren

Antoniemu Mackiewiczowi 

Przebiera palcami ciemność  

i pociera o pierścionek pełni  

zastawiony w lombardzie uschłych olch;  

miasteczka pełnią wartę tylko dla mnie,  

połyka je horyzont, chłodzi wiatr. 

Kobieta drzemie, a spod jej nóg  

ucieka ziemia. Agresywny pot,  

ale nawet mi nie staje;  

robi się starzec ze mnie, powoli  

smakuję ten chleb, niosę trumnę, 

ocieram się o sąsiedni grób.  

a potem przebieram palcami,  

sypiąc na twoją twarz  

kamyczki, muszelki, grudki. Ciemność  

dnia. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Ostatni wiersz dla matki

światło rdzy  

kryjesz ty 

Rdza traw, ta rozpacz,  

pod bukami przepaść; 

przepaść rozpatrz  

z góry, przyklaśnij do echa. 

Tam przerzuca miasto  

zmarłych, stąd światło 

na wzgórzach; rozrasta się  

cmentarz, rozpycha 

jak nowotwór; grząskie pola  

równa spychacz, 

potwór w snach dziecka; 

mamo, pamiętasz 

mnie z tamtych przerażeń;  

iść na swój grób trzeba odważnie 

Zdania na wypadek śmierci

E. i J. Sołtyszczakom 

Być ojcem i spokojnie rozmawiać z synem. 

Doprowadzić córki do miejsca, skąd same ogarną  

pozostałość życia. 

Być synem i spokojnie rozmawiać z ojcem przez ścianę  

z trawy, gliny, przez korzenie, kłącza. 

Nie spodziewać się czegoś nadzwyczajnego,  

bo wszystko jest nadzwyczajne. 

Groby, grzbiety fal, grzywy koni,  

kościany grzebień u twojej skroni. 

Sukienka matki, i twoja. Szmer  

spodni w szafie, jęk szuflad. 

Błądzący oddech trafi na poetę lub szewca  

jak Boehme; pozostawi oddźwięk. 

Już trzeba wierzyć w coś niezniszczalnego. 

Głuchy czerwiec

Iwonie i Antkowi 

„...żeby rzucać carmina w przestrzeń  

sakralnych jaskiń...” 

Cz. Miłosz

Kaplice jak ptactwo,  

co obsiada miedze  

i wydaje głuchy krzyk  

słyszany przez nielicznych; 

przez nielicznych tak bardzo. 

Urodziłem się w okolicy pozbawionej  

katedr — luster wyższej wiary, 

pośród wzgórz kręcących się w kółko 

nasiąkałem pustką, niedzielą  

bez znaczeń. I teraz nie słyszę,  

co w powietrzu drży 

i dlaczego; za moją głuchotę pomódl się 

czytelny, jasny i wytrwały. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Zapowiedź

To są przecież groby, mamrocze  

dziecko; nie mów tak o górach;  

niesiemy drabinę ku wyniosłej  

gruszy, jabłko w woskowinę  

chroni się przed mrozem; 

to jest przecież cmentarz, spójrz, 

tato, w obłoki, szkielet  

goni szkielet i jeździec  

bez głowy; góry (przez graby)  

zdrobniałe, zgrabiałe; 

parowozy zatraciły się  

w polach po osie, po rdzę. 

Za tobą głos ze stacji  

krzyżowej, ksiądz ma  

mikrofon; to jest przecież miasto 

dochodzące z dołu. 

Ciepły grudzień

Ani i Jurkowi 

„jastrząb kwilił, co rozwścieczało psy.  

krzesło w rzece. kry”. 

Tu szedłem, a tam dosłownie  

leżałem pod brukiem, pod pianą liści  

bitą na asfalcie: oddech ziemi  

strofował mnie, naprowadzał —  

zaczynały się schody, korytarze. 

Tak się leży, tak układa, 

wyrównuje oddechy ze wszech stron —  

w sobie. Tak się widzi kroki 

od spodu, przeczuwa podeszwy; podejrzany 

wiatr. W zajezdni dużo flag. 

Trochę szedłem, ale coraz bardziej  

obraz zachodził w głąb. Zachodziłem,  

zaszedłem, stoję nad otwartą  

myślą: w notatniku zaciskał się  

rząd, gwar brył. I sny. 

Kręto, przestrzennie, lustrzanie. 

Potrawy pośmiertne;

ten olśniewający stół,  

którego będziecie się trzymać  

jak burty okrętu zapadającego się  

w tłustej zupie oceanu, 

a ja wam będę machał jak szalony  

z bezludnej wyspy, która zaludni się szybko  

i któryś powie „Co się wściekasz”,  

i będzie się zacinał, jąkał; 

dopiero potem powiedzą mi,  

że to Bóg. Ale nie dojdzie do mnie nic,  

żadna wielkość, prawda czy poczucie,  

pustka rozdęta w piersiach, lśniąca  

na krawędziach, to wszystko 

(koniec do przełknięcia jak ołów,  

rtęć do wypicia) 

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/maliszewski-zdania-na-wypadek-zdania-na-wypadek-czesc/

Tekst opracowany na podstawie: Karol Maliszewski, Zdania na wypadek. Wiersze wybrane, red. Radosław Wiśniewski, Klub Integracji Twórczych Stowarzyszenie Żywych Poetów, Brzeg 2007.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl).

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Cab in the Rain, Józef Pankiewicz (1866–1940), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.