Adam Wiedemann

Samczyk

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-5245-7

Samczyk

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Część I

*** [Ulica Krupnicza]

Ulica Krupnicza, moja dobra koleżanka z pierwszego roku, 

już prawie przestaje wzruszać, już mnie nic nie wciąga 

pod dwunastkę, chyba już nie mam ochoty popróbować, 

czy drzwi się nadal tak ciężko otwierają, 

może jedynie na widok skrzynki na listy 

zrobiłaby się we mnie jakaś rzewność, ale nie wchodzę, 

nie zaglądam tam, odarty z porządnego adresu, 

ze schodów, z dzwonka do drzwi. 

Aż tu dzisiaj idę, a naprzeciw mnie dziewczynka 

lat może siedem, z małym koszykiem pełnym marchewek. 

Mijamy się prawie przed moimi drzwiami. 

I tak się rodzą te wszystkie bajki.  

Kraków, luty 1989

*** (Chcąc wyjechać do Austrii)

Chcąc wyjechać do Austrii a może i nie chcąc, 

wybrałem się pociągiem aż do Jarocina, 

ale przespałem Jarocin, wysiadłem cokolwiek dalej, 

wschodziło właśnie słońce, siąpił właśnie deszcz.  

Jakaś mała miejscowość; łaziłem po pustych torach 

w czarnym płaszczu, jak gdybym przynosił tu dżumę. 

Lecz nikt mnie nie obserwował, odezwały się właśnie koguty, 

a do mnie z Ameryki nadleciał oczywiście Waits.  

Tymczasem kobieta jakaś przyszła, usiadła przed stacją, 

już od pół wieku pewnie pod ciągłą Bożą obserwacją, 

a dla mnie nie mająca nic oprócz tajemnic, 

zamknięta z nimi całkiem bezpiecznie w płaszczyku z krempliny, 

który komu innemu zapewne powiedziałby wszystko.  

Po chwili nadjechał pociąg jadący w przeciwną stronę, 

która w sposób oczywisty była dobra i dla mnie, i dla niej. 

Za dwie godziny miały się otworzyć wszystkie banki, 

lecz my jadąc, wiedliśmy o to zły milczący spór. 

*** (dlaczego już czwarty raz)

dlaczego już czwarty raz 

przechodzę tędy sam 

i nie mam pojęcia kto 

mógłby tu ze mną iść  

a może tędy nikt 

nie chodzi i każdy by 

mnie wyśmiał gdybym mu 

zaproponował tego rodzaju skrót  

a dobry rozdokazywany Bóg 

zawczasu odziera mnie 

z towarzystwa żebym mógł 

z tą decyzją sam na sam  

być niezachwianie wolnym i 

dla żartu powoduje że 

lecą nade mną aż 

cztery samoloty co  

upodabniają człowieka do 

chrabąszcza i przywodzą na 

myśl jakąś ostateczną katastrofę  

Książenice, 16 września 1989

*** (Wsiadłem)

Wsiadłem. W przedziale siedział tylko jeden facet 

i spał, lecz gdy wkładałem plecak na bagażnik, 

obudził się i stopy w brunatnych skarpetach 

położył na siedzeniu, które ja zająłem, 

żeby się na nim zaraz ułożyć i zasnąć; 

teraz nieodwołalnie będzie je tam trzymał 

do końca, w każdym razie nie wysiądzie w Kępnie, 

zatem mnie pozostaje tylko: naśladować 

jego sposób kładzenia się do snu, lub siedzieć 

w butach i czuwać, czytać „Austerię”. Z przedziału 

obok dobiega bełkot jakiegoś wariata. 

Dręczy mnie doskonałość całkiem pustego siedzenia, 

która tu była, zanim ja tu wsiadłem. 

Domanin, 20 maja 1990

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

*** (nawet nie tyle myśli)

nawet nie tyle myśli, co wklęśnięcia (gniazda) 

domy schadzek, czy raczej domy nieprzytomnych spojrzeń, 

które za drugim razem są już zupełnie ślepe  

Bruxelles, 2 października 1990

*** (Dopiero pod prysznicem)

Dopiero pod prysznicem w upiornie pustej (zalanej 

światłem jarzeniówek) wspólnej łazience uzyskałem pewność, 

że należało ten dzień zakończyć rozmową po francusku 

z tym chłopakiem kaleką, który swoim zjawieniem się w kuchni 

zakłócił nam cowieczorne liczenie pieniędzy i przeciąganą w nieskończoność herbatę. 

Bo tymczasem, to zupełnie bez sensu, skonał tu na moich rękach Naruz Hosnani 

(a ty, Larry, jak tam, żyjesz jeszcze? i twój jedyny sweter 

zapinany na zamek błyskawiczny, czyżby leżał już tylko 

w mojej szafce na stare czasopisma [a ta szafka?!]), 

a, doprawdy, ta śmierć, po której poszedłem się wykąpać, 

zmyć z siebie ten deszcz, jeszcze belgijski, wcale nie musiała 

nastąpić właśnie tutaj, tkwi teraz we mnie zupełnie niepotrzebna: 

całkiem jak ja, siedzący tutaj teraz, nie porównany z nikim 

w kalectwie (mojego języka), mój pokój już cały sapie 

i pojękuje przez sen, i jakie prawdziwe jest teraz właśnie to, 

co mnie ominęło; gdzieś na progu widoczności ciągle jeszcze 

zmieniają się światła. 

