# tłum. Tadeusz Boy-Żeleński

## AKT III

### SCENA PIERWSZA

HARPAGON, KLEANT, ELIZA, WALERY, PANI CLAUDE z miotłą w ręce, JAKUB, SZCZYGIEŁEK, ŹDZIEBEŁKO

#### HARPAGON

Dalej, chodźcie tu wszyscy; dam wam rozkazy na dzisiaj i wyznaczę każdemu jego zajęcie. Chodź no tu, pani Claude, zacznijmy od pani. Pani Claude zbliża się z miotłą. Dobrze, już pod bronią. Tobie więc powierzam obowiązek posprzątania w całym mieszkaniu; proszę tylko nie ścierać za mocno: to bardzo niszczy. Prócz tego, oddaję pani podczas wieczerzy nadzór nad butelkami: jeśli się która gdzieś zawieruszy albo też jeśli się coś stłucze, pani będziesz za to odpowiadała: wytrąci się z zasług.

#### JAKUB

na stronie

Roztropny wymiar kary.

#### HARPAGON

do pani Claude

No, ruszaj pani.

### SCENA DRUGA

HARPAGON, KLEANT, ELIZA, WALERY, JAKUB, SZCZYGIELEK, ŹDZIEBEŁKO

#### HARPAGON

Ciebie, Ździebełko, i ciebie, Szczygiełek, przeznaczam do płukania szklanek i nalewania wina, ale tylko wówczas, gdy ktoś będzie miał pragnienie, a nie wzorem tych błaznów lokai, co to naprzykrzają się ludziom i namawiają do picia wówczas, kiedy się nikomu o tym nie śniło! Czekajcie, aż ktoś poprosi, i to nie jeden raz, a pamiętajcie przy tym nie żałować i wody.

#### JAKUB

na stronie

Tak. Czyste wino uderza do głowy.

#### SZCZYGIEŁEK

Czy mamy zdjąć płótnianki?

#### HARPAGON

Tak, kiedy ujrzycie, że goście się już schodzą; a pamiętajcie nie zniszczyć liberii.

#### ŹDZIEBEŁKO

Ale kiedy, proszę pana, mój kaftan po jednej stronie z przodu strasznie poplamiony olejem...

#### SZCZYGIEŁEK

A znowu moje szarawary całkiem podarte z tyłu, tak, że mi widać, uczciwszy uszy...

#### HARPAGON

do Szczygiełka

Sza! Trzymaj się zręcznie koło ściany i obracaj się zawsze frontem. Do Ździebelka, pokazując mu, w jaki sposób ma trzymać kapelusz przed sobą, aby zasłonić plamę z oleju A ty, kiedy będziesz usługiwał, trzymaj zawsze kapelusz w ten sposób.

### SCENA TRZECIA

HARPAGON, KLEANT, ELIZA, WALERY, JAKUB

#### HARPAGON

Ty, moja córko, będziesz miała oko, gdy będą sprzątali ze stołu, i będziesz uważała, aby nic nie przepadło. To zajęcie dla młodej panienki. A pamiętaj też przyjąć jak należy moją narzeczoną, która cię chce odwiedzić: zabierzesz ją z sobą na jarmark. Rozumiesz?

#### ELIZA

Tak, ojcze.

#### HARPAGON

przedrzeźniając

Tak, niuńko.

### SCENA CZWARTA

HARPAGON, KLEANT, WALERY, JAKUB

#### HARPAGON

A ty, paniczu, któremu łaskawie przebaczyłem ostatnie wybryki, proszę, aby ci również nie wpadło do głowy wykrzywiać się na nią.

#### KLEANT

Ja, ojcze? Wykrzywiać się na nią! Z jakiej przyczyny?

#### HARPAGON

Mój Boże! Już my wiemy, co sobie myślą dzieci, kiedy ojciec żeni się powtórnie, i jakim okiem patrzą zazwyczaj na tak zwaną macochę. Ale, jeżeli pragniesz, abym zupełnie wymazał z pamięci ostatnią sprawkę, zalecam ci, byś tę osobę przyjął jak najuprzejmiej i był dla niej tak grzeczny, jak tylko zdołasz.

