Bolesław Leśmian

W zwiewnych nurtach kostrzewy (cykl)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

W zwiewnych nurtach kostrzewy (cykl)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Topielec

W zwiewnych nurtach kostrzewy¹, na leśnej polanie, 

Gdzie się las upodobnia łące niespodzianie², 

Leżą zwłoki wędrowca, zbędne sobie zwłoki. 

Przewędrował świat cały z obłoków w obłoki, 

Aż nagle w niecierpliwej zapragnął żałobie 

Zwiedzić duchem na przełaj³ zieleń samą w sobie. 

Wówczas demon zieleni wszechleśnym⁴ powiewem 

Ogarnął go, gdy w drodze przystanął pod drzewem, 

I wabił nieustannych rozkwitów pośpiechem, 

I nęcił ust zdyszanych tajemnym bezśmiechem, 

I czarował zniszczotą⁵ wonnych niedowcieleń, 

I kusił coraz głębiej — w tę zieleń, w tę zieleń! 

A on biegł wybrzeżami coraz innych światów, 

Odczłowieczając duszę i oddech wśród kwiatów, 

Aż zabrnął w takich jagód rozdzwonione dzbany, 

W taką zamrocz⁶ paproci, w takich cisz kurhany⁷, 

W taki bezświat zarośli, w taki bezbrzask⁸ głuchy, 

W takich szumów ostatnie kędyś⁹ zawieruchy, 

Że leży oto martwy w stu wiosen bezdeni¹⁰, 

Cienisty, jak bór w borze — topielec zieleni. 

Gwiazdy

Tej nocy niebo w dreszczach od gwiazd mrugawicy¹¹ 

Kołysało swój bezmiar w sąsiednie bezmiary, 

To w próżnię swe radosne unosząc pożary, 

To zbliżając je znowu ku mojej źrenicy. 

Patrzę, niby przez nagły w mej ślepocie wyłom, 

A światy roziskrzone — zaledwo¹² na mgnienie 

Odsłaniają mym oczom, jak nieba mogiłom, 

Dalekie, zatajone w srebrze ukwiecenie. 

Odsłaniają swe jary¹³, wzgórza i parowy¹⁴, 

Już z jednego szum borów płonących dolata¹⁵, 

Z drugiego — cisza grobów, a z trzeciego świata — 

Krzyk o pomoc i zawiew południa lipcowy. 

Zasłuchany, wpatrzony stoję tak do świtu, 

Aż niebo wron zbudzonych przesłoni gromada, 

Gwiazdy giną w jaśnistych¹⁶ roztopach błękitu, 

I gąszcz rosy na rzęsach zbłyskanych osiada. 

Skroń znużoną pochylam do stogu na łące, 

Garścią rozćwierkanego rojem świerszczów¹⁷ siana 

Rzeźwię¹⁸ oczy, smugami gwiazd jeszcze gorące, 

I do snu odniałego¹⁹ padam na kolana. 

I śni mi się, i trwogą uderza do głowy 

Krzyk o pomoc i zawiew południa lipcowy. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Odjazd

Gdym odjeżdżał ²⁰na zawsze znajomym gościńcem²¹, 

Patrzyły na mnie bratków wielkie, złote oczy, 

Podkute szafirowym dookoła sińcem. 

Był klomb i rój motyli, i błękit przezroczy²², 

I rdzawienie się w słońcu dojrzałej rezedy²³. 

A gdy byłem już w drodze, sam nie wiedząc kiedy 

I czemu — przypomniałem²⁴ te oczy, przyziemnie 

Śledzące mą zadumę i wpatrzone we mnie 

Tym wszystkim, czym się można wpatrzeć w świat i dalej. 

Co widziały te oczy, nim w tysiącu alej 

Zginąłem, jedną chatę rzucając za sobą? 

I czemu z szafirową zawczasu żałobą 

Patrzyły w ten mój odjazd poprzez zieleń rdzawą 

Rezedy, co pachniała, przytłumiona trawą? 

I dlaczego te oczy były coraz łzawsze? 

Czy nie wolno nic nigdy porzucać na zawsze 

I zostawiać samopas²⁵ kędyś²⁶ — na uboczu? 

Czy nie wolno odjeżdżać znajomym gościńcem 

I oddalać się zbytnio od tych złotych oczu, 

Podkutych dookoła szafirowym sińcem? 

Wieczór

Słońce, zachodząc, wlecze wzdłuż po łące 

Wielki cień chmury, ciągnąc go na wzgórza, 

Zetknięte z niebem, co życie, gasnące 

Pod barw przymusem — w głąb marzeń przedłuża, 

Aby dowidzieć poprzez dale puste 

Jedyną wokół purpurową chustę 

Dziewczyny, która swych dłoni oplotem 

Kolana zgodnie wgarnęła pod brodę 

I coraz bardziej pod niebios namiotem 

Samotniejąca w tę dal i pogodę, 

Od dawna ruchu i snu nie odmienia, 

Chłonąc czar drętwy samego patrzenia 

We wszystko naraz, w nic zasię²⁷ z osobna, 

Wpobok²⁸, zaledwo²⁹ do siebie podobna, 

Wyolbrzymiona wobec próżni świata, 

Krowa się w świetle różowi łaciata, 

Co jednym rogiem pół słońca odkrawa, 

A drugim wadzi o daleką gruszę... 