Luxembourg, 3 października 1990

Świeże kwiaty

Igor Strawiński napisał już tę piosenkę 

o sowie i kotku My wiemy: nic już więcej 

nie napisze On jednak zamyśla kwartet i symfonię 

(swoim zwyczajem nie słyszy ich 

toteż nie istnieją Nawet tam) a tymczasem 

jest wożony do miejsc gdzie był młody 

i gdzie napisał (kiedyś to było wszystko 

i teraz znowu) Jego obojętność 

porusza wszystkich do łez I właśnie 

tak samo jest z tymi kwiatami: kupiłem je dla ciebie 

a teraz nie mam ochoty ci ich dawać Ich śmierć 

została w Ogrodzie tutaj już tylko doskonałość 

Więc dlaczego konają pośród ostatnich wypowiedzi 

Kraków, 24 października 1989 — 27 października 1990

*** (nie nawykła mi dusza)

nie nawykła mi dusza z Szatanem wojować 

nie nawykła też z Bogiem nawet i rozmawiać 

cóż ja z duszą poradzę gdy mi ciało zlegnie 

gdzie ona mnie za rękę ciągnąca pobiegnie 

czy jej wygodne nieba rozkosze statyczne 

czy też piekła wybierze bole dynamiczne 

a może mnie pochłonie iżby mną się stała 

a może mnie zostawi na podobieństwo ciała 

i będę się unosił świat zwiedzając stary 

a ona niewidzialne odwiedzi obszary 

i kiedy w czas zmartwychwstania pozbierać się będzie można 

ona bez mojej pomocy ciała mojego nie pozna 

i kompletnie duchowa zniszczeje na podobieństwo płomyka 

a ja do końca cielesny nawet nie ujrzę jak znika  

— kocham cię moja duszo lecz czy ty mnie kochasz 

czy czasem kiedy umrę nie powiesz wynocha 

uciekaj ze mnie dziadu coś mnie w życiu drażnił 

odpowiedz duszo moja bądźmy raz poważni  

— ja duszą tylko jestem nie drugim człowiekiem 

nie będę z tobą siedzieć jak żona wiek wiekiem 

w szczęśliwości ja spocznę gdy ty spoczniesz w grobie 

i całkiem nic już ze mnie nie zostanie w tobie  

— a jeśli cię powalę jakim wielkim grzechem 

jeśli do świństwa zmuszę swoimi myślami 

odpowiedz moja duszo co się stanie z nami 

jeśli na Sądzie chuchniesz nieczystym oddechem  

— a dałbyś ty mi spokój cóż ja tobie złego 

uczyniłam iżeś mnie sobie obrał za ofiarę 

Pan Bóg mnie z tobą złączył chyba za jaką karę 

a ja i tak nie ciebie kocham tylko Jego  

— więc musisz być zbawiona 

— w końcu jestem duszą 

a ty byś z nieba nie miał żadnej przyjemności 

skoro nie masz miłości dla mojej miłości 

ani też mojej twoje miłości nie wzruszą  

— lecz co ze mną bez ciebie czy sobą zostanę 

czy z trupem swoim strasznym pojadę karawanem 

czy trąba mnie ogłuszy ostatecznym rykiem 

czy się stanę borsukiem czy może Chińczykiem  

— wróżbitką ja nie jestem zawsze coś się zmienia 

śmierć jak mówią podróżą jest albo chorobą 

lecz kiedy ci już odpadnie problem mojego zbawienia 

ciała też miał nie będziesz będziesz tylko sobą  

Sierpień 1991

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Drugi

Znowu się zaczął sierpień. W pociągach 

przestali się w ogóle pokazywać konduktorzy. 

Jadę w pustym wagonie. Z mapy 

połączeń kolejowych ktoś wydrapał wszystkie  

większe miasta. Polska bez Krakowa, 

bez Warszawy, bez Śląska, ta sama co za oknem. 

Jest trasa którą jadę: znikąd do Kalisza. 

W kieszeni mam już cztery niesprawdzone bilety.  

Taki rozmyty świat jak przed nadejściem 

czegoś ogromnie, boleśnie wyraźnego.  

Gdyby tak chociaż kaseta której słucham przedłużyła się 

o jakieś dwie dodatkowe nieistniejące piosenki — 

Ale gdzie tam, ten świat jest tak potwornie niewinny, 

wszystko się dzieje przypadkiem, kiedy Nikt nie patrzy. 

Czternasty

Papież Jan Paweł II dokonuje koronacji 

dwóch kopii Matek Boskich na potrzeby Miejsca, 

w którym się był urodził — ten to właśnie cud 

obie kopie post factum celebrować będą.  

Prawdziwe Matki Boskie po okolicznych wsiach 

szlachetne współzawodnictwo podejmą z kopiami, 

cudów wydatnie przybędzie, Papieży i koron, 

zasłynie cała Polska owymi Matkami.  

A Matka Boska w niebie już ledwo się trzyma na nogach 

pod ciężarem tych koron i srebrnych sukienek, 

a jeszcze moja mama woła za mną na schodach: 

Matko Boska, tyś znowu nie ubrał skarpetek!!!  

Więc choć nie wie za bardzo, na co Jej jeszcze skarpetki, 

naciąga je cierpliwie na Swe święte stopy 

(bo choć Królowa Polski od sześciuset lat, 

z gramatyką wciąż jeszcze ma pewne kłopoty)...  