#### KLEANT

Jeżeli mam prawdę wyznać, ojcze, nie mogę powiedzieć, abym był bardzo rad z tego, iż ta osoba zostanie moją macochą: skłamałbym, gdybym to utrzymywał; ale, co się tyczy grzecznego przyjęcia, ręczę ci, ojcze, iż pod tym względem spotkasz się z najściślejszym posłuszeństwem.

#### HARPAGON

No, pamiętaj!

#### KLEANT

Zobaczysz, ojcze, nie będziesz miał powodu się uskarżać.

#### HARPAGON

Bardzo ci się to chwali.

### SCENA PIĄTA

HARPAGON, WALERY, JAKUB

#### HARPAGON

Walery, pomóż mi w tej sprawie. Chodź tu, imci Jakubie, zbliż się, zachowałem cię na ostatek.

#### JAKUB

Czy do stangreta zamierza pan mówić czy do kucharza? Bo jestem i jednym, i drugim.

#### HARPAGON

Do obydwóch.

#### JAKUB

Ale do którego najpierw?

#### HARPAGON

Do kucharza.

#### JAKUB

Niech pan zaczeka, jeśli łaska. Zdejmuje liberię stangreta i ukazuje się ubrany za kucharza.

#### HARPAGON

Cóż to, u diaska, za jakieś komedie?

#### JAKUB

Jestem na usługi.

#### HARPAGON

Przyrzekłem wydać dziś kolację, Jakubie.

#### JAKUB

na stronie

Cuda się dzieją!

#### HARPAGON

Powiedz no mi: potrafisz zgotować jak się należy?

#### JAKUB

Owszem, jeżeli pan da dosyć pieniędzy.

#### HARPAGON

Cóż u diabła, ciągle pieniędzy! Zdawałoby się, że oni nie umieją nic innego, jak tylko: pieniędzy, pieniędzy, pieniędzy. Wciąż jedno słowo w gębie: pieniędzy! Ciągle słyszę tylko: pieniędzy! Oto ich ulubiony konik: pieniądze!

#### WALERY

Słyszał kto kiedy bezczelniejszą odpowiedź! Wielka sztuka ugotować dobrą kolację za drogie pieniądze! To najłatwiejsza rzecz pod słońcem; nie ma tak miernej mózgownicy, która by się nie wysiliła na to. Kto chce okazać, że jest zdatnym człowiekiem, powinien umieć dać dobrze jeść za tanie pieniądze.

#### JAKUB

Dobrze jeść za tanie pieniądze?

#### WALERY

Rozumie się.

#### JAKUB

do Walerego

Dalibóg, panie rządco, bardzo byłbym wdzięczny, gdybyś mnie pan nauczył tego sekretu i objął urząd kucharza, bo, jak widzę, w tym domu do wszystkiego chcesz nos wściubiać.

#### HARPAGON

Cicho mi! Czegóż więc trzeba?

#### JAKUB

Oto jest tu pan rządca, który ugotuje panu dobrze jeść za tanie pieniądze.

#### HARPAGON

Hej tam! Masz mi odpowiadać na pytanie.

#### JAKUB

Ileż osób?

#### HARPAGON

Osiem do dziesięciu; ale trzeba liczyć tylko na osiem. Gdzie jest dla ośmiu, znajdzie się i dla dziesięciu.

#### WALERY

Rozumie się.

#### JAKUB

Ano, to trzeba będzie cztery wielkie dania i pięć przystawek. Zupa... Pierwsze danie...

#### HARPAGON

Cóż u diabła, to by starczyło dla całego miasta!

#### JAKUB

Pieczyste...

#### HARPAGON

zasłaniając mu usta ręką

A, łotrze, pożreć chcesz mnie całego!

#### JAKUB

Legumina...

#### HARPAGON

zasłaniając mu znowu usta

Jeszcze?

#### WALERY

do Jakuba

Chcesz, aby wszyscy popękali? Czy pan po to sprosił gości, aby ich uśmiercać z przejedzenia? Idźże sobie przeczytać jakie przepisy zdrowotne i popytaj się lekarzy, czy może być coś szkodliwszego dla człowieka niż nadmierne jedzenie.

