Cyprian Kamil Norwid

Słodycz

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3585-6

Słodycz

TRAGEDIA W SCENIE JEDNEJ

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Do czytelnika

Po niedługim zastanowieniu czytelnik łaskawy przekona się, iż paru tym kartom dlatego tylko nazwiska tragedii by odmówił, że... tylko parę kart! Powodu tej natury nie usłuchał autor.

OSOBY:

Kajus Veletrius, arcykapłan Jowisza i senator

Pamfilius, gramatyk, klient Veletriusa

Klucznik więzienia Vesty

Święty Paweł, apostoł

Rzecz dzieje się w willi Veletriusa pod Rzymem za panowania Nerona Imperatora.

Łaźnia w ogrodzie Veletriusa. W głębi korytarz, za którym zieloność drzew, po lewej stronie porfirowa ¹ wanna, w którą (spod stóp statuy wyżej umieszczonej) spada woda, po prawej stronie sofa, na której Veletrius, u nóg jego siedzenie niższe.

KAJUS VELETRIUS

Julia Murcja co rzekła, gdy chleb jej spuszczono?... 

KLUCZNIK

Wzniosła oczy i chwilę była zamyśloną... 

A potem rzekła: «Dzięki!» i chleba kruszynę 

Podała myszy, która tam ma swą szczelinę...  

KAJUS VELETRIUS

Po siedmiu dniach bez jadła przebytych zapewne 

Można mi było słowo przynieść więcej rzewne... 

Ustąp!... 

KLUCZNIK

Uchodzę...  

KAJUS VELETRIUS

... W świętym westalek więzieniu 

Ni mysz być nie powinna, ni szczelin w kamieniu... 

Idź precz!... Pamfilius albo inny klient² który 

Niech mi Arystofana³ czytać przyjdzie chóry, 

W szacie krótkiej, by akcję dołączał do rzeczy... 

Klucznik wychodzi. 

Który jest Bóg, co Murcję w swojej trzyma pieczy?... 

po chwili: 

Mógłbym o chrześcijaństwa posądzić wyznanie 

I zabić... Cóż stąd?... Moje nad nią panowanie 

Czy się rozszerzy — albo, w kwiat gdy zmieni duszę 

(Jeśli mam Platonowi wierzyć), kwiat czyż wzruszę? 

PAMFILIUS

Z wazą w ręku.

Przynoszę Żaby, Osy, Ptaki... 

KAJUS VELETRIUS

... i Niewiasty. 

Postaw to⁴! Usiądź! 

PAMFILIUS

Siadając u stóp Veletriusa.

... Słusznie, że do jednej kasty 

Z płazami i owady ginecej⁵ się liczy... 

Pomysł jest gorzki, śmiały, ale malowniczy... 

po chwili, śledząc spojrzenie Veletriusa 

Szkoda — zaiste, szkoda, że kapłaństwa godność 

I senatorstwa pewną usuwa łagodność... 

To jest, pewną wesołość... 

KAJUS VELETRIUS

... Jako?  

PAMFILIUS

... Mówię: kto wié, 

Mielibyśmy równego Arystofanowi!... 

po chwili, zamieniając gest i akcent 

Czy dosyć widzów objął amfiteatr nowy?... 

KAJUS VELETRIUS

Zapewne, że to nie jest drugi Flawiusowy⁶, 

Lecz pierwszy jako wybór widzów... 

PAMFILIUS

Głośno, lecz na stronie:

... ścisłość mowy 

Lakońska⁷!...  

KAJUS VELETRIUS

... O, Pamfilius, powiedz mi a szczerze...  

PAMFILIUS

przerywając

Przez Minerwę...  

KAJUS VELETRIUS

Skąd... siła... ta... się... dziwna bierze 

U chrześcijan?... Osaczone widziałem żołnierze⁸ 

Z legionów starych, sławnych gladiatorów znałem... 

Wszystko to nie to... 

PAMFILIUS

Przybierając gest i akcent poważny:

...Cnota u nas jest zapałem, 

Iskrą boską... U chrześcijan ciemnych jest to niby 

Płyn... eter... płyn przejrzysty jak lodowe szyby. 

Principium⁹ wody, zda się, zamiast ognia kładą, 

Stąd ta oziębłość, która staje się aż zdradą, 

I stąd ta pewna... słodycz!... Bo nie wiem nazwiska 

Rzeczy, której istoty nie poznałem z bliska... 

KAJUS VELETRIUS

Zaprawdę — by w przedmiocie mówić bezimiennym, 

Przypuśćmy to nazwisko... na czas dysertacji¹⁰...  

PAMFILIUS

Podejmując:

Ja bym na przykład nazwał wodnisto-płomiennym  

Systemat mój... 

KAJUS VELETRIUS

... A to by nie było bez racji, 

Przeto, iż sam się własnym niszczy zaprzeczeniem... 

PAMFILIUS

Na stronie, ale głośno:

Sokrates!...  

KAJUS VELETRIUS

Tym czy owym nazwana imieniem, 

Rzecz tąż samą zostanie... Nie mówię: cywilnie, 

Lecz mówię: naturalnie... Możemy zwać mylnie... 

PAMFILIUS

Pochylając czoło:

Platonowi cóż powiem!... 

po chwili 

Za Tybrem raz, pomnę, 

Przechodząc, widzę — wazy dwie stoją ogromne 

Przed małym sklepem rzeczy treści rozmaitej. 

A wazy były piękne, jedna bazaltowa¹¹, 

W której balsamu nieco i czerep rozbity. 