Piętnasty

Jasiu w Gliwicach, ja w Ostrowie Wielkopolskim 

O tej samej godzinie wsiadamy do pociągu. 

Zresztą wcale nie wsiadam, wymyślam sobie tylko 

To zdanie (jego rytm) z zamiłowania do wszelkich jednoczesności 

Ale tu nagle jakieś szaleństwo. Na wszystkie perony 

Powjeżdżały pociągi do albo ze Szczecina, 

A także z ominięciem stacji Szczecin Główny. 

Pani w głośniku jak nakręcona: Szczecin i Szczecin. 

Nie mogę tego słuchać. Ryzykując, że przegapię 

Swój pociąg, zakładam słuchawki, włączam na cały głos walkmana 

(Igor jest znowu u mnie Numer Jeden, z kobiet — Yoko), 

To naprawdę nic przyjemnego, obserwować, jak w samym środku 

Świata, ułożonego misternie z niespełnionych pragnień, 

Spełnia się ni stąd ni zowąd jakieś nie wiadomo co, pewnie nic. 

Dwudziesty

Oo mój pęcherz! Musiałem sobie przeziębić pęcherz. 

I zaraz wystawiony na wszelkie upokorzenia 

idę, co chwila w groteskowych skurczach. Gdzie się podziać 

z tym moim moczem? Skąd w ludziach tyle nienawiści? 

Naukowcy ustalili, że zawartość przewodu 

pokarmowego nie jest częścią mojego organizmu, 

ale mocz? Nie pamiętam. Dwuznaczne. Bez mojego moczu 

ileż byłbym piękniejszy. Ale tu wszędzie ludzie, wszędzie domy.  

Nareszcie jakiś wiadukt porośnięty drzewami. 

Wdrapuję się na górę. Pusto. Gorące powietrze 

nad torami faluje całkiem jak w powieści amerykańskiej, 

którą właśnie zacząłem czytać.  

Dwudziesty siódmy

Ostatni wtorek sierpnia. Prezydent Lech Wałęsa 

Zdecydował się wpuścić na dziedziniec Belwederu 

Tłum emerytów wznoszących uwłaczające Prezydentowi okrzyki 

Domagających się swoich praw czyli swoich pieniędzy. 

Prezydent skierował do zebranych następujące słowa: 

„Na dziedzińcu po lewej stronie wyłożona zostanie księga. 

Uprzejmie proszę każdego z Państwa o wpisanie do niej 

Jednego zdania najlepiej jednej linijki 

Ale proszę się starać żeby zmieścić w niej dokładnie to 

Z czym każdy z Państwa tu przyszedł. W ten sposób każdy będzie 

Mógł się wypowiedzieć. Otrzymany w rezultacie wiersz 

Zostanie Państwu głośno w mojej obecności odczytany”. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Dwudziesty ósmy

dla Paszczaka

Ile tragicznych wydarzeń! Wśród niejasnych okoliczności 

Stary Carrington¹ uśmiercił Araba Ahmeda. 

Kryształ właśnie się dowiedziała, robi mężowi awanturę, 

Po czym spada ze schodów i szczęśliwie rodzi córeczkę.  

W tę z kolei (na planie metafizycznym) natychmiast wciela się 

Przywołana podczas sprzeczki, bo niewątpliwie pokutująca, 

Dusza zamordowanego. Na ten mahometański zastrzyk 

Słabe ciałko niemowlęcia reaguje żółtaczką. Kryształ znowu w spazmach. 

Kiedy już jest po wszystkim, przenoszę z kuchni do swojego pokoju 

Pewną ilość kompotu, który stopniowo pochłaniam 

Na przemian z prozą krytyczną Mariana Stali, 

W której zawieruszone przypadkiem słowo wirydarz 

Kojarzy mi się niespodziewanie z czymś bardzo przyjemnym, 

Ale dopiero po chwili przypominam sobie konkretnie, z czym.  

Trzydziesty

Ząb mi wyrwali. Czytam co popadnie 

i biorę czopki na bólu wygnanie; 

(zza ściany ognia rozległ się śpiew...), na co 

we mnie: ZARĄBAĆ te śpiewaczki w ścianie... 

Wcale nie z bólu. Ból właśnie przechodzi, 

zresztą dość śmieszny wśród ze świata wieści 

(zresztą największy w życiu). Zresztą chociaż 

ja go nie czuję, wiem, że wciąż się gnieździ  

w śliniankach, w dziąśle. Niewinne narządy 

tak udręczyłem z potrzeby porządku 

w ustach... O owce moje, zęby moje! 

Już między nami nie to, co z początku...  

Cóż o nich wiedzieć, jak im mogę współczuć, 

kiedyż się złączyć z nimi — chyba w zgonie? 

Fiolet wieczoru wtargnął zza firanek, 

już żadną lampą go stąd nie wygonię...  

