Taras Szewczenko

Topola

tłum. Władysław Syrokomla

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Topola

Тополя

Wieje wicher, wieje srodze, 

Aż szumi dolina, 

Bije w topól, co przy drodze, 

Aż ku ziemi zgina. 

Kształt jej wzniosły, liść szeroki, 

Po cóż się zieleni? 

Jakby morze legła niwa, 

W dalekiej przestrzeni, 

Idzie czumak¹, schyli głowę, 

Zatrzyma się chwilkę; 

Idzie czaban² i z supiłką³ 

Siądzie na mogile. 

Wszędzie pustka, podróżnego 

Aż serce zaboli,  

Drzew tu nie ma — oprócz jednej 

Sierocej topoli. 

Któż ją sadził, by zmarniała 

Do stepu wciśnięta? 

Ja rozpowiem całe dzieje, 

Słuchajcie, dziewczęta. 

Pokochała, ej, Kozaka 

Czarnobrewka hoża; 

Kozak odszedł i gdzieś zginął 

W głębi Zaporoża. 

Gdyby wiedzieć, że porzuci, 

Toby nie kochała; 

Gdyby wiedzieć, że zaginie, 

Iść by mu nie dała. 

O wieczornej dobie 

Nie chodziłaby po wodę, 

Aby z lubym⁴ pod wierzbami 

Porozmawiać sobie. 

Gdyby zgadnąć, jaka dola 

Do nas się uczepi, 

Gdyby zgadnąć — ej, dziewczęta, 

Nie badajcie lepiej! 

Nie pytajcie swego serca, 

Co się tam w nim dzieje; 

Bo wie serce, kogo kocha 

I po kim więdnieje. 

Nie na długo czarne oczko 

Z czarnej brewki błyska, 

Nie na długo białe lice 

Rumieńcem wytryska. 

Zwiędnie liczko, zgaśnie oczko 

W waszych lat połowie... 

Kochajcie się, młodzi ludzie, 

Jak wam serce powie. 

Zaszczebiotał słowik mały, 

Siedząc na kalinie, 

Młody Kozak śpiewa pieśnię⁵, 

Chodząc po dolinie. 

Wyśpiewuje, aż tam z chaty 

Wyjdzie czarnobrewa. 

Kiedy wyjdzie, on jej pyta, 

Czy się matka gniewa. 

I uścisną się raz, drugi 

Wśród słowiczych treli, 

Posłuchają i odchodzą 

Oboje weseli. 

Nikt nie widzi, nikt nie słyszy, 

Nikt u niej nie spyta: 

«Gdzieżeś była, coś robiła 

U studni koryta?»  

Och, kochała czarnobrewa, 

Aż serduszko mdlało; 

Czuło dziewczę, że przychodzi 

Wycierpieć niemało. 

Odszedł luby, z nim odeszła 

Najsłodsza otucha. 

W dzień i w nocy krasawica⁶ 

Jak gołąbka grucha. 

Już słowiczek nie szczebiocze, 

Mętna w studni woda: 

Już nie śpiewa pod wierzbami 

Czarnobrewka młoda. 

Ej, nie śpiewa czarnobrewka, 

Boży świat ją nudzi, 

Z ojcem, z matką tak jej tęskno 

Jak wśród obcych ludzi. 

Bez lubego blask słoneczny 

To jak uśmiech wroga; 

Wskroś by ziemi z drżącym sercem 

Skryła się nieboga. 

Minął roczek, minął drugi, 

A Kozak nie wraca; 

Jak badylek schnie dziewczyna, 

Dni tęsknotą skraca. 

Nie spytała matka córki: 

«Co ci truje lata?»,  

Lecz za starca, za bogacza 

Biedne dziecko swata. 

«Wyjdź, córko, w dziewczym wianuszku 

Nie zwiekować wieku. 

Będziesz panią przy staruszku 

I bogatym człeku».  

«Nie chcę, matko, twego państwa, 

Nie chcę takiej mowy! 

Ręcznikami weselnymi 

Spuść mnie w dół grobowy. 

Niechaj księża zaśpiewają, 

Niech się drużki zbiorą, 

Wolę leżeć w ciasnej trumnie, 

Niźli żyć z potworą». 

Nie słuchała matka córki, 

Ale sprawia gody⁷. 

Czarnobrewka widzi, milczy, 

Mocuje duch młody. 

Poszła w nocy do wróżbiarki, 

Aby jej wróżyła: 

Długoż potrwa, długo z lubym 

Rozłąka niemiła? 

«Babko-serce, babko-złoto, 

Mój kwiecie różowy, 

Powiedz prawdę: gdzie mój luby? 

I czy żyw, czy zdrowy? 

Czy mnie rzucił, czy mnie kocha 

Wzajemnym kochaniem? 

Powiedz prawdę — na kraj świata 

Ja polecę za nim. 

Babko-serce, babko-złoto, 

Co czynić wypada? 

Bo mnie matka za mąż daje 

Za starego dziada. 

Jego kochać to nad siły, 

Sercu nie rozkażę; 

Chciałabym się topić w rzece, 

Lecz Boga obrażę. 

Jeśli luby mój nie żyje, 

Zrób tak, babko, raczej, 

Bym do domu nie wróciła, 

Bo zginę z rozpaczy. 