Sennych owadów nieprzytomna wrzawa 

Umacnia pustkę i podsyca głuszę³⁰, 

Wspartą na stogach, powiązanych w drągi. 

Kolejne idą nad polem przeciągi 

Tchu ziół dalekich, zaprawnego³¹ potem 

Zoranej ziemi, co — tknięta wron lotem — 

Paruje ciężko i chłodnieje z wolna. 

Na widnokresie³² jakaś mgła dowolna, 

Cień, niemający przyczyn wśród przestworu³³, 

Rośnie, by zwiększyć potęgę wieczoru, 

I wśród rosnących z nim razem bezmiarów 

Dziwnie brzmią zgiełki świerszczących komarów. 

W polu

Dwoje nas w ciszy polnego zakątka. 

Strumień na oślep ku słońcu się pali, 

W liściu, co trafił na krzywy prąd fali, 

Wirując, płynie szafirowa łątka³⁴.  

Nadbrzeżna trawa, zwisając, potrąca 

O swe odbicie zsiwiałą kończyną, 

Do której ślimak, pęczniejąc z gorąca, 

Przysklepił muszlę swym ciałem i śliną. 

W przerzutnym³⁵ pląsie znikliwsza³⁶ od strzały 

Płotka³⁷ się czasem zasrebrzy na mgnienie. 

Pod wodą — spojrzyj! — prześwieca piach biały 

I mchem ruchliwym brodate kamienie.  

Czemu ci głowa na dłonie opadła? 

To — pachnie trawa i ten piach pod wodą — 

To — wód, polśnione smugami, zwierciadła 

Parują ciszą, blaskiem i ochłodą. 

Tych kilku dębów ponad brzegiem liście, 

Podziurawione i przeżarte chciwie 

Przez gąsienice, trwają tak przejrzyście 

Nad własnym cieniem, co utkwił w pokrzywie. 

Z tej tu pokrzywy czar dębowych cieni 

Zgarnę ku piersiom, co na słońce dyszą, 

Ustami dotknę bezmiernej zieleni, 

Stęsknionej do mnie swym sokiem i ciszą.  

Do kwiatów przywrę rozpalone czoło, 

Wsłucham się w bąki grające i brzmiki³⁸, 

I będę patrzał³⁹, jak lepkie gwoździki 

Wśród jaskrów⁴⁰ lśniącą ociekają smołą.  

I będę patrzał, jak maki i szczawie 

Mdleją, ciał naszych odurzone wonią, 

I będę wodził twoją białą dłonią 

Po wielkiej trawie, nieznanej nam trawie.  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Tęcza

Słychać go było, jak po młodym życie 

Biegł coraz śpieszniej — ciepły deszcz majowy, 

Zbryzgany słońcem, co przez obłok płowy⁴¹ 

Wzdłuż mu kropliste rozwidniało nicie⁴². 

Pyląc, uderzył w piach drogi spróchniały, 

Poszperał w krzaku, co lśniąc, się kołysze, 

Strącił liść z wierzby, przyciemnił głaz biały 

I ustał, w nagłą zasłuchany ciszę. 

Teraz mu patrzeć, jak wierzchem obłoku 

Tęcza, bezmiary objąwszy, rozkwita, 

Poprzerywana i niecałkowita, 

Jakby się śniła zmrużonemu oku. 

Aż luźne znikąd jednocząc migoty⁴³, 

Nagłą zawisa ponad światem bramą, 

By ci przypomnieć, że zawsze tak samo 

Trwasz w każdym miejscu u wnijścia⁴⁴ tęsknoty. 

By ci przypomnieć, żeś z duszą, snem zżartą, 

Wpatrzony w bezmiar, wsłuchany w swe dreszcze, 

Wszedł do tych światów przez bramę rozwartą, 

Co się za tobą nie zamknęła jeszcze. 

Koń

Koniu krzywy, koniu siwy, 

Ozdobiony łachem grzywy, 

Kocham zawiew zmydlonych twym potem rzemieni 

I oddech, juchą⁴⁵ parnej dymiący zieleni.  

Łeb kościaty, ale krewki, 

Z wargą miękką, jak pierś dziewki, 

Przewieś mi poprzez ramię w rzewną bezrobotę⁴⁶, 

Bym twarzą prężnej szyi wyczuwał ciągotę⁴⁷. 

Koniu smutny aż do śmierci 

Z białą pręgą lejc⁴⁸ na szerci⁴⁹, 

Zaprzyjaźnij się ze mną, jak to czynisz z wołem, 

Wejdź do mojej chałupy, siądź razem za stołem.  

