Wincenty Korotyński

Figlik mojego dziadka

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Figlik mojego dziadka

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Figlik mojego dziadka

Pro publico bono[1]...

Mój dziadek (niechaj mu światłość świeci)

Był i po mieczu[2] i po kądzieli[3]

Szczery[4] karmazyn[5], człek od Waszeci;

Przódkowie jego w bójkach słynęli —

I on ku temu zawsze był gotów,

I dużo szramów[6] miał na łysinie,

Nawet z węgierska znał po łacinie;

Lecz — nie wiem za co — w zbiorze Klejnotów

Jego szanowne miano nie słynie.

Raz, gdy wspomnieniem bójek, biesiadek,

Wieczne mu chmury z czoła zegnano,

Wesołym gestem przyzwał mnie dziadek,

Ja osiodłałem jego kolano,

A on mi prawił taki wypadek:

„Dawno to było, lepszymi laty —

Ciołek[7] się rozsiadł na tronie Piasta,

A w starym Barze konfederaty,

A w kraju obcy żołdak się szasta.

Mnie wówczas szkolnym karmiono pyłem;

Lecz Mars pomazał Muzeczkom plany:

Bowiem praeruptus animo[8] byłem,

To jest, w gorącej wodzie kąpany.

Więc wziąłem na kieł[9]: bądź zdrów, Alwarze!

Cichaczem zbieram swoje manatki,

Kęs chleba, soli — w jednej czamarze[10] —

Szabelka przy mnie — czmychnąłem z klatki.

Dzień prawie cały biegłem bez ducha

Przez rowy, lasy, kwitnące niwy;

Aż głód zawzięty, w gardle posucha

Dały mi wiedzieć, żem przecie żywy.

Tedy do siebie przyszedłem wreszcie;

Lecz kapsa[11] chora, a głód uciska,

A tu do Baru mil ze trzydzieście,

A tam, co poczniesz sam bez koniska?

Krótko, gorąco — widzę najjaśniej;

Ściska za serce troska zajadła;

Chciałem już wracać — kiedy, jak w baśni,

Biała przedemną chatka usiadła.

Prawda, że młynka coś nie wywija,

Wkoło murawa, schludny podwórek:

Więc dla odwagi — Zdrowaś Maryja,

I het do chatki na podwieczórek.

W chacie staruszka, cudo kobiéty,

Wita pątnika ludzkiemi słowy;

Gdy mi Abaddon, czart pospolity,

Trefny[12] swój kruczek[13] wsadził do głowy.

A trzeba wiedzieć, że u nas w szkole.

Miało swą łyżkę każde pacholę[14].

Więc gdy mi prawi: że mąż leśniczy

Gdzieś za borsukiem po nocy brodzi;

Że jej Marysia, kwiatek dziewiczy,

Czysta oskoma dla wszystkiej młodzi;

Gdy mnie pociesza wżyciu sierocém

Dobrą otuchą zieleńszej doli —

Ja do niej rzekłem tollere vocem[15]:

„Dajcie jeść, matko, tylko bez soli!

Każdemu jakąś cząstkę sądzono:

Bóg daje łyżkę na moję dolę.

Przynieś potrawę nieosoloną;

Ja swoją łyżką wnet ją osolę;

Choćby jak trawa była, mospanie,

Zmieszam ją tylko — słoną się stanie!”

Jęła[16] się krzątać babka ruchawa;

Ja do tłomoka skoczyłem żwawie,

Łyżkę do ręki — sól do rękawa,

Mieszam potrawę, i baśnię[17] prawię:

„Że przeznaczenie (cześć mu i dzięki)

Nie tylko w łyżce cuda zawarło,

Lecz królom Gallów wlało do ręki,

By swym poddanym leczyli gardło.

A jak ów kamień, co rubin zową

Przez wieki płonąc, ognia nie traci,

Toż samo z łyżką i z ręką ową —

Zysk wiekuisty dla ludzkiej braci”.

Patrzy się na mnie, dziwi babula,

Ja kończę baśnię[18], z rękawa solę...

Wyszło — accepit fidem fabula[19].

To jest, staruszkę wywiodłem w pole.

Wraz targ o łyżkę — po krótkiej chwili

Schwyciłem za nią piękne talary;

Ale do Baru za to przybyli

Gorący chłopiec i konik kary.

Poszliśmy w taniec[20] — rotati poli[21],

Płacili dług swój i krwią, i pracą;

Lecz Bóg tak zechciał w świętej swej woli,

Że w końcu bić się nie było za co...

Skoro wróciłem — pomnę jak dzisia —

Wraz[22] do leśniczych poszedłem z kieską...

Tam... co to gadać!... owa Marysia

To twoja babka, moja pralesko[23]!”

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Pro publico bono (łac.) — dla dobra publicznego. [przypis edytorski]

2. po mieczu — w linii męskiej. [przypis edytorski]

3. po kądzieli — w linii żeńskiej. [przypis edytorski]

4. szczery (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski]

5. karmazyn — szlachcic z prawem do noszenia karmazynowego żupana. [przypis edytorski]

6. szramów — dziś popr. forma D.lm: szram. [przypis edytorski]

7. Ciołek — herb Stanisława Augusta Poniatowskiego. [przypis edytorski]

8. praeruptus animo (łac.) — gwałtownego ducha. [przypis edytorski]

9. wziąć na kieł — (o koniu) ponieść. [przypis edytorski]

10. czamara (daw.) — męskie okrycie wierzchnie. [przypis edytorski]

11. kapsa (z czes.) — kieszeń. [przypis edytorski]

12. trefny (daw.) — tu: żartobliwy. [przypis edytorski]

13. kruczek — sztuczka. [przypis edytorski]

14. pacholę (daw.) — dziecko, chłopiec. [przypis edytorski]

15. tollere vocem (łac.) — podniósłszy głos. [przypis edytorski]

16. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

17. baśnię — dziś popr. forma B.lp: baśń. [przypis edytorski]

18. baśnię — dziś popr. forma B.lp: baśń. [przypis edytorski]

19. accepit fidem fabula (łac.) — opowieść zyskałą wiarę. [przypis edytorski]

20. taniec (daw.) — omowne określenie na bitwę. [przypis edytorski]

21. rotati poli (łac.) — gdy obracały się bieguny (Abl. abs.). [przypis edytorski]

22. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

23. praleska — pierwiosnek; tu wyraz użyty pieszczotliwie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/korotynski-czem-chata-bogata-tem-rada-figlik-mojego-dziadka

Tekst opracowany na podstawie: Wincenty Korotyński, Czema chata bogata, tem rada. Kilka poezyj Wincentego Korotyńskiego, nakł. J. Krasnosielski Księgarz, Wilno 1857.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. Utwór powstał w ramach konkursu "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Paweł Kozioł.

Okładka na podstawie: Lenny Montana@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.