Jan Kochanowski

Pieśń VI

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pieśń VI (Co by ty, urodziwa Hanno, na to dała...)

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Pieśń VI[1]

Co by ty, urodziwa Hanno, na to dała,

Aby ta twoja gładkość[2] wiecznie z tobą trwała?

Wierzę, w tym wieku młodym ani myślisz o tym,

Ale byś też i dobrze myśliła, nic po tym.

Bo czas nie da trwać żadnej rzeczy w jednej mierze,

A jako wszytko niesie, tak zaś wszytko bierze.

Widziałem ja po ranu piękny kwiat przyjemny,

A widziałem zaś wieczór zwiędły i nikczemny.

I drzewa, które teraz odziały sie w liście,

Złupi z tego ubioru mroźnej zimy przyszcie.

W tymże prawie i człowiek, a w gorszym, bo kwiaty

I drzewa w rok wetują zawżdy swej utraty,

Odmładzając sie znowu; ale człowiekowi

Kiedy sie raz na twarzy zima postanowi[3],

A włos śniegiem przypadnie, gęsta wiosna minie,

Niżli[4] z głowy przeziębłej ten zimny rok zginie.

Czemu jeleń pierzchliwy łaskawsze ma bogi,

Któremu wolno zrzucić pochodzone[5] rogi?

Czemu wąż fortunniejszy, który z przyrodzenia

Każdy rok wiotche[6] lata na młodą płeć[7] mienia?

Człowiek, choć wyraz[8] Boży, niesposobny na to[9]

Ani nalazł fortelu na szedziwe lato[10].

Oszukały sie króla tessalskiego córy[11],

A ojca nieboraka jeszcze barziej, który

Dać gardło musiał dla ich głupiej pobożności[12];

Bo, życząc mu nowych lat i pierwszej młodości,

W nadzieję[13] ziół schwalonych spólnie go zabiły,

Żeby w rzeczy[14] starą krew’ z niego wycedziły.

Potym go czarownica[15] w kocioł wrzącej wody

Wrzuciła między zioła; a ten, nie rzkąc[16] młody,

Ale ani wstał żywy; jakoby[17] to było

Kosztowne ziele, co by sto lat wyparzyło.

Przeto póki panuje wiosna w twarzy twojej,

Daj sie, Hanno, napatrzyć wdzięcznej[18] krasy swojej;

Która nie da nic naprzód ani Fosforowi[19],

Kiedy napiękniej z morza wynika[20] ku dniowi.

A wy, malarze, i wy, co marmór cieszecie[21],

Jesli przyszłemu wieku zachować sie chcecie,

Malujcie tę piękną twarz i rzeźcie[22] w kamieniu.

Nie był jako żyw Zewksis[23] w takim podziwieniu

Ani zacny Fidyjas[24], jako wy możecie

Z tej tylko samej sztuki sławni być na świecie.

Ja na farbach malarskich nic sie nie rozumiem,

Także wiele z marmórem postępować umiem[25],

Ale wierszem ozdobnym i rymy gładkiemi

Mam nadzieję, że z mistrzmi porównam dobremi.

Temi ja przeciw długim latom[26] sie zastawię,

A za chęcią cnych bogiń[27] imię twe wybawię

Z niepamięci nieszczęsnej, że o twej urodzie

Będzie wiek pozny wiedział i po naszym schodzie[28].

Nie była wiecznie gładka sławna pani ona[29],

Dla której mocna Troja z gruntu wywrócona;

By ją był Parys poznał w szostymdziestym lecie[30],

Nigdy by był tej trwogi[31] nie wzbudził na świecie.

Ale jednak, co jej wiek łakomy[32] uszkodził,

To swym pismem życzliwy poeta[33] nagrodził.

Za co, nie wiem, przecz go Bóg ślepoty nie zbawił[34],

Ponieważ Stezychora[35] o wzrok był przyprawił,

Że tęż istą[36] śmiał ganić rymem uszczypliwym,

Acz to potym odwołał piórem osobliwym[37].

Ja stąd oczu nie stracę i w tym będę stały,

Że chwalić nie omieszkam, co jest godno chwały.

Bo nie leda Bóg jako swych darów rozdawa,

Temu łaskawszy, komu co nad ludzi dawa.

Przeto tusz[38] dobrze, Hanno urodziwa, sobie,

Z twoich darów znać, że Bóg jest łaskawym tobie.

Który jako ozdobę i piękność szacuje,

Ten czyn niezmierzonego świata okazuje

Tak pięknie zbudowany; kto sklepowi[39] temu,

Nadobnemi gwiazdami ślicznie sadzonemu,

Nadziwować sie może? Kto nocoświetnego

Miesiąca[40] abo słońca niespracowanego

Napatrzył sie do wolej, lubo rano wstaje,

Lubo ku wieczorowi prędki bieg podaje?

Taki więc z swej łożnicy nowy oblubieniec

Wychodzi; na nim złoty płaszcz i złoty wieniec,

Perłami przeplatany, gore znakomity,

Jego ze wszech namilszej[41] dar niepospolity.

Ale i ziemia nie jest bez swojej ozdoby,

Bo i tę Bóg oszlachcił dziwnymi sposoby:

To górami, to lasy, to kryształowemi

Rzekami, to łąkami pięknie kwitnącemi.

A w poły ją przepasał morzem urównanym[42],

Prosto jakoby pasem śrebrem okowanym.

Taki przede wszytkimi polem rozmierzonym[43]

Leci obrzym udatny pędem niewściągnionym.

Tego na kresie czeka albo trynóg[44] drogi,

Albo prędki koń, albo bawół złotorogi.