#### HARPAGON

Ma słuszność.

#### WALERY

Dowiedzże się, Jakubie, ty i podobni tobie, że to prosta mordownia — stół przeładowany potrawami. Kto chce się okazać prawdziwym przyjacielem swoich gości, daje im jeść skromnie; toć, wedle słów starożytnego filozofa, po to się je, aby żyć, nie zaś po to żyje, aby jeść.

#### HARPAGON

Ach, pięknie powiedziane! To najpiękniejsza sentencja, jaką słyszałem w życiu: Po to się żyje, aby jeść, a nie po to je, aby żyć... Nie, nie, to nie to. Jak ty to powiedziałeś?

#### WALERY

Że po to się je, aby żyć, a nie po to żyje, aby jeść.

#### HARPAGON

do Jakuba

Aha. Słyszałeś? Do Walerego Cóż to za wielki mędrzec powiedział?

#### WALERY

Nie przypominam sobie w tej chwili.

#### HARPAGON

Pamiętaj mi spisać te słowa: chcę je wyryć złotymi literami nad kominkiem.

#### WALERY

Nie omieszkam. Co zaś się tyczy wieczerzy, niech pan to mnie pozostawi; już ja wszystko zarządzę jak trzeba.

#### HARPAGON

Więc dobrze.

#### JAKUB

Tym lepiej! Mniej będę miał kłopotu.

#### HARPAGON

do Walerego

Najlepiej dać coś takiego, czego nie można dużo jeść i co zaraz syci; ot, potrawkę baranią, dobrze tłustą: do tego ciasto nadziewane gęsto kasztanami. To zapycha.

#### WALERY

Niech się pan na mnie spuści.

#### HARPAGON

A teraz, Jakubie, trzeba wychędożyć karocę.

#### JAKUB

Niech pan czeka: to do stangreta. Wkłada płaszcz. Powiada pan...

#### HARPAGON

Że trzeba wychędożyć karocę i mieć konie w pogotowiu. Zawieziesz na jarmark...

#### JAKUB

Pańskie konie? Ależ, dalibóg, one po prostu z nóg lecą! Nie powiem panu, że leżą na podściółce: biedne zwierzęta nie wiedzą, co to podściółka, nie ma co o tym gadać! Ale trzyma je pan na tak ścisłym poście, że to już zaledwie cienie, widma, szkielety, a nie konie.

#### HARPAGON

Wielka im krzywda! Cały dzień nic nie robią.

#### JAKUB

Pan myśli, że kto nic nie robi, to już jeść nie potrzebuje? Lepiej by wyszło na zdrowie biednym bydlętom pracować porządnie, ale za to najeść się do syta. Serce się kraje patrzeć na tę mizerię! Bo, koniec końców, człowiek ma serce dla swoich koni: zdaje mu się, że sam cierpi, kiedy patrzy na ich niedolę. Od ust sobie codziennie odejmuję, aby je pożywić; to, proszę pana, trzeba być z kamienia, aby tak nie mieć litości nad bliźnim...

#### HARPAGON

Niewielka praca odwieźć panienki na jarmark.

#### JAKUB

Nie, panie, nie miałbym odwagi ich zaprząc, sumienie by mnie gryzło, gdybym uderzył batem te chudzięta. Jakże pan chcesz, aby one zawlokły karocę, skoro same ledwie się wloką!

#### WALERY

Uproszę sąsiada, aby zastąpił Jakuba na koźle; wszakże i tak będzie tu potrzebny.

#### JAKUB

Niech będzie. Wolę już, niech zginą z innej ręki, nie z mojej.

#### WALERY

Pan Jakub coś dużo rezonuje.

#### JAKUB

Pan rządca coś we wszystko nos wścibia.

#### HARPAGON

Cicho tam!