Część II

*** (nie śmiej się ze mnie)

do F.

nie śmiej się ze mnie. gdzie się kończy świat 

tam się zaczyna Nowe Życie. nikt 

nie ufa już śmierci. nikomu już 

nie ma potrzeby ufać. to co mówimy 

jest już bardzo stare. Nowe Życie 

też już coraz starsze. za każdym razem 

lepiej się kończy  

Kraków, maj 1991

*** (Uwaga!)

Uwaga! Już za dziesięć pierwsza (a więc jednak przed) 

zdecydowałem się zejść na dół, z pustymi rękami, 

niezbyt pewny, czy robię dobrze, niezbyt pewny, 

co właściwie robię. Więc kiedy tam zajrzałem 

i było zupełnie ciemno, zacząłem natychmiast 

(żeby mnie nie wciągnęło) udawać że być może 

jestem kimś innym i chodzi mi o coś zupełnie 

innego; przed sobą samym, bo znajome głosy 

wciąż jeszcze należały do nieznajomych oczu 

i mogłem nawet udawać, że mnie wcale nie ma. 

Nie ma mnie, idę żółtym korytarzem, tej chwili 

nie ma. UWAGA! BÓG CIĘ KOCHA. Zwracam uwagę. 

Nie ma mnie. Choćbyś nie wiem co robił, i tak mnie będzie 

zawsze kochał bardziej. To nie ja mówię; słucham tego 

ale już po raz drugi, nie wiem po co to powtarzam 

w myśli, sam sobie (po co w ogóle te rozmowy w łóżku?); 

czy wszystko co kocham musi być zaraz Bogiem? Może 

po tym właśnie daje się to poznać. Winda posłusznie 

podnosi mnie na trzecie piętro, i za osiem pierwsza 

już jestem z powrotem i z powrotem jestem. 

Kraków, 9 listopada 1991

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

*** (Na ławce leży gazeta)

Na ławce leży gazeta Z pewnością jest mokra 

Jest mokra Znowu sport Ciemno Z trudem 

odczytuję kolejne wyrazy Wyrazy Słowa 

Czyjeś słowa których nikt już nie będzie chciał czytać 

Zmęczyło się serce śpiewa chora śmiertelnie Umarła 

Zmęczyło się Przystaje na rozwiązania 

niegodne Serca Czyjeś serce Niedługo będzie 

podobnie mokre Wstrętne A ja pochylony nad nim 

zaczytany Chociaż to już biały dzień 

i przechodnie przypatrują mi się ze śmiechem  

Kraków, 7 stycznia 1992

*** (Rafał miał rację)

Rafał miał rację: telefony na Podgórzu są do niczego 

i świat się znowu skurczył: jest teraz garstką rodzynek, 

z których wybieram najlepsze sztuki. I czy to takie pewne, 

że nastąpi coś więcej? Czy to w ogóle możliwe? 

Niczego nie może być więcej, niż właśnie jest. Ta chwila, 

która mnie się wydaje co najwyżej zapowiedzią 

Czegoś, komu innemu starczyć musi za Wszystko. 

I być może już żaden telefon nie da się oszukać, 

nigdy, tyle że nie chce się wierzyć. 

Kraków, 23 marca 1992

*** [— Już pan nie żyje]

— Już pan nie żyje — powiedział. — Już pan nie żyje, 

panie Wiedemann. — Czekał na moją reakcję. Przyjąłem to 

w milczeniu. — Gdybym ja tu nie siedział, już by się panu 

ktoś wpakował w drzwi. I po panu. — Przyznałem mu rację 

i sobie pomyślałem, no więc dobrze, nie żyję, trzeba to 

wykorzystać najlepiej jak się da, od tej chwili już będę 

jak ci anieli w niebie, bez żadnych obciążeń, bez skazy, 

nie pozwolę się więcej prowokować światu, świat cały 

mając do dyspozycji. Tylko że chore ścięgno wciąż dawało 

o sobie znać, a z torby nie znikła chyba niewykorzystana 

karta magnetyczna, którą będzie trzeba zanieść gdzieś 

na ulicę Librowszczyzna, żeby chamy oddali forsę (o tak, 

lepiej żeby nie znikła): nie umarłem sam. I zaraz się wpier- 

doliłem na skrzyżowanie przy żółtym świetle. Ale co tam, 

dzisiaj mogę umierać bez przerwy, wielka mi rzecz. 

Kraków, 12 czerwca 1992

Pożegnania

Przedwczoraj po śniadaniu, na ziemi niemieckiej, 

postanowiłem się ogolić, wyjąłem z plecaka maszynkę 

i mydło, będące aktualnie kością niezgody między 

mną i Beatą Zużewicz, i ręcznik, 

i poszedłem w to miejsce, gdzie za drobną sumę 

można było zakupić 10 rodzajów prezerwatyw, 

a starzy niemieccy generałowie odlewali się równocześnie 

jak na komendę, w lustrze zobaczyłem nareszcie 

szramę na swoim czole, dawno już przecierpianą, 

zdjąłem koszulę, przez chwilę przyglądałem się 

jej brudnemu kołnierzykowi, zostałem w podkoszulku.  

Ogolony, wróciłem do stolika; tam przy resztce kawy 

wymieniliśmy z Beatą Zużewicz jeszcze kilka złośliwości, 

zresztą coraz drobniejszych, wreszcie wyszliśmy na stopa,  

długo nas nikt nie zabierał, aż w końcu zauważyłem, 

że nie mam na sobie koszuli, nie było jej też w plecaku, 

wróciłem do tego baru, w łazience też jej nie było; 

— Jemand mußte mitnehmen² — powiedziała pani bufetowa. 

Wróciłem z niczym, a wtedy czymś tkliwie niezapomnianym 

wydał mi się ten ostatni rzut oka na brudny kołnierzyk. 

