Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Zbroja Zawiszy

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Zbroja Zawiszy¹

A kiedy się zabierała wyprawa krzyżowa, 

przyszedł Czarny Pan Zawisza² Sulimczyk³ z Garbowa 

do płatnerza⁴ sławetnego krakowskiego cechu⁵, 

co w fartuchu stał i z młotem, arcymistrz od miechu; 

który witał go pokłonem, znał rycerza z twarzy, 

zaś Zawisza mu na ramię rękę sparł⁶ i gwarzy⁷: 

«Słyszałeś to, bracie, o tym, że cny król Jagiełło⁸ 

wbrew⁹ rycerzom pod krzyżami¹⁰ krwawe podjął dzieło; 

już poluje het po puszczach i zwierzynę bije, 

aby miało jeść co wojsko, gdy dźwigną kopije. 

A gdy z dala u cesarza rzymskiego na dworze, 

gdziem w estymie¹¹ był okrutnej i w srogim honorze, 

posłyszałem, że się Polska do boju porywa, 

wrazem¹² jechał, aby łańcuch nie był bez ogniwa. 

Uróbże mi, proszę, bracie, zbroję, jak się patrzy, 

nową zbroję na bój święty, od tego nie gładszy¹³, 

jaki ze mną Aragonu król Jan¹⁴ niegdy zwodził, 

a któregom wyparł z siodła, ledwom go ugodził¹⁵. 

Ma być zbroja hartowana z grubej w plecach blachy, 

abym ciężki był na koniu, jak krakowskie gmachy; 

ma być zbroja szmelcowana¹⁶, bym jak miesiąc lśnił się, 

by poznali, gdzie Zawisza i kędy¹⁷ on bił się». 

Gdy powiedział tak, zaraz się mistrz zabrał do pracy, 

kazał sobie dać do miechów dwóch tęgich duchacy¹⁸, 

by dmuchali wiatr na węgle, a sam miarę bierze, 

by Zawiszy postać zmierzyć. «Mierz, bracie, a szczerze¹⁹ — 

mówi rycerz — bom ci to ja nienawykły ciasno; 

lubię słyszeć brzęk zbroicy, gdy ją stalą głasną, 

i jest dla mnie to niemałą, płatnerzu, uciechą, 

gdy mi dźwięknie między zbroją a sercem, jak echo. 

Już też długo Krzyżak polskie pogranicze derbił²⁰, 

czas, by mu się na łbie twardym polski miecz wyszczerbił; 

wstanie Polska, jak lew z leży, i mocna i mściwa, 

więc mi kuj zbrój²¹, aby łańcuch nie był bez ogniwa. 

Ma być zbroja hartowana z grubej w plecach blachy, 

abym ciężki był na koniu, jak krakowskie gmachy, 

na ramiona kuj mi grubo, bym, gdy się zamierzę, 

taki ciężar miał u miecza, jak z kopalń mincerze²²; 

grubo kuj mi zbrój na uda i nagolenniki, 

bym parł konia, jak kra drzewo, kiedy runę w szyki, 

li²³ na piersiach kuj mi cienko, cienko, jak opłatek; 

niechaj będzie stal tak cienka, jak lilii²⁴ płatek, 

jako lilię kuj od przodku, bym też za ojczyznę, 

jeśli Niemiec to potrafi, wziął na piersiach bliznę». 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Zbroja Zawiszy — Tetmajer był zafascynowany postacią Zawiszy Czarnego, prócz tego wiersza napisał o nim również dramat. Fascynacji daje wyraz Wesele Stanisława Wyspiańskiego: postaci Poety, wzorowanej właśnie na Tetmajerze, ukazuje się widmo Zawiszy. [przypis edytorski]

2. Czarny Pan Zawisza — Zawisza Czarny z Garbowa (ok. 1370–1428), polski rycerz, przez pewien czas na służbie króla Węgier Zygmunta Luksemburskiego. [przypis edytorski]

3. Sulimczyk — herbu Sulima. [przypis edytorski]

4. płatnerz — rzemieślnik wytwarzający zbroje płytowe. [przypis edytorski]

5. cech — samorządna organizacja rzemieślników, skupiająca przedstawicieli określonego zawodu. [przypis edytorski]

6. sparł — oparł. [przypis edytorski]

7. gwarzyć (daw.) — rozmawiać. [przypis edytorski]

8. król Jagiełło — Władysław II Jagiełło, (ok. 1362–1434), syn wlk. księcia Olgierda, wielki książę litewski, król Polski od małżeństwa z Jadwigą (1386). Dwukrotnie ochrzczony (przez matkę Juliannę w obrządku wschodnim i przez biskupów polskich przed ślubem w obrządku łacińskim), osobiście dowodził w bitwie pod Grunwaldem. [przypis edytorski]

9. wbrew — przeciw. [przypis edytorski]

10. rycerze pod krzyżami — Krzyżacy, pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Zgromadzenie założone w czasie krucjat (ok. 1191), po upadku Królestwa Jerozolimskiego usiłowało stworzyć sobie państwo w Europie na ziemiach pogańskich Prusów i na terenie Litwy. [przypis edytorski]

11. estyma — poważanie. [przypis edytorski]

12. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

13. gładki (daw.) — piękny. [przypis edytorski]

14. Aragonu król Jan — właśc. książę Jan Aragoński. [przypis edytorski]

15. a któregom wyparł z siodła, ledwom go ugodził — informacja o zwycięstwie Zawiszy z Janem, księciem Aragonii, jest autentyczna, jednak w rzeczywistości nastąpiło ono w 1415, więc już po wojnie polsko-krzyżackiej. [przypis edytorski]

16. szmelcowany — szmelcowanie to metoda konserwacji metalu, polega na kilkakrotnym pokryciu go olejem jadalnym i każdorazowo wypaleniu. Powstaje wówczas twarda, szklista powłoka. [przypis edytorski]

17. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

18. duchac, właśc. duchacz — pomocnik rzemieślnika obsługujący miechy kowalskie. [przypis edytorski]

19. szczerze — tu: obficie, nie oszczędnie. [przypis edytorski]

20. derbić (gw.) — gnębić, nękać. [przypis edytorski]

21. zbrój — zbroję. [przypis edytorski]

22. mincerz (daw.) — rzemieślnik pracujący w mennicy. [przypis edytorski]

23. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

24. lilii — czytamy trzysylabowo: liliji. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zbroja-zawiszy

Tekst opracowany na podstawie: Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Wybór poezji czwarty, nakł. Gebethnera i Wolffa, Warszawa-Kraków 1897

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paweł Kozioł, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: Atardecer distorsionado, anieto2k@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.