Jan Kochanowski

Pieśń VI

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pieśń VI¹

Co by ty, urodziwa Hanno, na to dała, 

Aby ta twoja gładkość² wiecznie z tobą trwała? 

Wierzę, w tym wieku młodym ani myślisz o tym, 

Ale byś też i dobrze myśliła, nic po tym. 

Bo czas nie da trwać żadnej rzeczy w jednej mierze, 

A jako wszytko niesie, tak zaś wszytko bierze. 

Widziałem ja po ranu piękny kwiat przyjemny, 

A widziałem zaś wieczór zwiędły i nikczemny. 

I drzewa, które teraz odziały sie w liście, 

Złupi z tego ubioru mroźnej zimy przyszcie. 

W tymże prawie i człowiek, a w gorszym, bo kwiaty 

I drzewa w rok wetują zawżdy swej utraty, 

Odmładzając sie znowu; ale człowiekowi 

Kiedy sie raz na twarzy zima postanowi³, 

A włos śniegiem przypadnie, gęsta wiosna minie, 

Niżli⁴ z głowy przeziębłej ten zimny rok zginie. 

Czemu jeleń pierzchliwy łaskawsze ma bogi, 

Któremu wolno zrzucić pochodzone⁵ rogi? 

Czemu wąż fortunniejszy, który z przyrodzenia 

Każdy rok wiotche⁶ lata na młodą płeć⁷ mienia? 

Człowiek, choć wyraz⁸ Boży, niesposobny na to⁹ 

Ani nalazł fortelu na szedziwe lato¹⁰. 

Oszukały sie króla tessalskiego córy¹¹, 

A ojca nieboraka jeszcze barziej, który 

Dać gardło musiał dla ich głupiej pobożności¹²; 

Bo, życząc mu nowych lat i pierwszej młodości, 

W nadzieję¹³ ziół schwalonych spólnie go zabiły, 

Żeby w rzeczy¹⁴ starą krew’ z niego wycedziły. 

Potym go czarownica¹⁵ w kocioł wrzącej wody 

Wrzuciła między zioła; a ten, nie rzkąc¹⁶ młody, 

Ale ani wstał żywy; jakoby¹⁷ to było 

Kosztowne ziele, co by sto lat wyparzyło. 

Przeto póki panuje wiosna w twarzy twojej, 

Daj sie, Hanno, napatrzyć wdzięcznej¹⁸ krasy swojej; 

Która nie da nic naprzód ani Fosforowi¹⁹, 

Kiedy napiękniej z morza wynika²⁰ ku dniowi. 

A wy, malarze, i wy, co marmór cieszecie²¹, 

Jesli przyszłemu wieku zachować sie chcecie, 

Malujcie tę piękną twarz i rzeźcie²² w kamieniu. 

Nie był jako żyw Zewksis²³ w takim podziwieniu 

Ani zacny Fidyjas²⁴, jako wy możecie 

Z tej tylko samej sztuki sławni być na świecie. 

Ja na farbach malarskich nic sie nie rozumiem, 

Także wiele z marmórem postępować umiem²⁵, 

Ale wierszem ozdobnym i rymy gładkiemi 

Mam nadzieję, że z mistrzmi porównam dobremi. 

Temi ja przeciw długim latom²⁶ sie zastawię, 

A za chęcią cnych bogiń²⁷ imię twe wybawię 

Z niepamięci nieszczęsnej, że o twej urodzie 

Będzie wiek pozny wiedział i po naszym schodzie²⁸. 

Nie była wiecznie gładka sławna pani ona²⁹, 

Dla której mocna Troja z gruntu wywrócona; 

By ją był Parys poznał w szostymdziestym lecie³⁰, 

Nigdy by był tej trwogi³¹ nie wzbudził na świecie. 

Ale jednak, co jej wiek łakomy³² uszkodził, 

To swym pismem życzliwy poeta³³ nagrodził. 

Za co, nie wiem, przecz go Bóg ślepoty nie zbawił³⁴, 

Ponieważ Stezychora³⁵ o wzrok był przyprawił, 

Że tęż istą³⁶ śmiał ganić rymem uszczypliwym, 

Acz to potym odwołał piórem osobliwym³⁷. 

Ja stąd oczu nie stracę i w tym będę stały, 

Że chwalić nie omieszkam, co jest godno chwały. 

Bo nie leda Bóg jako swych darów rozdawa, 

Temu łaskawszy, komu co nad ludzi dawa. 

Przeto tusz³⁸ dobrze, Hanno urodziwa, sobie, 

Z twoich darów znać, że Bóg jest łaskawym tobie. 

Który jako ozdobę i piękność szacuje, 

Ten czyn niezmierzonego świata okazuje 

Tak pięknie zbudowany; kto sklepowi³⁹ temu, 

Nadobnemi gwiazdami ślicznie sadzonemu, 

Nadziwować sie może? Kto nocoświetnego 

Miesiąca⁴⁰ abo słońca niespracowanego 

Napatrzył sie do wolej, lubo rano wstaje, 

Lubo ku wieczorowi prędki bieg podaje? 

Taki więc z swej łożnicy nowy oblubieniec 

Wychodzi; na nim złoty płaszcz i złoty wieniec, 

Perłami przeplatany, gore znakomity, 

Jego ze wszech namilszej⁴¹ dar niepospolity. 

Ale i ziemia nie jest bez swojej ozdoby, 

Bo i tę Bóg oszlachcił dziwnymi sposoby: 

To górami, to lasy, to kryształowemi 

Rzekami, to łąkami pięknie kwitnącemi. 

A w poły ją przepasał morzem urównanym⁴², 

Prosto jakoby pasem śrebrem okowanym. 

Taki przede wszytkimi polem rozmierzonym⁴³ 

Leci obrzym udatny pędem niewściągnionym. 