Więc chyba po to się znamy, żeby się kiedyś pożegnać: 

przypadkiem i od niechcenia i nie na zawsze, a jednak.  

poświęcone pamięci Kazumiego Yonekawy

Kluczbork, 30 czerwca 1992

I love noises

od kominów Muzeum Narodowego odbija się 

światło zachodzącego słońca chmury płyną 

po niebie płyną na południe czerwone pręgi 

na kominach zapalają się i gasną zapalają się 

i gasną coraz szybciej bo chmury płyną 

coraz szybciej a słońca coraz mniej więc z coraz 

większą uwagą muszę się wpatrywać żeby cokolwiek 

dostrzec z tej sygnalizacji może bez znaczenia 

lecz jakże tajemnej aż w końcu to co mówi 

w radiu nieżyjący od niedawna (choć trudno 

to sobie wyobrazić) (jak również to że naprawdę 

żył) wieczny staruch John Cage staje się powoli 

wciąż bardzo cennym ale tylko szumem 

Kraków, 6 września 1992

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

zbyt niska jakość umysłu żeby powiedzieć prawdę

zbyt niska jakość umysłu żeby powiedzieć prawdę³ 

bezruch, nie ma się o co zaczepić, żaden powiew 

nie poruszy tych gałęzi, żadna twarz nie pokaże się 

w tych oknach, czasem ptak przeleci ale i tak bezruch, 

coś ciężkiego w żołądku i jeszcze to co położyło się 

koło mnie w czarnej kurtce skórzanej w czarnych 

butach doprawdy nie wiem co z tym zrobić ale nie da się 

tak całkiem nic i znowu mnie nie zrozumiecie 

ale znów się czuję całkiem zdruzgotany a dokoła 

zupełny bezruch żadnej nadziei na zmianę. jeśli 

światło to tylko dlatego że ktoś je zapomniał wyłączyć 

i niebawem to zrobi. słońce już wzeszło i nie wie 

co dalej. śliski pancerz. robactwo które jest we mnie. 

buty które wstydzą się śmierdzieć. paznokcie schowane 

w jakich ciemnych czeluściach. może i zło ale tak naprawdę 

to żadne zło. dość żeby nie móc zasnąć nie dość żeby 

powiedzieć coś przezwyciężyć ten ponury nastrój 

ale jak długo można tak leżeć (właśnie: leżeć) 

i prosić (kogo? co?) o jakiś nagły niesamowity 

napływ kłamstwa które przecież nawet w okolicznościach 

wiecznych byłoby zupełnie nieprawdopodobne. 

