Konstanty Ildefons Gałczyński

Dzikie wino

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Dzikie wino

Koło tych pagórków piaszczystych, które księżyc 

po kolei odsłania  

jeden po drugim,  

jeden po drugim,  

ptaki śpią,  

tylko droga się srebrzy 

i Wisła świeci jak latarnia —  

jest cisza, jakby Szopen przed chwilą zamilkł, 

lecz niech struna się przypomni srebrna jak te koleiny, 

zapląsają chmury z sosnami, z pagórkami, 

dzikie wino pocznie szeptać z dzikim winem; 

no, i już masz polonez. Przeklęte polskie serce! 

Diabli wiedzą, co to jest: w liniach skrzypiec 

i pagórków tego szukaj, w dzikim winie na szybie: 

szepty zaśpiewne i niebiosa bohaterskie, 

i wrzawa nad niebiosami, i pory roku jak struny 

skrzypcowe, cztery, cztery: wiosna, lato, jesień i zima, 

i wiatr w struny, i deszcz w struny, i grad w struny, i blask w struny, 

bas śnieżny i słowicza szalona kwinta, 

Wisła pod smyczkiem, srebro wiślane, Wisła pod palcem, ta, co 

śpiewa najwyżej struna, rzeka na skrzypce sopranowe 

naciągnięta, a z worka czasu chmury, ptaki, horyzonty wielogłosowe 

i jesień fruwająca, i ogromne lato; 

i chmury nad skrzypcami, i liście tuż nad smyczkiem, 

i te pagórki faliste, i wiatr, i światła wszystkie. 

*

Na liściu dzikiego wina trudno jest zmieścić Warszawę 

i gwiazdę Wenus nad nią, a jednak 

w jakiejś trudnej podróży to on ci przypomni Warszawę, 

ten liść — 

na wszystkich kontynentach, 

we wszystkich miastach, 

zaułkach 

i labiryntach. 

Na liść dzikiego wina jak na mapę ojczyzny 

patrzę; tu węgiel, mówię; tu morze jak Kochanowski rozśpiewane, 

a tutaj, mówię, góry, a tutaj równiny. 

a wszystko razem jak fotografia ukochanej;  

ognie portów, lampy w oknach, maszyny i ludzie, 

nasi ludzie, budowniczowie pogody, 

i słońce, słońce, słońce, które przodem pójdzie 

przez ogrody, ogrody, ogrody;  

i wiatr, i wiatr w liście, i znów wyrażalna trudno 

nuta, drzazga cudowna pod sercem samym. 

Powiedz, skąd jesteś, nuto; powiedz, skąd płyniesz, nuto, 

nuto-latarnio idąca przed nami.  

To w niej, w tym błysku nagłym: twarz jakaś, chmura jakaś, 

jakiś sierpień, dom, dzikie wino — 

i — jak burza odetchniesz, lecz nie deszcz będzie płakać, 

to łzy twoje szczęśliwe popłyną; 

gościńce złote wszystkie, rzeki wszystkie chóralnie 

zejdą się w twoim sercu, 

ziemia ciebie przyciągnie, księżyc ciebie dopadnie 

i po polsku ci powie: «Dobry wieczór!» 

A to jest dzikie wino. Rozszumiało się ono, 

zestroiło głos do głosu w pieśni,  

dzikie wino — dokoła; dzikie wino — noc wesoła; 

krzyczą liście: «My tutaj jesteśmy, 

nad tym oknem, nad tą lampą niezagasłą, 

rozgadane jak jesienna plucha — 

jakich Trenów, jakich Ballad i romansów 

można by się jeszcze w nas dosłuchać!» 

O, dzikiego wina nocy, czarne blaski 

rozsypane muzyką śnieżno-ciemną! 

Nocy, w której jak w pokoju babki 

i liść, i ptak, i gwiazda bawią się ze mną. 

Osowieje liść, gdy mrok go najdzie, 

ptak w gąszcz frunie, zaś gwiazda do nieba, 

pokój babki zniknie, czas szumiący 

swoje wody będzie toczył i rozlewał.  

*

Ileż to lat, ileż to lat trzeba chodzić 

po dniach, po nocach, po schodach, po piętrach, 

do ilu łomotać drzwi, w ilu szukać 

książkach, światłach, muzycznych instrumentach!  

Po jakich drogach, co się w deszczu mylą, 

zaplątują w niebieskich zachmurzeniach,  

w ilu miastach z latarniami! o, w ilu  

nieskończonych próbach, oczekiwaniach, doświadczeniach — 

ażeby znaleźć jakieś jedno zdanie, 

które do serca komuś wejdzie i zostanie,  

parę słów ułożonych w dziecinny gwiazdozbiór, 

a ten nad czyimś oknem będzie sunął, świecąc  

w noc zimową i powie ktoś: «Cóż, noc niebrzydka!» 

