Władysław Syrokomla

Zalotnicy

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Zalotnicy

Gawęda

Onego czasu młodziuchna, słodka, 

Żyła dziewica, niebios pieszczotka, 

Piękna jak gwiazda na niebie; 

Cóż więc dziwnego, że serca żarzy — 

Że wszyscy młodzi, że wszyscy starzy, 

Skarbią jéj względy dla siebie? 

Młodzi poeci, starzy statyści, 

Ludzie rycerscy i biuraliści 

Króla Popiela czy Piasta, 

Na jéj spójrzenie¹ biegli zawodem², 

Jak gdyby muchy do czary z miodem, 

Wołali: «cudo niewiasta!» 

Wołali chórem: «O kraśna³ dziewo! 

Spójrzyj na prawo, spójrzyj na lewo, 

My wszyscy twoi poddani! 

Dla twoich wdzięków, dla twych przymiotów, 

Każdy choć w ogień polecieć gotów, 

Daj dobre słówko o Pani! 

Który z nas godzien (choć wszyscy życzą) 

Posiadać twoję miłość dziewiczą, 

Wybierz, po dobrym rozmyśle: 

A gdy jednego z grona wybiorą, 

Reszta nieszczęsnych, pójdzie z pokorą 

Pójdzie — utopić się w Wiśle!» 

Jęczą, wzdychają, czysto wariaci — 

Biédna dziewica przytomność traci, 

Spuściła oczki i słucha, 

Nie wié jak pozbyć czułą gromadę, 

Więc prosi w myślach o dobrą radę 

Ojca i Syna, i Ducha. 

Duch Święty radą wspomógł dziewicę, 

Przez jéj urocze, lecz blade lice 

Przebiegły kraśne kolory, 

Skinęła rączką drobną i białą, 

I wznosząc rączki rzekła nieśmiało: 

— «Moje wy czułe amory! 

Jak was nie kochać, powiedźcie sami, 

Każdy o miłość prosi ze łzami, 

Każdy jak z wosku odlany; 

A taki kształtny, hoży, stateczny, 

A taki dobry, a taki grzeczny, 

Choćby przyłożyć do rany. 

Lecz jak was kochać moi panowie, 

Dziś wiecie sami, że Tatarowie 

Nabiegli kraj nasz w drużynie — 

Mieczem i ogniem grożą ojczyźnie, 

We krwi niewinnéj i w spaleniźnie, 

Biédna ojczyzna zaginie. 

Dziś, kiedy pora wesprzeć brat brata, 

A wy? mężczyźni, obrońcy świata, 

Wznosicie jeno toasty! 

A zamiast śpieszyć ojczyźnie gwoli⁴, 

Ubrani w hatłas⁵ i puch soboli, 

Klęczycie u stóp niewiasty. 

Chcecie miłości? któż was pokocha? 

Chyba kobiéta wietrzna i płocha 

Takim zachwyci się mężem; 

Dać komu rękę — cóż gdy się zdarzy, 

Że domowisko najdą Tatarzy, — 

A mąż nie włada orężem? 

Kto chce miłości, wnet mu uwierzę, 

Zrzućcie złotogłów, włóżcie pancerze, 

Na koń i przeciw Tatara! 

Wszak wasza liczba dosyć jest mnoga, 

Moich kochanków pułk przeciw wroga, 

Niech się odznaczyć postara. 

Kto więcéj szczerbów na swém żelezie⁶, 

Kto więcéj znaków i ran przywiezie, 

Choćby zrąbany, kaleki, — 

Niech jeno weźmie tryumf nad wrogiem, 

Ja go, przysięgam przed Panem Bogiem, 

Kochać na wieki, na wieki!» 

Tupnęła nóżką — ogień uroczy, 

Ogień zapału wstąpił w jéj oczy, 

I padł na ciżbę w iskierce; 

I zapłomienił ciżbę zdumioną — 

Duch bohatérski wstąpił w ich łono, 

Jak proch buchnęło ich serce. 

I wzniósł się okrzyk w prawo i w lewo: 

«Cześć bohatérko! cześć tobie dziéwo! 

Spełnią się twoje zamiary!» 

Rzekli, wybiegli, chwycili bronie, 

Wdzieli pancerze, siedli na konie, 

I czwałem⁷ walczyć z Tatary! 

Pomimo siły, mimo przemocy, 

Walczyli z wrogiem trzy dni, trzy nocy, 

Zbili zastępów trzydzieści; 

Lecz sława przyszła drogim okupem, 

Bo w końcu wszyscy polegli trupem, 

Na polu walki i cześci⁸. 

Tylko pozostał jeden z ich grona, 

Przez niego bratnia klęska pomszczona, 

Przez niego Tatarzyn ginie. 

Jednych rozdzielił z życiem lub bronią, 

Drugich przepędził dzielną pogonią, 

Gdzieś na dalekie pustynie. 

Jeńcem tatarskim zmurował mury, 

Ustroił ściany w łup armatury⁹, 

Wzięty własnemi rękoma; 

A wystroiwszy zamek po pańsku, 

Dwie beczki wina zakupił w Gdańsku, 

Dwie beczki miodu miał doma¹⁰. 

I z dziewosłęby¹¹ szedł do niebogi, 

«Nagrodź zwycięzcę, pobite wrogi, 

Ja wszędzie byłem na czele!» 

Dziewica oczkiem przyjaźném błyska, 

Rękę rycerza w swych rączkach ściska. — 

I wkrótce było wesele. 

Wesele huczne — i ja tam byłem, 

I miodek słodki, i wino piłem, 

Lecz mi nie wiedzie się wszędzie: 

Bo smakowity miodek i wino 

Po brodzie ciekną, do ust nie płyną. 

Ot i po całéj gawędzie. 

październik 1849

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. spójrzenie — dziś: spojrzenie. [przypis edytorski]

2. zawodem — w zawody, na wyścigi. [przypis edytorski]

3. kraśny — piękny. [przypis edytorski]

4. gwoli (daw.) — dla, z powodu, na rzecz (w szyku zdania zawsze po wyrazie, którego dotyczy). [przypis edytorski]

5. hatłas — atłas; daw. wytworny materiał, wytwarzany gł. na Wschodzie, jednostronnie błyszczący, często tkany w błyszcząco-matowe wzory. [przypis edytorski]

6. żelezie — dziś popr. forma Msc.lp: żelazie. [przypis edytorski]

7. czwał właśc. cwał — najszybszy chód konia. [przypis edytorski]

8. cześci — dziś popr. D.lp: czci. [przypis edytorski]

9. armatura (daw.) — zbroje; uzbrojenie. [przypis edytorski]

10. doma (daw.) — w domu. [przypis edytorski]

11. dziewosłęb — swat; osoba pośrednicząca przy składaniu propozycji małżeńskiej. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-gawedy-zalotnicy

Tekst opracowany na podstawie: Władysław Syrokomla, Gawędy i rymy ulotne, Nakładem Księgarni pod firmą Zawadzkiego i Węckiego, Warszawa 1853.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Utwór powstał w ramach konkursu ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Wojciech Kotwica, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: ErgSap@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.