Kraków, 22 listopada 1992

Wiersz

po nieprzespanej nocy po prostu myśli się wierszem 

kiedy wsiadam na rower w wyrazistym świetle poranka 

wydaje mi się że gdybym tak cały dzień jeździł 

to nawet i przed sennością udałoby się zbiec  

dosłownie jak na skrzydłach nie widzę tych wszystkich znaków 

choć reaguję na nie co też mnie zachwyca 

lecz raptem cała lekkość koncentruje się w kieszeni spodni 

i uderza jak strzała z mózgu prosto w pierś  

mój problem jest dość skomplikowany: mam dwa klucze 

duży i mały od domu i od roweru 

oba zostały w pokoju Jarek już wyszedł do szkoły 

i swoim kluczem je tam zamknął więc  

nie mam już po co wracać ani dokąd 

roweru nigdzie nie zostawię bo mi go ukradną 

w związku z czym odpadają czytelnie i sklepy z płytami 

będę jechał i jechał aż zapadnę w sen  

Kraków, grudzień 1992

Transmisja

ja tutaj a tam tristan konający leży 

izoldy wyczekuje no i się doczeka 

potem umrze i dobrze ile by to w końcu 

miało trwać i tak przecież przedtem będą wyć z rozkoszy  

ja sam oni we dwoje chwytliwymi gardłami 

tak się czepiają tych swoich zwodniczych kadencji 

że śmierć gdyby istniała już dawno musiałaby zgłupieć  

jest w tym pewna nadzieja w tym przeciągłym śpiewie 

myślę tracąc szacunek do zbyt krótkich wierszy  

Kraków, 24 lipca 1993

*** [Tyle było śniegu]

Tyle było śniegu dzieci tyle radości miały 

a teraz w ziemię wsiąknął po trochu śnieg cały 

Dzisiaj jest właśnie niedziela dzieci pójdą do kościoła 

właśnie po takiej ziemi jaka się Panu Bogu podoba  

Kopiec J. Piłsudskiego czeka aż ktoś go odnowi 

cóż z tego skoro sam Pan Bóg znęca się nad nim złośliwie 

Ja tam byłem raz jeden nic nie mam przeciwko Kopcowi 

lecz Pan Bóg wciąż musi tam siedzieć więc wcale Mu się nie dziwię  

Pan Bóg nie może wybierać słońca albo cienia 

ogląda po sto razy najgłupsze przedstawienia 

wącha wszystkie perfumy wdycha wszystkie smrody 

zażerając się tortem cierpi zgony i porody  

Trudno się Panu Bogu arcydziełem wzruszyć 

gdy jednocześnie widzi wszystkie brudne uszy 

Wszechmocny — a nic nie poradzi na koszmar Wszechobecności 

nie miejmy Mu więc za złe tych paru nieuprzejmości  

Część III

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Jabłko

Zrobiło się zimno Ciepłą kurtkę wyciągnąć trza z szafy 

Ciepłą miłością otulić pożądanie drżące 

o swoją autonomię Ciepłym tłustym sosem 

napełnić pusty kościół ciała Ciepłym Brahmsem uszy 

Ostry szron gdzie nie spojrzeć Ale z ciałem w puchu 

z miłością w sercu i nawet z potrzebą 

Boga w drodze wyjątku przemienioną w Boga 

można już iść i łapać miasto na zimnym uczynku  

Teraz siedzę w ciemności otoczony ludźmi 

klekotem wierszy murem Nagle widzę 

jabłko pozostawione (w szafie) w kieszeni jesiennego płaszcza 

: co zrobić żeby pamiętać Żeby tam nie zgniło  

Kraków, 19 stycznia 1994

*** [wszyscy mówią]

wszyscy mówią 

że im się nie chce 

mnie też się teraz nie chce 

mówię sobie 

mówię Jarkowi 

chodzę siadam  

gdzieś daleko 

leje 

jest lato 

wolę to 

skrzypce bzyczą 

leżymy na pryczy 

brzydzisz się mną 

we śnie 

teraz już 

nie pamiętasz  

deszcz kapie 

więc to nie trzmiele 

tam brzęczą 

prąd się przeciska 

drutami 

wirują szprychy 

świata  

przyjechały do domu 

w domu ciemno 

na parapecie zdechłe osy 

szeleszczą  

już mogę iść spać 

może jeszcze jeden wers 

albo nawet dwa 

:ten co umarł 

nic już nie napisze  

pisane 10 lutego 1994 

do muzyki „Preludiów i fugi” Witolda Lutosławskiego 

Wiersz Johna Cage’a, przyśniony

Robimy się coraz paskudniejsi. Krzyż, na którym zwykle 

wieszałeś swój sweter, teraz w centrum uwagi. Owinął się właśnie 

wokół tego, co skrywa szary albo czarny 

i śliski materiał twoich myśli (?). Z jaką wielką ochotą 

przyłożyłbyś to teraz do tych paru martwych, w miarę twardych pojęć, 

którymi wyśpiewuje swoje opustoszenie 

szary lub brudny albo tylko mokry 

łabędź.  

marzec 1994

Pliszka

Miłoszowi Łuczyńskiemu

Odkąd nastały lekcje, zrobiło się lepiej: 

z okna tego pokoju jest widok na rzekę: 

siedzę na parapecie, myślę po angielsku, 

w moich zmrużonych rzęsach trzęsie się pudło zmierzchu.  

Popiół od papierosa turla się po dachówkach: 

świat się stopniowo robi gładki jak pocztówka 

i przestaje wystarczać, choćby był nie wiem jak ładny: 

spójrzmy więc, co dopisał z tyłu Ivan Blatny⁴. 

Czynność w miarę wykwintna: siedzieć tu sobie i czytać 

te strofki: tak misternie niedopasowane 

jak ubarwienie pliszki: co nad Sanem 

i tutaj — jednocześnie (?) wśród zieleni zgrzyta. 

Janowice, 15 kwietnia 1994

Język

Tak, bardzo lubię trzymać stopy na maszynie do pisania. 

Nieważne jak to robię, nie chce mi się wam teraz wyjaśniać; 

miękki dotyk tych wszystkich małych klawiszy koi 

mój zawieszony na drugim końcu ciała umysł — coś jak stukot  

kołowrotka, który przywracał jaki taki porządek w mózgu 

— fikcyjnej zresztą — Małgorzaty. No tak, mogę być tylko 

Faustem, ale to może później. Więc ty nogami piszesz 

te swoje wiersze? Tak, piszę je nogami. Piszę je 

dupą. Moja dupa to wielka artystka, jak mawiała 

pewna parlamentarzystka. Moja śledziona w brzuchu 

uwięziona. Od samego rana jestem niewyspana. Jak dawno 

nie napisałem nic tym językiem. Nic w niczyich ustach.  

Kraków, 28 kwietnia 1994

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Sestina (IV)

... tylko więźniowie  

(Szymborska)

