Henryk Zbierzchowski

Sonety

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Sonety

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Rzeka

5. Wniebowzięcie

6. Erotyk

7. Grota

8. Jesienią

9. Las

10. O wschodzie

11. Przebudzenie

12. [I przyszła szara, wieczorna godzina...]

13. Modlitwa do duszy

14. Sen nocy letniej

15. Rozkosz

16. Kiedy rosy spadną

17. Dajmomion

18. W wagonie

19. Humoreska

20. Babie lato

21. Feconditas

22. Capriccio

23. Wierzby w polu

24. Wizya

25. Tryumf

26. Przypisy

27. Wesprzyj Wolne Lektury

28. Strona redakcyjna

Sonety

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Rzeka

Stawy drzemią w spowiciu zielonych obramień.

Cisza — na cień przechodnia, co przez ugor kroczy,

Owce tylko wylękłe obracają oczy...

Cisza — sęp zawisł w chmurach bez ruchu, jak kamień.

Przedemną morze kłosów — zanim sierp je utnie,

Źdźbła spokojnie i górnie na polu się złocą,

Nagłe łan cały, tknięty niewidzialną mocą,

Zaczyna się kołysać i chylać okrutnie.

I płynie rzeka zboża szumiąca, szumiąca —

Źdźbła z szelestem tajemnym kolebie i trąca,

Przelewa się przez płoty i rowy przydrożne.

Wdziera się hen na wzgórza, falami się spiętrza,

I wali prosto w słońce, co blaskiem przemożne

Dogasa w jasnych łunach, jak hostya najświętsza!

Wniebowzięcie

przyszła chwila twórcza... tysiąc barw słonecznych

Rzuca mistrz rozpętany silną, wprawną dłonią,

Lecz zanim kształt i światło z płótna się wyłonią,

Szuka w duszy wyrazów dzieła ostatecznych.

Tę twarz widział już kiedyś... sennym czarem tknięta,

Jak wizya tajemnicza w duszy się kołysze —

Czy zjawiła się w nocną wczarowana ciszę,

Czy zrodzona w przeczuciu — nie wie, nie pamięta.

Zamęt... dusza się pręży od twórczego szału

I wyrzucona z biegu w tych światach się błąka,

Gdzie z gwiazd złotych, kwitnących kołysze się łąka.

I już nie będzie więcej powrócona ciału —

Serce mistrza zastyga — oko martwe, szklane,

Jeszcze odbija wizye w zaświatach widziane.

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Erotyk

Janinie R.

Bądźmy dumni i bladzi! niech nikt nie odkryje,

Jaka w naszych istotach dopełnia się męka!

Jak nieraz dusza blada w oczach nam uklęka,

Ręce łamie i w bólu rozpacznym się wije.

Byłem, jak ptak.. w bajecznym hen ku gwiazdom locie

Brałem cię, drżącą całą, na skrzydła... pamiętasz?

Hen w dole ziemia cicha, jak uśpiony cmentarz,

Nad nami jakieś światy, zatopione w złocie.

Przeto wiem, że w twej myśli już mię nic nie zetrze...

W ciszy nocnej, gdy kwiaty w miesięcznych łzach mokną,

W płaczu deszczów, dzwoniących monotonnie w okno,

W bólu drzew konających na jesiennym wietrze,

W mgłach, rozczolganych[1] rankiem po łąkach, jak płótno,

Wyczujesz moją duszę nieskończenie smutną!

Grota

Sklepienie — w fantastyczne pozwijany sploty

Zwisa las długi, gęsty lśniących stalaktytów.

Krople sączą się cicho ze ścian i ze szczytów,

Tajemnym szmerem wnętrze napełniając groty.

Szczeliną skalną wpada promień słońca złoty,

Niosąc z sobą łagodne oddechy błękitów.

W kraju wizyj[2] i czarów, tajemniczych mitów,

Błąka się moja dusza i płacze z tęsknoty.

A łzy ze ścian dużymi kroplami się sączą,

Skrząc się w blaskach tęczowych od promieni słońca,

Z łez rosną stalaktyty, zlewają się, łączą,

I znowu las powstaje bez końca, bez końca...

W jego głębiach milczące snują się rozpacze —

Czy to grota tajemna, czy ma dusza płacze?...

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Jesienią

Park drzemie... drzewa, jak schorzałe twarze

Zewsząd zwiędłymi rumieńcami świecą...

Z szelestem szklannym liście zwiędłe lecą,

Patrząc na niebo, co umierać każe...

O! gdzieś na gwiazdach wicher łka rozpacznie

Wskrzeszając zmarłe, zapomniane głosy...

Już brzozy-płaczki rozpuściły włosy

— Wkrótce się obrzęd pogrzebowy zacznie.

