Wincenty Korotyński

Figlik mojego dziadka

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Figlik mojego dziadka

Pro publico bono¹...

Mój dziadek (niechaj mu światłość świeci) 

Był i po mieczu² i po kądzieli³ 

Szczery⁴ karmazyn⁵, człek od Waszeci; 

Przódkowie jego w bójkach słynęli — 

I on ku temu zawsze był gotów, 

I dużo szramów⁶ miał na łysinie, 

Nawet z węgierska znał po łacinie; 

Lecz — nie wiem za co — w zbiorze Klejnotów 

Jego szanowne miano nie słynie. 

Raz, gdy wspomnieniem bójek, biesiadek, 

Wieczne mu chmury z czoła zegnano, 

Wesołym gestem przyzwał mnie dziadek, 

Ja osiodłałem jego kolano, 

A on mi prawił taki wypadek: 

„Dawno to było, lepszymi laty — 

Ciołek⁷ się rozsiadł na tronie Piasta, 

A w starym Barze konfederaty, 

A w kraju obcy żołdak się szasta. 

Mnie wówczas szkolnym karmiono pyłem; 

Lecz Mars pomazał Muzeczkom plany: 

Bowiem praeruptus animo⁸ byłem, 

To jest, w gorącej wodzie kąpany. 

Więc wziąłem na kieł⁹: bądź zdrów, Alwarze! 

Cichaczem zbieram swoje manatki, 

Kęs chleba, soli — w jednej czamarze¹⁰ — 

Szabelka przy mnie — czmychnąłem z klatki. 

Dzień prawie cały biegłem bez ducha 

Przez rowy, lasy, kwitnące niwy; 

Aż głód zawzięty, w gardle posucha 

Dały mi wiedzieć, żem przecie żywy. 

Tedy do siebie przyszedłem wreszcie; 

Lecz kapsa¹¹ chora, a głód uciska, 

A tu do Baru mil ze trzydzieście, 

A tam, co poczniesz sam bez koniska? 

Krótko, gorąco — widzę najjaśniej; 

Ściska za serce troska zajadła; 

Chciałem już wracać — kiedy, jak w baśni, 

Biała przedemną chatka usiadła. 

Prawda, że młynka coś nie wywija, 

Wkoło murawa, schludny podwórek: 

Więc dla odwagi — Zdrowaś Maryja, 

I het do chatki na podwieczórek. 

W chacie staruszka, cudo kobiéty, 

Wita pątnika ludzkiemi słowy; 

Gdy mi Abaddon, czart pospolity, 

Trefny¹² swój kruczek¹³ wsadził do głowy. 

A trzeba wiedzieć, że u nas w szkole. 

Miało swą łyżkę każde pacholę¹⁴.  

Więc gdy mi prawi: że mąż leśniczy 

Gdzieś za borsukiem po nocy brodzi; 

Że jej Marysia, kwiatek dziewiczy, 

Czysta oskoma dla wszystkiej młodzi; 

Gdy mnie pociesza wżyciu sierocém 

Dobrą otuchą zieleńszej doli — 

Ja do niej rzekłem tollere vocem¹⁵: 

„Dajcie jeść, matko, tylko bez soli! 

Każdemu jakąś cząstkę sądzono: 

Bóg daje łyżkę na moję dolę. 

Przynieś potrawę nieosoloną; 

Ja swoją łyżką wnet ją osolę; 

Choćby jak trawa była, mospanie, 

Zmieszam ją tylko — słoną się stanie!” 

Jęła¹⁶ się krzątać babka ruchawa; 

Ja do tłomoka skoczyłem żwawie,  

Łyżkę do ręki — sól do rękawa, 

Mieszam potrawę, i baśnię¹⁷ prawię: 

„Że przeznaczenie (cześć mu i dzięki) 

Nie tylko w łyżce cuda zawarło, 

Lecz królom Gallów wlało do ręki, 

By swym poddanym leczyli gardło. 

A jak ów kamień, co rubin zową 

Przez wieki płonąc, ognia nie traci, 

Toż samo z łyżką i z ręką ową — 

Zysk wiekuisty dla ludzkiej braci”. 

Patrzy się na mnie, dziwi babula, 

Ja kończę baśnię¹⁸, z rękawa solę... 

Wyszło — accepit fidem fabula¹⁹. 

To jest, staruszkę wywiodłem w pole. 

Wraz targ o łyżkę — po krótkiej chwili 

Schwyciłem za nią piękne talary; 

Ale do Baru za to przybyli 

Gorący chłopiec i konik kary. 

Poszliśmy w taniec²⁰ — rotati poli²¹, 

Płacili dług swój i krwią, i pracą; 

Lecz Bóg tak zechciał w świętej swej woli, 

Że w końcu bić się nie było za co... 

Skoro wróciłem — pomnę jak dzisia — 

Wraz²² do leśniczych poszedłem z kieską... 

Tam... co to gadać!... owa Marysia 

To twoja babka, moja pralesko²³!” 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Pro publico bono (łac.) — dla dobra publicznego. [przypis edytorski]

2. po mieczu — w linii męskiej. [przypis edytorski]

3. po kądzieli — w linii żeńskiej. [przypis edytorski]

4. szczery (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski]

5. karmazyn — szlachcic z prawem do noszenia karmazynowego żupana. [przypis edytorski]

6. szramów — dziś popr. forma D.lm: szram. [przypis edytorski]

7. Ciołek — herb Stanisława Augusta Poniatowskiego. [przypis edytorski]

8. praeruptus animo (łac.) — gwałtownego ducha. [przypis edytorski]

9. wziąć na kieł — (o koniu) ponieść. [przypis edytorski]

10. czamara (daw.) — męskie okrycie wierzchnie. [przypis edytorski]

11. kapsa (z czes.) — kieszeń. [przypis edytorski]

12. trefny (daw.) — tu: żartobliwy. [przypis edytorski]

13. kruczek — sztuczka. [przypis edytorski]

14. pacholę (daw.) — dziecko, chłopiec. [przypis edytorski]

15. tollere vocem (łac.) — podniósłszy głos. [przypis edytorski]

16. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

17. baśnię — dziś popr. forma B.lp: baśń. [przypis edytorski]

18. baśnię — dziś popr. forma B.lp: baśń. [przypis edytorski]

19. accepit fidem fabula (łac.) — opowieść zyskałą wiarę. [przypis edytorski]

20. taniec (daw.) — omowne określenie na bitwę. [przypis edytorski]

21. rotati poli (łac.) — gdy obracały się bieguny (Abl. abs.). [przypis edytorski]

22. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

23. praleska — pierwiosnek; tu wyraz użyty pieszczotliwie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/korotynski-czem-chata-bogata-tem-rada-figlik-mojego-dziadka

Tekst opracowany na podstawie: Wincenty Korotyński, Czema chata bogata, tem rada. Kilka poezyj Wincentego Korotyńskiego, nakł. J. Krasnosielski Księgarz, Wilno 1857.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. Utwór powstał w ramach konkursu "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Paweł Kozioł.

Okładka na podstawie: Lenny Montana@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.