Konstanty Ildefons Gałczyński

Rower-Gigant

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Teatrzyk „Zielona Gęś”
po remoncie i otworzeniu
Specjalnej-Sali-do-Kichania
ma zaszczyt przedstawić
dla dzieci na Gwiazdkę
śpiewogrę w trzech śpiewoobrazach
pod nagłówkiem

Rower-Gigant

Uwaga!

Dyrekcja Teatru uprasza Osoby Zakatarzone: wszelkiego rodzaju ciocie, prawdziwe i tak zwane przyszywane, babcie, nibybabcie, do pewnego stopnia babcie i prapapraprapraprababcie; wujaszków, którzy gubią łyżki do kamaszków, oraz wujaszków, którzy zbierają okruszki dla ptaszków...

Więc o co chodzi? Chodzi o to, Najukochańsi, żeby oni, jeżeli już muszą kichać, żeby kichali w specjalnie na ten cel przeznaczonej sali, a nie kichali na widowni podczas przedstawienia,

ponieważ ciche kichanie jest niezdrowe i zakazane przez Doktora Rybojada, a głośne (GŁOŚNE) kichanie na widowni ultrafonicznie przeszkadza w pracy aktorom i aktorzy też zaczynają kichać i

Z rozpaczy sufler 

Bije się w głowę kuflem. 

Kropka: ּ 

albo wykrzyknik: ! 

A co do aktorów, to występują dzisiaj następujący  

Aktorzy: 

oraz

szlagier nad szlagiery, 

gwiazdy na ziemi i niebie, 

fajerki dwadzieścia cztery, 

ktoś, kto przeszedł samego siebie: 

czyli 

sam — osobiście — we własnej osobie 

Ulubieniec Publiczności 

FAFIK 

FAFIK?  

Personel techniczny:

PROF. BĄCZYŃSKI — wynalazca ROWERU-GIGANTA

PIEKIELNY PIOTRUŚ

CIOCIA HERMENEGILDA

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA — jako młody stolarz

OSIOŁEK PORFIRION

FAFIK!
tj. tzw. najpopularniejszy pies wszechświata

KARAKULIAMBRO (Liryka)

A. ŹRÓBEK (Mechanika sceny)

Obraz I

A. ŹRÓBEK

Kochane dzieci, jak widzicie, zaczynamy tym razem punktualnie punkt dziewiętnasta, gwiazdka wzejdzie za pół minuty, czyli trzydzieści sekund. Raz. Dwa. Trzy. Cztery...

GWIAZDKA

wschodzi i siada na galerii.

A. ŹRÓBEK

A teraz ja, A. Źróbek, podnoszę kurtynę. Uwaga. Już podniosłem. Przepraszam, kto tam kicha?

GWIAZDKA

bardzo nieśmiało

To ja.

zaczyna kichać i to tak okropnie, że niestety mimo tłumaczeń, że się zaraziła od księżyca, zostaje odprowadzona do Specjalnej-Sali do-Kichania

DZIECI

Co to jest? Nie szczypać! Nie kichać! Wyżej kurtynę! Wyże-e-ej!

A. ŹRÓBEK

Proszę uprzejmie. Sekunda. Teraz dobrze?

DZIECI

Doskonale!

A. ŹRÓBEK

No to się cieszę. Ale to mało, dzieci, że ja się cieszę. Chodzi o to, żebyśmy się wszyscy cieszyli. Powiedzcie więc, dzieci, czytelnikom „Przekroju”, co widzicie w tej chwili na scenie? No!

DZIECI

Widzimy małą uliczkę w Zielonogęsiowie. Widzimy kino. Widzimy śnieg. Widzimy mróz. Kino dziś nie gra. Ale za to śnieg pada. A te sto czarnych planu to stu przechodniów. A wśród tych stu czarnych planu jedną malutka czarna plamka. To Piekielny Piotruś. Piotruś, uważaj, tam pod latarnią stoi Osiołek Porfirion. On cię nabije.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

To nie wasza rzecz? Ja zaraz powiem wiersz:

Od rana śnieg prószy 

Na sto kapeluszy, 

A mnie marzną uszy, 

Więc pocieram uszy.  

Świetny wiersz! Od czterdziestu ośmiu lat takiego nie napisałem: Ale mróz!

pociera sobie uszy, ale za bardzo, i to do tego stopnia za bardzo, że aż wciera sobie uszy w głowę, czyli w ten sposób uszy Piekielnego Piotrusia znikają, czyli tragedia pt. Szelma, czyli młody człowiek bez uszu, a wszystko od zbyt gwałtownego pocierania.