Dam ci wody z mego dzbana, 

Dam ci cukru, dam ci siana, 

Dam bryłę szczerej soli, gleń⁵⁰ świeżego chleba 

I przez okno otwarte przychylę ci nieba. 

Nie sęp⁵¹ oczu brwi sitowiem, 

Powiem tobie, wszystko powiem! 

A gdy noc już nastanie, pozamykam dźwierze⁵² 

I wspólnie odmówimy wieczorne pacierze. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Stodoła

Tyś całował dziewczynę, lecz kto biel jej ciała 

Poróżowił na wargach, by cię całowała? 

Tyś topolom na drogę cień rzucać pozwolił, 

Ale kto je tak bardzo w niebo roztopolił? 

Tyś pociosał stodołę w cztery dni bez mała⁵³, 

Ale kto ją stodolił, by — czym jest — wiedziała? 

Stodoliła ją pewno ta Majka stodolna, 

Do połowy — przydrożna, od połowy — polna. 

Ze stu światów na przedświat⁵⁴ wyszła sama jedna 

I patrzyła w to zboże, co szumi ode dna. 

Wśród georginij

Wśród georginij⁵⁵ — brzęczenie os. 

Twojeż to kroki? Twójże głos? 

To — koniec lata, jeden z tych dni, 

Gdy słońce blednie, a ogród lśni. 

To chory półsen znużonych drzew. 

Odwróć swe oczy, ucisz swój śpiew! 

To — spija rosę ostatni znój — 

To — w cieniu twoim cień spoczął mój. 

Pierwszy deszcz

Pierwsza z brzękiem zbudziła się mucha, 

Pierwsze liście powypełzły z drzew, 

I deszcz pierwszy wdudnia mi do ucha 

Rozegrzmiały w błyskawicach śpiew.  

Tego śpiewu zgruch i rozgruch długi 

Któż by pojął, któż pochwyciłby? 

Rozbrykane, rozwierzgane strugi 

Miażdżą o ziem pluskające łby. 

Już przy ziemi wrzask ich zaumiera⁵⁶, 

A po niebie jeszcze dalej gna! 

Chmura oścież w wszechświat się rozdziera, 

Nie ma za nią kresu ani dna! 

Słońce, w szyby łzawiejąc odżdżone⁵⁷, 

Po podłodze złoty wzburza łan, 

I odbicia okien rozmnożone 

Wprawia w kurze zruchomiałych ścian.  

Ktoś rozepchnął furtę w mym ogrodzie, 

Aż z odwrzaskiem runęła na błoń! 

Nie wiem, kto to — lecz w porannym chłodzie 

Błogosławię niewiadomą dłoń.  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

[Oto słońce przenika światłem bór daleki...]

Oto słońce przenika światłem bór daleki, 

Sosnom z nieba podając tajny znak wieczoru. 

Oto sosny spłonęły, jakby w głębiach boru 

Nagle coś szkarłatnego stało się na wieki! 

Zwabiony owym znakiem, biegnę tam niezwłocznie, 

Aby zawczasu jeszcze, nim wpłynę w noc ciemną, 

Zastać na nikłym trwaniu i sprawdzić naocznie 

To właśnie, co już drzewa widziały przede mną. 

Wiosna

Młode jeszcze gałęzie tężą się pokrótce 

W zielonej, pniom dla znaku przydanej obwódce. 

Kwiaty, kształt swój półsennie zgadując zawczasu, 

Nikłym pąkiem wkraczają w nieznaną głąb lasu. 

W dali — postrach na wróble przesadnie rękaty 

Z zeszłorocznym rozpędem chyli się we światy, 

Jakby chciał paść w ramiona pobliskiej cierpiałki⁵⁸, 

Co naprzeciw cień w skrócie rzuca w piasek miałki. 

W obłoku — obłok drugi napuszyście⁵⁹ płonie. 

Wróbel łeb zaprzepaszcza w swych skrzydeł osłonie, 

Jak gdyby nasłuchiwał, co mu dzwoni w sercu? 

Świat, zda się, dziś nam nastał, a na pola szczercu⁶⁰, 

Gdzie zieleń swym wyrojem omgliła rozłogi⁶¹, 

Bocian, pod prostym kątem załamując nogi 

I dziób dzierżąc wzdłuż piersi dogodnie, jak cybuch⁶², 

Kroczy donikąd, w słońca zapatrzony wybuch, 

Co skrzy się, że go okiem zgarnąć niepodobna⁶³, 

We wszystkich rosach naraz i w każdej z osobna. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyśpiew

Wkosmacona w kwiat płytki, 

Łeb ująwszy w dwie chwytki, 

Pszczoła, nim ją porwie lot, 

W słońcu myje się, jak kot — 

I do naga z odwianych⁶⁴ skrzydeł się rozbiera. 