#### JAKUB

Ja bo, proszę pana, znieść nie mogę lizunów i dobrze widzę, do czego to zmierza. Te jego wieczne trzęsienie się nad chlebem, winem, nad drzewem, solą i świecami, to tylko po to, aby panu bakę świecić i ująć pana za serce. Wściekłość mnie już bierze; przykro mi, doprawdy, codziennie słyszeć, co ludzie gadają o panu. Niech co chce będzie, ja i dla pana, mimo wszystko, mam serce: po moich koniach, pan jest człowiekiem, którego kocham najwięcej na świecie.

#### HARPAGON

Mógłbyś mi powiedzieć, mości Jakubie, co o mnie gadają?

#### JAKUB

Owszem, gdybym był pewny, że się pan nie pogniewa.

#### HARPAGON

Nie, ani trochę.

#### JAKUB

Aha! Pewien jestem, że pan by się rozzłościł.

#### HARPAGON

Ani mi się śni. Owszem, przyjemność mi zrobisz; rad będę usłyszeć, co ludzie o mnie mówią.

#### JAKUB

Skoro więc pan każe, powiem otwarcie, że drwią sobie wszędzie z pana. Ze wszystkich stron przycinki za pana musimy znosić, świat nie ma większej uciechy niż dworować sobie z pana i obnosić coraz to nowe powiastki o pańskim sknerstwie. Jeden mówi, że pan każe drukować osobne kalendarze z podwójną ilością dni krzyżowych i wigilii, aby domownikom nałożyć dubeltową liczbę postów; drugi, że pan zawsze się umie pogniewać o coś na służbę z okazji Nowego Roku lub odprawy, aby móc nic nie dać. Ten opowiada, że pewnego razu pozwałeś pan kota z sąsiedniego domu za to, że zjadł panu resztkę potrawki baraniej; ów, że schwytano pana w nocy, jak pan sam odkradał owies koniom, i że własny stangret, ten, co tu był przede mną, wrzepił panu po ciemku porcyjkę batogów, do których się pan nikomu nie przyznał. Słowem, mam rzec prawdę? Ruszyć się nie można, aby się nie słyszało, jak pana obrabiają na wszystkie strony. Jesteś pan pośmiewiskiem całego świata; nikt o panu inaczej nie mówi, tylko jak o skąpcu, dusigroszu, brudasie i lichwiarzu.

#### HARPAGON

bijąc Jakuba

Jesteś głupiec, bałwan, hultaj i bezczelnik.

#### JAKUB

A co, nie zgadłem? Nie chciał pan wierzyć. Mówiłem, że się pan pogniewa, jak powiem prawdę.

#### HARPAGON

Nauczę cię takich gadań!

### SCENA SZÓSTA

WALERY, JAKUB

#### WALERY

śmiejąc się

Widzę, mości Jakubie, że źle ci płacą za twą szczerość.

#### JAKUB

Do licha, mości przybłędo, który chcesz tutaj grać ważną figurę, to nie twoja sprawa. Śmiej się z kijów, które sam dostaniesz, nie z moich.

#### WALERY

Ejże, panie Jakubie, proszę, niech się pan nie złości.

#### JAKUB

na stronie

Oho, coś mi cienko śpiewa! Spróbuję udać zucha, a jeśli będzie dość głupi, aby się przestraszyć, przetrzepię go trochę. Głośno. A czy wiesz, panie śmieszku, że ja śmieszków nie lubię i że jeżeli będziesz mi w drogę właził, nauczę cię śmiać się z innego tonu? Następuje groźno na Walerego, który się cofa.

#### WALERY

Ejże, z wolna!

#### JAKUB

Co, z wolna? Jak mi się będzie podobało!

#### WALERY

Za pozwoleniem.

#### JAKUB

Widzicie błazna!

#### WALERY

Panie Jakubie...

#### JAKUB

Nie ma żadnego pana Jakuba. Jak się wezmę do kija, to ci tak skórę wyłoję...

#### WALERY

Jak to: do kija? Walery następuje z kolei na Jakuba.

#### JAKUB

Nic, nic, ja tylko tak...

#### WALERY

Czy ty wiesz, panie śmiałku, że bardzo łatwo mógłbym przełoić ja ciebie?

#### JAKUB

Ależ nie wątpię.

#### WALERY

Że ostatecznie jesteś tylko lichym kuchtą?

