Émile Verhaeren

Wychodźcy

tłum. Bronisława Ostrowska

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Wychodźcy

Z burym kotem, z wiernym psem, 

Z chęcią życia Bóg wie czem¹, 

Idą w mroku, brnąc po grudzie, 

Nasi ludzie: 

Wiekuistych dróg tułacze, 

Dżdżów pijaki, mgieł palacze.  

Nic nie mają nasi ludzie: 

Nic a nic — 

Prócz gościńca w mroków chmurze.  

Każdy niesie na kosturze 

W swojej chustce w wielkie kraty, 

Mieniąc² ramię po kolei, 

Każdy niesie 

Zabrukane³, stare szmaty 

Nadziei.  

Idą ludzie, nasi ludzie, 

W głuchym trudzie, brnąc po grudzie, 

W nieskończoność mrocznych dróg. 

Karczma stoi w suchym lesie, 

W głuchej ciszy: 

Stara karczma nieznanego. 

Gruzów ciszy sowy strzegą, 

Zgrają szczury w niej biegają, 

Szczury, myszy.  

Stara karczma w zbiegu dróg 

Ma stoczone czerwiem⁴ ściany, 

Strzechę burą na kształt strupa, 

Trzęsie w wietrze szyld blaszany 

Z piszczelami kościotrupa. 

Nasi ludzie, ludzie trwóg: 

Kładą krzyż na klęskę swą 

I drżą. 

Nasi ludzie mają w duszy 

Dwa bezżarne⁵ żużle czarne, 

Żużle czarne dwa — na krzyż!  

W nieskończoność zmierzchniej głuszy 

Polatuje głos podzwonny 

Przez bezdroża zapomniane 

Leśnych cisz: 

To madonny tak wołają 

Z kaplic licznych okolicznych: 

Jako ptaki w mgle zbłąkane 

Madonny!  

Nasi ludzie — ludzie trwóg: 

Drżą, że dziewki ich nie mają 

Świec gromnicznych, 

Że kadzidło nie ma woni, 

Że w odludnej chyba niszy 

Nad barwioną z gipsu głową 

Kilka jeno róż się kłoni 

W sennej ciszy.  

Boją się, gdy legnie cień 

Na ich pól stwardniałej grudzie — 

Boją się miesięcznych lśnień 

Nad drętwotą swoich wód — 

Trupa ptaka u swych wrót: 

Nawet ludzi już się boją 

Nasi ludzie.  

Nasi ludzie są niezdolni, 

Niedołężni i bezwolni, 

Choć zaciekli są w uporze 

Nędzą swoją! 

Nasi ludzie to biedaki, 

Jeśli liczą jeszcze kiedy, 

To plon chyba własnej biedy: 

Na groszaki. 

Przez różańce długich lat 

Naszych ludzi płonne zboże 

Śnieć toczyła, sporysz jadł! 

Ich lemiesze z spiekłych ról 

Odrzucały grudy skał, 

Głazów zwał, 

Szczęki się zażarły w gniew: 

Wgryźć się w ziemię ornych pól 

Aż do serca! aż do trzew! 

Z burym kotem, z wiernym psem, 

Z klatką, w której drzemie ptak, 

Z mocą życia chyba w tem⁶, 

By bunt gnieść, a ból swój nieść, 

Opuszczają pól swych szlak 

Nasi ludzie, ludzie trwóg, 

W głuchym trudzie, brnąc po grudzie 

W nieskończoność zmrocznych dróg.  

Za spódnicą swych macierzy 

Dzieci drobnych stadko bieży: 

Drżące stadko i beczące 

W mroku chmury. 

Starców wzrok znużony w mgle 

Żegna jeszcze własny kąt 

Strupieszałej, szarej ziemi, 

Kędy kąsa wiatr, jak trąd, 

Gdzie, jak mróz — zaraza żre! 

A za niemi⁷ 

Idą ludzie znad wybrzeży 

O ramionach wyschłych w sznury...  

Umęczony orszak kroczy 

W mroku chmury, 

Bez pragnienia, bez wspomnienia, 

Bez zawiści dawnych szczęść, 

Nawet już i bez tej woli, 

By pięć palców ścisnąć w pięść 

Przeciw doli — 

Przeciw śmierci.  

Nasi ludzie, ludzie pól 

W nieskończoność niosą ból.  

