Maria Konopnicka

Fragmenty

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Fragmenty

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Zima do poety

Jest-ci to ziemia omdlała i czarna,  

Ale w niej drzemie barw cudnych tysiące.  

I kwiatów życia złożone w niej ziarna,  

Nim przyjdzie słońce...  

Ty tylko pieśnią jej łono zagrzewaj...  

O mów! O śpiewaj!  

Jest-ci to ziemia i wyschła i pusta,  

Ale w niej bije żywota zdrój świeży,  

I rzesz spragnionych napoi on usta,  

I szumem wielkim ku morzu pobieży.  

Ty tylko pieśnią, jak wichrem powiewaj...  

O mów! O śpiewaj!  

Jest-ci ta ziemia bezpłodna i głucha,  

Ale ma soki w swem łonie żywiące,  

Co dadzą pokarm dla ciała i ducha 

Na lat tysiące.  

Ty tylko pieśnią jej niwy obsiewaj...  

O mów! O śpiewaj!  

Myśl i czyn wielki, jak chleb się poczyna 

Z małego ziarnka, co pada w pierś ziemi;  

A kiedy wiosny uderzy godzina,  

Buja plonami złotemi.  

Choć wszyscy zwątpią — ty się ich spodziewaj...  

O mów! O śpiewaj!  

Nikt nie wie kędy i odkąd przywiany,  

Zarodek życia przynosi nam dola.  

Z wiatrem uderza o chat naszych ściany,  

O nasze pola.  

Ty orz je pieśnią i łzami polewaj...  

O mów! O śpiewaj!  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Po sześciu wiekach

Nie, ja nie wielbię ciebie, Beatrycze,  

Nie jesteś ty mój ideał niewieści.  

Boś ty wielkiemu mężowi boleści 

Wtedy zjawiła swe słodkie oblicze,  

Gdy on się z piekieł dźwignął na dzień boży,  

Na tła różane i wiecznej brzask zorzy.  

Nie poszłaś ty z nim, za dni połowicy,  

W on las posępny, gdzie duch szuka drogi,  

Nie byłaś światłem dla wieszcza źrenicy,  

Gdy ją zwątpienia zaćmiły i trwogi,  

Sam się obłąkał w gąszcz dziką i czarną  

Ów wielki tułacz i pątnik z nad Arno.  

Ciebie przelękły okręgów tych ciemnie,  

Co kaźnią ducha i miejscem są męki.  

Może cię wołał i wzywał daremnie,  

Może napróżno chciał dotknąć twej ręki,  

Może cię szukał oczyma przy sobie,  

W tej wielkiej pustce i żywych ciał grobie.  

Ciebie ta brama spłoszyła swym zgrzytem,  

Co jak trumienne zapada się wieko,  

I dzieli oczy skazańca z błękitem,  

Z łanem pól żytnich i z chatą daleką...  

Nie, ty nie przeszłaś przez ciemne wierzeje,  

Gdzie «ten co wschodzi zostawia nadzieje».  

I łódź ta mglista na martwych wód fali,  

Co z łez ulane zdrętwiały w swym biegu,  

Gdzie każda kropla westchnieniem się żali,  

Bez ciebie, pani, odbiła od brzegu.  

Słyszysz ten cichy plusk? To płyną duchy,  

Lecz ty im swojej nie dałaś otuchy.  

Posępny żeglarz sam przybił do lądu,  

Co ciszą krzyczy swą, a pustką woła,  

Na mroczne brzegi przerażeń i sądu,  

Zkąd Bóg odwołał jasności anioła,  

Lecz gdzie się serca zostało świtanie,  

Bo jest «od śmierci mocniejsze kochanie».  

Ciebie przeraził ten wicher, co goni  

Na wspólną mękę złączone dwa duchy.  

Widzisz jak lecą, pierś z piersią, dłoń w dłoni,  

Jak ich porywa pęd ślepy i głuchy?  

O Beatrycze, o liljo niebieska,  

Silniejsza nad cię miłością Franceska!  

Ta, gdy jak gołąb, użala się biały,  

Aligier twarzą zmierzchł i zaszedł w cienie;  

I choć przycichły wichry i omdlały,  

A otchłań miała swoje odpocznienie, 

On padł, jak człowiek dosiężon złym grotem,  

Bo sam, bez ciebie był, i wspomniał o tem.  

Ogniste mary z palącym się włosem  

Przelękły ciebie; nie miałaś ty siły  

Iść, aby cierpieć maluczko ich losem.  

A te tragiczne, otwarte mogiły,  

Zkąd czarne płomię i dym siny bucha,  

Zawściagły stopę twą, zdrętwiły ducha.  