Lada powiew — lada 

Płoszy wróbli stada, 

I psi rumian⁶⁵ kreśli cień 

Ten sam niemal, co dzień w dzień, 

I żuk brzuchem w niebiosy złudnie zaumiera⁶⁶. 

Staw obłokiem żegluje, 

Młyn mu kołem ojcuje, 

Spoza lasu szumi las, 

Spoza czasu szemrze czas, 

Droga roztopolona⁶⁷ śni się nie do końca... 

Utrudą⁶⁸ żałobny 

Koń, dozgonnie ksobny⁶⁹, 

Zaniepatrzył się na wóz, 

Przymknął oczy w cieniu brzóz 

I krótkim kaszlem dudni, jak kobza⁷⁰, do słońca. 

Niech się dłuży cień ławy, 

Niech wypoczną w nim trawy! 

Z łbem na łapie chudy pies 

Śpi po łapy owej kres, 

Jakby na niej się świata kończyło bezdroże. 

Ziele w jarze⁷¹, ziele! 

Skąd twoje wesele⁷²? 

Niech się wzmaga wiew⁷³ i żar, 

Niech się wzmaga bór i jar, 

I to wszystko, co jeszcze, prócz nich, stać się może! 

Fala

Niepostrzeżenie w morza urasta głębinie 

Fala, która w niebiosach szuka dla się⁷⁴ tronu. 

Niepochwytna⁷⁵ dla oka w narodzin godzinie, 

Olbrzymieje⁷⁶ tym śpieszniej, im bliższa jest zgonu. 

Cicha bywa, gdy wzbiera nad sióstr zmarłych tłumem, 

Aż załamie się w miejscu, gdzie się skędzierzawi⁷⁷, 

Wówczas, węsząc śmierć spodem, burzy się i wrzawi⁷⁸, 

I uderza o brzegi swym pośmiertnym szumem. 

I z tym szumem, malejąc, pada na kolana, 

I na ląd swe pozgonne⁷⁹ wysypuje śniegi. 

Czy zaszumisz po śmierci, duszo przewezbrana⁸⁰? 

Czy uderzysz raz jeszcze o znajome brzegi? 

Wiatrak

Piętrząc się nad ugorów⁸¹ chętną mu równiną, 

Wiatrak, na wszystkie wokół odsłonięty światy, 

Poskrzypuje drewnianą w tańcu krynoliną⁸², 

A na trawę, jak diabeł, miota cień rogaty. 

Wędrowcze, w jednym miejscu zatkwiony⁸³ kosturem⁸⁴, 

Co znaczą twoje wstrząsy i nagłe podrygi? 

Komu kłaniasz się wokół dębowym kapturem? 

Z kim tak trafnie rozmawiasz na migi i śmigi⁸⁵? 

W co wierzysz? Kogo widzisz nad sobą w lazurze⁸⁶? 

Gdybyś się uczłowieczył — jakie miałbyś lica⁸⁷? 

Co za stwór się zataił w twej sękatej skórze? 

Czym jesteś, oglądany przez duchy z księżyca? 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

[W ślad za górnym orszakiem obłoków przesuwnych...]

W ślad za górnym orszakiem obłoków przesuwnych, 

Co kształty w miarę biegu odmieniają stale, 

Światła chodzą po łące w odstępach nierównych, 

Jakby wzajem o sobie nie wiedziały wcale. 

Nie wiadomo, co łąkę tak szerzy w bezmiary, 

Czy ich zwiewność, czy cichość, czy ruch, czy jasnota? 

Czy raczej nieustanna tych cieniów pierzchota⁸⁸, 

Co się kryją — spłoszone — w parowy⁸⁹ i jary⁹⁰? 

Czekam, aż jedno z świateł, skupionych na jaskrze⁹¹, 

Dotrze do mnie wraz z przerwą obłoków na niebie 

I w pierś moją uderzy — i cały się zaskrzę, 

I łące nagle drogę rozwidnię do siebie. 

[W głąb podwórza świt przenika sennie...]

W głąb podwórza świt przenika sennie, 

Słychać bicie dwóch sprzecznych zegarów. 

Na śmietniku skrzy się drogocennie 

Potłuczonych resztka okularów.  

Kiedy z rynny jaskółka wylata⁹², 

Mur w ślad za nią zda się rość⁹³ w obłoki! 

Pod akacją już obce dla świata 

Leżą szczura rozczochrane zwłoki.  

Dłoń dziewczęca z przeciwka dla psoty 

Szkłem na ścian mych kwiaciate⁹⁴ obicie 

Rzuca żywe, słoneczne pełgoty⁹⁵, 

Którym lubię się przyglądać skrycie.  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

[Zapłoniona czereśnia, przez wróble opita...]

Zapłoniona czereśnia, przez wróble opita, 

Skrzy bieliście⁹⁶ ku słońcu odziobaną pestę⁹⁷. 

