Darek Foks

Kartografia

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Kartografia

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

John Donne w kawałkach

Dlaczego okładka przypomina wycieraczkę? 

Co decyduje o zwycięstwie ciemnej plamy 

nad moją udręczoną pamięcią? 

Czy notatka o trzech policjantach i zakonnicy, 

zabitych przez IRA w Belfaście, 

była twoją zakładką? Dlaczego  

Elegie żegnają się chłodno z całą resztą 

i lądują na podłodze, kiedy tylko zatęsknię 

za którąś z nich? Dlaczego nie mogą 

pożegnać się z moją ulubioną Pchłą 

i jej angielską matką, 

którą miałem nadzieję w końcu poznać? 

Dlaczego próbowałaś przebić się przez Sonety 

papierosem? I dlaczego zatrzymałaś się 

na piątym, pozostałe sklejając czymś, 

co powoduje, że mój pies ociera się 

o twoje podejrzane nogi, kręci ogonem 

i zaczyna oblizywać się bezczelnie? 

Epifania

Wytrwale doskonalimy się w rysowaniu 

nowego wizerunku tej, którą umiłowałeś 

najbardziej. Mamy odrobinę miejsca 

na próchniejących pulpitach: skąpy dar 

hojnych absolwentów. Następnym razem 

Hiob i jego kumple z pierwszej ławki 

usiądą z tyłu, by nam dorównać 

lub przegrać. Dzisiaj, odurzeni szumem 

za plecami, poddają się twoim 

wytyczającym szlak słowom, i widzą 

ślady na źle sklejonej mapie Ziemi 

Świętej. Wszystkie warkocze znieruchomiały 

i nikomu nie przeszkadza, stary 

katecheto, że w wizji, którą sprzedajesz, 

Galilejczyk chodzi w pantoflach; 

nasze serca wciąż walą za mocno.  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Wodowanie

Goethe dotyka ramienia Schillera, 

słyszę szept: „Fryderyku, popatrz 

przez chwilę tam, gdzie patrzy 

ten młody człowiek, co, nie zważając 

na niepogodę, zdecydował się 

zamoczyć spodnie, by posiedzieć 

u naszych stóp”. Fryderyk jednak 

nie odrywa oczu od gęstych chmur 

nad Weimarem, a Johann Wolfgang 

jest w błędzie: tak naprawdę 

tylko on przybrał dobrą pozę. 

Nie patrzę w obiektyw, bo patrzę 

na dużego faceta z teczką, który 

przerwał dobrze opłacany marsz 

przed Deutsches Nationaltheater, 

żeby zmierzyć moje zwisające, 

bezczynne ręce. Robi to okiem 

kogoś, kto ma na zbyciu dwa solidne 

wiosła, i ostatecznie może mi je 

sprzedać za pół ceny, a nawet, 

jeśli posiedzę tu dostatecznie długo, 

oddać za darmo. Jest 1984 rok, 

handel wiosłami kwitnie, więc 

mówię: „Spływamy”. I spływamy. 

W wieży Babel

Pamięci J. L. Borgesa

Był to najbardziej powalający 

ze znanych nam obrazów 

znienawidzonej przez wieczność 

kultury konsumpcyjnej, 

więc nie pozostało nic innego 

jak podejść bliżej i dać się 

przewrócić. W takim miejscu 

upadek nie jest czymś 

niezwykłym: upadasz, wstajesz,  

otrzepujesz spodnie i wychodzisz 

z kieszeniami pełnymi 

wierszy Johna Berrymana, 

które wyprułeś żyletką 

z oniemiałego miesięcznika, albo 

tak jak ja, z „New Yorkerem” 

pod swetrem, bo nie miałem 

żyletki, a w środku był wiersz 

Yellow Flowers Jamesa Schuylera. 