Tam już swaty mnie czekają, 

W weselnym zamiarze...» 

«Dobrze, córko! Spocznij trochę, 

A czyń, co ci każę. 

Sama kiedyś w młodej dobie⁸ 

Czułam serca władzę; 

Przeszło licho — już nie sobie, 

Ale drugim radzę. 

Twoją dolę, moja córko, 

Znam już od dni wiela, 

I dla ciebie czarownego 

Nazbierałam ziela». 

Poszła stara i kosz ziela 

Dostała z policy⁹: 

«Masz to dziwo, moje dziecię, 

Idź z nim do krynicy. 

Twarz kryniczną obmyj wodą  

I nim kur zapieje, 

Tego zioła wypij nieco, 

Duch poweseleje. 

A wypiwszy — bież¹⁰ co siły; 

Będą cię wołali, 

Nie patrz na nich — bież do miejsca, 

Gdzieście się żegnali. 

Tam odpocznij — a twój luby 

Do ciebie przyleci. 

Gdy nie przyjdzie, wypij wodę 

Raz, drugi i trzeci. 

Gdy zaczerpniesz po raz pierwszy, 

Ujrzysz go, niebogo¹¹. 

Gdy zaczerpniesz po raz drugi, 

Koń ci tupnie nogą. 

Jeśli żyje — to cię zechce 

Widzieć najgoręcej. 

Gdy zaczerpniesz po raz trzeci, 

Nie pytaj już więcej. 

Idź do zdroju, ufaj czarom. 

Wszystko pójdzie snadnie¹², 

Lecz się przy tym nie przeżegnaj, 

Bo wszystko przepadnie». 

Wzięła ziółko... opuściła 

Czarownicy progi: 

«Iść... czy nie iść?... Ha, już późno 

Wracać się z pół drogi».  

Twarz umyła, ziółka piła 

Nieszczęsna dziewczyna, 

Po raz drugi... po raz trzeci, 

I śpiewać poczyna: 

«Pływaj, pływaj, mój łabędziu, 

Po morskim lazurze! 

Rośnij, rośnij, topolin,. 

Aż ku samej chmurze! 

Spytaj Boga, czy na długo 

Los mię z lubym dzieli? 

Rośń wysoko, by za morzem 

O tobie wiedzieli. 

Po tej stronie moja dola, 

A po tej niedola. 

Tam gdzieś luby, czarnobrewy 

Harcuje wśród pola, 

A ja płaczę, tracę lata, 

Łudząc się nadzieją. 

O, rozpowiedz tam lubemu, 

Że się ludzie śmieją! 

Powiedz jemu, że zaginę, 

Gdy nie spieszy ku mnie, 

Bo mnie matka jeszcze żywą 

Pragnie pogrześć w trumnie. 

Któż utuli, kto przygarnie 

Matkę nieszczęśliwą? 

I kto tutaj czuwać będzie 

Nad jej głową siwą?  

Boże, Boże! Matko moja! 

Przyjdziesz do topoli, 

Jak na świecie mnie nie będzie, 

Serce cię zaboli. 

Płakać będziesz, ej, raniutko, 

Gdzie przed słońca wschodem, 

Aby ludzie nie wiedzieli, 

Żem twych łez powodem... 

Rośnij, rośnij, topolino, 

Aż ku samej chmurze! 

Pływaj, pływaj, mój łabędziu, 

Po morskim lazurze!» 

Tak dziewczyna jęczy w stepie 

Swą pieśń udręczenia. 

Ziele cudu dokazało, 

Bo ją w topól zmienia. 

Już lubego czarnobrewy 

Nie ujrzało oko; 

Rośnie w stepie giętko, cicho, 

Wysoko... wysoko! 

Wieje wicher, wieje srodze, 

Aż szumi dolina, 

Bije w topól, co przy drodze, 

Aż ku ziemi zgina. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. czumak (daw., ukr.) — chłop ukraiński, żyjący z handlu, przewożący swój towar, często na bardzo duże odległości, wozami zaprzężonymi w woły. [przypis edytorski]

2. czaban — pasterz stepowy, koczownik. [przypis edytorski]

3. supiłka (reg.) — fujarka; piszczałka. [przypis edytorski]

4. luby (przestarz.) — miły; ulubiony; ukochany. [przypis edytorski]

5. pieśnię — dziś popr. forma B. lp: pieśń. [przypis edytorski]

6. krasawica (daw.) — piękność, piękna kobieta. [przypis edytorski]

7. gody (daw.) — wesele; święto. [przypis edytorski]

8. doba (daw.) — czas, pora. [przypis edytorski]

9. polica (daw., gw.) — półka. [przypis edytorski]

10. bież (daw.) — biegnij, spiesz. [przypis edytorski]

11. nieboga (daw.) — biedaczka, nieszczęsna. [przypis edytorski]

12. snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szewczenko-kobziarz-topola/

Tekst opracowany na podstawie: Taras Szewczenko, Kobzarz, Księgarnia Polska A. D. Bartoszewicza i M. Biernackiego, Lwów [1883].

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Uniwersytecką w Toruniu z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć-Gryz, Wojciech Kotwica, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Ilja Riepin (1844-1930), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.