przybyłem tu lecz nie zaznałem spodziewanej czystości 

wiadomo autobusy dworcowe ubikacje jakie to wywołuje pragnienia 

cały świat nakierowuje się na to jedno dla czego zostawia się wszystko 

inne nawet gdy podróż sama zda się jedynym celem podróży 

cóż dorówna czystości jaką promienieje przyszłość 

zbrukana jeno śmiercią niechybną? oczywiście meble  

w domu moich rodziców zwykłe zresztą meble 

nie służące jednak niczemu prócz czystości 

na które starczy spojrzeć by zobaczyć przyszłość 

idealną wyrastającą ponad wszelakie pragnienia 

jak nieistnienie jak cisza morska pośrodku podróży 

stałość najdosłowniejsza chociaż mimo wszystko  

podległa upływowi czasu gdyż jak wszystko 

powleka się mgłą niepamięci tak meble 

kurząc się uczestniczą w naszej ziemskiej podróży 

niezdolne samodzielnie utrzymać się w czystości 

lecz przy odrobinie starania zdolne zaprezentować ją w pełni toteż pragnienia 

czystości wiecznej mają dzięki nim zapewnioną przyszłość  

niczym głodna kocica osacza nas przyszłość 

ziejąc pustką gdy teraźniejszość daje nam absolutnie wszystko 

my jednak zastraszeni wciąż swoje pragnienia 

ustawiamy w przyszłości niczym używane meble 

w nowiutkim mieszkaniu niezdolni zresztą niczym zbrukać jej czystości 

tak jak nie da się brudu uniknąć w podróży  

oto więc powróciwszy z dalekiej podróży 

mogłem jak stare portki zrzucić z siebie przyszłość 

znalazłszy się w krystalicznych objęciach czystości 

i jak w błysku iluminacji ujrzeć wszystko 

odbite w politurze którą lśniły meble 

tłumiąc we mnie potrzebę wszelkiego pragnienia  

tymczasem zatęskniłem do czystości swojego pragnienia 

które kombinezonem ochronnym było mi w podróży 

a teraz opadło ze mnie na smutne skonsternowane meble 

podczas gdy ja zacząłem obmyślać nową podróż nową przyszłość 

znów wierząc że pragnienie jest trutką na wszystko 

co jak wszy z brudu lęgnie się z nazbyt pielęgnowanej czystości  

i choć brudna jest przyszłość wszelakiej czystości 

czyste staje się wszystko pod szczotką pragnienia 

zrymowania w tym wersie mebli i podróży  

Grabów, 22 lipca 1994

Małość

kaczka się tapla rower się telepie 

tężeje piach 

trzęsą się meble w rozgrzanej przyczepie 

cień się powiększa na trawie przy sklepie 

grążąc dzieciaki pogrążone w grach  

kręcą się tryby na moim przegubie 

przy budach psy 

gdy kocim wzrokiem łapię wciąż i gubię 

ptaki niezgrane jak na wiecznej próbie 

Vingt regards sur L’Enfant Jesus⁵ 

wdzięczą się chwile choć się czai trwanie 

i je połyka jak żarłoczny kos 

a one krwawią jak maliny w dzbanie 

trup Oliviera pływa po Sekwanie 

i śpiewa na cały głos:  

nie darmo miłość rodzi się skrzydlata 

a w sklepach goły pokutuje drób 

bo to dla trupa jedyna zapłata 

zwłaszcza gdy sądził że traci pół świata 

z powodu małych stóp 

na dachach kruche złocą się anteny 

nad topolami polatuje puch 

a co tam dalej już się nie dowiemy 

gdy nie chcąc wierzyć że się rozstaniemy 

maleje duch  

wrzesień 1994

Wiersz interwencyjny

znowu jest wojna znowu są wiersze o wojnie i nawet 

śni mi się wojna więc prawie już wiem jak to jest 

zginęły mi nożyczki ten cholera miłosz 

otwierał wczoraj wino zawsze tak jest wystarczy 

moment mojej nieuwagi i teraz nie ma ich w żadnym 

z pięciu czy sześciu miejsc gdzie zazwyczaj leżały 

zapalam papierosa robię tyle rakotwórczych rzeczy 

chłopcy śpiewają dona nobis pacem⁶ za chwilę 

zacznę chyba zaciekle obgryzać paznokcie  

Kraków, 26 listopada 1994

pozytyw z Przeczna

o słodka ważność 

niektórych cierpkich nieszczęść 

słodka bezpłatność i słodka 

transakcyjność którą 

gorszymy się słodząc 

niecierpliwie gorycz 

Kraków, 27 października 1994

Część IV

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

oceany nareszcie

w WORECZKU z piernikami samotny biały wafel 

wygląda jak etykieta choć nie o piernikach 

o sobie tylko mówi i ja też nie o nich 

i nawet nie o sobie oceany mają 

SZCZĘŚCIE zjechało po paznokciu w dół i będę musiał 

uciąć je albo hodować nie wiadomo już po co 

(martwe) (i niewykorzystane) (i nawet 

dość niewygodne) nawet oceany  

wy DZIECI rozczochrane wy smoki ROZPRUTE 

macie nareszcie czegoście szukały 

suche jak pieprz będziecie i trwalsze od skały 

oceany otwarte i nieogarnione  

I TO MA BYĆ DESZCZ?

I TO MA BYĆ DESZCZ? (woła życie) Kto w ogóle wymyślił 

ten miesiąc: marzec. Brak ci jeszcze czego? 

Zofia Nałkowska od rana się martwi 

oswoje drugie ucho (pierwsze już się nie liczy). 

Jeszcze chwila i nic. Nic mi już nie trzeba. 

Trumien kokonik. Chociaż (spoglądam przez Krysię) 

skoro mamy wyglądać jak te gałki z chleba 

(co to właściwie są gałki? ), może daj nam dzisiaj.  

Kraków, 23–24–25 marca 1995

*** [Coś w zębach]

Coś w zębach. Twarde. Wypluć, czy rozgryźć? Rozgryzam. 

I? Opłaciło się. Pieprz, chyba z kiełbasy. 

Leciutka rozkosz, ogieniek błądzący chwilę po języku 

(wierszyk).  

Ostrów Wlkp., 28 lutego 1995

Dobre maniery

Jesteśmy wszyscy zbyt uprzejmi Gdybyśmy 

byli mniej mniej byśmy się krzywdzili 

Wciąż tylko mniej i mniej Dlaczego cię tak mało? 

