Wacław Potocki

Epimenidów sen

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Epimenidów sen¹

...Co spał Epimanides lat, ja żyję tyle, 

Jeśli żyję, jeśli się na życiu nie mylę... 

Niemasz nic: wszytek żywot grzechem abo spaniem. 

...Więc i mnie, w siedmdziesiątym piątym stojąc roku, 

Czasby obudzić, czasby porwać się już z mroku. 

Kto Epimenidesa — nie wiem; to wiem, że mię 

Śmierć trojga dzieci budzi, zruciwszy na ziemię 

Z betów świeckich, gdzie choć co na jawi cieleśni 

Widzą ludzie, w rzeczy nic niemasz, wszytko się śni. 

Tedy przetarszy oczy, wprzód na swe łożysko 

Pojrzawszy, plunę, możesz gorsze być mrowisko, 

Gdzie leżąc, kędykolwiek obrócę się bokiem, 

Wszędy nieszczęściu, żalom, chorobom obrokiem². 

Złe jedno z siebie zrzucisz, aż drugie, aż trzecie, 

Aż i dziesiąte oślep lezie; rzekłbyś, że cię 

Z nogami zjedzą, wszakże, choć ich tyla chmura, 

Brednia są mrówki względem onego jaszczura, 

Który we dnie i w nocy, na jawi i we śnie, 

Serce w piersiach sumieniem katuje boleśnie. 

Więc dłużej w tem pieleszu³ mam dognijać brzydkiem? 

...Porwę się i w skok bieżę do kościoła, kędy 

Daleko widzę różne od starych obrzędy. 

Żem się ledwie obaczył, jeślim ja w kościele? 

Insze rzeczy opuszczam, których jest tak wiele... 

Idę potym do domu. Naprzód na sejmiki, 

Aż ledwie zrozumiane usłyszę języki, 

Wszystkie w kupie, choć je Bóg rozdzielił u Babel. 

Cóż skoro się popiją a przyjdzie do szabel? 

Prawda, że się tak z sobą obchodzą dyskretnie: 

Dość dobyć, i to rzadko — ale żaden nie tnie; 

Językami, jakby też z tretu⁴ zegnał baby, 

Ledwie stalne⁵ kościoła dotrzymają sztaby. 

Głowy im zagoreją duchem — ale winnym. 

Mogę się niespodobać komu, choć niewinnym. 

Wolę, rzekę, z swą radą, nim w bok wezmę, wprzódy 

Wędrować, opuściwszy bankiet, do gospody. 

Razem tylko był na niem, jakby też u Lipków⁶, 

Bom jako żyw nie słychał na sejmiku skrzypków. 

Z samą do Jarosławia żydzi głową jadą⁷, 

Wszyscy tu dla pożytku, rzadki kto z obradą⁸, 

Żeby abo arendy dostąpił czopowej⁹, 

Abo sobie przyczynił soli suchydniowej¹⁰, 

Zagrawszy na bankiecie braciej, a w ostatku 

Chcąc zostać exaktorem¹¹ jakiego podatku. 

Bo żeby na sejm posłem abo deputatem¹² —  

O czymże mówić? nikt się nie zawiedzie na tem. 

Cóż pojrzawszy na szaty? w materyjach, w kroju, 

Tylko już nie dostaje na głowach zawoju. 

W pamięci poważny strój mając staroświecki, 

Nie zbłądzę, porównawszy z małymi ich dziecki. 

Ten Turka, ten Węgrzyna (czego znakiem szata, 

Bo nacóżby ją wdziewał), ten zabił Chorwata. 

Jakby to już po wojnie, jakby już wygnani 

Turcy z Kamieńca: drugi, jak żyw, nie był na niej. 

Nie obaczysz w żebraczym płaszczu więcej płatów, 

Co w stroju i w języku dzisia u Sarmatów. 

Brody, które powagi, rozumu, nauki 

Znakiem były, postrzygli teraz na peruki. 

Obacząli u kogo, naśmiewać je wolą. 

Cóż niemają z brody śmiać? sami wąsy golą. 

Wszytko wolność szlachecka, i to, żal się Boże, 

Nie pozwolić, aż sejmik zapłacą mu, może. 

Wżdy go i król i prawo kazało? Nie stanie¹³: 

Wolnym szlachcic; niech ginie i ojczyzna; ja nie. 

Toż z nim w targ, którzy mają w sejmiku prywatę¹⁴. 

Chyba tak, znajcież łaskę, rzecze, wziąwszy datę¹⁵. 