#### JAKUB

Wiem, wiem.

#### WALERY

I że mnie jeszcze nie znasz jak należy.

#### JAKUB

Niech pan daruje.

#### WALERY

Wyłoisz mi skórę, powiadasz?

#### JAKUB

Tak sobie żartowałem.

#### WALERY

A mnie twoje żarty wcale nie smakują. Okładając kijem Jakuba. Niech cię to na drugi raz oduczy od głupich żartów.

#### JAKUB

sam

Niech diabli wezmą szczerość! To liche rzemiosło: wyrzekam się go; odtąd nie w głowie mi mówić prawdę. Mniejsza zresztą o mego pana; on ma przynajmniej jakieś prawo mnie grzmocić; ale co z panem rządcą, jeszcze się porachujemy.

### SCENA SIÓDMA

MARIANNA, FROZYNA, JAKUB

#### FROZYNA

Nie wiesz, Jakubie, czy pan w domu?

#### JAKUB

O, w domu, w domu, wiem aż nadto dobrze.

#### FROZYNA

Powiedz mu, proszę, że czekamy.

#### JAKUB

Oho, jakiś niebrzydki buziaczek!

### SCENA ÓSMA

MARIANNA, FROZYNA

#### MARIANNA

Ach, Frozyno, tak mi dziwnie jakoś; jeśli mam prawdę powiedzieć, strasznie się boję tego spotkania.

#### FROZYNA

Ale dlaczego? Skądże ten niepokój?

#### MARIANNA

Ach, ty się pytasz? Czy nie możesz sobie wyobrazić uczucia osoby, która za chwilę ma zobaczyć narzędzia tortur, na jakie jest skazana?

#### FROZYNA

Wierzę bardzo, że gdyby chodziło o przyjemny rodzaj śmierci, wolałabyś do tego inne narzędzie niż pana Harpagona. Poznaję z twojej minki, że młody elegancik, o którym mi mówiłaś, zaprószył ci nieco głowę.

#### MARIANNA

Tak, Frozyno, nie myślę przeczyć; wyznaję, iż kilkakrotne jego odwiedziny i obejście tak pełne grzeczności i szacunku zostawiły mi nader miłe wspomnienie.

#### FROZYNA

Ale czy dowiedziałaś się bodaj, kto to taki?

#### MARIANNA

Nie, nie wiem; ale to wiem, że jest człowiekiem, którego można pokochać. To pewna, gdyby rzeczy zależały od mego wyboru, wolałabym raczej jego niż innego, i wspomnienie to niemałą odgrywa rolę we wstręcie do narzuconego mi małżeństwa.

#### FROZYNA

Mój Boże! takie gagatki są bardzo przyjemne i umieją się przypodobać; ale cóż, zwykle są goli jak święci tureccy. Lepszy zaprawdę los czeka cię z mężem starym, ale bogatym. Przyznaję, że związek taki nie wróży zbyt wielkich rozkoszy i że trzeba będzie przewalczyć trochę wstrętu; ale to przecież nie na wieczność! Śmierć jego, wierzaj, pozwoli ci znaleźć kogoś milszego, kto zatrze to przykre wspomnienie.

#### MARIANNA

Mój Boże, Frozyno, to straszna rzecz, iż, aby móc być szczęśliwą, trzeba życzyć lub oczekiwać dopiero czyjegoś zgonu! Śmierć nie zawsze jest tak uprzejma dla naszych zamiarów.

#### FROZYNA

Czy panna żartuje? Wychodzisz zań tylko z tym warunkiem, że zostajesz prędko wdową; to jeden z punktów ślubnego kontraktu! To byłaby bezczelność, gdyby miał nie umrzeć do kwartału! Ale otóż i on we własnej osobie.

#### MARIANNA

Ach, Frozyno, cóż za postać!

