Mikołaj Sęp Szarzyński

Pannie Jadwidze Tarłównie (potym wojewodzinej ruskiej) kwoli

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pannie Jadwidze Tarłównie (potym wojewodzinej ruskiej) kwoli¹

Piorunem strasznym obrzymy² pobite³, 

Poważnych królów sprawy znamienite 

Niech, kto chce, śpiewa: nam sie, lutnio, mało 

Pegazskich zdrojów⁴ wody pić dostało⁵. 

Bacha⁶ śpiewajmy, cicho pijącego, 

Przy nim Cyprydę⁷ i wojny pustego 

Spokojne dziecka⁸, które zawżdy swoję 

Na rozpalonej skale ostrzy zbroję. 

Powiedzmy k temu żartobliwe zdrady 

Leśnych Satyrów⁹ na śliczne Dryady¹⁰, 

Albo płacz śmieszny nieważnej ciężkości, 

Która przy trudnej tuż chodzi miłości. 

I was, nadobne Nimfy¹¹, wspomieniemy¹², 

A zawsze ciebie naprzód przed inemi, 

Którą Dniestr rybny, którą Wisła sobie 

Biorą (lecz z krzywdą¹³ oba) ku ozdobie. 

Długi na kresie co krótkim Strwiąż¹⁴ płynie, 

Że cię wychował, prawdziwie tym słynie, 

Pewien w tej mierze i oceanowi 

Sławy nie stąpić, tysiąc¹⁵ Nimf królowi. 

Niedarmo hardy: jawnie to baczymy, 

Jako ty kwitniesz dary ozdobnymi; 

Zrównałaś stanem w wstydliwą Dyaną¹⁶, 

Zrównałaś twarzą z Wenerą¹⁷ różaną. 

Mniejsza od ciebie Pallas¹⁸ w obyczaje, 

W kożdej¹⁹ twej sprawie Charis²⁰ sie znać daje, 

I zdumiewa sie Helikon²¹ uczony, 

Gdy lilianą²² ręką bijesz w strony. 

Ozdobo ziemie²³! szczęśliwy, szczęśliwy, 

Komu cię Pan Bóg naznaczył życzliwy; 

Komu cię Hymen²⁴ słowy statecznemi 

I pochodniami przyłączy wiecznemi. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Wiersz adresowany jest do Jadwigi, córki chorążego lwowskiego Jana Tarły, która w owym czasie była bardzo popularną osobą, o której rękę starało się wielu mężczyzn nie tylko dzięki jej urodzie, ale także dzięki pokaźnemu posagowi. Na podstawie tego wiersza wymyślono nieszczęśliwy romans Mikołaja Sępa Szarzyńskiego z Jadwigą. Stał się on podstawą noweli Adama Krechowieckiego Trałówna (1896) i dramatu Bronisława Grabowskiego Jadwiga Tarłówna (1899). Zob. Mikołaj Sęp Szarzyński, Poezje zebrane, Warszawa 2001, s. 181-182. [przypis edytorski]

2. obrzymy — starop. olbrzymy. [przypis redakcyjny]

3. W wersie tym zawarta jest aluzja do walki olbrzymów przeciwko Zeusowi i bogom olimpijskim. Giganci zostali pobici piorunem Zeusa. Gigantomachia została opisana w Metamorfozach Owidiusza, który podobnie jak Szarzyński pod wpływem miłości zaczął opiewać inny temat. Zob. Owidiusz Miłoski (Amores). [przypis edytorski]

4. Pegazkich zdrojów — w mit. gr. na wzgórzu Muz, gdy Pegaz uderzył kopytem w skałę, wypłynęło źródło Hippokrene, które daje poetom natchnienie. „Pegazkie zdroje” czy „hipokreńska bania”, z których piją poeci to motyw często przewijający się w ówczesnej poezji. Zob. wiersz Jana Andrzeja Morsztyna Do swoich książek (Dokąd się, moja lutni, napierasz skwapliwie?). [przypis edytorski]

5. Autor pisze o tym, że ponieważ nie pił zbyt wiele ze źródła natchnienia poetyckiego nie ma śmiałości, by napisać utwór o tematyce mitologicznej (gigantomachia, zob. wers 1) czy rycerskiej („Poważnych królów sprawy znamienite...”). [przypis edytorski]

6. Bachus a. Bakchus — rzymski bóg wina, patron poezji biesiadnej, Dionizos u Greków. Tutaj Bakchus pokazany jest jako spokojny, „cicho pijący”. Tak samo przedstawia go w Pieśniach Horacy. [przypis redakcyjny]

7. Cypryda — jedno z przezwisk Wenery, czczonej na wyspie Cyprze. [przypis redakcyjny]

8. Amor, Cupido, po grecku Eros, syn Afrodyty, przedstawiany w postaci chłopięcia skrzydlatego, wypuszczającego z łuku strzały miłości; szyk przestawny; powinno być: wojny spokojne pustego dziecka; puste — tu: beztroskie, swawolne, niepoważne. [przypis redakcyjny]

9. Satyry — przekorne bożki. [przypis redakcyjny]

10. Dryady — boginki leśne. [przypis redakcyjny]

11. Nimfy — bóstwa leśne i wodne. [przypis redakcyjny]

12. wspomieniemy — od starop. wspomionąć (dawn. wspomięnąć), wspomienę a. wspomionę; dziś wspomnieć. [przypis redakcyjny]

13. z krzywdą — niesłusznie. [przypis redakcyjny]

14. Strwiąż — rzeka, lewy dopływ Dniestru, w ziemi Przemyskiej, przepływająca przez wieś rodzinną Tarłówny; zwykły szyk wyrazów byłby: Długi Strwiąż, co płynie na krótkim kresie...; wpływ składni łacińskiej. [przypis redakcyjny]

15. dop. l. mn.: pewien w tej mierze nie ustąpić sławy i oceanowi, królowi tysięcy nimf. [przypis redakcyjny]

16. Dyana — u Rzymian bogini łowiectwa. [przypis redakcyjny]

17. Wenera — u Rzymian bogini miłości. [przypis redakcyjny]

18. Pallas — Atena (Minerwa) u Greków ukochana córka Zeusa, szczególniejsza opiekunka Aten, bóstwo wpływowe. [przypis redakcyjny]

19. W kożdej — w każdej; taka forma stale występuje u Sępa Szarzyńskiego. [przypis redakcyjny]

20. Charis — u Greków bogini wdzięku niewieściego. [przypis redakcyjny]

21. Helikon — góra w Grecji (Beocji), poświęcona Muzom. [przypis redakcyjny]

22. lilianą — liljową; neologizm autora. [przypis redakcyjny]

23. ziemie — dawn., dop. l. p. rzecz. r. ż. z osn. spółgł. podniebienną. [przypis redakcyjny]

24. Hymen — bożek małżeństwa, syn Apollona. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/pannie-jadwidze-tarolwnie-kwoli

Tekst opracowany na podstawie: Mikołaj Sęp Szarzyński, Rytmy abo Wiersze polskie w wyborze, wyd. E. Wende i S-ka., Warszawa 1914

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: SMcGarnigle@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.