Coś ci przecież zawdzięczam To moje 

niedopatrzenie  

Wygłupiam się (za dużo 

gości na tej imprezie) 

Już się nie mogę obudzić To już przeszłość 

Przeźroczysta Spójrz na nią Czy mnie widzisz? 

Siedzę pod stołem i słucham Pod tapczanem 

kałuża atramentu Spójrz: jestem błękitny  

Nie ma kogo przepraszać nie ma czego pamiętać 

nie ma na kogo patrzeć Ma się zaraz dreszcze 

Żyjemy Nie da się ukryć 

Ktoś był tak uprzejmy  

Kraków, 21 kwietnia 1995

Ktoś mówi do mnie

Marcinowi Świetlickiemu

Umarłam w pierwszym roku denominacji 

nigdy się nie nauczyłam tych nowych pieniędzy 

Zresztą po co Wszystko mi kupowali 

Miałam taką ambicję  

Teraz już mi niczego nie wypada się uczyć 

mam wszystko elegancko i chyba za darmo 

wiem czyj włos mi się wplątał wtedy do zegarka 

Wiem i nie wiem co zrobić z tą wiedzą  

Lubię siąść sobie w kuchni zwłaszcza nocą 

mogłabym ugotować różne smakołyki 

a jednak wolę siedzieć nie chce mi się wstawać  

teraz kiedy nie muszę czekać już na lepsze czasy 

nie przeszkadza mi czuć się jak gdybym czekała 

Kiedyś przyjdziesz i wstanę ale razem z tobą  

Kraków, 3 maja 1995

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Venus pobudzona przez Tycjana

dla Jarka Górnickiego 

i Pawła Borowca  

i gdzie ta toaletka, przy której siadywałam 

(mów dalej, opowiadaj) pamiętasz? 

mnie tam wtedy nie było, rzucali kamieniami 

(skąd brali tyle kamieni?) piliśmy tylko wino 

ja w samym środku ziemi, ja w płaszczu Kosmosu 

kropla potu na skórze, obecność 

nie do zastąpienia, nie do starcia 

ja rozumiem, ja byłem, dwa przystanki dalej  

Kraków, 19 lipca 1995

Małż żałobny

to? chwasty? (skąd wiedziałaś? nie było ich rok temu?) 

to wygląda jak las, monstrualnie zmniejszony, 

ale nie stawia oporu, grube pnie, puste w środku, 

jeden but mam już pełen ziemi, tej ziemi 

z cmentarza, pewnie już wrosły (co by było 

gdyby pod twoją skórą nie było kości gdyby 

pod twoją kurtką był tylko sam szkielet gdybym teraz 

[wtedy] rozmawiał zupełnie z kim innym? nic) w babcię  

Kraków, 18 października 1995

Sonet

dla Marty Wojdak

nawet król, dajmy na to, nie wie co nas czeka 

(ślepy jest ten co włada, bo ciemnością włada) 

więc skąd ja miałbym wiedzieć, może mam halucynacje, 

dziś, na przykład, słyszałem jakieś bulgotanie 

przez okno, potem łomot na korytarzu, smród 

spalonego mleka, teraz znów ten chopin, 

chciał błyszczeć no to błyszczy, starczy chcieć i jest.  

zapach pieczonych kurcząt, dociera aż do sracza, 

udka, skrzydełka, piersi, wszystko oddzielnie, skwierczy 

tam na patelni, łączy się w zapachu, zapach 

to taki kurczak, który wreszcie umie latać.  

pozbywam się zapachu (może mam halucynacje), 

aż wreszcie kiedyś stwierdzę, zrośnięty z nim na stałe, 

że przecież, choć niejasno, wszystko to wiedziałem.  

Kraków, paździemik-listopad 1995

Sądząc z rozmiarów

gdy coraz więcej świetlnych tablic informuje 

o obiektywnych zmianach robisz się równie szczery 

jak one (jak można tak mało cierpieć?) gdy 

czas w którym żyjemy wydał się przez moment 

kawałkiem mięsa w zupie (jak można nie chcieć 

skosztować?) gdy znów ktoś jedzie pociągiem 

z tobą w głowie a ty w niej jak robak (jak można 

tak mało kochać?) pamiętaj że w następnym błysku 

zobaczysz tylko niebo i paznokcie w zlewie 

Kraków, listopad-grudzień 1995

Przypisy:

1. Carrington, Blake — bohater serialu Dynastia. [przypis edytorski]

2. Jemand mußte mitnehmen (niem.) — ktoś musiał zabrać. [przypis edytorski]

3. zbyt niska jakość umysłu żeby powiedzieć prawdę — w wersji drukowanej pierwszy wers jest wytłuszczony i stanowi jednocześnie tytuł. [przypis edytorski]

4. Ivan Blatny (1919-1990) — czeski poeta. [przypis edytorski]

5. Vingt regards sur L’Enfant Jesus (fr.) — Dwadzieścia spojrzeń na Dzieciątko Jezus, cykl utworów fr. kompozytora Oliviera Messiaena. [przypis edytorski]

6. dona nobis pacem (łac.) — obdarz nas pokojem. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/wiedemann-samczyk

Tekst opracowany na podstawie: Adam Wiedemann, Samczyk, Obserwator, Poznań 1996.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów autora. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Jan Szejko.

Okładka na podstawie: Jens Mayer@Flickr, CC BY 2.0

ISBN-978-83-288-5245-7

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.