Władysław Syrokomla

O moim starym domku

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

O moim starym domku

Gawęda

Ich sehe des Dorfes Weiden, 

Des Wiesenbaches Rand, 

Wo ich die ersten Freuden 

Den ersten Schmerz empfand¹. 

Matisson.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

I

Ej za górą, za wysoką, 

Stare dęby z lewéj strony — 

Za dębami bawi oko, 

Nadniemeński brzeg zielony. — 

Z prawéj strony bagno szlakiem, — 

Na bagnisku wierzba wzrasta — 

A na piasku, nad chrustniakiem 

Szumi sośnina kolczasta. 

W parkanową wjedź ulicę — 

Stary domek w ziemię gnie się — 

Krzywe ściany, a na strzesie 

Mchem zakwitły już dranice², 

Widać niebo z drugiéj strony 

Szczerbinami między dranic — 

To mój domek pochylony, 

Lecz nie oddałbym go za nic. 

Tu ostrokoł tuż przy ganku, 

Do ogródka mego wnijście³ — 

A w ogródku, gdyby⁴ w wianku, 

Bzy niewielkie, gęstoliście. — 

Pod oknami mych rozwalin 

Pstrzeją ziółka i kwiatuszki, 

A od kwiatów idą dróżki 

Do agrestu i do malin. — 

Przez ostrokół widzisz pole, 

Lub jak z dala Niemen płynie, 

A przy gęstym ostrokole 

Ul pochyły na darninie. — 

To mój ogród — wszystko moje — 

Choć ubogo w nim i dziko, 

Sam w nim chodzę, piszę, roję, 

Kopię rydlem i motyką, — 

Domek — ogród — wszystko u mnie, 

Jakże rzewnie, jak wesoło! 

Jak uroczo, i jak dumnie 

Stąd poglądam naokoło, 

Czy to patrzę po płaszczyźnie, 

Czy na łąki, na ostrowy, 

Czy się chciwe oko wśliźnie 

Między ciemny bór sosnowy; — 

Czy to puścić wzrok po Niemnie 

Jak rybaka z jego łódką, 

Jak stąd pięknie, jak przyjemnie, 

Bujać okiem wokolutko! 

Mój horyzont — to jak sala — 

A te lasy, to ustronie, 

Te rybackie chaty z dala, 

To jak sprzęty w mym salonie. 

A tam w górze po lazurze 

Pływa sobie chmur ułomek — 

O! gdy zbierze się na burzę, 

Nie wytrzyma stary domek! 

Już gdy burza, zawierucha, 

Mało służy dach ochrończy⁵; 

Już przez pułap deszcz mi plucha, 

A przez ściany wiatr się sączy. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

II

Stuka, puka topor w lesie, 

Echo wstrząsa cisz gajową; 

I mnie wieść żałośną niesie, 

Że mieć będę chatę nową. 

Dach nad dawną moją chatą 

Ręka cieśli w próchno zwali, 

I że wkrótce, w przyszłe lato, 

Będę mieszkać okazaléj. — 

Ach! gdy runą z tą starzyzną 

Każda izba, każdy kątek, 

Gdzież podzieną się⁶ — wyślizną 

Tyle wspomnień i pamiątek? 

Czy bywało serce bije 

Uniesieniem, smutkiem, strachem, 

Mnie najlepiéj, gdy się skryję, 

Pod zakwitłym moim dachem. 

Czy bywało radość wchodzi — 

Ściany echem się odezwą, 

Czy to boleść — znieść ją słodziéj, 

Tu i płakać było rzeźwo. — 

Oto przyzba, oto ganek — 

Stąd słuchamy, gdy z pobliska 

Nadniemeński wychowanek, 

Słowik świętą piosnkę tryska; 

Czasem tęskną myśl mi poda, 

Czasem rzewność tak głęboka, 

Ani ujrzysz, gdy ci z oka 

Łzy poleją się jak woda. 

Raz... pamiętam... zachwycenie 

Z rzewnym smutkiem serce burzy... 

O! jak błogie i westchnienie, 

Gdy je druga pierś powtórzy! 

Ot mój pokój, mój różowy, 

Malowany w kolor cegły, — 

Och! wokoło biednéj głowy 

Jakież myśli tu przebiegły! 

Ot na ścianie wieniec żyta 

Pamięć żniwa i dożynek. — 

Oto sofa pyłem kryta — 

Mój po pracy wypoczynek — 

Ot mój stolik, tron potęgi, 

Tam szpargałów leżą roje — 

A to szafa — a w niéj księgi — 

Zguba moja, szczęście moje! 

A nad stołem, tam, wysoko — 

Buja nitka pajęczyny. 

W nią wlepiałem moje oko, 

W lube dumań mych godziny. 