Pomiędzy bagno mętne zardzewiale[3]

Ścieżki, jak widma przypadłszy do ziemi,

W pomroku ręce wyciągają białe.

Aż w końcu dwiema liniami jasnemi

W krzyża potworne wyrosły ramiona.

— Chodźmy stąd... cicho... w tej chwili ktoś kona...

Las

Noc jasna... gwiezdnem migotaniem gwarna

I przesycona jutrzni światłem białem.

Las swojem cielskiem szarem, skamieniałem

Wrósł w blade niebo, niby chmura czarna.

Wtem drgnęły drzewa dziwną zdjęte trwogą..

Wiatr, co w gałęziach nieruchomie zwisał,

Wstrząsł się, rozbudził, rozgrał, rozkołysał

I zaczął szumieć posępnie, złowrogo.

Hej! jak konary tłuką się i skrzypią,

Jak szemrze liści rozszalałe morze,

Jakieś się licho rozhukało w borze,

A liście z wiatrem sypią się i sypią...

I znowu cicho... przebudzone burzą

Tajemną... gwiazdy złote oczy mrużą.

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

O wschodzie

Mrok gasnął... purpurowe wytrysły promienie,

W zamarłych chmurach budząc wyśnione widzenia

Opustoszałych zamków, potworów z płomienia

I dróg, wiodących w przestrzeń długo... nieskończenie.

Słońce! ku jego blaskom wyciąga ramiona

Tłum ludzi z błędnym wzrokiem i spalona wargą,

Jęczy niebo i ziemia utajoną skargą,

Co stapia się z purpurą i w przestrzeni kona.

W takiej chwili ujrzałem upiora-dziewicę,

Idącą w słońce pustką ugorów rozległą

I całe złoto wschodu w jej oczach się zbiegło.

Padłem na twarz!! już zachód pieśń grobów wydzwania,

O spojrzyj! spojrzyj! na mnie ty, której źrenice

Zwiastują wschód słoneczny i męki konania.

Przebudzenie

Z jasnych rozmodleń, cudownych majaków,

Gdzie się uczucia rodzą niewymowne,

Kwiaty tak płoną, jak lampki cudowne

I senność spływa hen z nadgwiezdnych szlaków.

Gdzie dusza leży na wznak w niemej ciszy

Z zapatrzonemi ku górze oczyma,

Dłonie na gwiazdach rozciągnięte trzyma

I jakieś dzwonne, górne szmery słyszy...

Zimny wiew śmierci przebudził mię nagle,

Prysły tęczowe wizye i widziadła,

Ciemność potworne rozpostarła żagle

I przyczajona z mrocznego ukrycia

Jakaś dłoń ciężka na piersi mi spadła...

O! jak się lękam twardej pięści życia...

[I przyszła szara, wieczorna godzina...]

I przyszła szara, wieczorna godzina,

Wszystko w naturze zcichło w jednej chwili...

Zanim się księżyc z poza wzgórz wychyli,

Zasuwa ugor jakaś martwość sina.

Wiatr zmarszczył lekko sennych wód powierzchnię

I między trawy ułożył się na dnie...

Czasem się promień na wód tafle kładnie,

Rozświetli głębie i bez śladu pierzchnie.

Za chwilę światła rozbłysną w tej ciszy

I noc zapali złotych gwiazd miriady...

Tak cicho... zwolna zasypiają kwiaty...

Zda się, że teraz ludzki duch usłyszy,

Jak w sinych chmurach dzień przekwita blady

I jak się rodzą jakieś złote światy.

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Modlitwa do duszy

Pani gwiazd złotych i smutku królowo,

W ciemnościach życia do ciebie się modlę,

Żem cię, syn własny, oszukiwał podle,

Udając wielkość myśli piorunową.

Żem był jak pielgrzym, co przez ugor idzie,

Pytając drogi pobladłemi usty,

Żem skrzydła szargał po domach rozpusty,

Chociaż coś we mnie łkało w niemym wstydzie —

Pozwól się tylko odrodzić odnowa,

Bo drzemie we mnie moc huraganowa

I zachowałem niby skarb w tej męce,

Kiedy mię porwie grzechu toń zdradziecka,

Ból — co nad wszystkiem załamuje ręce

I niezmącone jasne oczy dziecka.

Sen nocy letniej

Mrok... w oknie maki purpurowe płoną

Rozgranych zmysłów tajemna muzyka,

Czas niby płaty szarawe umyka

Do gwiazd... w dal ciszą i snem rozdzwonioną.

Wzrok nasz moc jakaś opętała dzika,

W twoich źrenicach moje oczy toną...

Jak pod zaklęcia tajemną osłoną

Przestrzeli się od nas odsuwa i znika.

