Józef Birkenmajer

Podzamcze

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Podzamcze

Pamięci ojca mego

Jakże dziwna jest myśli siła czarodziejska!  

Bo gdy nią dawne moje wspomnienia ogarnę,  

to życiem dla mnie tętni nie śródmieście gwarne,  

lecz ta — jedna z najcichszych — ulica przedmiejska.  

Nie wiem, co ją tak rojną i tak ważną czyni,  

że nad wszystkie ulice inne ją przeniosłem.  

Bo czyż to rzecz tak wielka, że mieszkałem przy niej —  

i to w czasie, gdy byłem dzieckiem niedorosłem?  

Chodnik na niej był kiepski, a bruku — nie było,  

i często na niej błoto świeciło rozkisłe.  

Od kępy plant zbiegała kręto i pochyło,  

a jakby rzeczny dopływ, wpadała wprost w Wisłę.  

I co się może komu nieco dziwnem wydać,  

na domach miała same numery parzyste,  

a z nieparzystej strony było niebo widać  

i na tle nieba wielkie wieżyce strzeliste.  

Zielone, gęstwą krzaków porośnięte wzgórze  

hardo się zaznaczało stoku swego zrębem,  

dźwigając równie strome zębate przedmurze,  

co ząb za ząb walczyło z czasu srogim zębem.  

Lecz widziało się przecie, że w owych zapasach  

zwycięży i rywala dumnego umniejszy 

Czas-władca, co tu władał — już w zamierzchłych czasach —  

i znał przeszłość i przyszłość tak jak wiek dzisiejszy.  

Niewzruszony skargami ni krzywdą ni buntem,  

szedł w niewiadomą przyszłość z przeszłości najdalszej,  

twardszy od twardych głazów i od spiżu trwalszy,  

choćby ten spiż był dzwonem i zwał się Zygmuntem.  

Przeto z niebem gwarzyły dwie dumne wieżyce,  

czasu i dziejów smętne rozważając szanse:  

z jednej zegar wydzwaniał godziny, kwadranse,  

a z drugiej dzwon ogłaszał święta i rocznice.  

Tyle razy słyszałem serc spiżowych bicie — —  

i wiedziałem, że już dnia minęła połowa,  

kiedy, jako wskazówka, wieża zegarowa  

wskazywała na słońce, stojące w zenicie.  

A gdy noc owładała wielkim niebios stropem,  

gdy jak wielka soczewka tkwił na niebie księżyc,  

gdy migały gwiazd punkty, wówczas każda z wieżyc  

stawała się jak gdyby wielkim teleskopem.  

W chwile te, gdy sen zwodny uśmierza i zwalnia  

szalone myśli ludzkie, od kół gwiezdnych prędsze,  

nasze małe mieszkanie — tam na pierwszem piętrze —  

patrzyło w gwiazdy, niby cicha dostrzegalnia.  

W ojca mego pokoju nieraz w nocy owe  

lampa długo, jak gwiazda promienna,  

płonęła — i widać było jasną i natchnioną głowę,  

pochyloną nad kartą olbrzymiego dzieła.  

Jasne gwiazdy świeciły tym poczętym dziełom;  

patronował im wiernie, jak druh i powiernik,  

ten co w niebiańskich sferach wielki zdziałał przełom  

i ziemię z posad ruszył, a zwał się — Kopernik.  

Nigdy on tobie, ojcze, nie skąpił odwiedzin;  

a za nim przychodzili też inni, co sami  

byli iście jasnemi ludzkości gwiazdami,  

jako odkrywcy nowych promienistych dziedzin.  

Wsparci na niebie — jakby na wielkiej opoce —  

wieńczyli czoło gwiazdą przejasną: ideą.  

I rozmawiali z tobą w te gwiaździste noce  

Leonardo da Vinci, Kepler, Galileo...  

Umysł twój, jak ognisko we zwierciadle wklęsłem,  

skupiał w sobie odległe wzajemnie promienie  

i poprzez gwiazd pomosty snuł — przęsło za przęsłem —  

drogę w niedostrzeżone czasy i przestrzenie.  

Ten glob ziemski, niejasny, nikczemny i mały,  

tobie złotych dróg gwiezdnych przesłaniała warstwa,  

Wobec ogromu niebios śmieszne ci się zdały  

wszelkie ludzkie potęgi, państwa i mocarstwa.  

Wśród gwiazd (mawiałeś) niema podłości i zbrodni,  

nienawiści i złości, przemocy i wroga.  

Tam świat jasny, otwarty — tam się najswobodniej  

żyje i najszczęśliwiej — bo najbliżej Boga!  

Dzisiaj w świat ten odszedłeś, złocisty promieniu,  

pitagorejska cudna muzyko mej duszy...  

Czas, który zręby murów i wieżyce kruszy,  

kres położył twojemu ziemskiemu istnieniu.  

Choć z wieży bije zegar, ty ulicą znaną  

nie podążasz na wykład do starej uczelni,  

boś nawiedził tę szkołę gwiezdną i świetlaną,  

gdzie się wiecznych prawd Bożych uczą — nieśmiertelni!  

A gdy cię przywołuję mem tęsknem wspomnieniem,  

spraw, byśmy sobie nigdy nie byli dalecy!  

Bądź moją jasną gwiazdą i mojem natchnieniem, —  

Głowo, kochana Głowo, jak mawiali Grecy...  

1929

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/birkenmajer-wycieczka-podzamcze/

Tekst opracowany na podstawie: Józef Birkenmaje, Wycieczka, Poezje, Warszwa 1932.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Marta Niedziałkowska, a korektę ze źródłem wikiskrybowie. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Okładka na podstawie: dark/light, kr428@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.