Wózki liche i powózki 

Już od świtu tłuką bruk 

Kamienistych polnych dróg. 

Jedne stare jak szkielety 

Pobrzękują w amulety, 

Co z hołobli im zwieszono — 

Inne skrzypią w mroki senne, 

Jak żurawie gdzieś studzienne — 

Inne jak okrętu łono, 

Który w burzy strzaskał ster — 

A dwa koła, gdzie od lat 

Wyrzeźbiono zodiak sfer, 

Zdają się po drożnej grudzie 

Wieść w płóciennej swojej budzie 

Cały świat! 

Szkapy stare, nędzne, chude 

Ledwie wloką się przez grudę, 

Że woźnica wraz idący 

Niby wiatrak szalejący 

Ciska w przestrzeń raz po raz 

Gdzieś podjęty drogą z roli 

Senny głaz — 

Czarnym krukom — ptakom doli 

Mijającej.  

Nasi ludzie, ludzie pól 

Już pokornie niosą ból.  

Trzody nędzne społem z nimi 

Po gościńców twardej ziemi 

Idą w świat. 

Głody gnają je z zagrody, 

Klęsk i nędzy wieczny bat: 

Owce, których umęczenie 

Potyka się o kamienie, 

Co krok nowy — 

Woły rykiem witające 

Rychły zgon — 

Opuchnięte, ciężkie krowy, 

Wymionami zwisające — 

I ciągnący z obu stron 

Mułów rząd, co niesie w mrokach 

Śmierci krzyż na wpadłych bokach. 

Trzody idą, idą ludzie 

Przez gościńce w głuchym trudzie, 

Drogą mroku, i bezmocy 

Drogą, co okrąża świat.  

Z jakich, powiedz, dalekości, 

Morza losów, morza lat? 

Ze spoczynkiem jeno prawie 

Na cmentarnych wzgórz murawie, 

Co im ściele swą zieloność — 

Idąc, wstając, upadając, 

Brnąc w bezdrożach głuchej nocy, 

Jesień, lata, zimy, wiosny — 

Tłum tułaczy, tłum żałosny, 

Dąży skroś⁸ — z nieskończoności 

W nieskończoność. 

A w oddali już majaczy 

Spod ciężarnej nieb opony⁹ 

Czoło niby szczyt Taboru¹⁰, 

Czarne ssawki, dech czerwony, 

Cały mroczny kształt potworu, 

Który ciągnie wieczny połów 

Polnych ludzi. 

Miasto, co przygasa w dzień, 

W proch i ołów, 

A rozżarza się i pali 

W płomieniste skry ogniowe, 

Gdy je budzi 

Nocny cień.  

Miasto murów 

i marmurów, z drzewa, cegły, złota, stali — 

— Polipowe¹¹.  

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. czem — dziś popr. forma N. lp: czym. [przypis edytorski]

2. mienić — dziś: zmieniać. [przypis edytorski]

3. zabrukany — pobrudzony. [przypis edytorski]

4. czerw (daw.) — robak, larwa; stoczone czerwiem — pogryzione przez robactwo. [przypis edytorski]

5. bezżarne — tu: pozbawione żaru, wypalone. [przypis edytorski]

6. tem — dziś popr. forma Msc. lp: tym. [przypis edytorski]

7. niemi — dziś popr. forma Msc. lm: nimi. [przypis edytorski]

8. skroś — poprzez, na przestrzał. [przypis edytorski]

9. opona (daw.) — tu: zasłona. [przypis edytorski]

10. Tabor — góra (562 m n.p.m.) w płn. Izraelu, 17 km na zach. od Jeziora Genezaret. Wymieniona w Biblii; jest uważana za miejsce, w którym Jezus ukazał się uczniom w swojej boskiej chwale, dlatego zbudowano tam Bazylikę Przemienienia Pańskiego. W bitwie pod górą Tabor w 1799 r. wojska fr. pod wodzą Napoleona Bonaparte zmusiły do ucieczki przeważające siły tureckie. [przypis edytorski]

11. polipowy — tu: przypominający potworną, chorobliwą narośl. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/verhaeren-wychodzcy

Tekst opracowany na podstawie: Liryka francuska, tłum. Bronisława Ostrowska, seria druga, wyd. J. Mortkowicz, Warszawa 1911

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska, Małgorzata Ślusarek.

Okładka na podstawie: fotologic@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.