To takie, co widzimy[45]. Cóż, gdzie nasze oczy

Dosiąc nie mogą? gdzie Myśl, która niebem toczy,

Gdzie sama Piękność świeci i kształty wszech rzeczy[46]?

Nie może tego pojąć mdły[47] rozum człowieczy.

Dar Boży tedy gładkość, a dar znamienity,

Bo jesli go Ten nie da, zinąd nienabyty,

Jako są insze rzeczy, których człowiek może

Za swym staraniem dostać: tu nic nie pomoże.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w utworze jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. gładkość (daw.) — piękno, uroda. [przypis redakcyjny]

3. postanowić — tu: postawić, umieścić. [przypis redakcyjny]

4. niżli — a nigdy. [przypis redakcyjny]

5. pochodzony — zniszczony. [przypis redakcyjny]

6. wiotchy (starop.) — stary. [przypis redakcyjny]

7. płeć (daw.) — skóra, cera. [przypis redakcyjny]

8. wyraz — tu: obraz. [przypis redakcyjny]

9. niesposobny na to — nie ma na to sposobu. [przypis redakcyjny]

10. szedziwe lato (starop.) — sędziwy wiek. [przypis redakcyjny]

11. Oszukały sie króla tessalskiego córy (...) ani wstał żywy (w. 23–32) — fragment stanowi nawiązanie do mit. gr.: zemsta Medei za krzywdy, które wyrządził jej król tessalski Pelias; Medea przekonała jego córki, że jest w stanie odrodzić się młody, gdy poćwiartują go i ugotują w kotle z cudownymi ziołami. Pelias się nie odrodził, przerażone córki udały się na wygnanie. [przypis redakcyjny]

12. pobożność — tu: przywiązanie. [przypis redakcyjny]

13. w nadzieję — w zaufaniu do. [przypis redakcyjny]

14. w rzeczy — rzekomo. [przypis redakcyjny]

15. czarownica — tu: Medea. [przypis redakcyjny]

16. nie rzkąc — już nie mówiąc (że nie). [przypis redakcyjny]

17. jakoby — jakżeby. [przypis redakcyjny]

18. wdzięczny* (starop.) — miły. [przypis redakcyjny]

19. Fosfor — Jutrzenka poranna. [przypis redakcyjny]

20. wynikać — wynurzać się. [przypis redakcyjny]

21. cieszecie (forma starop.) — obciosujecie. [przypis redakcyjny]

22. rzeźcie (starop. forma trybu rozkazującego) — rzezajcie, rzeźbijcie. [przypis redakcyjny]

23. Zeuksis (V w. p.n.e.) — sławny malarz gr. [przypis redakcyjny]

24. Fidyjas (V w. p.n.e.) — sławny rzeźbiarz gr. [przypis redakcyjny]

25. Także wiele (...) umiem — nie umiem (znaczenie wynika z konstrukcji zdania złoż.). [przypis redakcyjny]

26. przeciw długim latom — przeciw długoletniemu zapomnieniu. [przypis redakcyjny]

27. cne boginie — muzy. [przypis redakcyjny]

28. po naszym schodzie — po naszym końcu (tj. śmierci). [przypis redakcyjny]

29. pani ona — ta pani; chodzi o Helenę trojańską. [przypis redakcyjny]

30. w szostymdziestym lecie — w sześćdziesiątym roku (jej) życia. [przypis redakcyjny]

31. trwoga — chodzi o wojnę trojańską, której przyczyną było porwanie pięknej Heleny przez królewicza trojańskiego Parysa. [przypis redakcyjny]

32. wiek łakomy — czas, który łakomie wszystko pożera. [przypis redakcyjny]

33. poeta — chodzi o Homera, autora Iliady i Odysei, w których opisana jest wojna trojańska i losy jej bohaterów, ślepy poeta (zob. w. 57). [przypis redakcyjny]

34. nie zbawił (starop.) — nie pozbawił. [przypis redakcyjny]

35. Stezychora o wzrok był przyprawił — naraził na utratę wzroku; poeta Stezychor (VII/VI w. p.n.e.) miał oślepnąć z powodu złorzeczenia Helenie i wzroku nie odzyskał, mimo że odwołał złorzeczenia. [przypis redakcyjny]

36. tęż istą (starop.) — tę samą. [przypis redakcyjny]

37. osobliwy — tu: własny. [przypis redakcyjny]

38. tusz (...) sobie (starop.) — spodziewaj się, miej nadzieję. [przypis redakcyjny]

39. sklep* (daw.) — sklepienie. [przypis redakcyjny]

40. nocoświetny miesiąc — świecący w nocy księżyc (por. łac. noctiluca: przydomek Diany, bogini księżyca, używany przez Horacego). [przypis redakcyjny]

41. ze wszech namilszej — w domyśle: oblubienicy. [przypis redakcyjny]

42. urównany — równo rozlany. [przypis redakcyjny]

43. pole rozmierzone — pole wyścigowe. [przypis redakcyjny]

44. trynóg — trójnóg (tj. nagroda). [przypis redakcyjny]

45. To takie, co widzimy — to, co widzimy, jest takie. [przypis redakcyjny]

46. kształty wszech rzeczy — idee, rozumiane w ujęciu filozofii Platona i neoplatończyków jako prawzory rzeczy. [przypis redakcyjny]

47. mdły (daw.) — słaby, marny. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/fragmenta-piesn-vi-co-by-ty-urodziwa-hanno-na-to-dala

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kochanowski, Fragmenta albo pozostałe pisma, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1590

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: FreeWine@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.