Tego na kresie czeka albo trynóg⁴⁴ drogi, 

Albo prędki koń, albo bawół złotorogi. 

To takie, co widzimy⁴⁵. Cóż, gdzie nasze oczy 

Dosiąc nie mogą? gdzie Myśl, która niebem toczy, 

Gdzie sama Piękność świeci i kształty wszech rzeczy⁴⁶? 

Nie może tego pojąć mdły⁴⁷ rozum człowieczy. 

Dar Boży tedy gładkość, a dar znamienity, 

Bo jesli go Ten nie da, zinąd nienabyty, 

Jako są insze rzeczy, których człowiek może 

Za swym staraniem dostać: tu nic nie pomoże. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w utworze jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. gładkość (daw.) — piękno, uroda. [przypis redakcyjny]

3. postanowić — tu: postawić, umieścić. [przypis redakcyjny]

4. niżli — a nigdy. [przypis redakcyjny]

5. pochodzony — zniszczony. [przypis redakcyjny]

6. wiotchy (starop.) — stary. [przypis redakcyjny]

7. płeć (daw.) — skóra, cera. [przypis redakcyjny]

8. wyraz — tu: obraz. [przypis redakcyjny]

9. niesposobny na to — nie ma na to sposobu. [przypis redakcyjny]

10. szedziwe lato (starop.) — sędziwy wiek. [przypis redakcyjny]

11. Oszukały sie króla tessalskiego córy (...) ani wstał żywy (w. 23–32) — fragment stanowi nawiązanie do mit. gr.: zemsta Medei za krzywdy, które wyrządził jej król tessalski Pelias; Medea przekonała jego córki, że jest w stanie odrodzić się młody, gdy poćwiartują go i ugotują w kotle z cudownymi ziołami. Pelias się nie odrodził, przerażone córki udały się na wygnanie. [przypis redakcyjny]

12. pobożność — tu: przywiązanie. [przypis redakcyjny]

13. w nadzieję — w zaufaniu do. [przypis redakcyjny]

14. w rzeczy — rzekomo. [przypis redakcyjny]

15. czarownica — tu: Medea. [przypis redakcyjny]

16. nie rzkąc — już nie mówiąc (że nie). [przypis redakcyjny]

17. jakoby — jakżeby. [przypis redakcyjny]

18. wdzięczny* (starop.) — miły. [przypis redakcyjny]

19. Fosfor — Jutrzenka poranna. [przypis redakcyjny]

20. wynikać — wynurzać się. [przypis redakcyjny]

21. cieszecie (forma starop.) — obciosujecie. [przypis redakcyjny]

22. rzeźcie (starop. forma trybu rozkazującego) — rzezajcie, rzeźbijcie. [przypis redakcyjny]

23. Zeuksis (V w. p.n.e.) — sławny malarz gr. [przypis redakcyjny]

24. Fidyjas (V w. p.n.e.) — sławny rzeźbiarz gr. [przypis redakcyjny]

25. Także wiele (...) umiem — nie umiem (znaczenie wynika z konstrukcji zdania złoż.). [przypis redakcyjny]

26. przeciw długim latom — przeciw długoletniemu zapomnieniu. [przypis redakcyjny]

27. cne boginie — muzy. [przypis redakcyjny]

28. po naszym schodzie — po naszym końcu (tj. śmierci). [przypis redakcyjny]

29. pani ona — ta pani; chodzi o Helenę trojańską. [przypis redakcyjny]

30. w szostymdziestym lecie — w sześćdziesiątym roku (jej) życia. [przypis redakcyjny]

31. trwoga — chodzi o wojnę trojańską, której przyczyną było porwanie pięknej Heleny przez królewicza trojańskiego Parysa. [przypis redakcyjny]

32. wiek łakomy — czas, który łakomie wszystko pożera. [przypis redakcyjny]

33. poeta — chodzi o Homera, autora Iliady i Odysei, w których opisana jest wojna trojańska i losy jej bohaterów, ślepy poeta (zob. w. 57). [przypis redakcyjny]

34. nie zbawił (starop.) — nie pozbawił. [przypis redakcyjny]

35. Stezychora o wzrok był przyprawił — naraził na utratę wzroku; poeta Stezychor (VII/VI w. p.n.e.) miał oślepnąć z powodu złorzeczenia Helenie i wzroku nie odzyskał, mimo że odwołał złorzeczenia. [przypis redakcyjny]

36. tęż istą (starop.) — tę samą. [przypis redakcyjny]

37. osobliwy — tu: własny. [przypis redakcyjny]

38. tusz (...) sobie (starop.) — spodziewaj się, miej nadzieję. [przypis redakcyjny]

39. sklep* (daw.) — sklepienie. [przypis redakcyjny]

40. nocoświetny miesiąc — świecący w nocy księżyc (por. łac. noctiluca: przydomek Diany, bogini księżyca, używany przez Horacego). [przypis redakcyjny]

41. ze wszech namilszej — w domyśle: oblubienicy. [przypis redakcyjny]

42. urównany — równo rozlany. [przypis redakcyjny]

43. pole rozmierzone — pole wyścigowe. [przypis redakcyjny]

44. trynóg — trójnóg (tj. nagroda). [przypis redakcyjny]

45. To takie, co widzimy — to, co widzimy, jest takie. [przypis redakcyjny]

46. kształty wszech rzeczy — idee, rozumiane w ujęciu filozofii Platona i neoplatończyków jako prawzory rzeczy. [przypis redakcyjny]

47. mdły (daw.) — słaby, marny. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/fragmenta-piesn-vi-co-by-ty-urodziwa-hanno-na-to-dala

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kochanowski, Fragmenta albo pozostałe pisma, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1590

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: FreeWine@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.