OSIOŁEK PORFIRION

spod zielonej latarni

Piekielny Piotruś nie ma uszu! Piekielny Piotruś nie ma uszu!! Piekielny Piotruś nie ma uszu!!!

PIEKIELNY PIOTRUŚ

No to co? Za to ty, stary ośle, Porfirioniszcze, masz uszy za dwudziestu. Co słychać?

OSIOŁEK PORFIRION

Właśnie. Byłem przed chwilą u cioci Hermenegildy, która była przed chwilą u prof. Bączyńskiego. Profesor jest bardzo zajęty.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Ale, pytam się, co słychać, do stu jasnych świeczek?!

OSIOŁEK PORFIRION

Właśnie. Hermenegilda zaprowadziła mnie do kuchni, zdjęła buty i powiedziała, że nic.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Poczekaj, ja zaraz tak zrobić, że będzie słychać. Alojzy! Hej, Alojzy!

ALOJZY GŻEGŻÓŁKA

w charakterze młodego stolarza wychodzi ze swej stolarni

Słucham uprzejmie.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Słuchaj, Alojzy — Porfirion mówi, że nic nie słychać.

GŻEGŻÓŁKA

Bo on jest mądry na trzy flądry, a za to gruby na trzy śruby. Zaczynamy! Zaraz będzie tak słychać, że aż wszystkim uszy popuchną.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

No mnie to nie — zyg-zyg, bo ja nie mam uszu — zyg-zyg-marchewka.

strzela językiem i razem z Gżegżółką wykonuje na nosie hałaśliwego marsza Złote Okulary. W rytmie marsza Złote Okulary wszyscy, tj.: Osiołek Porfirion, Piekielny Piotruś i Alojzy Gżegżółka, zdążają do pałacu Prof. Bączyńskiego, żeby popatrzeć przez złotą dziurkę od klucza, czym Bączyński jest tak bardzo zajęty.

Obraz II

PROF. BĄCZYŃSKI

sam

Zastanawiające! Nic nie wychodzi. Milcz, serce. O, ręko ma! Przeklęta puszczo, która wydała tego potwora w occie. Przeklęty mech, który go przytulił. Na Saturna! jeszcze chwila, a zjem własny kapelusz jak Rodrigo Ildebrande Kurzajka. Piekło i dwadzieścia cztery fajerki. Dziś, o północy w dodatku, księżyc wchodzi w aspekt Hermenegildy. Ale — do góry uszy, o, ręko ma! Byka za rogi! Już ja ci pokażę, huncwocie w occie!

wygłosiwszy płomienne przemówienie do własnej ręki, uzbrojony w olbrzymi widelec, klnie i ściga w dalszym ciągu widelcem po stole marynowany Grzybek, który, korzystając z tego, że jest niewymownie śliski, nie pozwala wbić się na widelec i filuternie odskakuje coraz dalej i dalej.

GRZYBEK

Zyg-zyg-marchewka!

PROF. BĄCZYŃSKI

Ach, ty łajdaku!

ściga widelcem Grzybek po podłodze i robi widelcem czteromilimetrowe dziury w podłodze.

GRZYBEK

do Bączyńskiego

Ze słoika ślicznych szybek 

Wyjąłeś mnie ty. 

A ja jestem smaczny grzybek 

Mary nowany.  

PROF. BĄCZYŃSKI

łyka ślinkę.

GRZYBEK

Hop słup po ka na pie, 

Bą czyń ski mnie nie zła pie.  

PROF. BĄCZYŃSKI

resztką sił

A łotrze! Ciach!

niestety, zamiast w Grzybek wbija sobie srebrny widelec w nogę i przygważdża się do kanapy na zawsze.

OSIOŁEK PORFIRION, ALOJZY GŻEGŻÓŁKA i PIEKIELNY PIOTRUŚ

którzy to wszystko widzieli przez złotą dziurkę od klucza; chórem

Ładna rzecz, nie ma co!
Napiszemy o tym w „Ro”!  

piszą notatkę na ostatnią stronicę „Przekroju”, że Bączyński do tej pory jeszcze nic nie zrobił dla Dzieci na Gwiazdkę, po czym wkraczają do Sali Bilardowej i odczepiają Prof. Bączyńskiego od kanapy.

BĄCZYŃSKI

padając na kolana i wznosząc ramiona do góry

Dziękuję! Dziękuję wam, przyjaciele!

OSIOŁEK PORFIRION

recytuje

Bączyński dziękuje, Porfirion odpowiada: 

— Nie dziękuj, bo w braku laku 

Pierwszy bym pałkę strzaskał na twej głowie, 

Gdybyś miał głowę, kociaku.  

BĄCZYŃSKI

Bba!