I czułem wówczas, że nam w dusze spływa

Gwiazd spadających jasność migotliwa,

Że jakieś ręce na nas się pokładły,

Jakby z tych światów, gdzie gwiazd skrzy się droga,

Błogosławieństwo spłynęło w nas Boga.

Świt! świt! noc pęka! jak twarze nam zbladły...

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Rozkosz

Zrazu uśmiech, westchnienie, lekki uścisk dłoni,

Spojrzenia źrenic pełne tajemniczej treści,

Całus, w którym namiętne pytanie się mieści

I przyspieszonem tętnem biją pulsa w skroni.

Płomienne żarem oko ślizga się i pieści

Harmonią kształtów w szału pogrążonych toni,

Lubieżne ciał spowicie w kurczowej agonii

I krótki przyspieszony żądzą jęk niewieści.

Rozkosz! szał! upojenie! w zwartych piersiach dyszy

Ciał poplątanych żądzą święta tajemnica...

A potem wyczerpanie, błoga chwila ciszy,

Sen długi wszystkich zmysłów, uczucie przesytu.

Drobną rączką spłoniony Amor skrywa lica

I puszcza złotą strzałę w bezkresy błękitu.

Kiedy rosy spadną

Krąg wody jakąś niewidzialną ręką

Rzucony między traw sploty na łące,

Całując falą kwiatów stopy drżące

Utworzył w ziemi zatokę maleńką.

Codzień, gdy róże zapalą się świtu

Przez traw gęstwinę, kwiatów wonne sady

Cisną się rojne owadów gromady

Do zgubionego wśród trawy błękitu.

I zaglądają do nieba ciekawie,

Które na fali pocałunki kładnie

Z ogromnem słońcem zatopionem na dnie.

A kiedy rosy rozperlą się w trawie

Z kwiatów chylących kielichy nad tonią

Spadają krople i dzwonią...

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Dajmomion

Noc. Cicho... ciemno. Słyszę tylko szklane

Liści spadanie i szmer własnych kroków...

Latarnie z pośród mgły białej obłoków,

Stroją swe głowy w tęcze malowane.

W pustej ulicy ktoś zbliża się do mnie...

Kto to? w mgle kształtów odróżnić nie mogę,

To pies zbłąkany przelata mi drogę —

Znużony jestem ogromnie, ogromnie...

Idę... przedemną kołyszą się w mroczy,

Jakieś ogromne, tajemnicze oczy.

Choć serce pęka — patrzeć na nie muszę...

I iść jak błędny w nocy zwodne sidła,

Gdzie grzech śnieżyste pokala mi skrzydła

I zaprzepaści młodą, piękną duszę!!!

W wagonie

Jedziemy — okna dzwonią — światło lampy chwiejne

Tańczy po brudnych ścianach... mój towarzysz usnął

Tak cicho... Anioł smutku skrzydłami mię musnął,

Turkot kół rodzi arye długie, beznadziejne.

Pozamną jakaś wizya niepewna i blada:

Uśmiechy, zwiędłe kwiaty, królewna tęskniąca...

Na szybach zamarzniętych usiadł sierp miesiąca,

Rój myśli powikłanych duszę mi opada.

I jest ich coraz więcej, nachodzą mię tłumnie,

Zrodzone w drganiu światła, w kół miarowym gwarze,

A wszystkie mają cudne, widziane gdzieś twarze...

Tylko zdziwione oczy obracają ku mnie

I z kół melodyą długą, nudną, opętańczą,

W kącie na skraju ławki w żółtem świetle tańczą.

Humoreska

Już świt przesiąkły drganiem świateł bladem,

W kielichach kwiatów sennie się przelewa,

Faun jeszcze drzemie, wsparty o pień drzewa,

Rosa mu w włosy świetlny wpięła dyadem.

Wtem elfy, w leśne zadzwoniwszy fiołki,

Gdzie je uśpione rośny dopadł ranek,

Lotny w powietrzu zatoczyły wianek,

Lecąc się suszyć na dębu wierzchołki

I dalej strącać w pustaczej zabawie

Żołędne deszcze na śpiącego w trawie.

Faun przetarł oczy, podźwignąl się z ziemi,

Chwycił głaz w dłonie i z uciesznym gniewem

Cisnął w gałęzie... Na kwiatach pod drzewem

Trzepią się elfy skrzydły złamanemi.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Babie lato

Słońce zwieszone na samotnej skale,

Dawną potęgę zbierając raz jeszcze,

Rozrzuca pyłów rozświetlone deszcze

Na jasne, czyste, przeogromne dale...

Po łąkach jasną falą się przelewa,

Wzbija pył z kwiatów i upojne wonie,

Między gałęzi złote wplata tonie

I pieści zżółkłe, konające drzewa.