Korę, sokiem nabrzmiałą, żuk drasnął i przez tę 

Drobną skazę żywicy płowa⁹⁸ kropla świta.  

Jeszcze pod zlewą⁹⁹ rosy obfitej niezwykle 

Kwiat się wątły ugina i ziemi dosięga, 

I młodych jeszcze mrówek cwałująca wstęga, 

Zachowując kształt w biegu, różowieje nikle.  

Jakaż radość bezbronna i z jakąż łez siłą 

Wzbiera we mnie i serce obnaża na światy, 

Gdy zaoczę¹⁰⁰ tej nocy narodzone kwiaty 

W miejscu, gdzie jeszcze wczoraj tych kwiatów nie było!  

Pieszczota

Ten pąk róży, co dobył zaledwo¹⁰¹ pół skroni, 

W uścisk liści od spodu tak czujnie ujęty! 

Ten uśmiech, co się uczy i barwy, i woni — 

Ten czar, co tym czaruje, że nierozwinięty! 

Na palcach doń¹⁰² się zbliżam, by kroków odgłosy 

Nie spłoszyły tej ciszy, w której trwa i rośnie, 

I oczy przymykając, całuję zazdrośnie 

Jedwab ciepły od słońca i mokry od rosy. 

A po chwili, gdy dłonią muskając twe sploty, 

Opodal tego pąka w cieniu drzew cię pieszczę, 

Ustom moim dorzucam ślad twojej pieszczoty 

Do smugi pocałunku, niestartego jeszcze. 

[Żuraw skrzypi za furtą ogrodu...]

Żuraw¹⁰³ skrzypi za furtą ogrodu, 

Słońce skrzy się w zadrach płotu tak nieznośnie, 

Z gęstwy płynie dech przyziemny chłodu, 

Wilga gwiżdże i dwugłośnie, i trójgłośnie. 

Lubię dojrzeć ukradkiem 

Kłos, co w kwiatach przypadkiem 

Taki inny wzwyż rośnie. 

Z odrobiną słońca w rdzawej blasze 

Popod¹⁰⁴ klombem polewaczka¹⁰⁵ leży pusta. 

Zdaje mi się, że dmuchnięciem zgaszę 

Złotą muchę, co uderza w moje usta. 

Obłok, prósząc przez drzewa 

Skry¹⁰⁶ ogniste, powiewa, 

Jak płonąca w dal chusta. 

Ta murawa, wychmarzona z rosy, 

Mym się oczom tak narzuca, jak dziwota, 

Skoro jabłko, zjedzone przez osy, 

Wskaże mi ją, dzwoniąc w ziemię, jak pięść złota. 

Wzrok zdziwiony nią pieszczę, 

Jakbym nie znał jej jeszcze 

Za dni mego żywota. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

[O majowym poranku deszcz ciepły i przaśny...]

O majowym poranku deszcz ciepły i przaśny¹⁰⁷ 

Trafia w liście na oślep — prawie bezhałaśny. 

Krople, spadłe i kurzu pociągnięte błoną, 

Podskakują na piachu i wzajem się chłoną, 

I wspólnie olbrzymiejąc¹⁰⁸, trwają same przez się, 

Aż je ziemia powoli uszczupli i wessie. 

Coraz mniej ich przybywa na drogi i łany. 

Już wygładza się strumień, deszczem pręgowany, 

Już zza chmur, rozpostartych na kształt kruczych skrzydeł, 

Słońce pęk wysztywnionych ku ziemi promideł¹⁰⁹ 

Rozwachlarza¹¹⁰ znienacka i przez wyzior¹¹¹ w chmurze 

Prześwitując, rozwidnia strojne brzozą wzgórze 

I klin pola przygodny i pogrąża w złocie 

Sad wiśniowy aż do dna wraz z wróblem na płocie, 

Co, światłem zaskoczony, ćwierka wniebogłosy. 

I łzy jeszcze niestałej i ruchliwej rosy 

Skrzą się tłumnie, u liści zawieszone brzegu, 

I wzdłuż łodyg cwałują resztą swego biegu. 

Motyl, któremu skrzydła posklejał miód słodki, 

Na bakier¹¹² wpięty w kitę zachwianej tymotki¹¹³, 

Kołysze się w cudownym oczom bezukryciu, 

Znacząc jakiś świat w świecie, jakieś życie w życiu, 

I coś sobie wyznają dwa milczące znoje, 

Dwa szczęścia niepojęte — i jego, i moje. 

Pogoda

I chcę, i nie chcę, i muszę 

Dziś jaśnieć razem z pogodą, 

Co niepokoi mi duszę 

Złotego szczęścia urodą. 

A szczęście lśni od niechcenia, 

A ja przezywam je: „Ono”— 

I rozkosz porozumienia 

Poufnie wzdyma mi łono! 

A Ono w słońcu się szerzy, 

Na rzęsach światłem osiada, 

Ale do siebie należy, 

I nikt go, nikt nie posiada!  