Zasrana historia Darka Foksa handlarza starzyzną

Teraz, kiedy nie ma Becketta 

a wesoła muzyczka 

bez przekonania czci kolejne 

jak zwykle niezbyt udane 

zmartwychwstanie Chrystusa 

właśnie teraz musiałem 

przypomnieć sobie o TRAGICZNEJ 

HISTORII HAMLETA KSIĘCIA 

DANII sprzedanej za psie pieniądze 

kumplowi, najlepszemu kumplowi, 

to zmusza do postawienia 

kilku zasadniczych pytań, wiem 

że tego rodzaju sprawę 

możesz załatwić tylko ty 

Luftwaffe, gdziekolwiek jesteś 

masz czas do jutra  

17 IV 90

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Gruby nie żyje

Sponiewierane moimi zaklęciami drzwi 

prawie nie stawiają oporu; odsłaniają 

to, co zawsze: stosy pism, w których zdjęcia 

zajmują więcej miejsca niż litery, bezskutecznie 

domagający się wyłączenia telewizor, i czapkę,  

czapkę z daszkiem. Kiedy ją naciągnął 

po raz pierwszy i zobaczył się w ukochanym 

lusterku z Hansem Klossem, wiedzieliśmy już, 

jak będzie brzmiała jego ostatnia wola: 

„Pochowajcie mnie w mojej czapce z daszkiem. 

I nie zapomnijcie o lusterku”. Nie zapomniałem. 

Poczułbym się lepiej, gdyby w końcu 

wilgotny ślad oddechu osiadł na szkle, 

bo nie wiem, jak wytropić telefon, 

a na łysiejącego Brutusa nie ma co liczyć: 

wlepił smutne gały w zaczarowany stół, 

na którym leży mało używany hamburger z baru 

za rogiem, gdzie tyle razy siedział 

przywiązany do latarni, i oznajmiał światu, 

że śniadanie Grubego się przedłuża.  

Tłumacząc „Pana Tadeusza” na bułgarski

Tysiąc lat prześladowań i nagle 

rodzę się ja. Jeszcze ćwierć wieku 

prześladowań pod pomnikiem Wdzięczności 

i znowu się rodzę. Tym razem 

jest więcej hałasu 

i są dziewczyny. Dużo dziewczyn, 

które swego czasu prześladowano 

z bardzo dziwnych powodów.  

Zapytał grzecznie: „Człowieku, i ty 

nazywasz to poezją lat dziewięćdziesiątych?” 

Powiedziałem: „Nazwę to 

Dziennikiem Anny Frank 

pierwszej połowy przyszłego stulecia, 

pod warunkiem, że jesteś samochodem 

i wywieziesz mnie 

do Amsterdamu, kapralu”. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Kartografia

Jak jakiś Marco Polo 

z przeludnionego Żyrardowa 

wiercę dziurę za dziurą 

w sklepieniu czaszki 

i myślę o szybkim pojednaniu 

z milczącą naturą, 

bez którego niemożliwe 

jest nie tylko sporządzenie 

przyzwoitej mapy, 

ale i posiadanie butów.  

Chyba wiercę nie tam, 

gdzie powinienem, 

bo nie jestem w stanie 

przypomnieć sobie, która skarpeta 

jest dziurawa. Nie mogę 

poprosić o drugi, jeżeli 

nie przymierzyłem pierwszego. 

Nie mogę zdjąć prawego, 

jeżeli lewa jest w porządku. 

Gość obok przymierza czwartą parę.  

Gość obok jest gościem, który 

jest obok. Chcę tu zostać 

i patrzeć na wielkie cycki, 

które prawie dostałem z butem. 

Chcę znaleźć miejsce, gdzie można 

przymierzyć prawy wielki cycek. 

Chcę uporać się z dziurawym światem, 

zanim oczy nad cyckami 

powiedzą: „Wiercisz 

nie tam, gdzie powinieneś”. 

Z szesnastokartkowego zeszytu w swastyki

Wrocławskim Zakładom 

Wyrobów Papierowych  

Gdzie jest Księżyc? 

Co stało się 

ze Słońcem? Dlaczego pies 

nie jest już najlepszym 

przyjacielem człowieka?  

Dlaczego to biedne stworzenie 

nosi na szyi tabliczkę 

z napisem: MOŻESZ MNIE POGŁASKAĆ 

TYLKO W OBECNOŚCI MOJEGO 

WETERYNARZA? Dlaczego napis 

został wygrawerowany gotykiem?  

