Chcemy, aby każde dziecko w Polsce miało wygodny i bezpłatny dostęp do lektur szkolnych - zróbmy to razem! Wspieraj Wolne Lektury stałą wpłatą

Dorzucam się!
Tym razem nie pomogę
Ufunduj e-książki dla dzieciaków

Lektury szkolne za darmo dla każdego dzieciaka? To możliwe dzięki wsparciu darczyńców takich jak Ty! Kliknij i dorzuć się >>>

x

5999 darmowych utworów do których masz prawo

Język

Motyw: Polak,
motyw: Wojna,
epoka: Dwudziestolecie międzywojenne,
autor: Ksawery Pruszyński

  • Ksawery Pruszyński X
  1. Ksawery Pruszyński, Droga wiodła przez Narwik

Motyw: Polak

Dość często pojawiają się w naszej literaturze wypowiedzi na temat charakteru Polaków, ich specyficznych cnót i przywar. W ten sposób (szczególnie od czasów renesansu) kształtowały się wszystkie stereotypy dotyczące różnych narodowości. Jednakże w związku z sytuacją Polaków pod zaborami — sytuacją narodu bez państwa — w literaturze romantycznej i postromantycznej nasiliła się częstotliwość prób zdefiniowania polskości oraz wynikających stąd obowiązków. Chodziło przede wszystkim o obowiązki patriotyczne i obyczajowe, wiążące się z zachowaniem tradycji oraz podtrzymaniem pamięci o wspólnej historii. Jednakże próby ujednolicenia i ujednoznacznienia standardów i wzorców mających określać tożsamość wielomilionowej społeczności żyjącej w obrębie trzech różnych państw (o odmiennych systemach prawno-politycznych i w związku z tym realiach życia) – musiały budzić kontrowersje (szczególnie, że większość definicji było formułowanych z perspektywy emigrantów). W związku z tym kwestia polskości zaczęła często wiązać się z pojęciem (rozmaicie definiowanej) zdrady. Należy też pamiętać, że tożsamość Polaków kształtowała się w przeciwstawieniu do narodowości ościennych — głównie Rosjan i Niemców oraz innych obcych (jako takich zaczęto szczególnie ostro postrzegać Żydów). Te trudności, spory i antagonizmy znajdą odzwierciedlenie w zaznaczanych przez nas fragmentach.

Motyw: Wojna

Kiedy w grę wchodzi poważny konflikt zbrojny, angażujący całe państwa lub znaczną część ich społeczności (wojna domowa) — konsekwencje są bardzo poważne: wojna oznacza nie tylko walkę (bitwy) na frontach, w której giną żołnierze, ale także głód, pożary, zniszczenia miast i wsi, cierpienie ludności cywilnej, szerzenie się chorób. Wojna, będąc zaburzeniem porządku społecznego i formą zinstytucjonalizowanej przemocy, stwarza warunki do rozmaitych nadużyć — przede wszystkim nadużyć władzy oraz do okrucieństw popełnianych w nadziei, że w wojennym zamęcie zbrodnicze czyny uda się zachować w tajemnicy. Oczywiście wojny służą załatwianiu różnych interesów, przede wszystkim politycznych. Choć wojny powodują na ogół załamanie się handlu, niektórzy umieją wykorzystać tę okazję, by osobiście się wzbogacić, np. Wokulski, bohater Lalki Prusa zrobił majątek na dostawach dla wojska (zob. też: przywódca, śmierć bohaterska).

Epoka: Dwudziestolecie międzywojenne

Czas
1918-1939 r.
Najwybitniejsi twórcy
J. Czechowicz, M. Dąbrowska, P. Gojawiczyńska, W. Gombrowicz, K. Iłłakowiczówna, J. Iwaszkiewicz, J. Kasprowicz, M. Kuncewiczowa, J. Lechoń, B. Leśmian, Cz. Miłosz, Z. Nałkowska, M. Pawlikowska-Jasnorzewska, T. Peiper, A. Rymkiewicz, B. Schulz, A. Słonimski, J. Tuwim, S. I. Witkiewicz (Witkacy), S. Żeromski
Reprezentatywne gatunki
powieść, opowiadanie, felieton, wiersz

W literaturze i sztuce tej krótkiej (i dlatego często uznawanej za pierwszy okres współczesności) epoki — obok tematów związanych z I wojną pojawiają się próby odzwierciedlenia przeobrażeń ówczesnego świata, związanych z wieloma doniosłymi zdobyczami cywilizacyjnymi (upowszechnienie samochodów, samolotów, elektryczności, kina). Nadal twórczy byli wtedy wybitni artyści okresu Młodej Polski, lecz lawinowo powstawały nowe zjawiska: w Warszawie królowali melodyjni Skamandryci i »Wiadomości Literackie«, futuryści i członkowie awangardy krakowskiej eksperymentowali z językiem, a w Wilnie zrodził się katastrofizm »Żagarów«. Kwitła proza psychologiczna, społeczno-obyczajowa i polityczna, lecz chętnie sięgano po elementy nadrealizmu i fantastyki.

Dwudziestolecie międzywojenne w Wikipedii

Autor: Ksawery Pruszyński

Ur.
4 grudnia 1907 w Wolicy Kierekieszynej na Ukrainie
Zm.
13 czerwca 1950 w Hamm w Niemczech
Najważniejsze utwory:
Sarajewo 1914, Szanghaj 1932, Gdańsk 193? (1932), Palestyna po raz trzeci (1933), Podróż po Polsce (1937), W czerwonej Hiszpanii (1937), Droga wiodła przez Narvik (1941), Trzynaście opowieści (1946), Karabela z Meschedu (1948)

Polski reporter, prozaik, publicysta, dyplomata. Urodzony w rodzinnym majątku, który po traktacie ryskim przypadł Ukrainie, związany z kulturą ziemiańską, stopniowo radykalizował się społecznie i politycznie. Studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, był prezesem Akademickiego Koła Kresowego oraz członkiem konserwatywnej organizacji Myśl Mocarstwowa. Debiutował w prasie w roku 1930 jako autor reportaży prasowych z Węgier. W roku 1932 opublikował debiutancką książkę Sarajewo 1914, Szanghaj 1932, Gdańsk 193?, w której wyrażał przypuszczenie, że o Gdańsk wybuchnie kolejna wojna europejska. W 1936 roku był korespondentem z terenu hiszpańskiej wojny domowej, opisując starcia od strony wojsk republikańskich. Podczas drugiej wojny światowej służył w polskich siłach zbrojnych na Zachodzie, walczył w bitwie o Narwik i pod Falaise, jednocześnie publikował wiele tekstów w prasie polskiej. Po powrocie do kraju pełnił służbę jako poseł RP w Holandii (od 1948). Zginął w wypadku samochodowym w Niemczech Zachodnich.

Zamknij

* Ładowanie