A Ono teraz w obłoku, 

A teraz — w środku trawnika, 

Pociesznie przynaglam¹¹⁴ kroku, 

Niech krok do szczęścia nawyka¹¹⁵. 

Brnę w słońcu po samo gardło, 

Co snami łka niecierpliwie, 

Twarz mam odwiecznie umarłą, 

A w nogach radość mi żywie¹¹⁶... 

I błogosławię swej twarzy, 

I wdycham wiarę od słońca, 

Że się na pewno coś zdarzy, 

Coś się poszczęści bez końca! 

Że Ono drogą rozminną¹¹⁷  

Zbliża się wciąż bezhałaśnie¹¹⁸, 

I że tak stać się powinno,  

I że tak stanie się właśnie! 

I czynię kroki niezgrabne, 

Ze szczęściem nieoswojone —  

I bezdomnieję¹¹⁹, i słabnę, 

I nie wiem, w którą biec stronę? 

Trzeba nic nie mieć prawdziwie, 

Żyć tylko tym, że się żyje, 

By dłoń wyciągać łapczywie 

Po takie szczęście niczyje! 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

[Upalny ranek. Gwary i turkoty...]

Upalny ranek. Gwary i turkoty 

Kończą się nagle u sztachet ogrodu, 

Gdzie ławek cienie, wdumane w piach złoty, 

Dają tym piachom czar głębi od spodu. 

Zapatrzonemu w dal przed się¹²⁰ bez końca 

Reszta dorożki z plecami woźnicy, 

Znikając nagle na rogu ulicy, 

Odsłania szybę, zbłyskaną od słońca. 

Pies mój, w ślad za mną idący niemrawie, 

Znienacka wstrząsa kudłami swej grzywy 

I pysk zadziera, i patrzy ciekawie 

Na szyld, od wróbli szary i wrzaskliwy. 

Jakaś wariatka męczeńsko uboga, 

Słynna w zaułku na całe podwórze, 

Wrzuca do skrzynki, strumniałej przy murze, 

List, nieudolnie skreślony do Boga. 

Przemiany

Tej nocy mrok był duszny i od żądzy parny, 

I chabry, rozwidnione suchą błyskawicą, 

Przedostały się nagle do oczu tej sarny, 

Co biegła w las, spłoszona obcą jej źrenicą — 

A one, łeb jej modrząc¹²¹, mknęły po sarniemu 

I chciwie zaglądały w świat po chabrowemu. 

Mak, sam siebie w śródpolnym wykrywszy bezbrzeżu, 

Z wrzaskiem, który dla ucha nie był żadnym brzmieniem, 

Przekrwawił się w koguta w purpurowym pierzu 

I aż do krwi potrząsał szkarłatnym grzebieniem, 

I piał w mrok, rozdzierając dziób, trwogą zatruty, 

Aż mu zinąd¹²² prawdziwe odpiały koguty. 

A jęczmień, kłos pragnieniem zazłociwszy gęstem, 

Nasrożył nagle złością zjątrzone ościory¹²³ 

I w złotego się jeża przemiażdżył ze chrzęstem, 

I biegł, kłując po drodze ziół nikłe zapory, 

I skomlał, i na kwiaty boczył się i jeżył, 

I nikt nigdy nie zgadnie, co czuł i co przeżył? 

A ja — w jakiej swą duszę sparzyłem pokrzywie, 

Że pomykam ukradkiem i na przełaj¹²⁴ miedzą? 

I czemu kwiaty na mnie patrzą podejrzliwie? 

Czy coś o mnie nocnego wbrew mej wiedzy — wiedzą? 

Com czynił¹²⁵, że skroń dłońmi uciskam obiema? 

Czym byłem owej nocy, której dziś już nie ma? 

Przypisy:

1. kostrzewa — roślina z rodziny wiechlinowatych, potocznie bywa określana jako wysoka trawa, biologia rozróżnia ok. 650 gatunków zasiedlających całą strefę umiarkowaną Ziemi i tworzących wspólnie rząd kostrzewy (łac. Festuca). Bolesław Leśmian pisząc o zwiewnych nurtach kostrzewy, wskazuje, że powierzchnia porośniętej kostrzewą łąki porusza się na wietrze w sposób przywodzący na myśl powierzchnię wody. [przypis edytorski]

2. niespodzianie — niespodziewanie. [przypis edytorski]

3. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]

4. wszechleśny — obejmujący cały las. [przypis edytorski]

5. zniszczota — zniszczenie. [przypis edytorski]

6. zamrocz — mrok. [przypis edytorski]

7. kurhan — dawny grobowiec w formie wzgórza. [przypis edytorski]

8. bezbrzask (neol.) — ciemność. [przypis edytorski]

9. kędyś (daw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

10. bezdeń — otchłań, przestrzeń bez dna. [przypis edytorski]

11. mrugawica (neol.) — ciągłe mruganie, błyskanie wielu punktów. [przypis edytorski]

12. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]

13. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]

14. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]

15. dolatać — dziś: dolatywać; popr. forma 3. os. lp cz.ter.: dolatuje. [przypis edytorski]

16. jaśnisty (gw.) — świecący, błyszczący. [przypis edytorski]

17. świerszczów — dziś częstsza forma D. lm: świerszczy. [przypis edytorski]

18. rzeźwić — orzeźwiać, odświeżać, rozbudzać. [przypis edytorski]

19. odniały — rozpromieniony dziennym światłem. [przypis edytorski]

20. gdym odjeżdżał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy odjeżdżałem. [przypis edytorski]

21. gościniec (daw.) — droga, trakt. [przypis edytorski]

22. przezrocze — przejrzysta płaszczyzna, przestrzeń. [przypis edytorski]

23. rezeda — roślina o niewielkich żółtawych lub zielonkawych kwiatach. [przypis edytorski]

24. przypomnieć (daw.) — dziś: przypomnieć sobie. [przypis edytorski]

25. samopas (daw.) — bez opieki. [przypis edytorski]

26. kędyś (daw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

27. zasię — tu: zaś. [przypis edytorski]

28. wpobok — tu: z boku. [przypis edytorski]

29. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]

30. głusza — całkowita cisza. [przypis edytorski]

31. zaprawny — zaprawiony. [przypis edytorski]

32. widnokres — horyzont. [przypis edytorski]

33. przestwór — rozległa przestrzeń. [przypis edytorski]

34. łątka — zielonkawy lub niebieskawy owad żyjący przy brzegu wód. [przypis edytorski]

35. przerzutny — zmieniający często miejsce. [przypis edytorski]

36. znikliwy — łatwo znikający, ulotny. [przypis edytorski]

37. płotka — drobna, srebrno-biała ryba z czerwonymi płetwami. [przypis edytorski]

38. brzmik — gatunek trzmiela. [przypis edytorski]

39. patrzał — dziś popr. forma 1 os. lp: patrzył. [przypis edytorski]

40. jaskier — niewielka roślina o drobnych kwiatach w kolorze żółtym, białym, czerwonym lub innym, występująca na podmokłych terenach. [przypis edytorski]

41. płowy — tu: jasny; szarożółtawy. [przypis edytorski]

42. nicie — dziś popr. forma B. lm rzecz. nić: nici. [przypis edytorski]

43. migot — drgający blask. [przypis edytorski]

44. wnijście (daw.) — wejście. [przypis edytorski]

45. jucha — krew. [przypis edytorski]

46. bezrobota (neol.) — brak pracy. [przypis edytorski]

47. ciągota (rzad.) — dreszcze. [przypis edytorski]

48. lejc — dziś popr. forma D. lm: lejców. [przypis edytorski]

49. szerć — sierść. [przypis edytorski]

50. gleń (gw.) — duża kromka, pajda. [przypis edytorski]

51. sępić (daw.) — zaciemniać. [przypis edytorski]

52. dźwierze (daw.) — drzwi. [przypis edytorski]

53. bez mała — niemal, prawie. [przypis edytorski]

54. przedświat (poet.) — to, co było przed światem. [przypis edytorski]

55. georginia a. dalia — roślina ogrodowa o dużych kwiatach, kwitnąca pod koniec lata, istnieje kilkadziesiąt gatunków o kwiatach różnych kolorów, rozmiarów i z różną liczbą płatków, została sprowadzona do Europy z Meksyku; dziś częstsza forma D. lm: georginii. [przypis edytorski]

56. zaumierać (daw.) — zamierać, obumierać. [przypis edytorski]

57. odżdżony — zasnuty kroplami deszczu. [przypis edytorski]

58. cierpiałka (daw.) — przydrożny krzyż. [przypis edytorski]

59. napuszysty (przestarz.) — napuszony. [przypis edytorski]

60. szczerzec — pustkowie. [przypis edytorski]

61. rozłóg — otwarta przestrzeń. [przypis edytorski]

62. cybuch — część fajki. [przypis edytorski]

63. niepodobna — nie można. [przypis edytorski]

64. odwiany — odsunięty przez powietrze. [przypis edytorski]

65. rumian psi — roślina polna o pierzastych liściach oraz białych lub żółtych kwiatach w formie koszyczków. [przypis edytorski]

66. zaumierać (daw.) — zamierać, obumierać. [przypis edytorski]

67. roztopolony (neol.) — otoczony topolami. [przypis edytorski]

68. utruda — zmęczenie, trud. [przypis edytorski]

69. ksobny — idący ku sobie. [przypis edytorski]

70. kobza — ludowy instrument muzyczny, przypominający dudy. [przypis edytorski]

71. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]

72. wesele (daw.) — radość. [przypis edytorski]

73. wiew — podmuch. [przypis edytorski]

74. dla się — dziś popr.: dla siebie. [przypis edytorski]