Nie wiemże, jeśli się już drugiemu nie godzi, 

Jeśli pierwszy do wziątku drogę mu zagrodzi. 

Idę też do obozu za wojskiem po lekku, 

Straciwszy w niem z młodości połowicę wieku, 

Aż nie ten, co się bije, aż kto inszy liczy 

I żołd i krwią nabyte żołnierskie zdobyczy. 

Trudno się inakszego z takiej rady skutku 

Spodziewać kto miał, rzekę w sobie, nie bez smutku. 

W papierach wojsko! gdzieżby chciał się też bić papier, 

Szablę wziąwszy (po polsku, po niemiecku rapier). 

Nad papierami trąbią na każdy rok larmo¹⁶ –  

Komuż na borg ¹⁷umierać, komuż chce się darmo? 

Żołnierza, jako w piekle owego pieszczocha, 

I ta nie dojdzie wody od Łazarza trocha, 

Żeby język omoczył, którą na tym świecie 

Ciężki poborca z niego prasą do krwie gniecie. 

Starszyzna wsi kupuje, siedząc przy kominie; 

Żołnierz chleba o kiju żebrze abo ginie. 

Cóż mówić o prywatnych, o szlacheckich domach? 

O czym się ani śniło w staroświeckich kromach, 

Żeby to wszytko było (choć prędko w garść chuchnie) 

Dla stroju do szkatuły, dla stołu do kuchnie. 

Własnego nawet swego nie poznałem domu! 

Ocknąwszy się z ciężkiego fortuny pogromu. 

Szczere pustki, niemasz nic, śmiele goń z kopiją, 

Niemasz żony i dzieci, bracia już nie żyją, 

Synowcy, krewni, nawet przyjaciele moi 

Wszyscy spią, jakbym widział w zburzonej się Troi. 

Przestałem być ojcem, gdzie drugi dziś pradziadem. 

Chyba że z miłosierdzia kto nad trupem bladym 

Wrzuci w grób i nie da psom głodnym z niego żeru. 

Niemasz dzieci, nie trzeba do pogrzebu kiru... 

Idę spać, gdzie najdłuższy czas mię nie obudzi... 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Epimenidów sen — wiersz zaczyna powieścią o Epimenidzie, co 75 lat przespał i po zbudzeniu nikogo nie poznał; tak i autor 75 lat (nie ściśle licząc!), przespawszy (bo życie snem), budzi się, nie poznaje świata i ludzi i słońce mu zaraz po świtaniu zachodzi. [przypis redakcyjny]

2. obrok — pasza, pożywienie, karma. [przypis edytorski]

3. pielesz — łoże. [przypis redakcyjny]

4. tret — targ. [przypis redakcyjny]

5. stalne — stalowe, [przypis redakcyjny]

6. Lipkowie — Tatarzy na służbie RP. [przypis redakcyjny]

7. Z samą do Jarosławia żydzi głową jadą... — tak odpowiedział Żyd Potockiemu na zapytanie, z czym na jarmark do Jarosławia jedzie; tak samo jedzie szlachta na sejmiki. [przypis redakcyjny]

8. obrada — rada. [przypis redakcyjny]

9. arenda czopowa — czopowe, akcyzę od wina, piwa itd. pobieraną od czopa u szynkarza, wydzierżawiano szlachcie. [przypis redakcyjny]

10. sól suchydniowa — soli dostarczano szlachcie. [przypis redakcyjny]

11. exaktor — poborca. [przypis redakcyjny]

12. Bo żeby na sejm posłem abo deputatem... — ani myśli o urzędzie posła lub deputata. [przypis redakcyjny]

13. nie stanie sejmik — zerwie go. [przypis redakcyjny]

14. prywata — interes prywatny. [przypis redakcyjny]

15. data — dar. [przypis redakcyjny]

16. larmo — alarm, trwoga. [przypis redakcyjny]

17. na borg (daw.) — na kredyt. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/potocki-epimenidow-sen

Tekst opracowany na podstawie: Wacław Potocki, Wiersze wybrane, wyd. i oprac. Aleksander Brückner, nakł. Krakowska Spółka Wydawnicza, druk. W.L. Anczyca i Spółki w Krakowie, Kraków [1924].

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Elbląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BE. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksander Brückner, Paulina Choromańska, Katarzyna Dug, Marta Niedziałkowska, Dorota Orzechowska, Aneta Rawska.

Okładka na podstawie: EmsiProduction@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.