Konstanty Ildefons Gałczyński

Celestyna Księżyca

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Teatrzyk „Zielona Gęś”
ma zaszczyt przedstawić:

Celestyna Księżyca

Henrykowi Markiewiczowi¹

Osoby:

CAŁY ZESPÓŁ i CELESTYN KSIĘŻYC

CELESTYN KSIĘŻYC

aria z towarzyszeniem gitary

Niech zmilknie orkiestra.  

Podajcie gitarę! 

Jam postrach i przestrach  

koszmarnych plotkarek.  

Na megalomanów ² 

jam młot jest i bicz —  

więc ty się zastanów  

i ze mną się licz.  

Dalejże, dalejże z domu w dom,  

z domu w dom.  

Dalejże, dalejże z domu w dom,  

z domu w dom,  

hop la la la la laaaaaaaaa. 

HERMENEGILDA

do leżącego w wannie za parawanem Prof. Bączyńskiego

O, Boże!  

profesorze,  

gdzieś ty?  

Bo nadchodzi  

straszny czarodziej  

obywatel Księżyc Celestyn. 

PROF. BĄCZYŃSKI

W wannie jam,  

gdzie się plus kam,  

odkręcając odpowiednie krany —  

nie szorując aliści³  

pleców, oczywiście  

jestem tylko plus minus wykąpany.  

Ha-ha! 

CELESTYN KSIĘŻYC

wchodzi od strony tarasu

Gęś?

FAFIK

Co? Tak. Zielona. Teatrzyk do pewnego stopnia kukiełkowy. Premiera co tydzień. Tysiące listów pochwalnych. Makabryczne. Kobiety szaleją. Pan z prasy?

CELESTYN KSIĘŻYC

Fotel.

FAFIK:

podsuwa Celestynowi Księżycowi fotel w stylu „Madame Loulou”

CELESTYN KSIĘŻYC

Baranina.

HERMENEGILDA

podaje Celestynowi Księżycowi całego pieczonego barana

CELESTYN KSIĘŻYC

Muzyka. A ten szkielet w wannie to kto?

PIEKIELNY PIOTRUŚ

wskazując pogrzebaczem na Prof. Bączyńskiego

To nasz angelolog⁴.

Nastawia płytę gramofonową z „Kantatą Kawową”⁵ Jana Sebastiana Bacha⁶.

CELESTYN KSIĘŻYC

Może być. Dobre.

zjada z chrzęstem całego barana

A teraz jedno pytanie.

OSIOŁEK PORFIRION

Prosimy uprzejmie.

PROF. BĄCZYŃSKI

wychodzi z wanny i natychmiast oddaje się angelologii oraz stosuje raz po raz łagodne środki przeczyszczające

CELESTYN KSIĘŻYC

Teraz jest godzina dwudziesta trzecia minut pięć. O której wy wstajecie?

GŻEGŻÓŁKA

To zależy. Jak się człowiek zależy, to wstaje później. A jak się nie zależy, to wcześniej. Ale nam w ogóle nie zależy.

HERMENEGILDA

O, tak. My sobie a Muzom. My w ogóle. Dla siebie. Andante pizzicato⁷. Ach!

CELESTYN KSIĘŻYC

Zawód?

HERMENEGILDA

piecze raczka

Literatka.

CELESTYN KSIĘŻYC

Niech wykona.

HERMENEGILDA

wykonuje sonet⁸ z podskokami

OSIOŁEK PORFIRION

Cisza!

HERMENEGILDA

Na skrzydłach, co proszę?  

nad gwiazdy i chmury  

codziennie się wznoszę  

do góry, do góry.  

Cóż z tego? wciąż znoszę  

tortury, tortury  

i jak ser pod kloszem  

ja żyję ponury.  

I niemoc, iluzja  

we mnie strzela jak fuzja⁹  

dogłębnie, wnikliwie.  

I lata mijają.  

I liście spadają...  

CELESTYN KSIĘŻYC

Lipa. Ja chcę wiedzieć, co wy w ogóle robicie. Jest teraz dwudziesta trzecia sześć. O której wstaliście?

ZIELONA GĘŚ

chórem

O jedenastej zero zero.

CELESTYN KSIĘŻYC

I coście zrobili przez te dwanaście godzin?

OSIOŁEK PORFIRION

Ja nic. Ale ja jestem poniekąd osioł. Kretyn z charakterem.

CELESTYN KSIĘŻYC

do Gżegżółki

A pan?

GŻEGŻÓŁKA

Ja przepisywałem sonet, ten sonet Hermenegildy.

CELESTYN KSIĘŻYC

do Prof. Bączyńskiego

A ten, jak jemu tam, Bączyński?

PROF. BĄCZYŃSKI

Ja? Ja sobie wypraszam. Ja tego nie zniosę. Ja jestem angelolog. Ja pracuję na niwie mistycyzmu¹⁰.

CELESTYN KSIĘŻYC

A co to jest mistycyzm?