Bo trudno jest za włosy chwycić treść wzburzoną, 

rytm odmienny jak księżyc, ten sam księżyc, który 

Beethoven¹ z nieba zerwał i w sonatę wepchnął.  

*

Rzeczywistości, nasza muzo, 

ziemio brzozy i palmy, 

flago czerwonousta 

przez horyzonty wszystkie! 

Rzeczy mroczne, niemrawe 

rękom opór stawiają, 

ręce świat kształtujące 

słońce unieśmiertelnia. 

Jako fala za falą 

wysiłek za wysiłkiem, 

nie ma już oceanów, 

my jesteśmy ocean. 

Flaga naszej radości 

płynie wąwozem czasu, 

czasy rozkołysane 

jak pszenica wysoka. 

Po całym lecą świecie 

naszej myśli nasiona. 

Czas wieniec nam uplata. 

Wróg zębów nie pozbiera. 

A to złote błyskanie 

to los nasz na kowadle. 

Flago czerwonousta 

rozśpiewana jak wicher! 

Rzeczywistości, muzo, 

człowieku, rzeko, gwiazdo, 

domie mój, nocy moja, 

liściu dzikiego wina! 

*

Nad oknem, 

na murze, 

a liście takie duże — 

zielone, zielone, 

dzikie wino zielone. 

O każdej 

godzinie 

wiatr szumi w dzikim winie — 

zielone, zielone, 

dzikie wino zielone. 

Uroda, 

przyroda, 

za nic byś jej nie oddał — 

zielone, zielone, 

dzikie wino zielone. 

Za siedmiu 

morzami 

napełni oczy łzami — 

zielone, zielone, 

dzikie wino zielone. 

I we śnie 

przypłynie 

dom cały w dzikim winie — 

zielone, zielone, 

dzikie wino zielone. 

I niebo, 

i księżyc, 

i wino się rozsrebrzy — 

zielone, zielone, 

dzikie wino zielone. 

Zaszepce 

na szybie, 

myślisz, że słuchasz skrzypiec — 

zielone, zielone, 

dzikie wino zielone. 

Pod serce 

jak nuta. 

I powiesz: tak, to tutaj — 

zielone, zielone, 

dzikie wino zielone. 

Ten dach i 

te okna, 

i noc jak narzeczona — 

zielone, zielone, 

dzikie wino zielone. 

*

Tańczy noc, rozśpiewała się 

po pagórkach, po kotlinach, 

tańczy noc, roztańczyła się 

w wieńcu z dzikiego wina.  

Klaszcze Wisła, wszystkie fale klaszczą, 

a nad Wisłą klaszcze wiklina, 

klaszcze niebo wysoko, noc tańczy 

w wieńcu z dzikiego wina.  

A to przecie wiatr dmie w srebrne pasma 

chmur, a każda chmura inna. 

Tańczy noc, jak bardzo srebrna gwiazda, 

w wieńcu z dzikiego wina.  

A to przecie najzwyklejsze liście, 

zwykły księżyc, co liście odciemnia — 

tylko że ten trylik tak srebrzyście, 

tylko że ten bas jak skała: ziemia.  

I pieśń ziemi, co jak skrzypce woła — 

i te strofy, co jak chmury płyną — 

strofy — chmury — noc czuła, wesoła — 

i szumiące dzikie wino, dzikie wino —  

koło tych pagórków piaszczystych, które księżyc 

po kolei odsłania,  

jeden po drugim, 

jeden po drugim, 

ptaki śpią, 

tylko droga się srebrzy 

i Wisła świeci jak latarnia.  

Pierwodruk: „Życie Literackie” 1953, nr 38.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Beethoven, Ludwig van (1770–1827) — kompozytor i pianista niemiecki, autor dziewięciu symfonii, licznych sonat i wariacji fortepianowych oraz muzyki kameralnej, ostatni z tzw. klasyków wiedeńskich, prekursor romantyzmu w muzyce, uznawany za jednego z największych twórców muzycznych wszech czasów. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-dzikie-wino/

Tekst opracowany na podstawie: Konstanty Ildefons Gałczyński, Wybór poezji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1967.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (www.wolnelektury.pl).

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Justyna Wieczorek.

Okładka na podstawie: Fun fair, boulevard de Clichy, Louis Abel-Truchet, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2025-01-23.