Patrz... między liśćmi chwieją się i świecą

Jakieś włókienka złote i pajęcze,

Słońce w sieć nitek cudne wpięło tęcze,

Wiatr je rozrzuca... zrywają się, lecą,

I płyną, płyną hen na łany żytne

Niby marzenia złote... nieuchwytne.

Feconditas

Chwila zachodu — wśród obłoków wieńca

Dogasa słońce... chmura zwiewna biała,

Jak szept w przestrzeniach nieba skamieniała,

Czeka na przyjście swego oblubieńca.

Słońce, jak glorye na świętym obrazie

Mieni się... pasy rozrzuca pąsowe,

Na pierś jej słania umęczoną głowę,

Stapia się w świętej miłości ekstazie!

Błogosławiona niech będzie moc twórcza!

Pękają kwiaty, wiatr do nieba spiętrza

Pył płodny kwiatów, łany zbórz się złocą...

Ziemia swe łono brzemienne rozkurcza,

Tysiące istnień dobywając z wnętrza,

Tknięte tworzenia przenajświętszą mocą!!!

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Capriccio

Z wieży kościelnej na trwogę dzwon wali,

Mrok nocny głośnym rozkołysał tonem,

Ciemność się kłębi nad bijącym dzwonem

I psów szczekanie dolata z oddali.

Już się pół nieba krwawą łuną pali,

Iskry się sypią ponad zbórz zagonem.

Księżyc, wejrzawszy okiem przerażonem,

Płynie pospiesznie na obłoków fali.

Aż tą podróżą zmęczony siarczyście,

W warkoczach wierzby srebrną twarz zaczepia,

Lecz, że mu wrony zaglądają w ślepia,

Kryje się w dębu sąsiedniego liście

I długo jeszcze jak ogromna kula

Pomiędzy drzewa srebrną głowę wtula.

Wierzby w polu

Białe, bezkreśne pole — pusto, szaro, mętno,

Słońce od białych śniegów za mgłami oślepłe,

Patrzy chorą źrenicą na ugory skrzepłe,

Gdzie pod szarym całunem kona ziemi tętno.

Tylko wierzby na polu, jak szkielety sterczą,

W jakiejś cichej, rozpacznej pokurczone męce,

Z pod śniegu zamarznięte wyciągają ręce

Z groźbą dla szarych niebios bezsilną, bluźnierczą.

Cichy, samotny cmentarz, wśród śniegowych łanów

Jakiś orkanu olbrzymi spadły z sinej chmury

Górą śniegu przywalił do ziemi tytanów,

Jeszcze poznać po wydmach cielsk groźne kontury

I jeszcze sterczą w niebo po minionej walce

Długie agonią śmierci pokurczone palce.

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Wizya

Noc... przez stłoczone chmurami niebiosy

Ciemność bezkresna spływa na świat cały,

Wiatr jęczy dziko wśród załomów skały,

Niby z otchłani potępionych głosy.

Tam, gdzie ku niebu sterczą gór kolosy,

Ogromne oczy w przestrzeniach się chwiały

Martwe — świecące jak złote kryształy —

Okropne oczy! Na dole tłum bosy

Nędzarzy zewsząd ciśnie się i tłoczy —

Wrzask — jęki — wycia. Wychudłych tysiące

Ramion wskazuje na źrenice lśniące

Tajemnych oczu — A te wielkie oczy

Mgłą zaszły białą i dwie łzy z pospiechem

Spłynęły w przepaść — — — Tłum zahuczał śmiechem...

Tryumf

Ciemność bez kresu — głusza nieskończona,

Cisza wlokąca zwój długich warkoczy —

Duszność, co wszystko w swoich splotach tłoczy,

Objęły ziemię i niebo w ramiona.

W tem zadźwięczała jakaś pieśń szalona,

To stado wilków stojąc na skał zboczy

Spogląda w wąwóz świecącemi oczy

I wyje dziko — na chwilę pieśń kona.

I znów wybucha beznadziejnie... długo...

Księżyc przedarłszy chmur stłoczonych zwały,

Oświecił wąwóz bladą światła strugą.

Na dnie w szczelinie rozpękniętej skały

Trup leży siny — — — księżyc zczerniał blady,

Ciemno — i jęczą znów wilków gromady.

Przypisy:

1. rozczołganych. [przypis redakcyjny]

2. wizyj — dziś popr. forma: wizji. [przypis edytorski]

3. zardzewiałe. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/impresye-sonety/

Tekst opracowany na podstawie: Henryk Zbierzchowski, Impresye, nakł. Księgarni D.E. Friedleina, Kraków 1902.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Paulina Choromańska, natomiast korektę utworu ze źródłem wikiskrybowie w ramach projektu Wikiźródła.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: ça y est ! c'est l'été !, anne arnould, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.