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Dlaczego?

Muzyka.

OSIOŁEK PORFIRION

A ja wiem, czyja to muzyka: To andante¹ to zdaje się Lutosławskiego², ale to allegro³ to na pewno Mozarta⁴. Bo ja od razu poznaję wszystkie rzeczy na M.

PROF. BĄCZYŃSKI

jąka się z przerażeniem

A MMMMarynowane grzybki?

Nagle rozlega się trąbka. Wszyscy podbiegają do okien. Wesoła trąbka brzmi coraz donośniej. To przez ulicę Zielonogesiową przejeżdża Rower-Gigant-na-Dwa-Tysiące-Dzieci, skonstruowany przez zacnego Prof. Bączyńskiego, w tajemnicy już na miesiąc przed Feriami, i dopiero teraz oddany dzieciom do użytku na Gwiazdkę.

FAFIK

przy kierownicy, jedną łapką kieruje, a drugą gra w szachy z Hermenegildą, która siedzi na ramie roweru, szachy trzymając na głowie.

ROWER-GIGANT

mówi sopranem za pomocą poezji

Szybkość — to mój lwi pazur. 

Gazu, gazu i gazu.  

DWA TYSIĄCE DZIECI NA DWÓCH TYSIĄCACH SKÓRZANYCH SIODEŁEK

Bravo, Fafik!

FAFIK

nie słyszy, zajęty kierowaniem i grą w szachy z Hermenegildą; szeptem do siebie

Powiedzcie, któż jak ja potrafi  

Hermenegildzie dawać mata. 

daje mata Hermenegildzie 

Bo jam jest Fafik, super-Fafik,  

najpopularniejszy pies wszechświata! 

HERMENEGILDA

Ach! Przegrałam!

całkowicie przegrywa i spada z roweru, i w ten sposób kończy się Obraz II

Obraz III
czyli
Epilog

Ze wszystkich zakamarków, szpar i wnęk Zielonogęsiowa, w czarnych kapeluszach, w czarnych okularach i w czarnych pelerynach wychodzą Krytycy. Kaszlą. Kichają. Syczą. Szepczą. Popijają czarną kawę z termosów. Przestępują z nogi na nogę.

OSIOŁEK PORFIRION

do Krytyków

O co chodzi, panowie?

KRYTYCY

My tej „Gęsi” nie rozumiemy. Bardzo żałujemy, ale nie rozumiemy. Raz jedną „Gęś” zrozumieliśmy, a tej „Gęsi” znowu ani w ząb. Kolego Bęc-Walski, czy wy „Gęś” rozumiecie?

AUGUST BĘC-WALSKI

Tylko pieczoną.

OSIOŁEK PORFIRION

głaszcze Krytyków po głowach

Chwileczkę, moi złoci — jak to wam tym razem wytłumaczyć, że niniejsza „Gęś”, moi srebrni, to... to po prostu zabawka na choinkę. Nie ważnego, żart, zabawka na choinkę...  

KRYTYCY

Aaaaaaaaaa.

OSIOŁEK PORFIRION

zawiesza Zieloną Gęś na choince

KRYTYCY

zielenieją i puszczają nosem świeczki, które natychmiast zapalają się.

Kurtyna

spada, rozwija się powoli, 

jak rulon nut Mozarta,  

nut, które grają, grzeją, tańczą,  

całują się i świecą  

24 XII 1949

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury.

Jeśli tak jak my wierzysz, że to, co robimy, jest ważne i potrzebne — wesprzyj naszą zbiórkę! wolnelektury.pl/pomagam/

Wolne Lektury nie mają stałego finansowania — działamy dzięki społeczności.

Aby spokojnie działać w 2026 roku, potrzebujemy wsparcia.

Dołącz i pomóż nam utrzymać dostęp do literatury dla wszystkich.

wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury: wolnelektury.pl/pomagam/

Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia! wolnelektury.pl/pomagam/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przypisy:

1. andante — w muzyce: tempo umiarkowane. [przypis edytorski]

2. Lutosławski, Witold (1913–1994) — polski kompozytor, dyrygent, pianista. [przypis edytorski]

3. allegro — w muzyce: tempo żywe, wesołe. [przypis edytorski]

4. Mozart, Wolfgang Amadeusz (1756—1791) — austriacki kompozytor, wirtuoz gry na instrumentach klawiszowych. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-rower-gigant/

Tekst opracowany na podstawie: Konstanty Ildefons Gałczyński, Próby teatralne 3, wyd. Czytelnik, Warszawa 1979.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć-Gryz, Kornel Myczko, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Córka w bujaku, Henry Lyman Saÿen (1875–1918), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2026-06-08.