Tyś krok cofnęła od bagien tych jadu,  

Gdzie okowane panują zmierzchniki,  

Gdzie ten, co omdlał, przepada bez śladu...  

Zamknie się nad nim grób, a krzyk ów dziki,  

W którym z przekleństwem swój żywot wyzionie,  

Pochłoną czarne bezdennych wód tonie.  

Tam, gdzie w lodową wszczepione katuszę,  

Chłostane biczem śniegowej zamieci,  

Łamią się ciała i kruszą się dusze,  

Gdzie konających dni blask trupi świeci,  

Gdzie dech w szron idzie, a gradem łza pada,  

Nie miałaś siły iść, stanęłaś blada.  

I tam cię także nie widziano, pani,  

Gdzie duchy krzyczą językiem płomieni,  

Zdala ty byłaś od onej otchłani,  

Co się jak czasza rubinów czerwieni  

Wnętrzem swej męki, a z wierzchu jest czarna  

I cicha — wielka kostnica cmentarna.  

Tyś się przelękła żałosnych tych borów,  

Gdzie słychać lament pniów, gdzie gałąź woła,  

Tych pomieszanych duchowych kolorów  

Pół potępieńca, a pół archanioła,  

Którego w kaźni Bóg musi zostawić,  

Bo ani przekląć nie może, ni zbawić!  

Twych bławatkowych oczu jasność cicha  

Niewzeszła gwiazdą w prastarej tej ciszy,  

Gdzie ciemność bierze kształt i smętnie wzdycha 

Po drogach błądząc, kędy bez pomocy  

Konającego słychać dech i głosy,  

Od których cierpnie mózg, a wstają włosy.  

Przeszedł te piekła i wyszedł bez ciebie,  

Wielki ów piewca jęku i wieszcz zgrzytów;  

A tyś się lilją kwieciła na niebie,  

I stałaś w modrej jasności błękitów,  

Niedosiężona tchem czarnej otchłani...  

Nie! Ja cię wielbić nie mogę, o pani!  

Ja jestem z ziemi, gdzie miłość prowadzi 

Kobietę w długie okropnych dni drogi,  

A gdy wędrowce padają tam bladzi,  

Czują w momencie śmiertelnej swej trwogi 

Dłoń ukochaną, dłoń mięką i ciepłą,  

Co grzeje usta im, i pierś zakrzepłą.  

Ja jestem z ziemi, gdzie duch się nie lęka 

Otrzeć swych skrzydeł o proch i o błoto,  

Gdzie podniesiona niewieścia jest ręka 

Nad wszelką nędzą i wszelką ciemnotą,  

I gdzie jęk bolu każdego szermierza,  

W umiłowaną najpierwej uderza.  

Ja jestem z ziemi, gdzie męki okręgi 

Mają swój smętny ogrojec niewieści,  

Gdzie u bram piekieł składają przysięgi,  

I biorą czarne obrączki boleści,  

I niosą owe tragiczne pierścienie,  

Przez wielkie pola śnieżne i przez cienie.  

I tam je niosą, gdzie kończą się drogi 

Dnia słonecznego w podziemnej czeluści,  

I bardzo blade przechodzą przez progi,  

I tych szukają, co Bóg ich opuści,  

A w piekle tworzą sen cichy o niebie...  

.................................. 

O! Beatrycze! Ja nie wielbię ciebie!  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

„Ergo erravi”

Więc się myliłam, że w ziemi tej bije 

Serce, pod ciężkim mogilnym kamieniem...  

Więc się myliłam ufając, że żyje 

To, co wy zwiecie wspomnieniem!  

Dziś, gdy na światło podnoszę źrenice,  

Wstyd jakiś wielki oblicze mi krwawi...  

Więc nic? Więc tylko popiołów dziedzice?  

— Ergo erravi?  

Grobowy kamień, choć twardo pierś tłoczy,  

Przecież go Łazarz podźwignął z mogiły,  

I gdy wskrzeszenia głos zabrzmiał proroczy,  

Wstał pełen siły.  

I tobie głos ten rozbrzmiewał o świcie,  

A dotąd całun śmiertelny cię dławi...  

Więc już wygasło, Łazarzu, twe życie?  

— Ergo erravi?  

Wierzyłam w ciebie, jak czciciel w swe bogi,  

I pieśni tobie składałam ofiarę,  

Tyś mi i w grobie był żywy i drogi...  

Dziś — tracę wiarę. 

Martwoty ducha obeszły cię pleśnie,  

Rdza pierś twą zjada i serce ci trawi...  

Więc próżne były ofiary i pieśnie?  

— Ergo erravi?  

Ileż to razy czekałam wśród nocy 

Drgnięcia tej ziemi, co łono twe kryje.  