75. niepochwytny — nieuchwytny, trudny do złapania; tu: trudny do zobaczenia. [przypis edytorski]

76. olbrzymieć — znacznie rosnąć, stawać się olbrzymem. [przypis edytorski]

77. skędzierzawić się — poskręcać się, pozwijać się. [przypis edytorski]

78. wrzawić — podnosić zgiełk. [przypis edytorski]

79. pozgonny — pośmiertny. [przypis edytorski]

80. przewezbrany — przepełniony, zanadto wezbrany, bujny. [przypis edytorski]

81. ugór — pole od dawna nieuprawiane. [przypis edytorski]

82. krynolina — szeroka halka na metalowej obręczy, noszona pod suknią w XIX w. przez eleganckie damy. [przypis edytorski]

83. zatkwiony — dziś popr.: utkwiony. [przypis edytorski]

84. kostur — kij, mało elegancka laska do podpierania się. [przypis edytorski]

85. śmiga — tu: skrzydło wiatraka. [przypis edytorski]

86. lazur — niebo mające jasnoniebieski kolor, charakterystyczne dla słonecznej pogody. [przypis edytorski]

87. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]

88. pierzchota — ucieczka. [przypis edytorski]

89. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]

90. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]

91. jaskier — niewielka roślina o drobnych kwiatach w kolorze żółtym, białym, czerwonym lub innym, występująca na podmokłych terenach. [przypis edytorski]

92. wylatać (rzad.) — wylatywać. [przypis edytorski]

93. rość (daw.) — rosnąć. [przypis edytorski]

94. kwiaciaty — kwiecisty. [przypis edytorski]

95. pełgota — słaby, niekiedy gasnący blask. [przypis edytorski]

96. bielisty — biały. [przypis edytorski]

97. pesta — duża pestka. [przypis edytorski]

98. płowy — tu: jasny; szarożółtawy. [przypis edytorski]

99. zlewa (daw.) — ulewa. [przypis edytorski]

100. zaoczyć (rzad.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

101. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]

102. doń — do niego. [przypis edytorski]

103. żuraw — rodzaj prostej dźwigni umożliwiającej wyciąganie wiadrem wody ze studni. [przypis edytorski]

104. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]

105. polewaczka (pot.) — konewka. [przypis edytorski]

106. skra — iskra. [przypis edytorski]

107. przaśny — niekwaśny, bez wyraźnego smaku. [przypis edytorski]

108. olbrzymieć — znacznie rosnąć, stawać się olbrzymem. [przypis edytorski]

109. promidło — promień. [przypis edytorski]

110. rozwachlarzać (poet.) — rozciągnąć na kształt wachlarza. [przypis edytorski]

111. wyzior — prześwit. [przypis edytorski]

112. na bakier — na bok. [przypis edytorski]

113. tymotka — trawa o prostych źdźbłach, długich liściach i gęstym kwiatostanie. [przypis edytorski]

114. przynaglać — dziś: przyspieszać. [przypis edytorski]

115. nawykać — przyzwyczajać się. [przypis edytorski]

116. żywie — dziś popr. forma 3 os. lp cz.ter. czas. żyć: żyje. [przypis edytorski]

117. rozminny — powodujący, że trudno się spotkać. [przypis edytorski]

118. bezhałaśnie — dziś: bezgłośnie; bez hałasu. [przypis edytorski]

119. bezdomnieć (neol.) — stawać się bezdomnym. [przypis edytorski]

120. przed się — dziś popr.: przed siebie. [przypis edytorski]

121. modrzyć (przestarz.) — farbować na niebiesko. [przypis edytorski]

122. zinąd (daw.) — z innego miejsca. [przypis edytorski]

123. ościory — pozostałe po wymłóceniu części wąsów ziaren jęczmienia. [przypis edytorski]

124. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]

125. com czynił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: co czyniłem. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lesmian-w-zwiewnych-nurtach-kostrzewy-cykl/

Tekst opracowany na podstawie: Bolesław Leśmian, Łąka, wyd. J. Mortkowicz, Warszawa, 1920

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Amelia Buczkowska, Maja Cencora, Paulina Choromańska, Magdalena Cieślak, Marianna Czabator, Radosław Czajka, Oliwia Denko, Małgorzata Dyć, Aleksandra Dziubińska, Malwina Gockowiak, Emilia Karwowska, Aleksandra Kopeć, Aleksandra Kopeć-Gryz, Damian Kostrzewa, Dorota Kowalska, Marcin Koziej, Daria Latuszek, Joanna Naczas, Marta Niedziałkowska, Pola Olech, Irena Pogoda, Alicja Pyszlak, Martyna Sawicka, Zuzanna Skinder, Julia Styś, Hania Szadkowska, Zuzanna Tereszczuk, Mieczysław Trautzel, Agnieszka Witkowska, Katarzyna Wojda.

Okładka na podstawie: Meadow (La Prairie), Pierre-Auguste Renoir, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-11-04.