Tadeusz Boy-Żeleński

Krakowski jubileusz

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Krakowski jubileusz

Nie wiem, który to nasz przodek,  

W przydługi ponoś¹ karnawał, 

Gdy wyczerpał wszelki środek,  

Skąd wziąć jaki świeży kawał, 

Wraz, po formy dążąc nowe, 

Chwycił kpiarstwa kaduceusz,  

Skrobnął się nim mocno w głowę  

I wymyślił — jubileusz.  

Przyjęła się ta zabawa,  

Jako że w niej leży sposób, 

Co każdemu daje prawa 

Kpić z najszanowniejszych osób;  

Lecz, że wszystko mija w świecie,  

(Niech go jasny piorun trzaśnie!)  

I zdarzyć się może przecie  

Że tradycja ta wygaśnie, 

Podam tu więc przepis cały, 

By wszedł do krakowskich kronik,  

Na ten jubel tak wspaniały, 

Jak «rękawka» lub «lajkonik».  

Bierze się do tego celu  

Tęgiego, starego pryka;  

Sadza się go na fotelu  

I siarczyście go się tyka.  

Odmiany wszak prawa znacie, 

Trudności nie będzie zatem;  

Więc: jubilat, jubilacie, 

Jubilata, z jubilatem...  

Publiczności zastęp liczny  

Hurmem obsiada galerią,  

A cały ten obchód śliczny  

Sam pacjent bierze na serio. 

Wstaje rzędem człek niektóry,  

Kogo tam zaswędzi ozór, 

I wygłasza srogie bzdury,  

W uroczysty dmąc je pozór. 

Brzmi powaga w każdem słowie,  

Choć od śmiechu drgają rzęsy:  

O, bo myśmy tu w Krakowie 

Wszystko straszne sans rire pince’y².  

Reszta słucha, oczy mruży, 

Kpiąc po trosze sobie z pryka  

I z tego, który bajdurzy, 

I z tego, który to łyka. 

«Z uwielbienia pełnym łonem  

Stawam tu, czcigodny panie, 

Z sercem... te... tak przepełnionem... 

Że mi ledwo tchu już stanie. 

Twe zasługi są tak duże, 

Żeby trzeba, jakem szczery, 

Ryć... te... spiżem... na marmurze... 

(Po cichu: cztery litery). 

Twoje słowa mądre, wieszcze,  

Żyć w narodzie będą święcie, 

I prawnuki nasze jeszcze, 

Mieć je będą... (cicho: w pięcie). 

Więc, gdy zasług jubilata  

Żaden czasu grom nie zetrze, 

Niech nam jeszcze długie lata...  

(Po cichu: psuje powietrze...)» 

Coś tam jeszcze mówca bąka, 

Orkiestra kropi fanfarę,  

A jubilat głośno siąka,  

Łez rozkoszy roniąc parę.  

Magnificus się podnosi: 

(Przypadkowo ginekolog) 

I znów z innej beczki głosi 

Lapidarny swój nekrolog. 

Myśli wątku nie rozprasza, 

Ale skupia w treść ogólną:  

«Panie... ten... ojczyzna nasza...  

Jest nam wszystkim... matką wspólną... 

Ona poi nas swym mlekiem 

I karmi niby dziecinę,  

Zanim stanie się człowiekiem...  

Przez swą... panie... pępowinę... 

Znak to niskiej, podłej duszy  

Narodowym to występkiem,  

Gdy kto związki — panie — skruszy  

Z tym matczynym... panie... pępkiem... 

I choć wrogie siły czasem 

Sznur pępkowy... panie... przedrą...  

(Cóż u diabła z tym kutasem!  

Jak powiada stary Fredro...)» 

Et caetera, et caetera,  

Jeden gada, drugi gada, 

«...Praca żmudna, ciężka, szczera...  

(Sam jubilat odpowiada.) 

I tak dalej, i tak dalej,  

Coraz cieplej, coraz parniej,  

W końcu obiad w dużej sali,  

Barszczyk, łosoś, comber sarni, 

Znów podają «jubilata»  

W różnych sosach na patelni, 

Znów się każdy głąb z nim brata,  

Kpiąc zeń coraz to bezczelniej,  

Aż wreszcie, dobrze gdzieś rano, 

Gdy wyssą wszystkie likwory, 

I każdy pałę zawianą, 

A brzuch ma od śmiechu chory, 

Pacjenta odwożą do dom,  

Gdzie w pierzynie ciepłej legnie, 

Nim ku nowym takim godom 

Znowu latek dziesięć zbiegnie; 

A ci szelmy krakowianie  

Dalej sobie łamią głowy,  

Komu by tu wyrżnąć — panie —  

Kawał «jubileuszowy».  

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. ponoś — tu: ponoć, podobno. [przypis edytorski]

2. sans rire pince, własc. pince sans rire (od fr. pincer: szczypać i sans rire: bez śmiechu) — [tu wym.: sã rir pęsy] rodzaj humoru, bliski ironii, polegający na wypowiadaniu twierdzeń przesadzonych, często w stylu czarnego humoru, z poważnym wyrazem twarzy. Może się wiązać z ośmieszeniem rozmówcy, jeśli ten nie zrozumie, że to żart. Określenie pince sans rire pochodzi od nazwy zabawy, opisanej w XVII w., w której prowadzący szczypał twarz „ofiary” palcami ubrudzonymi w sadzy do momentu, kiedy ktoś z obecnych nie wytrzymał i wybuchnął śmiechem na widok takiego „makijażu”; śmiejący się zajmował wówczas miejsce „ofiary”. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/slowka-zbior-krakowski-jubileusz

Tekst opracowany na podstawie: Tadeusz Boy-Żeleński, Słówka: zbiór wierszy i piosenek, nakł. Księgarnia Polska B. Połonieckiego, Lwów; wyd. E. Wende, Warszawa 1913

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: Cyrk, Stanisław Osostowicz (1906-1939), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.