### SCENA DZIEWIĄTA

HARPAGON, FROZYNA, MARIANNA

#### HARPAGON

do Marianny

Nie gniewaj się, piękna panienko, że ci się ośmielam przedstawić w okularach. Wiem, że twoje wdzięki dostatecznie jaśnieją oczom, dość są widoczne same przez się i nie potrzeba szkieł, aby się ich dopatrzeć; ale wszak i na gwiazdy ludzie patrzą przez szkła. Ja twierdzę i zaręczam, że pani jesteś gwiazdą, i jaką gwiazdą! Najpiękniejszą gwiazdą, jaka istniała kiedy w krainie gwiazd. Frozyno, ależ ona nic nie odpowiada? Nie okazuje żadnej radości z mego widoku?

#### FROZYNA

Jeszcze nie może ochłonąć; przy tym dziewczęta zawsze się wstydzą pokazać tak od razu, co się dzieje w serduszku.

#### HARPAGON

do Frozyny

Masz słuszność. Do Marianny Oto, piękna duszyczko, córka pragnie się z tobą przywitać.

### SCENA DZIESIĄTA

HARPAGON, ELIZA, MARIANNA, FROZYNA

#### MARIANNA

Zbyt późno dopełniam tego miłego obowiązku.

#### ELIZA

Pani uczyniłaś to, co ja powinnam była uczynić: do mnie należało uprzedzić panią.

#### HARPAGON

Duża dziewczyna, nieprawdaż? Ale złe zielsko zawsze prędko rośnie.

#### MARIANNA

po cichu do Frozyny

O, cóż za wstrętny człowiek.

#### HARPAGON

po cichu do Frozyny

Co mówi moja ślicznotka?

#### FROZYNA

Że pan jest zachwycający.

#### HARPAGON

Zbyt jesteś łaskawa, czarująca istoto.

#### MARIANNA

na stronie

Cóż za figura!

#### HARPAGON

Jestem ci nader obowiązany za takie uczucia.

#### MARIANNA

na stronie

Nie wytrzymam dłużej.

### SCENA JEDENASTA

HARPAGON, MARIANNA, ELIZA, KLEANT, WALERY, FROZYNA, ŹDZIEBEŁKO

#### HARPAGON

Oto syn pragnie złożyć ci uszanowanie.

#### MARIANNA

po cichu do Frozyny

Ach, Frozyno, cóż za zdarzenie! To właśnie ten, o którym ci mówiłam.

#### FROZYNA

do Marianny

Istotnie, nadzwyczajny zbieg okoliczności.

#### HARPAGON

Uważam, iż pani się dziwi, widząc mnie ojcem tak dorosłych dzieci, ale wkrótce zbędę się obojga.

#### KLEANT

do Marianny

Jeśli mam pani prawdę wyznać, nie spodziewałem się nigdy takiego spotkania. Zdziwiłem się niemało, kiedy mi dziś rano ojciec obwieścił swój zamiar.

#### MARIANNA

Toż samo mogłabym powiedzieć o sobie. To spotkanie zaskoczyło mnie nie mniej od pana; nie byłam przygotowana na taką przygodę.

#### KLEANT

To pewna, pani, iż ojciec nie mógł uczynić lepszego wyboru i że zaszczyt oglądania pani jest dla mnie niemałym szczęściem; jednakże, mimo wszystko, nie będę pani upewniał, iż z radością powitam w tobie moją macochę. Dworne owacje zbyt trudne mi są w tych warunkach; niepodobieństwem mi jest winszować pani tego tytułu. Te słowa mogłyby się wydać nie dość uprzejme; ale pewien jestem, że ty, pani, zrozumiesz je tak, jak należy, i pojmiesz, iż ten związek musi we mnie budzić bardzo naturalną odrazę. Wiedząc, kim jestem, nie możesz się nie domyślać, do jakiego stopnia staje on w drodze mym pragnieniom; jeżeli mam prawdę wyznać, powiem, z przeproszeniem mego ojca, że gdyby rzeczy zależały ode mnie, małżeństwo to nie przyszłoby nigdy do skutku.

#### HARPAGON

A to doprawdy bezwstydnik! Ładna oracja powitalna!

