Konstanty Ildefons Gałczyński

Trzynasty największy wyczyn Herkulesa

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Teatrzyk „Zielona Gęś”
ma zaszczyt przedstawić:

Trzynasty największy wyczyn Herkulesa¹

HERKULES

Pozwolicie, obywatelstwo, że się przedstawię: Jestem Herkules, syn Jowisza²i Alkmeny³, znany sportowiec. Moje wyczyny? Proszę bardzo! Liczcie! Dwanaście:

1) położyłem lwa nemejskiego⁴; 2) takoż hydrę lernejską⁵; 3) takoż dzika erymantejskiego⁶; 4) ścigałem się z kózką, co miała złote różki i miedziane nóżki⁷; 5) zrobiłem porządek z ptakami stymfalijskim⁸; 6) pobiłem pewnego byka na Krecie⁹; 7) takoż Diomeda, króla Tracji, który podkarmiał swoje konie ludzkim mięsem¹⁰; 8) ditto¹¹ spuściłem manto Amazonkom¹², tym mitologicznym kociakom; 9) oczyściłem stajnię Augiasza¹³, skierowując na tę stajnię moim ramieniem rzekę Alfeusz¹⁴; 10) zrobiłem na szaro niejakiego Geriona¹⁵; 11) otrząsnąłem złote jabłka w ogrodzie Hesperyd¹⁶ oraz 12) wyzwoliłem Tezeusza¹⁷, co było, moi drodzy, najtrudniejsze. Ale to wszystko mi, proszę was, nie wystarcza.

To nic nie jest. Ja chcę, obywatele, pobić własne rekordy. Absolutnie. Tylko czego by tu takiego dokonać? O, natchnij mnie, Apollinie¹⁸, i ty, Diano awentyńska¹⁹! Bo chcę coś takiego zrobić, coś takiego, żebym istotnie zasłużył sobie na sławę u potomnych.

zamyśla się

Eureka! Mam!!!!

chwyta w Warszawie za słuchawkę telefoniczną i uzyskuje połączenie w godzinach porannych.

Kurtyna

4 XII 1949

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury.

Jeśli tak jak my wierzysz, że to, co robimy, jest ważne i potrzebne — wesprzyj naszą zbiórkę! wolnelektury.pl/pomagam/

Wolne Lektury nie mają stałego finansowania — działamy dzięki społeczności.

Aby spokojnie działać w 2026 roku, potrzebujemy wsparcia.

Dołącz i pomóż nam utrzymać dostęp do literatury dla wszystkich.

wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury: wolnelektury.pl/pomagam/

Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia! wolnelektury.pl/pomagam/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przypisy:

1. Herkules (mit. rz.) a. Herakles (mit. gr.) — syn Zeusa i Alkmeny; cechował się nadludzką siłą, odwagą, urodą; zasłynął jako wykonawca dwunastu niezwykle trudnych i niebezpiecznych prac; patron kultury, atletyki, handlu. [przypis edytorski]

2. Jowisz a. Jupiter (mit. rzym.) — najwyższe bóstwo rzymskiego panteonu, bóg nieba i burzy, odpowiednik greckiego Zeusa. [przypis edytorski]

3. Alkmena (mit. gr.) — żona Amfitriona, króla Teb, uwiedziona przez Zeusa, który przybrał postać jej męża, urodziła Heraklesa. [przypis edytorski]

4. lew nemejski (mit. gr.) — lew odporny na ataki bronią białą, uduszony przez Heraklesa. [przypis edytorski]

5. hydra lernejska (mit. gr.) — potwór wyobrażany najczęściej jako wielogłowy wąż wodny, córka Tyfona i Echidny. Zamieszkiwała bagna w okolicy Lerny w Argolidzie. Trudna do pokonania, ponieważ w miejsce każdej ściętej głowy wyrastały dwie lub trzy kolejne. [przypis edytorski]

6. dzik erymantejski — potężny dzik grasujący w Arkadii. [przypis edytorski]

7. kózka, co miała złote różki i miedziane nóżki — chodzi o łanię kerynejską, niezwykle szybkie zwierzę ze złotymi rogami, srebrną sierścią i kopytami z brązu, którą Herakles gonił przez rok. [przypis edytorski]

8. ptaki stymfalijskie (mit. gr.) — mordercze ptaki pustoszące okolice jeziora Stymfalos, wypłoszone bądź wystrzelane przez Heraklesa. [przypis edytorski]

9. byk kreteński (mit. gr.) — bestia pustosząca Kretę. Został pojmany przez Heraklesa, później zabity przez Tezeusza. [przypis edytorski]

10. Diomed, król Tracji, który podkarmiał swoje konie ludzkim mięsem (mit. gr.) — Diomedes karmił swoje konie ciałami cudzoziemców. Herakles wykradł zwierzęta, a kiedy król ruszył za nim w pogoń, rzucił go im na pożarcie. [przypis edytorski]

11. ditto (wł.) — jak wyżej, to samo. [przypis edytorski]

12. Amazonki (mit. gr.) — plemię walecznych kobiet. Herakles miał za zadanie zdobyć pas ich królowej, Hipolity. [przypis edytorski]

13. stajnia Augiasza (mit. gr.) — stajnia króla Elidy zamieszkała przez 3000 wołów i nie czyszczona od 30 lat. [przypis edytorski]

14. Alfios — rzeka w Grecji biegnąca z gór Tajget do Morza Jońskiego. [przypis edytorski]

15. Gerion (mit. gr.) — potwór składający się z trzech zrośniętych ciał. Herakles miał za zadanie wykraść jego trzodę czerwonego bydła, pilnie strzeżoną przez psa Ortrosa (brata Cerbera) i giganta Eurytiona. [przypis edytorski]

16. Hesperydy (mit. gr.) — nimfy zachodzącego słońca, opiekowały się ogrodem bogów i strzegły drzew rodzących złote jabłka. [przypis edytorski]

17. Tezeusz (mit. gr.) — heros ateński, syn Posejdona i Ajtry, zabójca Minotaura. Tezeusz i jego przyjaciel Pejritoos przysięgli, że zdobędą córki Zeusa za żony. Tezeusz towarzyszył Pejritoosowi w drodze przez Podziemia, by pomóc mu uprowadzić Persefonę, córkę Zeusa i żonę Hadesa. Kiedy zmęczeni wędrówką po krainie zmarłych usiedli na głazach, nie mogli powstać ani się ruszyć. Tezeusz został po dłuższym czasie uwolniony przez Heraklesa, kiedy ten przybył, by porwać psa Cerbera. Próba uwolnienia Pejritoosa się nie udała. [przypis edytorski]

18. Apollin (mit. gr.) — Apollo, bóg sztuki, natchnienia, wróżbiarstwa i przepowiedni. [przypis edytorski]

19. Diana awentyńska (mit. rzym.) — bogini łowów i księżyca, odpowiednik gr. Artemidy, świątynia jej poświęcona znajdowała się w Rzymie na wzgórzu Awentyn. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-trzynasty-najwiekszy-wyczyn-herkulesa/

Tekst opracowany na podstawie: Konstanty Ildefons Gałczyński, Próby teatralne 3, wyd. Czytelnik, Warszawa 1979.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Jan Grzybowski, Aleksandra Kopeć-Gryz, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Córka w bujaku, Henry Lyman Saÿen (1875–1918), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2026-06-08.