Ileż się razy zrywałam z niemocy,  

Z okrzykiem: żyje!  

Lecz ranek płoszył nadzieje zwodnicze,  

Jak płoszy jastrząb drużynę żurawi,  

I znów w zwątpieniu godziny me liczę...  

— Ergo erravi?  

Po pustym polu, bywało, wiatr wionie,  

Pomiecie liściem uwiędłem i suchem,  

A ja ze łzami wyciągam już dłonie 

Za twoim duchem...  

Lecz wiatr opada na skiby te czarne,  

A żaden duch się z mogiły nie jawi,  

I znowu cisza i zimno cmentarne...  

— Ergo erravi?  

Z Chrystusem ciebie równali prorocy,  

A jam z tych była, co wstali przed słońcem,  

By końca wielkiej doczekać się nocy 

Z sercem bijącem...  

Lecz noc odlata na czarnych piór puchu,  

I wschód w jutrzenkach różanych się pławi,  

A w grobie twoim ni głosu, ni ruchu...  

Ergo erravi?... 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

IV (I wiosna przyjdzie i kwiat rozwinie...)

I wiosna przyjdzie i kwiat rozwinie,  

A z moich oczu nigdy nie zginie 

Bezbrzeżne, białe pole...  

I lato przyjdzie, i kłos zadzwoni,  

A w moich oczach wciąż, jak na dłoni,  

Bezbrzeżne, białe pole.  

I życie przejdzie i śmierć zamroczy,  

Ale ja w trumnie otworzę oczy 

W bezbrzeżne, białe pole.  

I północ przyjdzie, i z grobu wstanę 

I zwrócę oczy me zadumane 

W bezbrzeżne, białe pole... 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Na rozstaju

.............................................  

Nie tego żal mi, com straciła w drodze,  

Lecz żal mi tego, czegom nie posiadła.  

A kiedy cicha w kraj zmierzchów odchodzę,  

Więcej mnie smęcą ulotne widziadła 

Szczęścia, co nigdy mojemi nie były,  

Niż zostawione za sobą mogiły.  

Bo dusza moja w swym wzlocie i pędzie 

W przyszłość podana jest skrzydłami obu,  

I nie ku temu tchnie, co jest, lecz będzie,  

I nie chce płaczką żadnego być grobu,  

A choć minionych rzeczy jest pamiętną,  

Jutrzenne nosi i wschodowe piętno.  

I nieraz bywa zadumana w sobie 

O świetle gwiazd tych, co się jeszcze ziemi 

Nie tknęły, ani na smętnym tym globie 

Odbiły swemi strzałami złotemi...  

I myśli, co też gwiazdy te oświecą,  

Gdy wieki miną, a blaski dolecą?  

I o tych żniwach duma, o tych plonach,  

Których siewacze za pługiem upadli,  

I nigdy na swych ojczystych zagonach 

Nie zbiorą chleba, i leżą wybladli,  

Z oczyma, które im wyjadła rosa,  

A nie zobaczą z swych siewów — ni kłosa.  

I o tych grodach, co będą dźwignięte 

Z głazów łamanych dziś, pod ziemią twardą;  

I słyszy owe oskardy wyklęte,  

Owe kilofy walczące z pogardą,  

Co dobywają fundament budowy,  

Gdzie budowniczy nie skłoni swej głowy.  

Ach, i o pieśni słowiczej, co wiosną 

Nie utuliła mnie w ciszy i w cieniu;  

O ustach, które pieszczotą miłosną 

Nie tknęły moich, i o tem pragnieniu,  

Które ugasić mogła kropla rosy,  

A i tej nawet nie dały niebiosy!  

(Kto w mogiłę wrasta głazem...)

Kto w mogiłę wrasta głazem,  

Kto skamieniał na kurhanie,  

Ten się w proch rozsypie razem 

Z tem, co nigdy już nie wstanie.  

Lecz kto dębem wrósł w mogiłę,  

Kto żyw stoi na kurhanie,  

Temu odda grób swą siłę,  

Kiedy przyjdzie zmartwychwstanie.  

Sto lat leży głaz na grobie,  

Sto lat wichry po nim wieją,  

A nie zadrga życiem w sobie,  

Nie zieleni się nadzieją.  

Lecz dąb życia czerpie soki 

Z praojcowych próchn i kości.  

I choć kurhan tak głęboki 

Buja liściem ku przyszłości.  

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/konopnicka-damnata-fragmenty

Tekst opracowany na podstawie: Maria Konopnicka, Damnata. Poezye, wyd. Seyfarth i Czajkowski, Lwów 1900.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Korektę utworu ze źródłem wykonali wikiskrybowie.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska.

Okładka na podstawie: Cherish the moments, Josep Ma. Rosell@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.