Władysław Szlengel

Rzeczy

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Rzeczy¹

Z Hożej i Wspólnej, i Marszałkowskiej 

jechały wozy... wozy żydowskie... 

meble, stoły i stołki, 

walizeczki, tobołki, 

kufry, skrzynki i bety, 

garnitury, portrety, 

pościel, garnki, dywany 

i draperie ze ściany. 

Wiśniak², słoje, słoiki, 

szklanki, plater³, czajniki, 

książki, cacka⁴ i wszystko 

jedzie z Hożej na Śliską. 

W palcie wódki butelka 

i kawałek serdelka. 

Na wozach, rikszach⁵ i furach 

jedzie zgraja ponura... 

A ze Śliskiej na Niską 

znów jechało to wszystko. 

Meble, stoły i stołki, 

walizeczki, tobołki. 

Pościel, garnki — psze panów, 

ale już bez dywanów. 

Po platerach ni znaku 

i już nie ma wiśniaków, 

garniturów ni betów, 

i słoików, portretów. 

Już zostały na Śliskiej 

drobnosteczki te wszystkie, 

w palcie wódki butelka 

i kawałek serdelka. 

Na wozach, rikszach i furach 

jedzie zgraja ponura. 

Opuścili znów Niską 

i do bloków szło wszystko. 

Nie ma mebli i stołków, 

garnków oraz tobołków. 

Zaginęły czajniki, 

książki, bety, słoiki. 

Poszły gdzieś do cholery 

garnitury, platery. 

Razem w rikszę tak wal to... 

Jest walizka i palto, 

jest herbaty butelka, 

jest ogryzek karmelka. 

Na piechotę, bez fury 

idzie orszak ponury... 

Potem z bloków na Ostrowską 

jedzie drogą żydowską 

bez tobołów, tobołków 

i bez mebli czy stołków, 

bez dywanów, czajników, 

bez platerów, słoików, 

w ręce z jedną walizką 

ciepły szalik... to wszystko, 

jeszcze wody butelka 

i chlebaczek na szelkach, 

depcząc rzeczy — stadami 

nocą szli ulicami. 

A z Ostrowskiej do bloku 

szli w dzień chmurny o zmroku — 

walizeczka i chlebak, 

więcej teraz nie trzeba — 

— równo... równo piątkami 

marszem szli ulicami. 

Noce chłodne, dni krótsze, 

jutro... może pojutrze... 

na gwizd, krzyk albo rozkaz 

znowu droga żydowska... 

ręce wolne i tylko 

woda — z mocną pastylką⁶... 

Od Umszlagu⁷ wzdłuż miasta, 

hen, aż do Marszałkowskiej, 

w pustych domach narasta 

życie, życie żydowskie. 

W porzuconych mieszkaniach 

narzucone tobołki, 

garnitury i kołdry, 

i talerze, i stołki, 

tlą się jeszcze ogniska, 

leżą łyżki bezczynne, 

tam rzucone w pośpiechu 

fotografie rodzinne... 

Książka jeszcze otwarta, 

list z półzdaniem... „Niedobra”,  

szklanka wciąż nie dopita 

oraz karty z pół robra⁸. 

Wiatr przez okno porusza 

rękaw zimnej koszuli, 

leży kołdra wgnieciona, 

jakby ktoś się w nią wtulił, 

leżą rzeczy bezpańskie, 

stoi martwe mieszkanie, 

aż pokoje zaludnią 

nowi ludzie: Arianie⁹... 

Zamkną okna otwarte, 

zaczną życie beztroskie 

i zaścielą te łóżka 

i te kołdry żydowskie, 

i koszulę upiorą, 

książki włożą do półki, 

szklankę kawy wyleją, 

robra skończą do spółki. 

Tylko w jakimś wagonie 

pozostanie to tylko: 

Nie dopita butelka 

z jakąś mocną pastylką... 

A w noc grozy, co przyjdzie 

po dniach kul oraz mieczy, 

wyjdą z kufrów i domów 

wszystkie żydowskie rzeczy. 

I wybiegną oknami, 

będą szły ulicami, 

aż się zejdą na szosach 

nad czarnymi szynami. 

Wszystkie stoły i stołki, 

i walizki, tobołki, 

garnitury, słoiki, 

i platery, czajniki, 

i odejdą, i zginą, 

nikt nie zgadnie, co znaczy, 

że tak rzeczy odeszły, 

i nikt ich nie zobaczy. 

Lecz na stole sędziowskim 

(jeśli VERITAS VICTI¹⁰... ) 

pozostanie pastylka 

jako CORPUS DELICTI¹¹. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Rzeczy — wiersz, przerzucony przez mur getta, jako utwór nieznanego autora wziął udział w konkursie poetyckim czasopisma „Kultura Jutra”, w którym otrzymał jedną z nagród. Opisuje on kolejne etapy wywózek Żydów, od przymusowego przeniesienia ich na teren getta, poprzez zmniejszanie się jego obszaru, po ostateczną wywózkę do obozów koncentracyjnych. [przypis edytorski]

2. wiśniak — nalewka wiśniowa, dziś częściej: wiśniówka. [przypis edytorski]

3. platery — posrebrzane sztućce. [przypis edytorski]

4. cacko — daw. zabawka, później: ozdoba. [przypis edytorski]

5. riksza — napędzany siłą mięśni pojazd do przewozu pasażerów, zwykle w formie ciągniętego wózka lub oparty o mechanizm roweru. [przypis edytorski]

6. mocna pastylka — trucizna. [przypis edytorski]

7. Umszlag — właśc. Umschlagplatz (niem.) — plac przeładunkowy, usytuowany przy skrzyżowaniu ul. Stawki i Dzikiej; początkowo służył wymianie towarów między gettem a światem zewnętrznym, później gromadzono na nim ludzi wywożonych do Treblinki. [przypis edytorski]

8. rober — kompletna rozgrywka w towarzyskim brydżu. [przypis edytorski]

9. Arianie — właśc. Ariowie (chodzi tu oczywiście o „rasę aryjską”, nie o odłam protestantyzmu). [przypis edytorski]

10. veritas victi (niepopr. łac.) — prawda zwycięży (powinno być: veritas vincat). [przypis edytorski]

11. corpis delicti (łac., prawn.) — dowód rzeczowy. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szlengel-rzeczy/

Tekst opracowany na podstawie: Władysław Szlengel, Co czytałem umarłym, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Publikacja sfinansowana ze środków pozostałych ze zbiórek, które nie zakończyły się sukcesem.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Agnieszka Tulicka.

Okładka na podstawie: Georgie Pauwels@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.