Co każe małym chmurom 

przybierać kształty 

dużych zwierząt, 

które dawno wymarły?  

I kto mi powie, 

do cholery, 

skąd ja to wszystko wiem? 

Przecież jest ciemno.  

27 VII 93

Zalany Priap

Wystarczy powiedzieć jedno niewłaściwe słowo, 

by któryś z epizodów twojego dzieciństwa 

[trudno mi uwierzyć, że kiedyś byłaś dzieckiem] 

schylił się i uderzył swoim tępym łbem 

w mój zmylony obiadem brzuch. Poleżę 

i pozwijam się trochę dla przyzwoitości, 

tylko żeby mi to był ostatni raz.  

Czy to moja wina, że kilkuletnim dziewczynkom 

też chce się sikać i muszą wstawać w nocy? 

Gdybyś wtedy mogła wytrzymać do rana, 

twój ojciec nie straszyłby cię teraz 

przy byle okazji. Wiem, że to nic przyjemnego 

oglądać starego, nagiego człowieka, ciągnącego wódkę 

prosto z butelki, o pierwszej, w kuchni, 

w zimnym świetle lodówki [w zimne światło  

wierzę]. Ale po co zaraz opowiadać 

niedorzeczną historię o tym, jak twoi dziadkowie, 

Dionizos i Afrodyta, ukradli go 

razem z wózkiem? Już dobrze. Oddaj żarówkę, 

nie lubię, kiedy w naszej lodówce jest ciemno.  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Uścisk umierającego

Jeśli wierzyć przekazom ustnym, 

na tym sedesie siadywała 

pierwsza dama polskiej poezji. Kotek, 

który zrobił tu swoje przede mną, 

zostanie współbohaterem niezłej elegii. 

Z pokładami gołębiego gówna na balkonie 

zmagała się cała antologia liryki kobiecej. 

Książka, którą przeglądam, 

to prawdziwy dowód milczenia Różewicza 

[ja też milczę po niemiecku]. Obrazy 

w pracowni po drugiej stronie korytarza 

są martwe jak rybie 

głowy [tej zbrodni nie ujawnią 

nekrologi], które usiłują połknąć 

małą część wszechobecnego kurzu. 

Droga powrotna do pokoju, 

w którym ktoś jednak sprząta, 

powoli wylatuje mi z pamięci, 

bo za dużo myślę 

o przekazach ustnych. 

Łowcy jeleni

Chodź, przyjacielu, ocalimy coś 

dla potomnych. Co sądzisz 

o tym panu, oddającym mocz w bramie, 

z którą łączy nas tak wiele wspomnień? 

Powiem mu, że to nieładnie, 

a ty w tym czasie nakryjesz go 

jak należy. O, właśnie tak! Trzymaj 

mocno siatkę i uważaj, żeby 

nie obtarł marynarki [ładna rzecz, 

wczesne lata sześćdziesiąte], a ja 

zaraz wracam, tylko skoczę 

po większą szpilkę. 

Rozkład dnia

Planeta przysiadła z wrażenia 

na wytartym siodełku 

i drży. Przeżywając wszystko 

w ten sposób, może się 

nieźle poobijać. Ta lepsza 

połowa gliniarza mówi, żebym 

nie przerywał sobie spaceru.  

W porządku, będzie sam 

jak zrozpaczony pasterz, 

grzebiący patykiem w kościach 

dawno nie widzianego stada. 

Mrówki znalazły dzwonek 

i pracują ciężko nad jego 

tajemniczym zamilknięciem.  

Zardzewiały łańcuch pękł 

i pełznie teraz w świat, 

ciągnąc za sobą czarną nitkę 

z nogawki złodzieja. W pobliżu 

jest gałąź, która też pęknie, 

jeśli nie sfruną z niej 

ptaki z dużymi dziobami.  

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/foks-wiersze-o-fryzjerach-kartografia-cykl

Tekst opracowany na podstawie: Foks Darek, Wiersze o fryzjerach, Multico, Lublin 1994

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów autora. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Jan Szejko.

Okładka na podstawie: Benjamin Horn@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.