W drugiej pisma; ta mniejsza i alabastrowa, 

Sfinksa pokryta maską... 

Po chwili, uważając, azali Veletrius słucha treści

... Owoż w rękopismach onych 

Znalazłem życiorysy chrześcijan potraconych... 

I o Chrystusie onę¹² Odyseję płaską... 

Jest coś, co oni zowią słodyczą i łaską... 

KAJUS VELETRIUS

Coś jest... 

Zarzuca kraj szaty na oczy i zasypia. 

Pamfilius powoli się podnosi i na palcach wychodzi.

KAJUS VELETRIUS

Marząc w półśnie:

Coś jest... tę mając siłę, z którą lwa on głaszcze, 

Głodnego lwa, a lew się ociera, 

Jak kot, o goleń jego i zatrzaska paszczę... 

Tę siłę, z której owy śpiewając umiera... 

Albo i Murcja... siłę tę mając... 

...Starcze! Ty w płaszczu czerwonym, 

Bosy, co w fałdach szaty, gdzie my mamy cienie, 

Masz blask i z mieczem stoisz świeżo wyostrzonym... 

Ty mówisz, że dać możesz mi to zanielenie... 

Słucham... 

ŚW. PAWEŁ

W widzeniu Veletriusa:

...To zanielenie, które nie przesilą 

Katownie, dać ci mogę i będziesz nim leczył. 

Lecz na cóż chcesz tej łaski?... 

KAJUS VELETRIUS

Rychło i nieprzytomnie:

Żebym ją... zniweczył!... 

ŚW. PAWEŁ

Dotykając ramienia Veletriusowego końcem miecza:

Julia Murcja umarła... 

Św. Paweł znika, Klucznik wchodzi.

KAJUS VELETRIUS

Porywając się ku Klucznikowi:

Umarła?!...  

KLUCZNIK

...Przed chwilą. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. porfir — gatunek skały wulkanicznej, której najbardziej znana odmiana posiada barwę czerwonawą; na dworze cesarzy bizantyjskich wykonywano z porfiru naczynia, a także wyłożono nim komnatę, w której przychodzili na świat prawowici następcy panującego władcy (tzw. porfirogeneci). [przypis redakcyjny]

2. klient — w staroż. Rzymie wolny, lecz ubogi obywatel (często wyzwolony niewolnik) pozostający pod opieką zamożnego patrona, zwykle patrycjusza; klientami bywali wybitni poeci i filozofowie (taka relacja łączyła Horacego z Mecenasem); klient był zobowiązany w zamian za utrzymanie i bywanie w domu i u stołu patrona do lojalności wobec niego, dostarczania mu informacji, dawania politycznego poparcia itp. [przypis edytorski]

3. Arystofanes (ok. 446–385 p.n.e.) — ateński komediopisarz, krytykujący w swych sztukach nadużycia warstw zamożnych, obrońca interesów średnich warstw społ. i chłopstwa. [przypis edytorski]

4. Żaby, Osy, Ptaki, Niewiasty — zwoje rękopisów przechowywano w wazach; Żaby, Osy, Ptaki i Zgromadzenie kobiet to dzieła Arystofanesa. [przypis redakcyjny]

5. ginecej (z gr. gineceum) — komnaty przeznaczone dla kobiet; tu przenośnie: kobiety, mieszkanki gineceum. [przypis redakcyjny]

6. amfiteatr (...) Flawiusowy — Amfiteatr Flawiuszów w Rzymie, czyli Koloseum; wybudowany w latach 70–80 n.e. przez cesarzy z dynastii Flawiuszów ogromny pięciokondygnacyjny amfiteatr mógł pomieścić od 45 do 73 tys. widzów; odbywały się w nim rozmaite igrzyska, walki gladiatorów, inscenizacje bitew morskich w sztucznym basenie (naumachie), polowania na dzikie zwierzęta. Od XVII w. rozpowszechnił się pogląd, że arena Koloseum była również miejscem kaźni wczesnych chrześcijan; tymczasem choć pojedyncze egzekucje różnego rodzaju skazańców stanowiły rodzaj krwawych interludiów podczas widowisk w Amfiteatrze Flawiuszów, masowych egzekucji chrześcijan dokonywano w Circus Maximus oraz w Ogrodach Nerona. [przypis edytorski]

7. ścisłość mowy lakońska — Lakończycy, czyli Spartanie, słynęli z niezwykle rzeczowego, pozbawionego ozdobników sposobu wysławiania się; por. styl lakoniczny. [przypis edytorski]

8. osaczone (...) żołnierze — dziś popr. osaczonych żołnierzy. [przypis edytorski]

9. principium (łac. ) — pierwiastek (materia pierwotna); zasada (w postępowaniu). [przypis redakcyjny]

10. dysertacja (z łac. dissertatio) — daw. rozumowanie, dyskusja, roztrząsanie jakiegoś problemu, badanie; dziś: rozprawa naukowa. [przypis edytorski]

11. bazalt (łac. ) — skała wulkaniczna ciemnej barwy. [przypis redakcyjny]

12. onę — tę, ową. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/slodycz

Tekst opracowany na podstawie: Cyprian Kamil Norwid, Dzieła Cyprjana Norwida (drobne utwory poetyckie-poematy-utwory dramatyczne-legendy, nowele, gawędy-przekłady-rozprawy wierszem i prozą), Spółka Wydawnicza "Parnas Polski", Warszawa 1934

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Ignacio Sanz@Flickr, CC BY-SA 2.0

ISBN-978-83-288-3585-6

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.