W nią patrzałem, gdyby w tęczę, 

Gdy na czole ciężar czułem 

Lub gdy myśli pasmo snułem, 

Wątłe, słabe jak pajęcze. 

Oto komin — druh wesoły, 

Tu wchodziły cygar dymy, 

Tum fajczane trząsł⁷ popioły, 

Tu paliłem moje rymy. — 

A ot druga izba w parze: 

Lubo⁸ nié ma w niej przestworu, 

Tu bywało co wieczoru, 

Chodzę sobie i cóś gwarzę. 

Tu bywało, gdym znużony, 

Słodkie wczasu⁹ mam godziny, 

W uściśnieniu lubéj żony, 

Lub w pieszczotach méj dzieciny. 

Tu kobierzec w kraśne¹⁰ kwiaty, 

Po kanapie rozpostarte, 

Tutaj stolik do herbaty, 

A na ścianach — Bonaparte. 

O lubiłem w téj izdebce, 

W gwarze gości tchnąć weselem, 

A najbardziéj gdy się szepce 

Z ukochanym przyjacielem. — 

Oto pokój mój do wczasu! 

Łoże twardsze niżli¹¹ cegły — 

Stąd daleko od hałasu, 

Tędy moje sny przebiegły. 

Czasem w lubych mar osnowie, 

Czasem mara myśl przelękła, 

Ot węzgłowie¹² — w to węzgłowie, 

Ej nie jedna łza zasiękła¹³! 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

III

Chatko! ściany twoje stoją, 

Lecz cię wkrótce proch zagrzebie 

Jaż przyrosłem tak do ciebie, 

Ty tak wzrosłaś — w duszę moją! 

Wkrótce wnijdę w nowy kątek, 

Obcy sercu i pamięci — 

Nic z mych wrażeń, nic z pamiątek, 

Nowej strzechy nie uświęci. — 

Tam przeniosę me cygaro, 

I mój stolik, i węzgłowie; 

Łacno wznowić chatkę starą, 

Lecz już duszy nie odnowię. 

Szukać wrażeń już nie sposób 

Zardzawiałemi oczyma; 

A w tym świecie, wśród tych osób, 

Już pamiątek dla mnie nié ma. — 

Już widoki z okien nowe: 

Niemna okiem nie pogonię, 

Lasów k’sobie nie przyzowę¹⁴, 

Bo te będą w innej stronie. 

I mój ogród... precz te żale! 

Już minęła młodość mglista. — 

Cóż po sercu? po zapale? 

Trzeba żyć już jak statysta... 

Było... przeszło... cóż rozpacze? 

Daj waletę¹⁵ życiu temu!... 

Chwilka... chwilka... niech zapłaczę, 

Niechaj westchnę po staremu! 

15 lutego 1847

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Ich sehe des Dorfes Weiden, Des Wiesenbaches Rand, Wo ich die ersten Freuden Den ersten Schmerz empfand (niem.) — Widzę wiejskie pastwiska, obrzeża Weisenbach, gdzie doznałem pierwszych radości i pierwszego bólu; tłum. WL. [przypis edytorski]

2. dranice — drewniane deseczki służące do pokrycia dachu, wykonywane ręcznie z drewna drzew iglastych. [przypis edytorski]

3. wnijście (daw.) — wejście. [przypis edytorski]

4. gdyby — tu: jakby, niby. [przypis edytorski]

5. ochrończy — dziś: ochronny. [przypis edytorski]

6. podzieną się (gw.) — dziś popr.: podzieją się. [przypis edytorski]

7. tum (...) trząsł — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: tu trząsłem. [przypis edytorski]

8. lubo (daw.) — choć, chociaż. [przypis edytorski]

9. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]

10. kraśny — piękny, kolorowy. [przypis edytorski]

11. niżli — dziś popr.: niż a. niźli. [przypis edytorski]

12. węzgłowie — dziś: wezgłowie; szczytowa część łóżka. [przypis edytorski]

13. zasiękła — dziś popr.: wsiąkła. [przypis edytorski]

14. przyzowę — dziś popr.: przyzwę. [przypis edytorski]

15. waleta — utwór poetycki o charakterze elegijnym, wyrażający żal z powodu rozstania się z bliskimi osobami, domem czy krajem rodzinnym; z łac. vale: pozdrowienie przy pożegnaniu (bądź zdrów, żegnaj). [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-gawedy-o-moim-starym-domku

Tekst opracowany na podstawie: Władysław Syrokomla, Gawędy i rymy ulotne, Nakładem Księgarni pod firmą Zawadzkiego i Węckiego, Warszawa 1853.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Utwór powstał w ramach konkursu ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Wojciech Kotwica, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: ErgSap@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.