#### MARIANNA

Ja zaś, w odpowiedzi, wyznam, że moje uczucia w tym względzie są zupełnie podobne. Jeżeli panu byłoby przykro widzieć we mnie macochę, i mnie również bardzo byłoby niemiło ujrzeć w nim pasierba. Nie myśl, proszę, że to z mej woli grozi panu to niebezpieczeństwo. Za nic nie chciałabym panu zrobić przykrości; i, o ile przemoc nie zmusi mnie do tego, daję panu słowo, że nie przystanę nigdy na małżeństwo, które pana martwi.

#### HARPAGON

Ma słuszność. Na takie głupie odezwanie trzeba odpowiedzieć z tego samego tonu. Przepraszam cię bardzo, ślicznotko, za zuchwalstwo syna; głuptas nie pojmuje jeszcze znaczenia tego, co mówi.

#### MARIANNA

Upewniam, że się nie czuję bynajmniej obrażoną; przeciwnie, sprawił mi przyjemność, wyrażając otwarcie swe prawdziwe uczucia. Podoba mi się to wyznanie; gdyby przemówił inaczej, zmniejszyłoby to mój szacunek dla niego.

#### HARPAGON

Zbyt dobra jesteś, że tak tłumaczysz jego głupstwa. Z czasem zresztą nabierze rozsądku; zobaczysz, że zmieni zapatrywania.

#### KLEANT

Nie, ojcze, nie byłbym zdolen odmienić uczuć i proszę usilnie panią, byś zechciała im uwierzyć.

#### HARPAGON

Patrzcie mi błazna! Brnie coraz dalej!

#### KLEANT

Czy chciałbyś, ojcze, abym kłamał swoim myślom?

#### HARPAGON

Jeszcze! Zaczniesz ty mi gadać z innego tonu?

#### KLEANT

Dobrze więc, ojcze, skoro tak każesz, będę przemawiał inaczej. Pozwól więc, pani, że postawię się na miejscu ojca i wyznam ci, iż nie widziałem w świecie nic równie uroczego; nie pojmuję większego szczęścia niż podobać się tobie; tytuł twego męża jest zaszczytem i rozkoszą, które bym przełożył nad potęgę największych władców świata. Tak, pani; szczęście posiadania cię jest w moich oczach najpiękniejszym losem, a w zdobyciu go pokładałbym całą mą dumę. Nie istnieje nic, czego bym nie był zdolny uczynić dla tak kosztownej nagrody; najpotężniejsze zapory...

#### HARPAGON

Hola, synu, hola!

#### KLEANT

W twoim imieniu, ojcze, przemawiałem do pani.

#### HARPAGON

Do kroćset, mam język, aby mówić za siebie; nie potrzebuję adwokata. Hej tam, krzeseł!

#### FROZYNA

Nie; lepiej udamy się teraz na jarmark, aby wcześniej wrócić i mieć więcej czasu do gawędki.

#### HARPAGON

do Ździebełka

Wołaj tam, niech zaprzęga.

### SCENA DWUNASTA

HARPAGON, MARIANNA, ELIZA, KLEANT, WALERY, FROZYNA.

#### HARPAGON

do Marianny

Zechciej wybaczyć, ślicznotko, że nie pomyślałem o jakiej przekąsce przed spacerem.

#### KLEANT

Postarałem się o to, ojcze: kazałem w twoim imieniu przynieść parę koszy chińskich pomarańcz, daktyli i konfitur.

#### HARPAGON

po cichu do Walerego

Walery!

#### WALERY

po cichu do Harpagona

Zwariował!

#### KLEANT

Uważasz, ojcze, że to nie dosyć? Mam nadzieję, że pani zechce darować...

#### MARIANNA

Ależ i to było zupełnie zbyteczne.

#### KLEANT

Czy zdarzyło się pani widzieć kiedy piękniejszy diament, niż ten, który ojciec ma na palcu?

#### MARIANNA

W istocie, błyszczy wspaniale.

#### KLEANT

zdejmując ojcu diament i wręczając Mariannie

Musi pani blisko zobaczyć.

#### MARIANNA

Bardzo piękny, rzeczywiście, ogień ma niezrównany.

#### KLEANT

zagradzając drogę Mariannie, która chce oddać diament

Nie, pani, w zbyt pięknych znajduje się rączkach. Chciej pani przyjąć ten mały upominek, jaki ci składa ojciec.