PROF. BĄCZYŃSKI

Mistycyzm to jest, jak ktoś np. musi jechać z Ciechocinka do Warszawy, ale na złość wsiada do pociągu jadącego do Krakowa i ma nadzieję, że przyjdzie Anioł i poprzestawia tory i zwrotnice, i dzwony zadzwonią, i z Nieba spadnie taka wielka pierzyna, która otuli wszystkich leniów i megalomanów.

CELESTYN KSIĘŻYC

Dziękuję. A co robiliście po obiedzie?

ZIELONA GĘŚ

chórem, wierszem

Po południu, proszę was,  

w kawiarni nam spłynął czas. 

CELESTYN KSIĘŻYC

Co to jest kawiarnia?

ZIELONA GĘŚ

Kawiarnia to, proszę pana,  

miejsce, gdzie się człowiek kłania  

jak umie najdoskonalej.  

Anegdoty mówi krowa.  

Pół czarnej. Woda sodowa.  

I znowu noc. I tak dalej.  

CELESTYN KSIĘŻYC

Ahaaaaaaaaa.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Dlaczego?

KURTYNA

Ahaaaaaaaaa.

Spada na łeb, na szyję w stanie bezprzykładnego oszołomienia.

CELESTYN KSIĘŻYC

wychodzi przed kurtynę i wykonuje swoją słynną „Arię z zelówkami¹¹”

Popatrzcie no tutaj,  

skierujcież tu główki. 

Co błyska w mych butach?  

Konkretne zelówki.  

Konkretne zelówki  

od szewca człek ma. 

A wyście, co wyście  

robili za dnia? 

Monologi jak płacz.  

Dialogi jak wiater. 

A wiecie, ktom zacz?  

Pozytywny bohater. 

Więc kto w głowie ma pstro¹²,  

niech mnie listem zaszczyca. 

Listy kierować do  

CELESTYNA KSIĘŻYCA. 

Niech zmilknie orkiestra.  

Podajcie gitarę! 

Jam postrach i przestrach  

koszmarnych plotkarek. 

Na megalomanów  

jam młot jest i bicz —  

więc ty się zastanów  

i ze mną się licz. 

Dalejże, dalejże z domu w dom,  

z domu w dom. 

Dalejże, dalejże, dalejże z domu w dom,  

z domu w dom,  

hop lala lala laaaaaaaaa.  

Schodzi z proscenium.

KURTYNA

podnosi się przez pomyłkę

5 lutego 1950

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury.

Jeśli tak jak my wierzysz, że to, co robimy, jest ważne i potrzebne — wesprzyj naszą zbiórkę! wolnelektury.pl/pomagam/

Wolne Lektury nie mają stałego finansowania — działamy dzięki społeczności.

Aby spokojnie działać w 2026 roku, potrzebujemy wsparcia.

Dołącz i pomóż nam utrzymać dostęp do literatury dla wszystkich.

wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury: wolnelektury.pl/pomagam/

Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia! wolnelektury.pl/pomagam/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przypisy:

1. Henryk Markiewicz (1922–2013) — polski historyk i teoretyk literatury, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. [przypis edytorski]

2. megaloman — człowiek mający wybujałe, przesadne przekonanie o własnej wartości. [przypis edytorski]

3. aliści (daw.) — ale, lecz, jednakże. [przypis edytorski]

4. angelolog — badacz zajmujący się angelologią — nauką o aniołach. [przypis edytorski]

5. Kantata Kawowa (niem. Schweigt stille, plaudert nicht) — skomponowana między 1732 i 1734 rokiem świecka kantata Jana Sebastiana Bacha do libretta Christiana Friedricha Henriciego. [przypis edytorski]

6. Jan Sebastian Bach (1685-1750) — niemiecki kompozytor epoki baroku, mistrz muzyki polifonicznej, autor ponad tysiąca znanych utworów. [przypis edytorski]

7. Andante pizzicato — określenie tempa i techniki gry na instrumencie smyczkowym; andante oznacza umiarkowane tempo, natomiast pizzicato — szarpanie strun palcem, bez użycia smyczka. [przypis edytorski]

8. sonet — czternastowersowy poetycki utwór literacki o specyficznym układzie rymów i podziale na strofy. [przypis edytorski]

9. fuzja — broń myśliwska. [przypis edytorski]

10. mistycyzmu — nurt duchowy i filozoficzny; bezpośrednie doświadczenie przez człowieka kontaktu z rzeczywistością transcendentną, pozazmysłową lub pozamaterialną. [przypis edytorski]

11. zelówka — ochronny materiał naklejany na podeszwę buta. [przypis edytorski]

12. pstro (pot.) — w tym przypadku: lekkomyślność, niedojrzałość, pustka myślowa. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-celestyn-ksiezyc/

Tekst opracowany na podstawie: Konstanty Ildefons Gałczyński, Próby teatralne 3, wyd. Czytelnik, Warszawa 1979.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Ilona Kalamon, Kornel Myczko, Dagmara Śniowska.

Okładka na podstawie: Córka w bujaku, Henry Lyman Saÿen (1875–1918), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2026-06-08.