#### HARPAGON

Ja?

#### KLEANT

Nieprawdaż, ojcze, pragnąłbyś, aby pani przyjęła ten pierścień dla twojej miłości?

#### HARPAGON

po cichu do syna

Jak to?

#### KLEANT

do Marianny

Ależ tak! Ojciec daje mi znaki, abym panią nakłonił do przyjęcia.

#### MARIANNA

Nie chciałabym...

#### KLEANT

do Marianny

Żartuje pani? Za nic w świecie nie wziąłby go z powrotem.

#### HARPAGON

na stronie

Oszaleję!

#### MARIANNA

To byłoby...

#### KLEANT

ciągle nie pozwalając Mariannie oddać pierścionka

Ależ nie, pani, to byłaby obraza.

#### MARIANNA

Ależ proszę.

#### KLEANT

Ani mowy.

#### HARPAGON

na stronie

Niech wszyscy czarci...

#### KLEANT

O, jaki wzburzony odmową!

#### HARPAGON

po cichu do syna

A, zdrajco!

#### KLEANT

do Marianny

Widzi pani, jest w rozpaczy.

#### HARPAGON

cicho do syna, grożąc mu

Kacie! Opryszku!

#### KLEANT

To nie moja wina, ojcze. Robię, co mogę, aby panią nakłonić; cóż, kiedy się upiera.

#### HARPAGON

j.w.

Wisielcze!

#### KLEANT

Jesteś pani przyczyną, iż ojciec pogniewał się na mnie.

#### HARPAGON

j.w.

Łotrze!

#### KLEANT

do Marianny

Przyprawisz go o chorobę. Przez litość, pani, nie opieraj się dłużej.

#### FROZYNA

do Marianny

Mój Boże! Cóż za ceremonie. Weźże pierścionek, skoro pan chce koniecznie.

#### MARIANNA

do Harpagona

Aby więc pana nie gniewać, zatrzymuję go na razie, lecz nie omieszkam zwrócić przy sposobności.

### SCENA TRZYNASTA

HARPAGON, MARIANNA, ELIZA, KLEANT, WALERY, FROZYNA, ŹDZIEBEŁKO

#### ŹDZIEBEŁKO

Panie, człowiek jakiś chce mówić z panem.

#### HARPAGON

Powiedz, że jestem zajęty; niech przyjdzie innym razem.

#### ŹDZIEBEŁKO

Mówi, że przyniósł pieniądze dla pana.

#### HARPAGON

do Marianny

Wybacz mi, pani; wracam natychmiast.

### SCENA CZTERNASTA

HARPAGON, MARIANNA, ELIZA, KLEANT, WALERY, FROZYNA, SZCZYGIEŁEK

#### SZCZYGIEŁEK

wpadając i przewracając Harpagona

Panie...

#### HARPAGON

Och! Zabił mnie.

#### KLEANT

Co się stało, ojcze, czy zrobiłeś sobie co złego?

#### HARPAGON

Zdrajca! Musieli go przekupić moi dłużnicy, aby mi kark skręcił.

#### WALERY

do Harpagona

Ależ nie, nic panu nie będzie.

#### SZCZYGIEŁEK

do Harpagona

Przepraszam bardzo, myślałem, że trzeba się śpieszyć.

#### HARPAGON

Czego chcesz, gałganie?

#### SZCZYGIEŁEK

Chciałem powiedzieć, że konie niepodkute.

#### HARPAGON

Niechże je prędko zawiodą do kowala.

#### KLEANT

Zanim więc je okują, pozwolisz, ojcze, że będę za ciebie robił honory domu i zaprowadzę panią do ogrodu, gdzie kazałem podać podwieczorek.

### SCENA PIĘTNASTA

HARPAGON, WALERY

#### HARPAGON

Walery, miejże przynajmniej oko na wszystko i staraj się uratować, ile będzie można, aby odesłać z powrotem do sklepu.

#### WALERY

Niech pan będzie spokojny.

#### HARPAGON

sam

O synu wyrodny! Chcesz więc mej ruiny?